‌رومينا تيموري



هفته‌نامه معروف اكونوميست در مقاله‌يي در شماره 22 تا 28 اكتبر خود به مساله فريب داور و پيروزي در مسابقات ورزشي بدون توجه به روح ورزش پرداخته است. نويسنده اين مقاله با آوردن مثال‌هاي گوناگوني از ورزش‌هاي مختلف به اين مساله اشاره مي‌كند كه ورزش امروزه دنيا به دليل جريان داشتن پول زيادي در آن، تبديل به يك مساله‌يي شده است كه ديگر روح ورزش در آن حاكم نيست. ديگر خبري از پهلواني نيست و همه‌چيز به قهرماني بستگي دارد.

ورزشكاران هميشه به حضور داوران نياز دارند. در بازي‌هاي المپيك باستاني، داوران هر چهار سال يك بار از خانواده‌هايي يوناني‌تبار كه در منطقه‌يي به نام اليس فرمانروايي مي‌كردند و بازي‌هاي المپيك در آنجا برگزار مي‌شد، انتخاب مي‌شدند. داوران كه لباس بنفش مي‌پوشيدند به واسطه سخت‌گيري‌هايي كه در آن دوره نسبت به عملكردشان مي‌شد، عملكرد مناسبي داشتند.

داوران امروز فاقد چنين رفتارهاي بازدارنده‌يي هستند و ورزشكاران حرفه‌يي در مسيري كه حتي به فكر اجدادشان هم خطور نمي‌كرد، قدم نهاده و مرتكب خطا مي‌شوند. در سال 1947، استفان پاتر نويسنده‌يي انگليسي، به طرز تمسخر‌آميزي لغت «مهارت در بردن بازي، بدون تخلف از مقررات بازي (Gamesmanship) » را ابداع كرد تا چگونگي بردن بازي بدون تقلب را توضيح دهد (او پيشنهاد مي‌كند كه تمركز حريف را از بين بردن بهتر از داور را گمراه كردن است) .

درآمدهاي هنگفت ورزشكاران امروزي، مشوق آنها به بدرفتاري است. در نتيجه هدف بازيكنان مسابقه نيست و فقط براي سيستم بازي مي‌كنند، سيستمي كه منجر به اشتباه انداختن داور و گرفتن نتيجه دلخواه مي‌شود و در نهايت اين امر هدف اصلي ورزش را از بين مي‌برد. كمتر كسي مشتاق است تا ببيند مسابقه فوتبال به مسابقه نمايشي نزول پيدا كرده است (مانند برخي از ورزش‌هاي كشتي).

مسابقه‌هايي همچون دو و ميداني، دوچرخه‌سواري و موتورسواري كمتر نمايشي به نظر مي‌آيند. اما در فوتبال شيرجه رفتن يا دايوينگ كه مي‌تواند منجر به گرفتن پنالتي و تغيير چرخه بازي شود بسيار شايع است و به‌نظر خطا مي‌رسد. اين، بدون شك سخت‌ترين تصميم داوري در تمام ورزش‌هاست. اگرچه قوانين، برخوردهاي فيزيكي را محدود مي‌كند اما بازيكنان به سادگي از آن بهره مي‌برند و گاهي نيز از مقررات جراحت سوءاستفاده مي‌كنند يا به بياني ديگر به‌راحتي تمارض كنند. در فوتبال امريكايي زماني بازيكني مجروح مي‌شود، زمان را نگه مي‌دارند تا بازيكن جديد وارد زمين مي‌شود و تيم بتواند بازي خود را دنبال كند. اما در ماه گذشته دو بازيكن از تيم نيويورك جاينتز در بازي بدون اينكه برخوردي با آنها شده باشد روي زمين دراز كشيده بودند. آنها در واقع از يك ناتواني رنج مي‌بردند. اما برخي ديده بودند كه مربي اين تيم بدون متوقف كردن بازي، تعويض‌ها را انجام داد. در يك مورد فاحش در سال 2009، تام ويليامز بازيكن انگليسي راگبي، خون مصنوعي از دهانش بيرون پاشيد، بنابراين توانست بازيكني كه از زمين بيرون رفته بود را باز گرداند. بعد از برد راگبي فرانسه از ولز در 15 اكتبر، مربي ولز صراحتا اعلام كرد كه به دليل اخراج كاپيتانش عصباني بوده و به بازيكن خود اجازه تمارض داده اما اين عمل اصلا اخلاقي نبوده است.

