چگونه در برابر بحرانهاي اجتماعي تاب بياوريم؟
سيد حسن موسوي چلك
معاون سلامت اجتماعي سازمان بهزيستي كشور بحرانها يكي از اتفاقاتي است كه كشورها به اشكال مختلف تجربه ميكنند. بنا به نوع بحران، تاثير بحران بر مردم متفاوت است. گاهي اوقات، مردم يك كشور در يك سال چند بحران را تجربه ميكنند كه تعدد بحران هم باعث تاثير متفاوت ميشود. تجربه تمام بحرانها نشان ميدهد كه در شرايط بحراني معمولا اولويتهاي مردم در حوزه سلامت رواني اجتماعي تغيير ميكند. افرادي كه از قبل، مهارتهاي تابآوري، مداخله در بحران و كنترل خشم را بلدند يا تجربه مواجهه با بحرانها را دارند، معمولا راحتتر ميتوانند اين شرايط را مديريت كنند اما گاهي مواقع هم تجارب قبلي، خوب نيست.
توصيه ما به مردم اين است كه در مواجهه با بحرانها، فارغ از اينكه در كدام طرف دعوا قرار گرفتهاند، از ظرفيت متخصصان حرفههاي ياورانه و از جمله، روانشناسان، مشاوران، مددكاران اجتماعي و حتي روانپزشكان استفاده كنند. سامانههاي تلفني 1480 و 123 يكي از ابزارهاي كمكهاي روانشناختي براي مردم است كه در سراسر كشور با خدمات رايگان فعال است و مردم ميتوانند با اين سامانه تماس بگيرند.
در زمان بحرانها همكاران ما در اين سامانهها در تمام ساعات شبانهروز پاسخگوي مردم هستند. سازمان بهزيستي كشور، در يك سال اخير در هر بحراني سعي كرد خدمات روانشناختي و مشاوره را به رايگان در اختيار مردم قرار دهد چون اعتقاد ما بر اين است كه بايد هميشه كنار مردم باشيم. در بحران اخير هم، بسياري از مشاوران ما، به صورت داوطلبانه و فارغ از هرگونه گرايش سياسي در كنار مردم بودند. در مواردي كه همكاران ما تشخيص دهند كه تماسگيرنده، به خدمات مشاوره نياز دارد، او را براي مراجعه به اين مراكز راهنمايي ميكنند. سازمان بهزيستي كشور، هم از طريق مراكز دولتي و هم از طريق مراكز غير دولتي خدمات مشاوره ارايه ميدهد.
مراكز دولتي، در مركز استانها هستند و خدماتشان در بعضي ايام سال مثل هفته جوان و در زمان بحرانها براي تمام مراجعان رايگان است.
در مراكز غير دولتي هم، خدمات مشاوره براي تمام مراجعان ارايه ميشود و افراد نيازمند هم با «ياري برگ» ميتوانند اين خدمات را دريافت كنند. سازمان بهزيستي كشور، هم در ناآراميهاي اخير و هم در جنگ 12 روزه به صراحت اعلام كرد كه تمام مردم ميتوانند از خدمات مشاوره در مراكز و سامانههاي اين سازمان استفاده كنند چون اين خدمات براي مردم است و بخشي از اين خدمات هم بهطور ويژه براي ايام بحران ارايه ميشود. توصيه ديگر درباره مواجهه با اخبار است. درست است كه معمولا در بحرانها در اطلاعرسانيها ضعف داريم به اين معنا كه يا عذرخواهي به موقع نداريم، يا اطلاعات درست ارايه نميدهيم يا حداقل به مردم نميگوييم كه در حال بررسي موضوع هستيم تا حداقل از اين طريق، آرامشي به مردم داده باشيم ولي هر خبري هم كه منتشر ميشود، خبر درستي نيست. مديريت شنيدن اخبار در زمان بحران بسيار مهم است چون تكرار بار منفي اخبار و شنيدن و تماشا يا باز نشر اخبار منفي باعث اثر منفي بر مخاطب ميشود. مديريت اخبار، به ويژه در مورد جوانان و نوجوانان بسيار مهم است. مديريت اخبار به معناي پيگيري نكردن اخبار نيست. طبيعي است كه امروز، هر فردي براي پيگيري و تحليل اخبار، به چند خبرگزاري و رسانه مراجعه ميكند ولي مديريت اخبار بسيار مهم است. توصيه ديگر، ضرورت پرداختن به كارهاي روزمره است. بحران اتفاق ميافتد و در بسياري از مواقع، نميدانيم آينده اين بحران چه خواهد بود. نپرداختن به كارهاي روزمره، انرژي افراد را ميگيرد. به ياد داشته باشيم كه زندگي، ساري و جاري است و اين ما هستيم كه بايد ياد بگيريم چگونه در شرايط سخت، اوضاع را به گونهاي مديريت كنيم كه كمترين اثر منفي را از بحرانها بگيريم.