«شعر و شاعري در دوره مشروطه» منتشر شد
شعرِ آغاز تحولخواهي به روايتِ كاتوزيان و كورنگي
«شعر و شاعري در دوره مشروطه» كتابي است كه به كوشش همايون كاتوزيان و عليرضا كورنگي منتشر شده است. به گزارش ايسنا، این كتاب با ترجمه بهزاد زرهداران در ۲۸۲ صفحه با شمارگان ۳۳۰ نسخه و قيمت ۴۲۰ هزار تومان در انتشارات مرواريد راهي بازار كتاب شده است. «ايرج، شاعر عشق و طنز» نوشته همايون كاتوزيان، «خاموشي قمرالملوك وزيري؛ اغراق و اسطورهسازي در تاريخنگاري ايراني» نوشته ليلا روحي، «شعر گيلكي محمدعلي افراشته و ميراث انقلاب مشروطه» نوشته نسرين رحيميه، «سرود آزادي: زنان و تقديس شاعران دوره مشروطه» نوشته متيو سي اسميت، «آموزش اجتماعي از طريق شعر طنز: اشرفالدين نسيم شمال و علياكبر دهخدا» نوشته پروين لولوئي، «حواشي، مقاومت و تحول در شعر كلاسيك فارسي: يغماي جندقي در قامت پيشگام شعر مشروطه» فرشاد سنبلدل، «سياست، زندان و شعر: تحليلي از بوطيقاي فرخييزدي» نوشته سعيد شهناپور، «آواز مدرنيته به زبان سنت: جايگاه نظريه و عملكرد ادبي محمدتقي بهار» نوشته سالور ملايري و «گريستن روي صحنه: عشقي نمايشنامهنويس» نوشته بهروز محموديبختياري مقالههاي اين كتاب هستند. در نوشته پشت جلد كتاب آمده است: جنبش مشروطه يكي از اصيلترين جنبشهاي سياسي و فكري ايرانيان در طول تاريخ به شمار ميرود. شعر فارسي و ميراث گرانسنگ آن را هم بايد پرچمدار اين جنبش دانست. در مجموعه بسيار خواندني و نوانديشانه حاضر كه زير نظر دكتر همايون كاتوزيان و دكتر عليرضا كورنگي، استادان فرهنگ و ادبيات در انگلستان و ايالات متحده امريكا گردآوري شده، شماري از پژوهشگران ايراني و يكي از دانشوران غربي به شناخت و بازخواني آثار و فعاليتهاي ادبي و هنري چند تن از چهرههاي دوره پيشامشروطه، مشروطه و پسامشروطه برآمدهاند: ايرج ميرزا، قمرالملوك وزيري، محمدعلي افراشته، اشرفالدين نسيمشمال، علياكبر دهخدا، يغمايجندقي، فرخييزدي، ملكالشعراء بهار، ميرزادهعشقي و ديگران. در بخشي از پيشگفتار كتاب به قلم همايون كاتوزيان و عليرضا كورنگي ميخوانيم: ريشههاي جنبش مشروطه ايران را ميتوان در دهه ۱۲۳۰ خورشيدي يافت؛ هنگامي كه معدودي از نخبگان روشنفكر، در پس تجربهاي ديرپاي از حكومت استبدادي، در باب چندوچون حاكميتي مبتني بر قانون انديشيدند، نوشتند و سخن گفتند. شعر فارسي و ميراث گرانسنگ آن پرچمدار جنبش مشروطه شد. جريان بازگشت ادبي كه در عهد قاجار متداول بود ظرفيت چنداني براي نوآوري در شعر نداشت؛ گرچه برخلاف انتقاداتي كه بعدها به آن وارد شد، بازگشت ادبي را نميتوان به تقليد صرف فروكاست. رجوع به اسلوب كلاسيك، رويكرد بسياري از شعراي اين نحله را عاري از هرگونه نوگرايي ميكرد. با وجود اين، شعر، در قرن هجدهم، به چنان انحطاطي افتاده بود كه در قياس برخي آثار نخستين شاعران سبك بازگشت، اميدبخش مينمود. اين بازگشت بيشتر ناظر بر بهكارگيري قالبهاي كهن بود؛ قالبهايي مانند قصيده، غزل و مثنوي. وانگهي، بازگشت ادبي تا حدي به منزله رجوع به صنايع بديعي و آرايههاي ادبي عصر كلاسيك تلقي ميشد. در عين حال، از حيث محتوا، شعر دوران بازگشت با شعر كلاسيك فارسي قدري تفاوت داشت.
درك اين نكته بسيار ضروري است كه در ايران، به مدد روشنفكران، طرحريزي مباني انقلاب مشروطه از ميانه قرن نوزدهم و مدتها پيش از تحقق آن آغاز شد. بدين سبب، فهم بوطيقاي اين دوره، ملازم است با فهم وقايعي كه پيش و قدري پس از انقلاب مشروطه در ايران روي داد. در اينجا، مراد از بوطيقا غالبا شعر است؛ ولي ساير اشكال بيان هنري كه در پارادايم انقلاب مشروطه ظهور يافتند نيز ذيل عنوان بوطيقا قرار ميگيرند.