رونق سینمای انتقادی

نيمي از جشنواره فيلم فجر  سپري شد، در چند روز اخير و در پرديس سينمايي ملت با حضور اهالي رسانه و سينماگران، شاهد اكران فيلم‌هايي هستيم كه قرار است سال آينده ويترين سينماي ايران باشند. تا به اينجاي كار آنچه در فيلم‌ها بيشتر نمود داشته مضامين و موضوعات تلخ اجتماعي است، فيلمسازان تلاش كردند بازتاب و صداي مشكلات روز مردم جامعه باشند و سوژه‌هاي به‌روز و تازه‌اي را در فيلم‌هايشان مطرح كنند. 

راجع به كيفيت ساختاري فيلم‌ها اما و اگرهاي زيادي مي‌توان داشت و به فيلمسازان انتقاد كرد اما طرح موضوعات و مضامين اكثر فيلم‌ها، تا به روز هفتم جشنواره، به معناي واقعي، اجتماعي است. همان نكته‌اي كه در يكي، دوسال اخير در سينماي ايران سانسور مي‌شد، امروز در فيلم‌ها به خوبي بيان مي‌شود و فيلم‌ها از حالت اختگي خارج شده‌اند. شما را ارجاع مي‌دهم به فيلم «گيس» كه مجرم درباره پرونده آتش‌سوزي پتروشيمي ماهشهر به وضوح مي‌گويد: از معاون وزير دستور گرفتم. يا نمونه ديگر، در چند روز آينده فيلم «كارواش» به كارگرداني احمد مرادپور در سينماي رسانه به نمايش درمي‌آيد ببينيد در اين فيلم چطور نفوذ به شبكه پولشويي در ايران نشان داده مي‌شود. 
خوشبختانه، با روي كار آمدن دولت پزشكيان و باز شدن فضاي انتقادي و قولي كه درباره پويايي سينماي اجتماعي داده شده بود، به خوبي عمل شد. تاكيد مي‌شود همان‌طور كه در ابتداي گزارش هم اشاره شد درباره كيفيت و ساختار فيلم‌ها مي‌توان بحث‌هاي جدي انتقادي داشت، اما قصه و روايت‌هاي امسال جشنواره فجر منحصر به فرد و متفاوت و جسورانه هستند.