براي فريفتن داور هميشه نياز به چنين كارهاي سختي نيست. در بيسبال، داورها قرار است تنها توپ و ضربه‌هايي كه به آن وارد مي‌شود را اعلام كنند. ماه گذشته طبق بررسي‌هاي صورت گرفته كه توسط مايكل فاست منتشر شد چگونگي فعاليت بازيكنان گيرنده تحت تاثير زمين بازي توضيح داده شد. نتيجه آن شد كه داوران خطاي بيشتري از دريافت‌كننده‌هاي توپ در بيسبال كه دستكش‌ها و سرشان را به سرعت تكان مي‌دهند نسبت به آنهايي كه دست و گردنشان را ثابت نگه مي‌دارند، مي‌گيرند.

مديران ورزشي آرزوي راه‌هايي براي پيشبرد صداقت دارند. بهترين اهرم فشار آنها، فناوري است. در سال 2006 بعد از اينكه اجازه بازخواني فيلم بازي‌هاي تنيس داده شد، ديگر روي خط رفتن بازيكنان چه سهوا و چه عمدا متوقف شد. اما ويديو در ورزش‌هايي مثل فوتبال كه بازي ادامه‌دار است، غير عملي است، زيرا متخصصان براي تشخيص، بايد بازي را متوقف كنند كه اين امر غير ممكن است. بعضي از روساي ورزشي مثل فيفا، كه بدنه جهاني فوتبال را اداره مي‌كنند از چنين تجهيزاتي بطور كل اجتناب مي‌كنند.

شيوه ديگر، تنبيه بازيكنان هنگام بد رفتاري است. بازيكنان هاكي روي يخ اگر با آرايش ديده شوند بايد ظرف 2 دقيقه زمين را ترك كنند و اين تنبيه كمك كرده تا اين عمل را انجام ندهند. در مقابل، بازيكنان فوتبال تنها يك كارت زرد براي نخستين بي‌حرمتي خود مي‌گيرند (كه به معناي ترك زمين نيست) . در سال 2008 يك مقام رسمي NBA گفت: متمارضين جريمه مي‌شوند اما تا به حال چنين اتفاقي نيفتاده است. تناقض در اينجاست كه تنبيه كساني كه تمارض مي‌كنند ممكن است تيم‌ها را تشويق به حركات نمايشي بيشتري كند.

خطاي فريمينگ (framing) در بيسبال كه نوعي تقلب محسوب مي‌شود، براي سال‌هاي متمادي قسمتي از بيسبال بوده است و تيم‌هاي زيرك با تشخيص بازيكناني كه در انجام اين عمل حرفه‌يي‌اند، امتيازهاي مثبتي مي‌گرفتند. بطور مشابه، برخورد فيزيكي با بازيكن صاحب توپ مهارت ارزشمندي در بسكتبال است، تا حدي كه بازيكن حريف را تحريك مي‌كند تا ضربه‌يي بر بازيكني كه داراي توپ است وارد كند تا منجر به افتادنش شود و گل زدن تيم رقيب غير ممكن شود. البته تيم رقيب در عوض اين شيطنت، ضربه خطاي با ارزشي به دست مي‌آورد. طرفداران ورزش معتقدند شيطنت‌هايي از اين دست، بدتر از تمارض‌هاي موجود است.

