پاي مافيا به المپيك زمستاني ايتاليا باز شد
يك مشكل كاملا ايتاليايي!
در حالي كه روز گذشته المپيك زمستاني در ايتاليا آغاز شد، پروژههاي ساختوساز براي اين مسابقات در ميلان-كورتينا به كانون توجه نفوذ احتمالي جرايم سازمانيافته تبديل شدهاند.
به گزارش روزنامه اعتماد و به نقل از گاردين، چند روز قبل، فرماندهي استاني نيروهاي كارابينيري در بلونو با انتشار بيانيهاي مطبوعاتي از بازداشت سه نفر خبر داد؛ نتيجه نهايي يك تحقيق يكساله بود كه «عمليات ريست» نام داشت. دو نفر از اين سه بازداشتي برادر بودند؛ هر دو طبق بيانيه، از اعضاي شناخته شده گروه بدنام اولتراهاي لاتزيو، موسوم به «ايريدوتچيبيلي» بودند و به داشتن ارتباطات شخصي با رييس سابق اين گروه، فابريتزيو پيسكيتلي - كه در سال ۲۰۱۹ به قتل رسيد - افتخار ميكردند. جرايمي كه اين دو برادر به ارتكاب آنها مظنون بودند نه در رم، بلكه در فاصلهاي حدود ۶۴۰ كيلومتر در شمال، در پيست اسكي كوچك آلپي كورتينا دامپتزو، در ارتفاعات دولوميتها رخ داده بود؛ جايي كه امروز ميزبان بازيهاي المپيك زمستاني است.
دادستاني محلي مدعي است كه آنها عملياتي سه مرحلهاي را اداره ميكردند. مرحله اول، به دست گرفتن كنترل شبكه توزيع مواد مخدر در كورتينا بود؛ مرحله دوم، تصاحب سه كلوب شبانه و مرحله سوم، اخاذي از شوراي محلي براي وادار كردن آن به واگذاري قراردادهاي ساختوساز مربوط به پروژههاي المپيك. از جمله شواهدي كه دادستان ميگويد در اختيار دارد، يادداشتي است كه در تلفن همراه يكي از برادران پيدا شده و در آن آمده است: «ما منطقه قبرستان را براي پاركينگها ميخواهيم، شيرينيفروشي سابق، جاده دسترسي، كمربندي جديد و ساخت دهكده گردشگري.»
طبق گزارش اداره تحقيقات ضدمافياي دولت ايتاليا (DIA)، در سال ۲۰۲۴، ۳۸ درصد از تمام اقدامات ضدمافيايي انجام شده در ايتاليا به بخش ساختوساز مربوط بوده؛ سالي كه حدود ۲۰۰ پروژه عمراني عمومي به ظن نفوذ جرايم سازمانيافته مورد بررسي قرار گرفتند. آخرين رويداد بزرگ برگزار شده در ميلان، نمايشگاه جهاني ۲۰۱۵ نيز با فساد گسترده در قراردادهاي ساختوساز همراه بود. هزينه آن نمايشگاه ۲.۶ ميليارد يورو (۲.۲۵ ميليارد پوند) بود، در حالي كه هزينه المپيك زمستاني بيش از دوبرابر اين رقم برآورد شده است.
اداره DIA همچنين به پارلمان گزارش داده بود كه «المپيك زمستاني يك رويداد بسيار مهم به شمار ميآيد... براي باندهاي جنايتكار كه به دنبال نفوذ به فرآيندهاي مناقصه و واگذاري قراردادها هستند.» تنها در منطقه لومباردي، در سال ۲۰۲۴، «۵۰ اقدام بازدارنده ضدمافيايي» به اجرا درآمد. يكي از اين اقدامات عليه شركتي ساختماني بود كه در حال ساخت يك پاركينگ زيرزميني، به عنوان بخشي از «برنامه پروژههاي المپيك ميلان-كورتينا ۲۰۲۶» فعاليت ميكرد؛ آن هم پس از آنكه مشخص شد «مديران شركت روابط شخصي و حرفهاي با اعضاي چندين باند اندرانگتا دارند.»
به گفته دادستان، اين دو برادر عضو رسمي مافيا نبودند، اما به استفاده از «روش مافيايي» متهم شدهاند: اخاذي، اجبار و ارعاب. طبق ادعاها، آنها فروشندگان رقيب مواد مخدر را تهديد و كتك زدهاند، صاحب يك كلوب شبانه را با اسلحه به جنگل كشاندهاند و تلاش كردهاند با وعده تامين راي، يكي از اعضاي شوراي شهر را در ازاي دريافت قراردادهاي ساختوساز فاسد كنند و زماني كه او نپذيرفته، تهديدش كردهاند. بنا بر ادعاها، اين افراد هنگام بازداشت گفتهاند: «اينجا كورتيناست، ما اينجا همه كارهايم. من يك خلافكار شهرستاني نيستم، من رييسام و اين موضوع را با اسلحه حل ميكنيم.»
