مرداد 1390 ايران تهران

عكس: پيمان هوشمندزاده

حبيب رضايي

در زمانه‌يي هستيم كه «خلاقيت» به معني تام و تمام آن، در حصاري از سوءتفاهمات و سوءتعبيرها، سوءظن‌ها، خلاصه در كلكسيوني از «سوء»‌ها گرفتار آمده. حالا در اين وانفسا كه هردم از اين باغ، بري مي‌رسد... بيانيه از طرف خانه تئاتر صادر شده كه خود گوي سبقت را از همه آن كلكسيون‌داران كج‌بيني و مرزسازي، ربوده و اصلا مشخص نيست با كدام خردجمعي يا فردي و موقعيت‌سنجي، اين زمان را براي بروز آن همه بغض و نظرتنگي مناسب ديده‌اند، اماهرچه بوده و هركه بوده نياز به «اهدنا الصراط المستقيم» را بيش از پيش تجلي داده است. دوست استاد بزرگوار يا بزرگواران ناديده و نويسنده يا نويسندگان اين مرقومه، با كدام متر و معيار و داغ، مي‌توانيد اينچنين با قاطعيت هنرمنداني را «تئاتري» بناميد و هر كه جز اين مي‌بينيد را، ممنوع‌الورود!! كدام ماه‌گرفتگي يا نشان پنهان، شما را اينچنين مطمئن مي‌سازد از اين ياركشي و بيگانه‌سازي؟ صرف بازي در نمايش، (فارغ از كيفيت) يعني حكم به اهلي بودن در خانواده تئاتر؟ و تنها به خاطر نبودن آمادگي يا نداشتن پيشنهاد درخور و به دنبال آن، نيافتن فرصت براي حضور روي صحنه تا به امروز، يعني نااهل و تبعيدي بودن تا ابد از منظر خانه تئاتر؟ سروران، بهتر از اين حقير مي‌دانند كه «امنيت شغلي» بحثي فراگيرتر از اين تعابير بغض‌آلود است. پس هر كدام از تئاتري‌ها به قول شما (كه صاحب اين قلم هم اتفاقا جزو اين تيم خواهد بود) اگر يك بار هم ناپرهيزي كرد و به سراغ سينما يا سريال رفت بايد طرد شود و تبعيد، كه مثلا شايد اسرارمگو، باز گفته است؟ بگوييد تا ما هميشه شاگردان عرصه ادب و انصاف (كه آموخته‌ايم اينها، داشتن‌شان، نخستين اصل روي صحنه بودن است)، ياد بگيريم كه ما هم قبيله‌يي فكركينم، خودي نا خودي و نخودي صدا بزنيم و زمين خلاقيت را سيم خاردار بكشيم و پاي سند موهوم اين زمين، كه لابد، موجود است، با 10 انگشت مهر (به ضم ميم) و با صد صدا، ادعاي مهر (به كسر ميم) كنيم. دريادلي و مهرباني صحنه تئاتر يعني همين؟، پس قبول است كه از اين پس هركه بنا بر تشخيص، انتخاب يا حتي بد حادثه، سال‌هاي عمر خود را در سالن‌هاي ريز و درشت تئاتر گذرانده، (بازگو يا فارغ از كيفيت و تاثيرگذاري) اگر فرصتي هم دست داد كه عرصه ديگر نمايش، يعني تصوير و سينما را نيز، بيازمايد، بعضي از دوستان اهل آن يكي خانه، (خانه سينما) كه باز يا با تشخيص يا انتخاب يا بدحادثه، تا امروز فقط امكان هنرازماي در پرده سينما يا صفحه تلويزيون را داشته‌اند، بيايند وتابلوي ايست، ورود ممنوع دست بگيرند و اهل تئاتر را مانع شوند؟ كه چه شده؟ وا هنرا وا سينه چاكا، كه نفوذي داريم از دشمنان همسايه، اين تئاتري‌ها آمده‌اند ما سينمايي‌ها را كنار بزنند و بيكار كنند، چون كه لابد بايد باور كنيم جا كم است و خلاقيت به تعداد نيست، پس بايد بترسيم چيزي از اين قبا و خلعت تنگ، به ما نرسد؟!