گزارش «اعتماد» از زلزله ۳،۳ ريشتري شرق تهران
پايتخت و خطر زلزله
گروه حوادث
اوايل ديماه جاري، زلزلهاي به بزرگي ۳.۳ ريشتر شرق تهران را لرزاند. «شروين تبريزي» سخنگوي اورژانس استان تهران در واكنش به اين خبر اعلام كرد: «اين حادثه هيچ مصدومي نداشته است و نيروهاي امدادي در آمادهباش هستند.» طبق مطالعات مختلف و نظريه برخي كارشناسان؛ احتمال وقوع زلزلهاي بزرگ در تهران وجود دارد كه بايد براي آن آمادگي داشت. بر اساس مطالعات انجام شده، تهران در معرض خطر وقوع زلزلهاي با بزرگي ۷ ريشتر يا بيشتر قرار دارد؛ در سال ۱۳۹۷ مطالعهاي نشان داده كه امكان وقوع زلزلهاي شديد در تهران ميان سالهاي ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۹ خورشيدي وجود دارد. حتي برخي كارشناسان معتقدند؛ بررسيها از اين حكايت دارد كه بهطور ميانگين تهران هر ۲۰۰ سال شاهد زلزلهاي با بزرگاي بيش از هفت بوده است.
زمينلرزههاي بزرگ روي گسل مشا ميتوانند اثرات قابل توجهي در تهران داشته باشند
«مهدي زارع» رييس مركز پيشبيني زلزله و استاد گروه زلزلهشناسي مهندسي پژوهشگاه بينالمللي زلزلهشناسي در مورد زلزله ۳.۳ ريشتري هفته گذشته تهران به «اعتماد» ميگويد: «شنبه ششم ديماه ساعت ۹ و ۵۲ دقيقه در ارجمند در شمال فيروزكوه زمين لرزهاي با بزرگاي 3.3 در منتهي اليه شرقي استان تهران رخ داد. اين رخداد حدود 140 كيلومتري غرب تهران و بر روي قطعه شرقي گسل مشا رخ داده است. مهمترين زمينلرزه روي اين قطعه گسله در ساعت ۴ و ۵۷ دقيقه بامداد ۳۰ ديماه ۱۳۶۸ زلزلهاي با بزرگاي ۵.۹ در ارجمند، در شمال فيروزكوه رخ داد كه كل منطقه البرز مركزي و شرقي را كمابيش به لرزه درآورد. بنده در هنگام اين زمينلرزه در پايان نيمسال هفتم دوره كارشناسي زمينشناسي در دوره امتحانات پايان ترم مشغول مطالعه درسها بودم و به خوبي اين زمين لرزه را در خانه طبقه دوم در منطقه نارمك تهران، در 130 كيلومتري كانون زلزله حس كردم. اين زلزله كه در زمان خود بدان چندان پرداخته نشد، به باور من نمايانگر رخدادهايي مهم و شديد در ميانه البرز در آينده نيز است. گسلش زمينلرزهاي به صورت امتدادلغز چپگرد، و در راستاي شرقي-غربي دچار گسيختگي شد. جنبايي گسل ارجمند در ۳۰ ديماه ۱۳۶۸ حدود ده كيلومتري شمال بخش انتهايي گسل مشا رخ داد. راستاي شرقي غربي گسل ارجمند، يادآور راستايي مشابه در گسل شمال تهران، بخش شرقي گسل مشا و البته گسلهاي مهم ديگرشرقي – غربي البرز مركزي مانند گسل بلده، گسل كندوان، گسل بايجان و گسل لار است. با اين حال آيا وقوع زلزله بعدي با بزرگاي 6.0 يا بزرگتر از آن در اين بخش از گسل مشا قطعه شرقي ممكن است؟ براي گسل مشخص مشا، اگر زلزله M5.9 در سال 1368 بزرگترين رويداد اخير باشد، شايد بيشينه بزرگا روي اين گسل حدود M6.2-6.5 باشد. گذشت ۳۵ سال از سال 1368 ميتواند كسري از ميانگين بازه بازگشت برايM~6 باشد. البته براي يك M3.3، روابط تجربي ميگويند؛ احتمال اينكه اين يك پيشلرزه براي M≥۶ در چند روز آينده باشد، بسيار كم است، تقريباً 0.02 تا 0.05 براي زلزله با بزرگاي بيش از 5 در 3 روز آينده و براي بزرگاي 6 از اين حد هم كمتر و حدود 0.01 است.» زارع، رييس مركز پيشبيني زلزله و استاد