اگر ايتاليا مشكلاتي دارد، راهحلهايي هم دارد. لئوناردو فررانته، عضو هياتمديره ملي سازمان ضدمافياي «ليبرا» ميگويد: «اين يك چرخه است. ايتاليا به عنوان كشور مافيا شناخته ميشود، اما بايد به عنوان كشور جنبش ضدمافيا هم شناخته شود.»
ليبرا در سال ۱۹۹۴ توسط كشيشي باتجربه و عملگرا به نام لوييجي چوتي تاسيس شد؛ با هدف اوليه جمعآوري يك ميليون امضا براي درخواست قانوني كه اجازه استفاده مجدد از اموال مصادره شده از سازمانهاي جنايتكار را بدهد. اين سازمانها اكنون در قالب برنامهاي راديكال با نام «المپيك شفاف ۲۶» گرد هم آمدهاند تا فرآيندهاي خريد و مناقصه عمومي مرتبط با بازيها را شفافتر كنند.
دستاورد شاخص «المپيك شفاف ۲۶» اين بوده كه برگزاركنندگان بازيها را متعهد كرده تمام معاملات مالي خود را در يك سامانه عمومي واحد منتشر كنند؛ سامانهاي كه هر ۴۵ روز يكبار بهروزرساني ميشود. به لطف اين شفافيت، اكنون ميدانيم كه تنها ۱.۶ ميليارد يورو صرف اجراي مستقيم بازيها شده و ۴.۱۲ ميليارد يوروي باقي مانده به پروژههاي جانبي اختصاص دارد؛ از جمله رقم شگفتانگيز ۲.۸۱۶ ميليارد يورو براي پروژههاي جادهاي. همچنين مشخص شده كه بيش از نيمي از اين پروژهها تا پس از پايان بازيها تكميل نخواهند شد و آخرين آنها براي سال ۲۰۳۳ برنامهريزي شده است.
فررانته ميگويد: «اين ابتكار در پاييز ۲۰۲۳ شكل گرفت، پس از شكافي جدي ميان جامعه مدني ايتاليا و نهادهاي رسمي. بعد از سالها تلاش براي گفتوگو، شروع كرديم به سازماندهي يك جامعه و شبكهاي از انجمنها كه خواهان شفافيت و پاسخگويي بودند. تمام دادههايي كه امروز درباره المپيك در دسترس است، نتيجه مستقيم كنشگري گروههاي مدني ايتالياست.»
براي مثال، به لطف همين تلاشها ميدانيم كه ۶۰ درصد از ۹۸ پروژه المپيكي ثبت شده در اين سامانه، بدون هيچ ارزيابي اثرات زيستمحيطي انجام شدهاند.
او ادامه ميدهد: «در ايتاليا قوانين قدرتمندي درباره شفافيت داريم، اما استثناهاي زيادي هم وجود دارد و يكي از اين استثناها المپيك و پارالمپيك است.»
همكار او، اليسا اورلاندو اضافه ميكند: «اين يك مشكل كاملا ايتاليايي است. ما آن را در رويدادهاي بزرگ ديگر هم ديدهايم، مثل نمايشگاه جهاني ميلان 10 سال پيش. ما وارد وضعيتي اضطراري ميشويم؛ بايد پروژهها را پيش از تاريخ افتتاح تحويل بدهيم و اين به معافيتهايي منجر ميشود، نه فقط در شفافيت، بلكه گاهي حتي در روندهاي مناقصه و خريد عمومي.»
هر چه معاملات شفافتر باشند، جذابيت آنها براي جرايم سازمانيافته كمتر ميشود. البته اين تلاشها فقط تا حدي موفق بودهاند. ليبرا براي افشاي بيشتر قراردادهاي پيمانكاري فرعي فشار آورده، اما بخش قابل توجهي از پروژههاي المپيك خارج از اين سامانه و در اختيار شركتهاي خصوصي قرار دارد. به گفته فعالان: «بنياد ميلان - كورتينا سياهچاله شفافيت است.»
سه مورد از شش دوره اخير بازيهاي المپيك - در سوچي، ريو و توكيو - با رسواييهاي عظيم فساد همراه بودهاند. در شرايطي كه شهرهاي كمتري حاضر به پيگيري پيشنهادهاي ميزباني هستند، به دليل بدبيني عمومي نسبت به هزينهها (شهرهايي چون كراكوف، اسلو، استكهلم، اينسبروك، سيون و كلگري همگي از رقابت براي ميزباني المپيكهاي ۲۰۲۲ و ۲۰۲۶ كنار كشيدند)، پروژه «المپيك شفاف» گامي راديكال براي حل برخي از اين مشكلات قديمي به شمار ميرود.