نيره خادمي
به دنبال اعتراضات دي ماه و بهويژه پس از حوادث خونين 18 و 19 این ماه، همزمان با اعلام آمار كشتهشدگان، خبر بازداشت كادر درمان در شبكههاي اجتماعي دست به دست ميشد. محمد رييسزاده، رييس سازمان سازمان نظام پزشكي كشور حالا در تازهترين گفتوگوي خود با «اعتماد» توضيح ميدهد كه در اطلاعرسانيهاي اوليه آمارها، بازداشت بيش از 50 نفر را نشان ميداد اما بررسيهاي اوليه نشان داد كه برخي از اين افراد يا پزشك نيستند يا از خانوادههاي ديگر جامعه پزشكي و پيراپزشكي مثل پرستاري هستند كه نظام پزشكي توليت آنها را بر عهده ندارد. تعداد افرادي كه ما ابتدا به آن رسيديم 33 نفر بود كه اطلاعرساني درباره آنها شده بود؛ افرادي كه ممكن بود يك ساعت بازداشت بوده باشند. بعد از بررسيها تعداد افرادي كه بازداشت بودند دستکم به 23 نفر رسيد و با توجه به آزاديهايي كه در چند روز گذشته داشتيم اين عدد به كمتر از 17 نفر كاهش يافت. مشروح اين گفتوگو را در ادامه ميخوانيد.
تا امروز چند پزشك در جريان رسيدگي به آسيبديدگان اعتراضات ديماه بازداشت شدهاند؟
ما از روز اول كميتهاي براي رصد در اين زمينه در معاونت پارلماني تشكيل داديم. اين موضوع را مورد به مورد در ارتباط با روساي نظام پزشكيهاي شهرستانها و دادستانها در سطح كشور پيگيري كرديم. آماري كه جمعآوري شد به 23 نفر رسيد با توجه به اينكه هر روز اطلاعات در شرايط قطعي اينترنت رد و بدل ميشد، مكانيسمي براي به دست آوردن آمار وجود نداشت و آنچه در دسترس داشتيم بر اساس اطلاعرساني شهرستانها بود. اين تعداد از ميان ۱۷۵ هزار پزشك و افرادي از جامعه نظام پزشكي كه عضو سازمان نظام پزشكي هستند و همچنين از بين ۴۰۰ هزار عضوي كه ما داريم، بود. با آزاد شدن برخي از اين پزشكان و اعضاي كادر درمان در حال حاضر حدود 17 نفر همچنان در بازداشت هستند. در ميان اين افراد، دندانپزشك، داروساز و فيزيوتراپيست هم داشتيم بنابراين تعداد افراد جامعه پزشكي كه در حال حاضر در زندان هستند به 10 نفر نميرسند. سازمان به شهرستانها نامه زده كه اگر از اعضاي بازداشت شده سازمان نظام پزشكي اطلاعي دارند ما را در جريان بگذارند. در اطلاعرسانيهاي اوليه آمار بيش از 50 نفر را نشان ميداد اما بررسيهاي اوليه نشان داد كه برخي از اين افراد يا پزشك نيستند يا از خانوادههاي ديگر جامعه پزشكي وپيراپزشكي مثل پرستاري هستند كه نظام پزشكي توليت آنها را بر عهده ندارد. تعداد افرادي كه ما ابتدا به آن رسيديم 33 نفر بود كه اطلاعرساني درباره آنها شده بود؛ افرادي كه ممكن بود يك ساعت بازداشت بوده باشند. بعد از بررسيها تعداد افرادي كه بازداشت بودنددست کم به 23 نفر رسيد و با توجه به آزاديهايي كه در چند روز گذشته داشتيم اين عدد كاهش يافت. آقاي دكتر رضايي از تهران، دكتر نادعلي از گرگان، دكتر عليرضا گلچيني از قزوين، خانم دكتر آمنه سليماني از اردبيل و سه نفر از جامعه پزشكي در استان فارس و يك نفر هم از كرمان آزاد شدند بنابراين آمار كلي ما اكنون به كمتر از 17 مورد ميرسد. دو مورد ديگر هم داريم كه بازداشت آنها مربوط به حوادث اخير نيست و البته درباره آنها هم ما وظيفه پيگيري داريم.