گروه زلزلهشناسي مهندسي پژوهشگاه بينالمللي زلزلهشناسي در ادامه ميگويد: «ارجمند – فيروزكوه تحت تأثير گسل مشا است و گسل مشا يكي از گسلهاي اصلي و لرزهزا در البرز مركزي است كه از شمال شرق تهران عبور ميكند. اين گسل با راستاي شمال غرب-جنوب شرق، از منطقهاي نزديك فيروزكوه تا طالقان و ادامه به سمت غرب امتداد دارد. طول كلي سامانه مشا حدود ۲۰۰ كيلومتر برآورد شده و از نظر زمينشناسي، مرز بين واحدهاي ساختاري متفاوت در البرز است. اين گسل قابليت توليد زمينلرزههاي بزرگ؛ بالاي ۷ را دارد. گسل مشا در فاصله حدود 20 كيلومتري شمال شرق تهران قرار دارد. زمينلرزههاي بزرگ روي اين گسل ميتوانند اثرات قابلتوجهي در تهران داشته باشند، هرچند كه فاصله دارد. علاوه بر لرزش مستقيم، زمينلرزههاي بزرگ در اين منطقه ميتوانند باعث رخداد زمينلغزش در دامنههاي البرز شوند كه بر راههاي ارتباطي و سكونتگاهها تأثير ميگذارد. در مطالعات ديرينهلرزهشناسي با حفاري در پهنه گسل مشا، سابقه زمينلرزههاي گذشته بررسي شده تا الگوي تكرار زمينلرزههاي بزرگ تخمين زده شود. با توجه به جمعيت بالا و ساختوسازهاي موجود در تهران و شهرهاي اطراف، حتي زمينلرزههاي متوسط نيز ميتوانند خسارات قابل توجهي ايجاد كنند. لازم است مقررات ساختماني بهطور جدي اجرا شوند و آمادگي عمومي (مانند آموزشهاي همگاني، پناهگيري، ذخيره آب و غذا) افزايش يابد. منطقه ارجمند - فيروزكوه در محدوده گسل مشا قرار دارد كه يك گسل فعال و لرزهزا است. اگرچه زمينلرزههاي اخير در اين منطقه عمدتاً كوچك بودهاند، اما پتانسيل وقوع زمينلرزه بزرگ در آينده وجود دارد. اين موضوع اهميت مطالعات لرزهخيزي، مقاومسازي سازهها و افزايش آگاهي عمومي را در كل منطقه بهويژه تهران پرجمعيت نشان ميدهد.»
زلزله در تهران از جنگ هم مخربتر خواهد بود
سوم ديماه جاري، «علي نصيري» رييس سازمان پيشگيري و مديريت بحران شهر تهران با اشاره به اينكه بدترين تهديد پيشروي تهران وقوع زلزله است، اعلام كرد: «زلزله براي تهران حتي از جنگ هم مخربتر است؛ چراكه در صورت وقوع زلزلهاي بالاي ۶ ريشتر، برآورد تعداد تلفات در مقايسه با شهداي جنگ و ساير حوادث نشان ميدهد كه ابعاد خسارات انساني آن بسيار گسترده خواهد بود. زلزلههاي بزرگ به هيچ عنوان قابل توليد توسط بشر نيست و اين ادعاها كه گاهي مطرح ميشود مبني بر اينكه با آزمايشهاي نظامي يا اتمي ميتوان زلزلههاي ۵، ۶ يا ۷ ريشتري ايجاد كرد، اساس علمي ندارد و صحت اين شايعات مورد تأييد نيست. اين مسير نيازمند آن است كه دولت بهطور جدي پاي كار بيايد. در حال حاضر نيز شاهد هستيم كه برخي بيمارستانها با اقداماتي كه انجام دادهاند، به تدريج در مسير ايمنسازي و مقاومسازي قرار گرفتهاند. در حوادثي مانند ريزش ساختمانها بر اثر زلزله، حريق يا سيل، ابتدا هزينه جمعآوري نخاله پرداخت ميشود، اما جان انساني كه از دست رفته، قابل قيمتگذاري نيست. پس از آن، هزينه اسكان اضطراري با چادر پرداخت ميشود، سپس چادرها جمعآوري شده و اسكان موقت با كانكس انجام ميشود و در نهايت، پس از يك يا دو سال، ساخت مجدد ساختمان آغاز ميشود كه هر مرحله هزينههاي جداگانه و سنگيني دارد. بارها شاهد بودهايم كه پس از وقوع