اوضاع فرهنگي ورزش آنقدر خراب است كه مسوولان هم نمي‌دانند براي رفعش بايد دست به دامن چه راه‌حلي شوند. از اتفاقات زشت شادي بعد از گل تا كتك زدن داور! فدراسيون هم تا جايي كه مي‌تواند با برگزاري جشن بااخلاق‌ها سعي مي‌كند حلقه مفقود شده اخلاق را بار ديگر به فوتبال برگرداند. مجيد جلالي كه به عنوان مربي برتر اخلاق در سال برگزيده شده مي‌گويد: اگر فوتبال را خارج از واقعيت‌هاي جامعه بدانيم به بيراهه رفته‌ايم. رفتارهايي كه در فوتبال انجام مي‌شود همچون ويتريني از جامعه است. در فوتبال آنقدر فشار زياد است كه كسي نمي‌تواند رفتار نمايشي داشته باشد. بنابراين هر كسي كنه وجودي‌اش را در فوتبال نشان مي‌دهد و هم مي‌توانند بفهمند كه چه كساني سالم هستند و چه كساني نيستند چرا كه آنها در شرايط سخت خودشان را بروز مي‌دهند. هيچ‌وقت نبايد تمام مشكلات فرهنگي جامعه را از فوتبال بدانيم، چرا كه فوتبال فقط بخشي از جامعه است. تنبيه هر چقدر هم كه شيوه مناسبي داشته باشد، تنها براي كوتاه‌مدت جوابگو خواهد بود. در واقع در حال حاضر براي بهينه‌سازي رفتار بايد تركيبي از تشويق و تنبيه با اولويت تشويق وجود داشته باشد و اين روش مي‌تواند باعث بهبود اخلاق و وضع اخلاقي شود. اين كاري كه فدراسيون و سازمان ليگ ترتيب داد هم جزيي‌ از همين حركت بود. فكر مي‌كنم مي‌شود در كنار مربي و بازيكن و مدير و خبرنگاري كه تقدير مي‌شود، هواداراني كه خوب ميزباني مي‌كنند و ورزشگاه‌هايي كه وضع مناسبي دارند را هم تشويق كرد و گروهي را براي ارزشيابي اين موارد تعيين كرد.

قوي، با برنامه و موفق! اين خاصيت تيم‌هايي است كه كي‌روش هدايت‌شان مي‌كند. مرد محبوب اين روزهاي ايران كه توانسته بدون هيچ استرسي تيم ملي را به مرحله دوم برساند. اما اصرار دارد كه بگويد هنوز براي رسيدن به جام جهاني راه درازي پيش داريم و هيچ كس حق ندارد فكر كند از الان به جام جهاني صعود كرده‌ايم.

او بعد از پيروزي 4 بر يك ايران برابر اندونزي گفت: باز هم تاكيد مي‌كنم كار تمام نشده، ما از حالا بايد به فكر تدارك بيشتر باشيم. تيم ملي 100 روز تعطيل است. بايد امروز با كفاشيان براي ادامه راه، جلسه بگذاريم و براي تدارك تيم، برنامه‌ريزي كنيم. البته خيلي دوست دارم يك كنفرانس مطبوعاتي هم با خبرنگاران داشته باشم. راستش بعد از اين نشست، مدتي براي استراحت، به مسافرت مي‌روم. البته اين بار مقصدم را نمي‌گويم. فقط مي‌گويم برنامه‌ام رفتن به ماهيگيري است. شايد هم برايتان بازيكنان درشتي صيد كردم.

او مي‌گويد: انتقاد از من جرم نيست. همه‌چيز بايد سر جاي خودش باشد. من خيلي صريح خواسته‌هايم را مي‌گويم و كارم را پيش مي‌برم بدون كم‌كاري. اتفاقا خوشحال مي‌شوم اگر اشتباهي دارم، به من بگوييد. (بعد لبخندي مي‌زند و ادامه مي‌دهد) اگر دوست داريد، مي‌توانيد انتقاد كنيد!»