اين رسم ناخوشايند، اساتيد، پيامد حتمي بيانيه شما‌ستولي شما هم مي‌دانيد كه اين راهش نيست سروران. گستره بي‌مرز خلاقيت و هنر، تنها يك عيار دارد آن‌ هم ماندگاري‌ايست. كه نخستين قدم آن پذيرش اثر توسط مخاطب و بقاي آن در زمان است و بس. بياييد آن بازيگري را كه تا به امروز به هر دليل امكان سفر به سرزمين بي‌مثال تئاتر را نداشته، و حالا باز به هر دليل اين شانس يا ضرورت را يافته كه خود را به چرخه آزمون صحنه مزين كند، با روي گشاده پذيرا باشيم كه بخل و خساست از صحنه و ذات هنر، به دور است پس عيب خود را، خصوصيت تئاتر جا نزنيم. خانه‌يي و خانواده‌يي اگر هست كه هست، صاحبانش، مخاطبان و مردمان بهره‌ گيرنده از آنند، نه ما يا شما. ما و شما سروران - بي‌مناقشه در اين مثل- نهايتا چون يك متولي يا خادم مسجد و امامزاده، مسوول هدايت و راهنماي اهالي و مراجعين هستيم، نه صاحبخانه و عيارسنج. اينكه ديوارها را بلندتر كنيد، به معني حمايت از اهالي نيست كه خود مرتب درحال رفت و آمدند.، پس بهتر آنكه رسم ميزباني _كه ايراني‌ها شهره بوده‌اند به آن- نيك به جا آوريم، به هر بازيگري كه – به واسطه همين عنوان، خويشاوند هميم- و بر آستان صحنه، قدم گذاشته، لبخندي هديه كنيم و اگر با اسپند و عود هوايش را نداريم، دست‌كم با تنگ‌نظري و تهمت نيز، تيره و تارش نسازيم. اگر اهل بود و لايق، كه مي‌ماند و اهلي خانه مي‌شود و اگر حضورش و كار روي صحنه‌اش عيار و جلاي لازم را نداشت قطعا كسي سراغي بعدا از او نخواهد گرفت و خود از همان دركه آمده، برمي گردد. نگارنده به ياد ندارد كه دوستان خانه تئاترنشين، براي يكي از اعضاي جوان و ثابت صحنه‌هاي تئاتر كه در ديار غربت بر تخت بيمارستان با غول سرطان در نبرد بود و هست - يعني مجيد بهرامي عزيزمان- حتي در حد يك بيانيه، ابراز نگراني كرده باشند. خانه تئاتر بهتر نيست كه پيگير حال عزيزان موجود و تا همين ديروز فعال خود، باشد تا اينكه نگراني بي‌مورد خود را با تابلوي «ظرفيت تكميل است» به شكلي نامناسب، منتشركند؟«بازيگري» اصل است و اساس. حال چه صفحه كوچك تلويزيون باشد چه تالار و صحنه بزرگ تئاتر يا پرده نقره‌اي. مهم كيفيت محصول است. هيچ تضميني هم براي هيچ‌كدام نبوده و نيست كه صرفا چون فقط در وادي هنر «كار» مي‌كنيم پس هميشه مقبول و «ماندگار» هم خواهيم بود. بگذاريم زمان و مردمان، اجازه اقامت يا حكم تبعيد را به بازيگر ابلاغ كنند. نظارت استصوابي را به اهل سياست واگذاريم وبياييد ما كه به هرحال عنوان بازيگر را يدك مي‌كشيم محدوده جبري عرصه خود را، با چنين تحليل و تهاجم‌هاي تنگ‌نظرانه‌اي، تنگ‌تر و بي‌بركت‌تر، نكنيم و در اين كم هوايي، هواي هم را داشته باشيم. همين.