اين پزشكان بيشتر در چه تخصصهايي فعاليت دارند؟
در ميان اين افراد تخصصهاي جراحي، طب اورژانس، پزشكي عمومي و دندانپزشكي هم داريم.
از دلايل دستگيري و اتهامات مطرح شده اطلاعي داريد؟
در فضاي مجازي جرياني راه افتاده كه پزشكان را به دليل درمان مجروحان دستگير كردهاند. اين موضوع بسيار براي جامعه پزشكي ما خطرناك است چون پزشك ما بايد بر اساس تعهد حرفهاي و سوگند پزشكي هر مصدومي كه وارد مراكز درماني ميشود يا هر مصدومي كه درخواست كمك داشته باشد، بدون سوگيري و پرسيدن ماهيت بيمار به او كمك كند؛ اين وظيفه و خط قرمز ماست. در واقع اقدام به درمان بيماران و نيازمندان در يك فضاي منطقي، خط قرمز پزشكي و نظام پزشكي است. حالا اگر كسي بخواهد فضايي خلاف واقع راه بيندازد كه پزشكي بهواسطه درمان بازخواست و بازداشت شده است فضاي امن درمان را در كشور از بين ميبرد. ما در حادثه دي ماه ۲۵ هزار مجروح داشتيم كه از طيفهاي مختلف به مراكز درماني مراجعه كردند. همكاران ما نزديك به ۱۳ هزار عمل جراحي سبك و سنگين در كشور در تمام مراكز درماني و در تمام استانها براي اين افراد انجام دادهاند. بيش از ۵ هزار نفر از جراحان رشتههاي مختلف، متخصصان طب اورژانس و بيهوشي و مراقبتهاي ويژه، پزشكهاي عمومي اورژانس و ساير رشتههايي كه مورد مشاوره قرار گرفتهاند و همچنين بيش از ۶۰ هزار نفر از كادر درمان درگير مداواي مصدومان و مجروحان كشور بودهاند كه همه اينها هم ايراني هستند. اين تعداد از كادر پزشكي و كادر درمان همچنان در مراكز درمان در حال خدمترساني هستند. اگر قرار بود در كشور ما چنين فضايي - كه در حال ترويج است - وجود داشته باشد و افراد را به خاطر درمان مجروحان و معترضان بازداشت كنند بايد همه اين افراد را بازداشت ميكردند. بنابراين اين حرف مردود و غلط است. براي ايجاد امنيت و آرامش جامعه پزشكي و خدمت به مردم مجبورم اين را تاكيد كنم كه به هيچ عنوان اين طور نيست كه جامعه پزشكي به خاطر اقدام به درمان مجروحي بازداشت شوند. بازداشت اين تعداد هم - بر اساس بررسيهاي رسمي و جلساتي كه داشتيم - عموما به خاطر درمان يا صرفا به خاطر درمان نبوده و دلايل بازداشت اين پزشكان هم همان دلايل عمومي ساير بازداشتهاي عمومي افراد است. شخصا روي اين موضوع خيلي حساس هستم و اگر موردي باشد كه پزشكي به دليل انجام وظيفه حرفهاي بازداشت شده باشد، حتما آن را پيگيري ميكنم. سازمان نظام پزشكي به خاطر تعهد صنفي كه دارد پيگير كار تمامي اين بازداشتشدگان است كه در ذيل تشريفات قانوني هر كمكي كه بتوانيم انجام بدهيم كه اين افراد به چرخه درمان و خدمت بازگردند.
