مختصر و مفيد مثل ويتگنشتاين

دوازدهم دي ماه سالروز تولد دكتر ضياء موحد است، استاد برجسته فلسفه و منطق و شاعر و نويسنده و منتقد ادبي برجسته ايراني اهل اصفهان. برخي دكتر موحد را جمع دو امر متقابل، اگر نگوييم متضاد، مي‌خوانند، چرا كه او شاعرانگي و خيال را كه كار دل است، با نگرش منطقي و استدلال كه از عقل بر مي‌آيد، جمع كرده. درباره اين دو ويژگي و جمع آنها در استاد موحد بسيار سخن گفته شده. در اين يادداشت كوتاه به مناسبت زادروز مبارك  اين متفكر اديب مي‌خواهم به يك ويژگي ديگر او اشاره كنم كه معتقدم اتفاقا از جمع ميان شعر و منطق در او ناشي شده است. اين خصلت كم‌گويي و درگويي استاد موحد است.
پرحرفي يكي از عادت‌هاي ناپسند آدمي است. بسياري از ما آدم‌هاي زيادي را در اطرافمان مي‌شناسيم كه به اين خصلت نكوهيده دچار هستند و همه از مصاحبت يا همنشيني از آنها گريزان هستند. در روزگار ما كه آدم‌ها به واسطه فضاي مجازي و شبكه‌هاي اجتماعي به انواع و اقسام ابزارهاي اظهارنظر دسترسي دارند، وراجي و مطول‌نويسي هم رواج بيشتري يافته. به هر يك از شبكه‌هاي اجتماعي كه رجوع كنيم، انبوهي سرسام‌آور از اظهارنظرها و نوشته‌ها مي‌بينيم، درباره موضوعات مختلف. نتيجه آن هم شيوع حرف مفت و ياوه‌سرايي است، به تعبيري كه هري فرانكفورت فيلسوف معاصر امريكايي مي‌گفت، يعني حرف‌هايي كه بي‌توجه به صدق و كذب آنها بيان مي‌شود.
با عرض شرمندگي بسياري از اهل فضل و دانش هم به خصلت درازگويي و درازنويسي گرفتار هستند و وقتي از ايشان پرسشي مي‌کنید، بالاي منبر مي‌روند و يك ساعت حرف مي‌زنند يا صفحه‌هاي طولاني مي‌نويسند و اسباب سردرد و دردسر مخاطب مي‌شوند، طوري كه پرسشگر به خودش لعنت مي‌فرستد كه اي‌كاش سوال نمي‌كردم. اندكند كساني كه كم‌گو و گزيده‌گو باشند. مشهور است لودويگ ويتگنشتاين فيلسوف بزرگ اتريشي عصبي و آتشين‌مزاجي بود و اصلا حال و حوصله آدم‌هاي وراج را نداشت. در سخنراني‌هاي هفتگي گروه فلسفه، هر كسي زياد حرف مي‌زد، اعتراض مي‌كرد يا حتي جلسه را به نشانه نارضايتي ترك مي‌گفت.
روزنامه‌نگاران حوزه انديشه و ادبيات كه با دكتر موحد ارتباط دارند، مي‌دانند كه ايشان مصداق بارز مختصرگويي و دقيق‌گويي است. اولا كه درباره موضوعي كه تخصص ندارد، اظهارنظر نمي‌كند و بدون خجالت مي‌گويد كه من به اين موضوع وارد نيستم، ثانيا در زمينه موضوعاتي هم كه تخصص دارد، بسيار اندك و دقيق حرف مي‌زند. گواه نوشتاري اين ادعا كتاب كم حجم اما پرمغز و بسيار خوب او درباره سعدي است. به اذعان صاحبنظران اين كتاب يكي از بهترين آثاري است كه در زبان فارسي راجع به شاعر شيرين سخن فارسي نوشته شده است، طرفه آنكه برخلاف تحقيقات رايج چند صد صفحه‌اي ادبي، بسيار هم كوتاه و شيرين است.
استاد موحد منطق‌داني اهل فلسفه است و صدق و كذب و معيار تشخيص آن را مي‌شناسد و حرف مفت، نمي‌زند. او دقيقا مي‌داند از چه چيز سخن مي‌گويد يا مي‌نويسد. از سوي ديگر او اديبي زبان‌شناس و نويسنده‌اي چيره‌دست است و بلد است منظورش را چطور در موجزترين حالت ممكن بنويسد يا بگويد. جمع ميان اين دو باعث شده آنچه بر زبان مي‌آورد يا مي‌نويسد، مختصر و مفيد و به دور از حشو و زوائد باشد و موجب ملال و گيجي شنونده يا خواننده نشود. براي ايشان عمري سرشار از سلامت و سعادت آرزومندم. با اميد.