گزارشهای باستانشناسی
از نشریات اداره کل باستانشناسی
اشاره- کتاب در مورد دانش «باستانشناسی» کم پیدا میشود، به ویژه اگر به دنبال منابع تاریخی باشیم، اما زمانی که به همان تعداد معدود یا نایاب کتابها و نشریات باستانشناسی دسترسی پیدا میکنیم، گویا گنجی گرانبها را یافتهایم. از همین روی، امروز در ستون «کتابشناسی» به معرفی یکی از چهار جلد نشریات اداره کل باستانشناسی در دهه ۳۰ خورشیدی میپردازیم که در قالب کتاب چاپ و منتشر شده و برای پژوهشگران و روزنامهنگاران از اهمیت ويژهای برخوردار است. کتاب «گزارشهای باستانشناسی»، مجلد سوم، از نشریات سال ۱۳۳۴ش. اداره کل باستانشناسی است که حاوی ۱۵ فصل به زبان فارسی و یک فصل به زبان فرانسه، ۲۵۶ قطعه گراور و کلیشه از آثار و اشیاء باستانی ایران است.
در همین راستا، محمود مهران (۱۲۸۳تهران- ۱۳۶۱ اسپانیا)، وزیر فرهنگ در بخشی از مقدمه این اثر باستانشناسی نوشته است: «... سومین مجلد گزارشهای باستانشناسی شامل نتیجه بررسیها و تحقیقات و اطلاعات تازه و گوناگون درباره آثار مختلف باستانی و تاریخی ایران عزیز که ثمره مطالعات متمادی کارکنان باستانشناسی بوده در راه تدوین و چاپ آن مجاهدت فراوان بخرج رفته است بنظر علاقمندان میرسد.
آثار و بقایای فرهنگ گذشته این کشور یک قسمت شامل ابنیه متعددی است که بهمت [به همت] شهریاران ایران و بزرگان و نیکوکارانی که دوستدار اینگونه آثار بودهاند به وجود آمده و هر یک یادگار ذیقیمتی از نبوغ سرشار هنرمندان مختلف ایران میباشد و یک قسمت مشتمل بر آثاری است که در دل خاک مستور مانده احتیاج بکاوشهای علمی طبق اصول فنی دارد -از هر دو نوع آثار فوق بفراخور [به فراخور] وسعت کشور کهنسال ایران در قرون گذشته در خارج از مرزهای کنونی کشور هم موجود است که البته از نظر دانشمندان باستانشناس دور نمانده مورد تحقیق و تجسس دوستان فرهنگ و هنر قدیم ایران واقع گردیده و میگردد و بدیهی است که در نشریات اداره کل باستانشناسی نیز کم و بیش باید از اینگونه تحقیقات و تجسسات استفاده گردد و ثمراتی از این نصیب شیفتگان آثار مزبور بشود.
باستانشناسی ایران وظائف کلی بسیار مهمی برعهده دارد که در درجه اول عبارتست از: حفظ تعمیر ابنیه تاریخی در نقاط مختلف کشور -اقدام به کاوشهای علمی و تحقیق و تجسس آثار باستانی که از نظرها پوشیده مانده و محتاج ببرسی و تعمق برای تکمیل یا تصحیح اطلاعات بتاریخ گذشته این سرزمین است- توسعه و تکمیل مجموعهها و آثار تاریخی موزههای باستانشناسی در پایتخت و شهرهای مهمتر تاریخی ایران و احداث اینگونه موزهها در سایر مراکز تمدنهای قدیم کشور -ضمنا به محاذات آنچه در راه انجام وظائف اساسی فوق صورت میگیرد تدوین و چاپ نشریههایی که حاوی اطلاعات مربوط بهر [به هر] قسمت باشد نیز طبعا از جمله ضروریترین کارهای باستانشناسی محسوب میگردد و بهمین مناسبت از بیستسال پیش تاکنون اداره کل باستانشناسی مجموعا تعداد ۲۷ نشریه مختلف درباره ابنیه تاریخی و آثار هنری قدیم و کاوشهای باستانشناسی و مجموعههای عتیقه موزه ایرانباستان بچاپ رسانیده بین کتابخانههای موسسات آموزشی و دانشمندان و شخصیتهای شایسته خارجی که به آثار تاریخی ایران ابراز علاقه کردهاند، توزیع نموده و ترتیب کار را طوری داده است که کلیه خواستاران اینگونه نشریات دسترسی به آن داشته باشند.
ازجمله این نشریات مجلدهای مختلف به نام گزارشهای باستانشناسی است که دو مجلد آن قبلا بچاپ رسیده و انتشار یافته است و توضیح بیشتر درباره آنها و کلیه انتشارات قبلی باستانشناسی در آخرین فصل مجلد مذکور میباشد و اینک هم نشریه حاضر یعنی مجلد سوم گزارشهای باستانشناسی بمحضر [به محضر] دانشمندان و دوستداران آثار باستانی عرضه میگردد.
وزارت فرهنگ امیدوار است زودتر روزی فرا رسد که سطح فرهنگ کشور و شرایط موجود کار اقتضا نماید حق خدمت به آثار باستانی و مفاخر ملی اعم از ابنیه و بقایای پدیدار و یا آثار نهفته در دل خاک بیشتر و بهتر از حال حاضر ادا گردد و مجاهدتهائیکه [مجاهدتهایی که] در راه تعمیر و صیانت ابنیه تاریخی و روشن داشتن افتخارات گذشته این سرزمین بعمل میاید با فراهم گشتن وسائل بیشتر و موجبات خدمت افزونتر در راه این هدف مقدس بهتر بثمر برسد و در نتیجه نسبت به تدوین و انتشار نشریات باستانشناسی هم بفراخور سایر خدمات مربوط باین رشته که بسهم خود از ارکان عمده فرهنگ ایران عزیز است توفیق زیادتر نصیب گردد.»
در ادامه، محمدتقی مصطفوی، رئیس باستانشناسی نیز نوشته است: «جای کمال شکرگزاری است که چاپ مجلد سوم گزارشهای باستانشناسی با استظهار به توجه و علاقه روزافزون شیفتگان آثار فرهنگ گذشته ایران عزیز انجام پذیرفت ـ کارکنان باستانشناسی وظیفه خود میدانند در این مورد از راهنمائیها و مساعدتهای گرانبهای اولیای محترم وزارت متبوع در راه اجرای این خدمت صمیمانه سپاسگزاری نمایند و بشرحی که در [ناخوانا] صفحات کتاب توضیح داده شده است خوشبختانه در وضع حاضر طلیعه فراهم گشتن موجبات افزایش خدمات باستانشناسی نمایان بوده امیدواری به توسعه دامنه کار این رشته حساس خدمت ملی و فرهنگی رو بفزونی میرود... چاپ این مجلد از بهمن ماه ۱۳۳۳ تا بهمن ماه ۱۳۳۴ در چاپخانه بانک ملی انجام یافته از کارکنان محترم چاپخانه مزبور که لازمه دقت و حسن سلیقه توام با جدیت و دلسوزی کامل را در این خدمت مفید مبذول داشتهاند نهایت تشکر و سپاسگزاری را دارد.»
منابع: کتابخانههای شماره یک
و ایرانشناسی مجلس