بين ۴۰۰ هزار نفر از اعضاي ما تنها اين تعداد از افراد بازداشت شدند كه اين نشان ميدهد كه قاطبه اعضاي سازمان در حال انجام كار حرفهاي و تعهد خود هستند و خيلي درگير اين مسائل نيستند.حتي مواردي هم كه فرد در يك مجراي غيررسمي اقدام به درمان كرده، برخوردي نشده است. طبق جلساتي كه داشتيم و اطلاعاتي كه به ما ارائه كردهاند، دلايل دستگيريها كاملا غيرپزشكي و درماني بوده است. من به طور واضح اعلام كردم كه اگر مردم در منزل هم هستند به خاطر اينكه دچار عوارض تاخير در درمان هستند با آرامش خاطر به مراكز درماني مراجعه كنند و اعضاي جامعه پزشكي هم مكلف هستند، هر كسي از آنها درخواست مداوا كرد، مداوا را اعمال كنند.
وظيفه دستگاههاي امنيتي و انتظامي در اين ميان چيست؟
از مسوولان امنيتي و قضايي كشور هم درخواست كرديم و آنها هم قبول كردند كه شرايطي را ايجاد كنند كه كادر بهداشت و درمان فارغ از نگاهها و تبعيضها بتوانند وظيفه ذاتي خود را انجام بدهند. ما روي اين مورد حساس هستيم البته در كشور اين فضا موجود است و من سراغ ندارم كه به خاطر ماهيت يك بيمار ما را از ارائه خدمات به او و درمان منع كرده باشند اما باز هم اين مورد را تاكيد كردم. اين موضوع براي كشور ضروري است چون اگر خداي ناكرده در آينده همچنين شرايطي پيش بيايد اعضاي نظام پزشكي بايد اين اطمينان خاطر را داشته باشند كه بدون دغدغه ميتوانند به مردم خدمت كنند. اگر اين كادر پزشكي نبود حتما آمار كشتههاي ما بيشتر ميشد. كادر درمان در اين جريان روسفيد بودند و نهادي عمل كردند. بسياري از جراحان برجسته ما شب و نصفه شب، بدون چشمداشت بيش از ۳۰ ساعت در اتاق عمل بودند و حتي در مراكز خصوصي هم پرونده آنان هيچ گونه شارژي نشد. جراحاني بودند كه شب تا صبح آمده و 10 جراحي انجام دادند اما در پروندهشان هيچ چيزي يادداشت نكردهاند تا بخواهند حقالزحمهاي دريافت كنند. كادر درمان واقعا با نگاه انساني كمك كردند و همه ما بايد از اين جامعه پزشكي مراقبت كنيم كه بتوانند با آرامش خاطر كار خود را انجام بدهد.
در اين مدت بيشترين اعمال جراحي كه انجام شد، چه تخصصهايي را در بر ميگرفت؟
متاسفانه ما در بيمارستان فارابي تعداد زيادي آسيب چشمي داشتيم و درباره اين موضوع با مسوولان ذيربط هم صحبت كردم كه حتما بايد مديريت شود. اميدوارم ديگر شاهد چنين حوادثي نباشيم اما اگر بوديم ديگر نبايد شاهد چنين آسيبهايي به مردم باشيم. بعد از آسيبهاي چشمي، موارد ارتوپدي، جراحي عمومي و عروقي را داشتيم. شخصا بيش از 10 تا ۱۵ مجروح عروق عمومي داشتم كه گلوله به شريان دست يا پا، عروق زير بغل و شكمي آنها اصابت كرده بود. بيماري هم دارم كه با اصابت گلوله شريان پاي او قطع شده است؛ كمي دير مراجعه كرده و شايد هم مجبور شويم پا را از بالاي زانو قطع كنيم. هفته قبل موردي داشتيم كه از پشت به او گلوله زدند البته نيروي امنيتي و نظامي بود. ۷۰ درصد بيماراني كه من عمل كردهام افراد نظامي هستند كه يك فرد مسلح و حرفهاي اينها را مورد اصابت گلوله قرار داده است. مواردي داشتيم كه تك تيرانداز گلوله را به قفسه سينه و نزديك قلب يا به كشاله ران و اندامهاي حياتي زانو او شليك كرده است. مواردي داشتيم كه با كلت به آنها شليك شده است. به طور كلي اما آسيبها، چشمي و ارتوپدي و عمومي بوده است و بعضي از اعمال جراحي را هم در فك و صورت داشتيم. سر و صورت بسياري از افراد را با بلوك و سنگ را هدف گرفته بودند. موردي هم در حال حاضر داريم كه يك پسر ۱۸ سالهاي است كه امسال كنكور رياضي داشته. پدر او ارتشي بوده و افراد مسلح براي هدف قرار دادن پدر او، با كلاشينكف به پسر كه سر راه آنها بوده، شليك ميكنند و در حال حاضر اين پسر از كمر به پايين فلج شده است. در يك مركز كه آن روزها مسوول ترياژ بودم در دو شب ۹۶۰ مجروح را با سطح خشونت بسيار بالا ترياژ كرديم كه افراد نظامي بودند. افرادي را نتوانستيم نجات داديم و بقيه هم با قطع پا، دست، لاپاراتومي، آسيب شديد ريه، قلب و سر و صورت روبهرو بودهاند كه اين اقدامات كار يك فرد عادي نيست و كار فرد مسلح آموزش ديده براي جنگ شهري است.