حوادث، دولت بودجههاي كلاني براي سيلزدگان، زلزلهزدگان يا آسيبديدگان ساير حوادث اختصاص ميدهد، در حالي كه ميتوان با صرف بخشي از اين هزينهها در مرحله پيشگيري، نسبت به مقاومسازي اقدام كرد. در برخي موارد حتي مقاومسازي مقرون بهصرفه نيست و تخريب و نوسازي كامل ساختمان هزينه كمتري در پي خواهد داشت.» طبق گزارشات؛ در هفته گذشته در برخي شهرهاي كشور زلزله رخ داده است. شنبه ششم ديماه جاري، در سردشت استان خوزستان زلزله ۲.۷، در امامحسن استان بوشهر زلزله ۲.۷، در شهرآباد استان خراسان رضوي زلزله ۲.۷ و در نورآباد استان فارس زلزله ۲.۶ به وقوع پيوسته است. در قصرشيرين استان كرمانشاه نيز زمين لرزهاي به بزرگاي ۳.۴ در عمق ۸ كيلومتري رخ داده و كانون آن در ۹ كيلومتري قصرشيرين و ۲۵ كيلومتري سرپل ذهاب اين استان بوده است. در ارجمند استان تهران زلزلهاي به بزرگاي ۳.۳ در عمق ۷ كيلومتري به ثبت رسيده و در ۱۸ كيلومتري ارجمند، ۲۶ كيلومتري آبسرد و ۲۷ كيلومتري كيلان اين استان گزارش شده است. هفتم دي ماه جاري، در راور استان كرمان زلزله ۲.۹ رخ داده است. اسفراين استان خراسان شمالي نيز با زمينلرزهاي به بزرگاي ۳.۵ در عمق ۶ كيلومتري لرزيده كه كانون آن در ۱۱ كيلومتري اسفراين، ۴۱ كيلومتري شيروان و ۴۵ كيلومتري حصارگرمخان اين استان بوده است. همچنين بيرجند استان خراسان جنوبي با زمين لرزهاي به بزرگاي ۳.۳ در عمق ۱۱ كيلومتري لرزيده كه كانون آن در ۱۳ كيلومتري بيرجند، ۲۷ كيلومتري مود و ۳۴ كيلومتري خوسف اين استان گزارش شده است. نهم ديماه جاري، در يزد زلزله ۲.۹، در دوگنبدان استان كهگيلويه و بويراحمد زلزله ۲.۹ و در خوي استان آذربايجان زلزله ۲.۹ و ۲.۸ به ثبت رسيده است. اردكان استان فارس نيز زلزلهاي به بزرگاي ۳.۷ در عمق ۱۴ كيلومتري را تجربه كرده و كانون آن در ۱۰ كيلومتري اردكان، ۲۶ كيلومتري كامفيروز و ۴۵كيلومتري مصيري اين استان گزارش شده است. دهم ديماه جاري، در گندمان استان چهارمحال و بختياري زلزله ۲.۷ و در ارجمند استان تهران زلزله ۲.۵ رخ داده است. آمل استان مازندران نيز با زمين لرزهاي به بزرگاي ۳.۲ در عمق ۲۵ كيلومتري لرزيد و كانون آن در ۱۶ كيلومتري آمل، ۱۸ كيلومتري چمستان و ۲۳ كيلومتري دابودشت اين استان بوده است. چالان چولان استان لرستان نيز زلزلهاي به بزرگاي ۳.۱ در عمق ۵ كيلومتري زمين را تجربه كرده و كانون آن در ۲۳ كيلومتري دورود و ۲۷ كيلومتري زاغه اين استان گزارش شده است. زلزله ۲.۷ از ديگر رخدادهاي لرزهاي اين منطقه بوده است. يازدهم ديماه جاري، حاجيآباد استان هرمزگان با زلزلهاي به بزرگاي ۳.۲ در عمق ۱۰ كيلومتري لرزيده و كانون آن در ۲۸ كيلومتري حاجيآباد و ۴۲ كيلومتري فارغان استان هرمزگان و ۴۶ كيلومتري درز استان فارس به ثبت رسيده است. در جهرم استان فارس نيز زلزله ۲.۶، در سرجنگل استان سيستان و بلوچستان زلزله ۲.۸ و در زواره استان اصفهان زلزله ۲.۶ رخ داده است. دوازدهم ديماه جاري، در فردوس استان خراسان جنوبي زلزله ۲.۸ به ثبت رسيده است. قلعه قاضي استان هرمزگان زلزلهاي به بزرگاي ۳ در عمق ۶ كيلومتري را تجربه كرده كه رخداد لرزهاي در ۳۵كيلومتري قلعه قاضي، ۳۸ كيلومتري فين و ۴۰ كيلومتري تخت اين استان بوده است.