رامتين جباري

وقتي مي‌گويد: «اگر در مسايلي مثل رزرو هتل، بليت هواپيما اشتباه شود ممكن است اتفاقات بدي بيفتد. بايد تجهيزات درستي داشته باشيم. كوچك‌ترين جزييات مي‌تواند تفاوت‌هاي بزرگي را ايجاد كند.» براي «مديران» ما درس دارد. وقتي مي‌گويد: «اگر مربيان باشگاه‌ها كاري با من دارند، موبايل من هميشه باز است، حرف‌شان را به رسانه‌هاي عمومي نگويند.» براي «مربيان» ما درس دارد. وقتي مي‌گويد: «اگر فكر كنيم كار صعودمان به جام‌جهاني تمام شده، مطمئن باشيد صعود نمي‌كنيم.» براي «بازيكنان» ما درس دارد و وقتي پيش از ترك تهران و سفر يك هفته‌يي به منامه و جاكارتا، بدون برنامه‌ريزي قبلي، با خبرنگاران مصاحبه نمي‌كند، به ما «اصحاب رسانه» درس مي‌دهد. مصاحبه‌هاي پيش و پس از مسابقه‌اش «لذتبخش» است. براي ما تازگي دارد. به‌اندازه، حرفه‌يي و متفاوت حرف مي‌زند كه كلاس درسي است براي برخي مربيان ايراني تا فلسفه اينگونه گفت‌وگوها را ياد بگيرند. كارلوس كي‌روش، پس از تساوي با بحرين در منامه مي‌گويد: «براي زدن گل تساوي با سختي‌هاي زيادي مواجه بوديم و بازيكنان فرصت‌هاي خوب زيادي را از دست دادند. تساوي عادلانه بود.» او نه حريف را كوچك مي‌كند، نه براي بزرگ جلوه دادن مساوي خارج از خانه در دقيقه 3+90، حرف‌هاي پر سر و صدا مي‌زند و تنها دليل «غيرفوتبالي»اش به زعم ما براي از دست دادن دو امتياز، يك نكته است؛ «بازيكنانم تحت تاثير برد پرگل بازي رفت، براي تيم بحرين احترام قايل نشدند.»!رمزگشايي واژگان «احترام» براي درك كلام كي‌روش، به فاصله پنج روز و پس از بازي برابر اندونزي است؛ «سه گل نيمه اول نتيجه احترام به حريف و گلي كه خورديم نتيجه دست‌كم گرفتن حريف بود.» بنابراين وقتي كارلوس از «احترام» مي‌گويد يعني «متعهد ماندن به تفكر حرفه‌يي»، «احترام به فلسفه فوتبال» و اينكه صرف‌نظر از توان حريف مقابل، «متمركز» ماندن!كي‌روش مي‌گويد: «از مسابقه با اندونزي يك درس خوب گرفتيم، درسي كه براي مرحله بعدي ما خوب است؛ بايد هميشه رو به جلو حركت كنيم و تمركزمان را از دست ندهيم.» كارلوس ادامه مي‌دهد: «بايد به حريف، هر تيمي كه هست، احترام بگذاريم. تا زماني كه به اندونزي احترام گذاشتيم و تمركزمان را از دست نداديم، 3 گل زديم.»حالا روشن مي‌شود كه «احترام»، اتفاقا دليلي كاملا «فوتبالي» براي از دست دادن دو امتياز منامه يا خوردن يك گل در جاكارتا است و مبارزه با عادت غلطي است كه تيم‌هاي ايراني پس از گل برتري «بي‌انگيزه» مي‌شوند و مربياني كه مي‌ترسند!