«آنتيموس ميرودياس»، هنرمند مجسمه‌ساز يوناني دعوت شده به سومين سمپوزيوم مجسمه سازي تهران در اين سمپوزيوم حضور نمي‌يابد.

به گزارش روابط عمومي سازمان زيباسازي شهر تهران، سيدمجتبي موسوي، دبير سومين سمپوزيوم مجسمه‌سازي تهران با بيان اينكه آنتيموس ميرودياس يوناني جزو پنج هنرمند دعوت شده براي حضور در اين سمپوزيوم بود، گفت: اگرچه تلاش بسياري براي حضور اين هنرمند مجسمه‌ساز نام آشناي يوناي صورت گرفت اما به دليل عدم صدور ويزاي آنتيموس ميردوياس، وي موفق به شركت در سومين سمپوزيوم مجسمه سازي تهران نشد.

حافظ موسوي

در يكصد سال گذشته اغلب شاعراني كه مقبول مردم ما واقع شده‌اند، شاعراني بودند كه شعرشان داراي گرايش اجتماعي بوده است. نيما، شاملو، اخوان، فروغ و آتشي بخش عمده‌يي از شعرهايشان خصوصا آنهايي كه سر زبان‌ها افتاده است، اشعاري اجتماعي بوده كه (سپهري در اين ميان واقعا يك استثناست) به عبارت ديگر سنگ بناي شعر نوي پارسي توسط نيما با رويكرد اجتماعي گذاشته شد و خود نيما يكي از موفق‌ترين شاعران زبان فارسي است كه امر اجتماعي را در شعر خود بازتاب داده است. البته درك نيما از شعر اجتماعي با دركي كه شعر اجتماعي را مترادف شعارهاي سياسي مي‌داند متفاوت است. نيما در نامه‌‌يي به شاملو اين نكته را يادآوري كرده كه وظيفه شاعر اين نيست كه در شعرش از اجتماع و مردم حرف بزند يا به نفع آنها شعار دهد. بلكه وظيفه شاعر اين است كه اجتماع و مردم را در شعر خود به سخن در آورد. يا به عبارت ديگر زواياي پنهان جامعه را در شعر خود عيان كند. من در اين خصوص در كتاب «پانوشت‌ها» در ارتباط با نيما و شاملو نكاتي را كه به نظرم رسيده است مطرح كردم و نيازي به تكرار آن نيست. درباره شمس لنگرودي هم كه در اين گفت‌وگو مورد نظر شماست بايد عرض كنم كه بخش عمده‌يي از شعرهايش بجز چند كتاب اخيرش، شعرهايي اجتماعي است. «در خاكستر و بانو»، «قصيده لبخند چاك‌چاك»، «جشن ناپيدا» و «باغبان جهنم»، اين رويكرد كاملا غلبه دارد. رويكرد ديگري كه در شعرهاي اخير شمس پررنگ‌تر شده در بخشي از شعرهاي او رويكرد عاشقانه و در بخشي ديگر نوعي رويكرد هستي‌شناختي است كه البته اينها منافاتي باهم ندارند. كما اينكه بخش بزرگي از بهترين شعرهاي شاملو، شعرهاي عاشقانه اوست. من در مقاله نسبتا مفصلي كه درباره چند كتاب اخير شمس نوشته‌ام، سعي كرده‌ام، رابطه پنهاني را كه بين شعر غنايي/ تغزلي و امر اجتماعي وجود دارد نشان دهم. (اين مقاله يكي دو سال پيش در فصلنامه گوهران چاپ شده است) اين نكته را هم بايد اضافه كنم كه غلبه دو گرايش نامبرده در چند كتاب اخير شمس به اين معنا نيست كه او نسبت به آنچه كه در جامعه مي‌گذرد بي‌اعتنا شده است. شعرهايي كه او در چند سال اخير در واكنش به وقايعي كه گذشت سرود، از جمله شعرهايي بودند كه بازتاب بسيار گسترده‌يي يافت.

خوابيدن بختك بر سياست!

پوريا عالمي

محسن خليلي عراقي، كه استثنائا ربطي به سياست ندارد و به آبگرمكن بوتان ربط دارد و ريشش سفيد است، آمد روي كاناپه نشست و گفت: «در قديم وقتي كسي مريض مي‌شد او را كتك مي‌زدند تا جن از بدنش بيرون برود و خوب شود. اين همان كاري است كه امروز با توليد انجام مي‌شود.»گفتيم نمرديم يكي آمد و حرف دلش را ريخت روي داريه. اما چند تا نكته جني.