بعد از اينكه اعلام شد كه مردم اگر مجروح هستند به بيمارستانها مراجعه كنند تا وضعيت آنها بدتر نشود، چه تعداد افراد به مراكز درماني مراجعه كردند؟
مسوولان وزارتخانه بالاي سه هزار نفر را اعلام كردند. شخصا هم به طور رسمي اعلام كردم و همزمان با نيروهاي نظامي و مسوولان قضايي هماهنگ كرديم تا مردم براي مراجعه، اين اطمينان خاطر را داشته باشند. بعد از اين اعلام، دو بيمار را كه با تاخير مراجعه كرده بودند، تحت عمل جراحي قرار دادم و هنوز هم درمان آنها ادامه دارد.
بقيه پزشكان بازداشت شده چه شرايطي دارند؟
فعلا در حال سير مراحل تحقيقات هستند؛ همان مراحلي كه بقيه بازداشتشدگان ميگذرانند اما ما تاكيد كردهايم كه با توجه به خدمات جامعه پزشكي انتظارمان اين است كه مسوولان قضايي و امنيتي با مدارا و عنايت بيشتري با اعضاي سازمان نظام پزشكي برخورد كنند.
سازمان براي پزشكان وكيل گرفته است؟
معاونت اجتماعي و امور مجلس سازمان براي هر كدام از آنها وكيل گرفته است و همزمان سازمان هم به خانوادهها مشاوره ميدهد. مورد به مورد افراد را در تعامل در دستگاه قضا پيگيري ميكنيم و بر اساس همين پيگيريها هم تعدادي از اين افراد فعلا آزاد شدهاند.
اين بازداشتها و انتشار اخبار مرتبط با آن چه تاثيري بر جامعه پزشكي دارد؟
مهم اين است كه جامعه پزشكي بداند براي اقدام به تعهد حرفهايشان خطري وجود ندارد چرا كه به نفع جامعه است. همكاران ما بايد مطمئن باشند و ما هم اين اطمينان را ميدهيم كه با آرامش خاطر تعهد حرفهاي شان را انجام بدهند. مردم هم بايد بدانند كه جامعه پزشكي مشغول كار تخصصي خود است. رسانهها بايد كرامت جامعه پزشكي را رعايت كنند و خطاب به مسوولان كشور هم ميگويم كه اگر خدمات تخصصي و شبانهروزي جامعه پزشكي نبود قطعا جانهاي بيشتري از مردم و هموطنان ما گرفته ميشد. اين نقش مهم و حياتبخش جامعه پزشكي است و نبايد حالا كه از اين برههها گذر كرديم رسانهها و مسوولان و تريبونها يادشان برود و دوباره شروع به نواختن جامعه پزشكي كنند. نكته آخر اينكه هيچ كس، چه مسوولان كشوري چه رسانهها حق ندارند فضاي درمان، بهداشت و پزشكي را به جهتگيريهاي خاص آلوده كنند ما بايد كمك كنيم كه بيمارستانها و مراكز پزشكي فضاي كاملا حرفهاي و آرام براي رسيدگي به همه مجروحان با هر نگاهي داشته باشد و اگر اين فضا بخواهد جهتدار شود و از هر سمتي، آلوده به جهتگيريها شود براي مردم خطرناك است. اين خط قرمز ما است و هيچ كس نبايد اجازه ايجاد چنين فضايي داشته باشد.