احترام به حريف با تفسيري كه كي‌روش ارايه مي‌دهد، حلقه اتصال اما مفقوده زنجيره موفقيت‌هايي است كه هميشه سر بزنگاه! پاره شده است؛ پس از بازي با اندونزي، بخش فارسي سايت گل بموقع مي‌نويسد؛ «حتي تيم برانكو هم در مرحله اول مقدماتي جام‌جهاني 2006 تا دقيقه 93 مقابل قطر در خطر حذف قرار داشت.» تيم برانكو و جام‌جهاني 2006 در حافظه تاريخي فوتبال ايران، نشانه صعود بي‌دردسر به جام‌جهاني است، اما همين صعود بي‌دردسر، در همين مرحله پيش‌مقدماتي، رنگ و بوي «حماسه» به خود گرفت و تا عزم ملي جزم نشد و طومارهايي كه براي اضافه‌شدن خداداد به تيم‌ملي امضا شد! و سفرهاي شخصي دادكان به آلمان و رايزني با وحيد هاشميان براي آشتي با پيراهن ملي اتفاق نيفتاد! راه صعود به مرحله دوم هموار نشد، كه بي‌ترديد علتش همين نداشتن «احترام» به اندازه كافي، براي حريفان، سطح مسابقات و مرحله پيش‌مقدماتي نزد مسوولان فدراسيون، كادرفني تيم‌ملي و به تبع آن بازيكنان ايران بود!با تساوي بحرين برابر قطر، صعود ايران قطعي و ديدار خانگي چهارشنبه 10 اسفند مقابل قطر، از حالا تشريفاتي شد. تيم‌ملي با كارلوس در راه رسيدن به برزيل 2014، يك مرحله بالا رفت. فرهنگ «حرفه‎يي- ورزشي»، كلاس برخورد با رسانه، سبك ديالوگ‌هاي ورزشي، كاراكتر و اندازه‌هاي جايگاه «سرمربي تيم ملي ايران» هم، يك مرحله به استانداردهاي روز نزديك‌تر شد. «اينكه بخواهيم به برد شش بر صفر مقابل بحرين يا چهار بر يك مقابل اندونزي فكر كنيم، صحيح نيست، بازي‌هاي گذشته تمام شد»، كي‌روش مي‌گويد. پي‌نوشت: چه خوب، اگر «تلويزيون» ايران هم، احترام به مخاطب را بياموزد و يك مسابقه «ملي» را، بدون خريد «حق پخش»، از شبكه‌يي عربي روي آنتن سراسري نفرستد. بازي ايران با اندونزي به انضمام صداي گزارشگر عرب، پشت صداي عادل و عكس كوچكي از توپ فوتبال در چمن و آسمان آفتابي، به جاي لوگوي شبكه عربي، توهين به شعور مخاطبي بود كه «رسانه ملي»اش از ثروتمندترين رسانه‌هاي دنياست.

ايران و پنج كشور ديگر سهميه كامل وزنه‌برداري را كسب كردند

در پايان هفتاد و نهمين دوره مسابقات وزنه‌برداري قهرماني جهان كه به منزله مرحله نهايي انتخابي كسب سهميه المپيك ‌2012 لندن نيز به شمار مي‌رفت علاوه بر تيم ملي وزنه‌برداري ايران، تيم‌هاي چين، روسيه، كره جنوبي، لهستان و اوكراين هم صاحب ‌6 سهميه كامل المپيك لندن شدند. ساير تيم‌ها نيز پنج سهميه يا كمتر كسب كرده‌اند. به اين ترتيب تكليف ‌108 سهميه وزنه‌برداري در المپيك ‌2012 لندن مشخص شده است. ‌50 سهميه ديگر وزنه‌برداري نيز طي ماه‌هاي آتي و در جريان مسابقات قاره‌يي و تورنمنت‌هاي بين‌المللي به كشورهايي اختصاص مي‌يابد كه در جريان مسابقات جهاني پاريس موفق به كسب ‌شش سهميه كامل المپيك نشده‌اند.