نكات اجنه

ما نفهميدم جن دقيقا كجا رفته. توي توليد؟ توي توليدكننده؟ توي مصرف‌كننده؟ الان كي را دارند كتك مي‌زنند كه جن ازش دربيايد؟ الان توليدكننده زير چك و لگد است؟ مصرف‌كننده زير مشت و مال است؟ «توليد» زير اين شتري است كه در خانه بورس و كشاورزي و معادن و شيلات و فرهنگ و اقتصاد و چي و چي نشسته بوده و حالا آمده و روي توليد نشسته است؟اگر واقعا جن رفته باشد توي توليد و جاهاي ديگر چي؟ آيا آن موقع ما نادم و پشيمان نمي‌شويم كه با جن‌گيرها و دعانويس‌هاي منسوب به جريان شترسواري كه دولا دولا نمي‌شود بد برخورد شده و نبايد دستگير مي‌شدند؟ جدني و واقعني عرض مي‌كنم. شايد واقعا جن رفته توي چرخ صنعت و اقتصاد مملكت و بايد واقعا آينه گرفت جلوش و اوراد خواند و كندر دود كرد كه جن بي‌مروت بكشد بيرون و برود. اگر واقعا بختك افتاده باشد و خوابيده باشد روي اقتصاد ما، چه كار بايد بكنيم؟ آيا آن موقع به صرافت اين نمي‌افتيم كه كاش شايعه‌هاي دور و بر اسفنديار رحيم‌مشايي جامه واقعيت بر تن مي‌كرد و مشايي مجهز به طلسم‌شكن اقتصادي و باطل‌السحرهاي ديپلماسي داخلي و خارجي داشت. جدني و واقعني مي‌گويم. نكته ديگر هم اينكه اگر باز هم فرضيه جني شدن اقتصاد را درست بدانيم، آيا موقعش نشده كه به قزوين رفته و خدمت چند آينه‌بين كاربلد برسيم و از آنها بخواهيم در آينه ببينند اين 3000ميليارد تومان الان كجاست؟در ضمن اين همه اكابر راست سنتي و راست افراطي و راست مدرن و راست چپكي و راست كجكي و راست متمايل و راست ناراست و راست روراست و راست راست و راست سرراست و ديگر طيف‌هاي سياسي محافظه‌كار مي‌خواهند پايداري كنند و هي پافشاري مي‌كنند اكابر و اصاغر راست با هم دوست شوند و متحد، خب نمي‌شوند. زوركي كه نيست. شايد براي اينها هم دعايي چيزي گرفته باشند. پيشنهاد ما اين است كه حالا كه تا قزوين مي‌رويم تا آينه‌بين 3000ميليارد تومان را پيدا كنيم، يك تك پا هم تا ساوه برويم تا دعانويس وردي بنويسد كه مهر محافظه‌كاران به دل هم بيفتد و به اتفاق و اتحاد برسند. اين هم از اين. يك مشكل هم حضور اصلاح‌طلبان (كدام اصلاح‌طلبان؟ ما نمي‌دانيم.) در انتخابات پيش رو است. يعني يك طوري شده كه با دست پس مي‌زنند كه اصلاح‌طلبان در انتخابات مجلس شركت نكنند، از آن طرف با پا پيش مي‌كشند كه اگر اصلاح‌طلبان در انتخابات شركت نكنند مردم بيايند به كي راي بدهند؟ براي حل اين مشكل محافظه‌كاران هم ما پيشنهاد مي‌كنيم حالا كه تا قزوين براي آينه‌بين و تا ساوه براي دعانويس مي‌رويم يك سر هم برويم تا يزد تا يك رمال هم رمل بيندازد و ببيند مي‌تواند اصلاح‌طلبان را طلسم كند كه طلسم اختيار شوند و هر وقت گفتند بيايند وسط و هر وقت گفتند بروند كنار و صداشان هم درنيايد. يك مشكل ديگر روزنامه‌نگاران هستند كه انتقاد مي‌كنند و مو را از ماست مي‌كشند و اصلا مراعات نمي‌كنند و كارشان استخوان در گلوي عملكرد مسوولان است. براي حل مشكل روزنامه‌نگاران و فعالان سياسي پيشنهاد مي‌كنيم حالا كه تا قزوين براي آينه‌بين و تا ساوه براي دعانويس و تا يزد براي رمال مي‌رويم تا مشكلات مملكت را حل كنيم، يك سر هم به يك شهر بين راه بزنيم و يك فال‌بين درست و درمان پيدا كنيم كه يك دعايي چيزي بنويسد يا چيزي بدهد چيزخور كنيم روزنامه‌نگاران را كه جز در منقبت رفتار مسوولان و جز در حلوا حلوا كردن گفتار قشنگ دولتمردان ننويسند. يعني طوري چيزخور شوند كه كور محبت شوند و جادوي عشق. طوري كه هيچ جادوگري نتواند طلسم‌شان را بشكند. بله. اين طوري كه روزنامه‌نگاران گزارش لاو استوري بنويسند و سرمقاله از نوع «من رو با خودت ببر فقط همين»، ديگري در مملكت مشكلي گزارش نمي‌شوند و همه‌چيز گل و بلبل مي‌شود.