سرفصل صحبت‌هاي سينماگران در جشنواره 
اما درحالي جشنواره فجر به روزهاي نيمه رسيده كه يكي از مهم‌ترين موضوعات سرفصل جشنواره مباحث نشست‌هاي فيلمسازان در پرديس ملت، حضور داشتن يا نداشتن در اين رويداد است؛ فيلمسازان و عوامل سينما كه در اين رويداد فيلم دارند يا اصلا به جشنواره نمي‌آيند، آنهايي هم كه مي‌آيند و در نشست مطبوعاتي حاضر مي‌شوند در صحبت‌هايشان به اولين نكته درباره حضورشان دراين جمع اشاره مي‌كنند.
بعضي تحليلگران سينمايي معتقدند مرتبط دانستن وقايع اخير و جشنواره فيلم فجر، ارزيابي درستي نيست، چرا جشنواره خانه اهالي سينماست و با پول بيت‌المال اداره مي‌شود و متعلق به مردم و حقوق مردم است، عده‌اي هم معتقدند سينماگران بايد از اين فرصت استفاده كنند و با حضور در اين رويداد اعتراضات مدني خود را بيان كنند. 
اگر محمد حسين مهدويان در نشست فيلمش «نيم شب» از آنهايي كه در نشست و جشنواره حاضر نمي‌شوند به تندي ياد مي‌كند، فيلمسازي نظير عليرضا معتمدي هم مي‌گويد:‌ ضمن احترام به كساني كه در جشنواره شركت نمي‌كنند من فكر مي‌كنم از همه روزنه‌ها و امكانات موجود بايد استفاده و كار كرد، هر‌كسي ‌به اندازه وسع خود عمل كند. فيلمسازي يك امر يك‌شبه نيست. پنج سال است كه درگير ساخت «دختر‌پري‌خانم» هستم، مشقات زيادي براي دريافت پروانه كشيدم، مسيرهاي طولاني طي شد تا در كنار دوستان با عشق و انگيزه آن را بسازيم، فكر مي‌كنم حرف و ديدگاه خودمان را در فيلم بيان كرديم.
يا يوسف حاتمي‌كيا در اين باره مي‌گويد: بايد در جشنواره بمانيم و چراغ جشنواره را روشن نگه داريم كه اين براي پيكر نحيف سينماي ايران بسيار مهم است.
اما تهيه‌كننده فيلم «گيس» مهدي جوادي درباره نيامدن بازيگران به نشست خبري هم گفت: اين سوال را بايد از فاشيست‌هايي بپرسيد كه با ديكتاتوري رسانه‌اي و فشار رسانه‌اي باعث مي‌شوند برخي از عوامل در خانه خودشان نباشند. من در سال ۱۴۰۱ و زماني كه مديرعامل فارابي بودم با اين تجربه مواجه شدم؛ با فاشيست‌هايي كه با تهديد دنبال اين بودند كه عوامل سينما از خانه خود دور باشند. من افسوسي مي‌خورم كه چرا درباره اين ديكتاتورها فيلم نساختيم، درباره اكانت‌هاي فيكي كه عوامل را مي‌ترساندند. اينها آن روزها بر صفحات مجازي هنرمندان خيمه زده بودند تا بلافاصله به آنها توهين كنند.
جوادي اضافه كرد: ما از همه براي حضور در نشست دعوت كرديم اما اصرار نكرديم. بين حوادث اخير ايران و جشنواره فاصله كمي بود ما هم داغدار كشته‌شدگان وقايع اخير هستيم. من رفيق ۳۰ساله‌اي را از دست دادم كه با درد رزق و با وجود زن و فرزند براي دفاع از يك پاسگاه به شهادت رسيد، خيلي از هنرمندان ما به خاطر لطافت طبعي كه دارند اين موضوعات درگيرشان كرده است. يك فاشيست رسانه‌اي آنها را تهديد مي‌كند و از حضور در فجر مي‌ترساند.
يا سعيد دشتي، كارگردان فيلم «بيلبورد» با اشاره به حوادث دي ‌ماه گفت: اين داغ، خيلي سخت از قلب ما بيرون مي‌‌رود، تك‌تك كساني كه جان خود را از دست دادند؛ چه آن فردي كه رد مي‌شده و اتفاقي جان باخته، چه كسي كه اعتراض داشته و چه مامور امنيتي همه نبودشان غم‌انگيز است،اما دموكراسي زماني اتفاق مي‌افتد كه به عقايد هم احترام بگذاريم، اگر اين نكته را تاب نياوريم ديكتاتور درون‌مان روشن مي‌شود. همه كساني كه به اين جشنواره نيامدند محترم هستند. آنهايي هم كه آمدند محترم هستند، خانواده سينما كنار هم معنا پيدا مي‌كند؛ افتراق در آن جاري نكنيم. تا سينما زنده است تفكر هم زنده است.
البته كه منوچهر شاهسواري دبير چهل و چهارمين جشنواره فيلم فجر در نشست خبري خود پيش از جشنواره درباره اين موضوع گفته بود: كسي مجبور به حضور نيست. اگر هنرمندي بيايد، خانه خودش است و اگر نيايد، به انتخاب او احترام مي‌گذاريم، اما الان وقت خالي كردن صحنه‌اي كه خانه ما در مركز آن است، نيست. جشنواره با آغوش باز پذيراي همه سينماگران است. 
به هر حال اين بحث‌ها در چند روز اخير در جشنواره وجود داشته و به نظر مي‌رسد مهم‌ترين حاشيه جشنواره امسال باشد.