حمايت فوري از غرفهداران و بازسازي ايمن بازارچه جنت
ناصر اماني
مالكيت بازارچه جنت متعلق به شهرداري تهران است و سالها پيش مديريت شهري اين غرفهها را به زنان سرپرست خانوار و افرادي كه نيازمند مشاغل سبك بودند، واگذار كرده بود. درخصوص ايمني اين مجموعه نيز پيشتر ازسوي برخي اعضاي شوراي شهر تذكراتي مطرح شده بود مبني بر اينكه باتوجه به نوع سازه، احتمال بروز آتشسوزي وجود دارد و لازم است تدابير ايمني جديتري اتخاذ شود. با اين حال، نظارت بر اين بازارچه برعهده سازمان ساماندهي مشاغل شهرداري تهران بوده و به نظر ميرسد در اين زمينه قصور يا كمتوجهي رخ داده باشد؛ موضوعي كه البته نيازمند بررسي كارشناسي دقيقتري است.
آقاي مهدي چمران نيز پس از بازديد از محل حادثه اعلام كردند كه شهرداري موظف است براي اين افراد محل مناسبي درنظر بگيرد تا بتوانند مجددا كسبوكار خود را راهاندازي كنند. براساس اعلام ايشان، شوراي شهر اين تصميم را اتخاذ كرده و آن را به شهرداري ابلاغ كرده است. در مجموع حدود ۲۰۰ غرفه در اين بازار فعال بوده و معيشت نزديك به ۲۰۰ خانواده به اين مجموعه وابسته بوده است. اغلب اين افراد از اقشار نيازمند جامعه هستند كه سرمايه و دارايي آنها به طور كامل در اين حادثه از بين رفته است.
انتظار ما از شهرداري تهران اين است كه در اسرع وقت، محل جايگزين مناسبي براي ادامه فعاليت اين كسب و كارها فراهم كند و همچنين سرمايه اوليه لازم را براي راهاندازي مجدد دراختيار غرفهداران قرار بدهد. بديهي است تصميمگيري درباره نحوه حمايت و جبران خسارت بايد متناسب با ميزان آسيب وارده به هر واحد صنفي و براساس برآورد كارشناسي انجام شود تا امكان بازگشت واقعي اين خانوادهها به چرخه كار و درآمد فراهم گردد. در حال حاضر مشخص نيست كه اين واحدها تحت پوشش بيمه بودهاند يا خير. بديهي است در صورت وجود بيمه، بخشي از خسارات ميتواند از طريق شركت بيمه جبران شود. با اين حال، لازم است علت دقيق حادثه نيز از طريق كارشناسي فني مشخص شود؛ ازجمله اينكه آيا سيم يا اتصالي كه منجر به آتشسوزي شده، ناشي از نقص در زيرساخت اوليه و سيمكشي اصلي بوده است يا در مراحل بعدي و در جريان تغييرات ايجاد شده رخ داده است.
باتوجه به اينكه اكثر غرفهداران از اقشار آسيبپذير جامعه هستند و سرمايه قابلتوجهي براي جبران اين خسارت دراختيار ندارند، انتظار ميرود شهرداري نقش حمايتي خود را در اين زمينه ايفا كند. همانگونه كه در حوادثي مانند حادثه آتشسوزي ساختمان پلاسكو يا در شرايط بحراني ديگر مثل جنگ 12روزه و اتفاقات اخير، حمايتهاي ويژهاي براي بازگشت كسبوكارها در نظر گرفته شد، در اين مورد نيز بايد تصميمي متناسب با ابعاد اجتماعي و انساني موضوع اتخاذ شود. اين مجموعه نيازمند بازسازي كامل است و اين فرآيند طبيعتا زمانبر خواهد بود. همانگونه كه پس از حادثه ساختمان پلاسكو براي كسبه فضاهاي موقت درنظر گرفته شد تا بتوانند تا زمان اتمام بازسازي به فعاليت خود ادامه بدهند، در اين مورد نيز لازم است محلهاي موقت و قابل بهرهبرداري دراختيار غرفهداران قرار گيرد. در حال حاضر اين بازارچه به طور كامل تخريب و غيرقابل استفاده شده است و امكان فعاليت در آن وجود ندارد، بنابراين تامين فضاي موقت تا زمان بازسازي كامل، يك ضرورت فوري براي حفظ معيشت اين خانوادهها محسوب ميشود.
اين بازارچه محلي در سالهاي گذشته طي مدت كوتاهي، مثلا حدود ۳۰ روز، احداث شده بود و همين شتاب در ساخت ميتواند يكي از عوامل ضعف در استحكام و ايمني سازه محسوب شود. لازم است از اين تجربه درس گرفته شود و در فرآيند بازسازي، از تصميمهاي شتابزده پرهيز گردد. بازسازي اين مجموعه بايد بر پايه اصول فني، سازهاي مستحكم و استانداردهاي ايمني انجام شود و از بهكارگيري سازههاي سبك و موقت كه ريسكپذيري بالايي دارند، خودداري شود. براساس گزارشها، يكي از عوامل گسترش سريع آتش، استفاده از پوششها و سازههاي پلاستيكي و موقت بوده كه موجب تسريع سرايت حريق شده است.
بنابراين در ساخت مجدد، رعايت الزامات ايمني، طراحي اصولي سيستم اطفاي حريق و استفاده از مصالح مقاوم در برابر آتش بايد در اولويت قرار بگيرد تا از تكرار چنين فاجعهاي جلوگيري شود.
در شرايط فعلي نميتوان درباره بحثهاي مرتبط با واگذاري اين زمين قضاوت قطعي داشت. اولويت فوري، تامين مكان جايگزين براي غرفهداران است تا بتوانند فعاليت اقتصادي خود را از سر بگيرند. پس از تثبيت وضعيت معيشتي آنان، ميتوان درباره مسائل ديگر تصميمگيري كرد اما در هر صورت شوراي شهر درباره نظري كه پيش از اين درباره چنين موضوعي داشته است اصرار خواهد كرد.
در حال حاضر رويكرد اصلي، حمايت از اين افراد و اقشار آسيبپذير و جبران خسارتهاي وارده به آنان است تا رضايت و آرامش خاطرشان تامين شود. اعضاي شورا نيز نسبت به اين موضوع تذكرات لازم را مطرح كردهاند و بر ضرورت پيگيري آن تاكيد دارند. البته من نميتوانم تضميني قطعي در اين باره ارايه دهم، زيرا اجراي اقدامات برعهده شهرداري است. با اين حال، پيگيري حمايت از اين عزيزان به منظور رونق دوباره كسب و كارشان و جبران بخشي از خسارتهاي وارده، از سوي شورا در دستور كار قرار دارد و تلاش خواهد شد تا اقدامات لازم از طريق شهرداري انجام شود.
از مديران سابق شهرداري تهران و عضو شوراي اسلامي شهر تهران