ضمن اينكه بازداشت پزشكان منجر به كاهش دسترسي مردم به خدمات پزشكي هم ميشود، آيا بعد از اين بازداشتها گزارشهايي در اين باره نداشتيد؟
عرض كردم كه نشده است. تمام اين افراد از جامعه پزشكي براي ما مهم بودهاند ولي به لحاظ آماري در جامعه ۱۷۵ هزار نفري نبايد اينطور القا كنيم كه پزشكان را بازداشت كردهاند دسترسي مردم مشكل است. اين طور نيست و عموم جامعه پزشكي آزاد و در حال خدمترساني هستند.
مهمترين چالشهايي كه در پيگيري وضعيت اين پزشكان با آن مواجه هستيد، چه بوده؟
چالشهاي ما چالشهاي روتين قضايي است. اول اينكه تا جايي كه من اطلاع دارم تاكنون هيچ حكمي صادر نشده است. بر اساس اطلاعاتي كه از دستگاه قضايي و مسوولان دريافت كرديم پرونده اين اعضاي جامعه پزشكي در سير مراحل بازپرسي و تحقيقات است. براي همه موارد به صورت جداگانه پرونده درست كردهايم كه هر كدام در چه مرحلهاي هستند، چه وضعيتي دارند و از كجا بايد پيگير مسائل آنها باشيم.
در پيگيريها كدام يك از دستگاهها با شما همراه بودند يا مانع شدند؟
ما بيشتر با نهادهاي قضايي در تماس هستيم و در اين زمينه همكاري داشتند. دادستان تهران و دادستانهاي استانهاي ديگر هم پيگيريهاي زيادي داشتند.
آيا اين پيگيريها نبايد باعث ميشد در اين مدت همه پزشكان با گذشت حدود چهار هفته از بازداشتشان آزاد ميشدند؟
به هر حال هر پروندهاي يك سيري دارد و من در سير طبيعي و تخصصي آن نميتوانم دخالت كنم اما حداكثر تلاشمان را ميكنيم كه اين افراد هر چه سريعتر آزاد شوند.
ميانگين مدت زمان بازداشت اوليه اين پزشكان چقدر بوده است؟
از همان ۱۸ و ۱۹ دي تا همين حالا پزشكاني را داريم كه در بازداشت به سر ميبرند.
در اين روند رسيدگي به پروندهها شاهد تهديد و فشار به پزشكان و كادر درمان بودهايد؟
به هيچوجه؛ هيچ كس نميتواند ما را تهديد كند.
شرايط خانواده اين پزشكان به چه صورت است؟
معاونت اجتماعي و امور مجلس سازمان، دكتر ميرخاني هم در حال پيگيريهايي در اين زمينه است و شخصا هم پيگيريهايي در اين زمينه انجام دادهام. حداكثر تلاشمان را ميكنيم كه به كاهش فشارهاي روحي و رواني خانوادهها كمك كنيم. به هر حال هر كسي را كه بازداشت كنند فشار روحي و رواني به خانواده او وارد ميشود. روانپزشك و تيم روانشناس مستقر در سازمان داريم و با افرادي كه در شهرستانها هستند هم در تماس هستيم. اجازه نميدهيم خانوادهها درگير شيادان كاسب امنيتي شوند. در حال حاضر دو وكيل داريم كه تبصره 48 هستند كه فقط كار پيگيري جامعه پزشكي را انجام ميدهند و وظيفه ما هم وظيفه حمايتي است.