نيكو چهلتني *
58 سال پيش در يك روز آفتابي، پنج هواپيماي نيروي دريايي كه به پرواز 19 مشهور بودند براي يك ماموريت آموزشي از فلوريدا حركت كرده و بر فراز اقيانوس اطلس پرواز كردند. بعد از آن روز ديگر هيچ يك از هواپيماها و سرنشينانشان ديده نشدند و از آن روز افسانه مثلث برمودا متولد شد. مثلث برمودا منطقهيي است در اقيانوس اطلس شمالي كه سه راس آن را برمودا، ميامي و پرتوريكو تشكيل ميدهند و جزيره برمودا در راس شرقي اين مثلث فرضي واقع شده است. با اينكه هيچ كس از اعداد و ارقام واقعي آن خبر ندارد ولي گفته ميشود در اين منطقه تعداد بيشماري كشتي و هواپيما به طرز مرموزي ناپديد شدهاند و هيچ اثري از آنها باقي نمانده است.
هواپيما بايد بر فراز اقيانوس چرخي بزند و کم کم ارتفاعش را کم کندتا تلا لو پرتو خورشيد روي آبيِ اقيانوس برقي خيره کننده هر كسي را به نقطه كور جهان راهنمايي كند. نقطه كوري با درختان انبوه سبز. اينجا برموداست. شايد اولين چيزي كه بعد از شنيدن اسم برمودا به ذهن همه ما خطور كند مثلث معروف برموداست و بسياري از ما ندانيم كه برمودا جزيرهيي واقع شده در اقيانوس اطلس به فاصله 917 كيلومتر از سواحل شرقي امريكاي شمالي است. جزيره برمودا در حقيقت از مجموعه هفت جزيره كوچك از رسوبات سنگ آهك و به فاصله 100 متر از كف دريا تشكيل شده كه از طريق پل به هم وصل ميشوند. مساحتي حدود 1/53 كيلو متر مربع و طولي به اندازه 30 كيلومتر دارد كه تنها با يك اتوبوس ميتوان از يك طرف جزيره به طرف ديگر آن رفت. حتي گاهي توريستها با اجاره موتور، هيجان گردش در خيابان باريك و پر پيچ و خم جزيره را براي خود دو چندان ميكنند. برمودا يك كشور مستعمره انگليس است كه اولين بار توسط يك جهانگرد اسپانيايي به اسم هوان دو برمودز (!) كشف شد و ادعا ميكرد در آن زمان فقط خوكها در جزيره زندگي ميكردند. تا سال 1609 ميلادي اين جزيره خالي از سكنه باقي ماند و سپس توسط انگليسيها اشغال شد و از آن زمان معروفترين و قديميترين كشور مستعمره انگليس شد. پايتخت اين كشور سنت جورج است كه در سال 1612 تاسيس شد. جمعيت برمودا حدود 64400 نفر است كه 64درصد آنها از نژاد سياهپوست، 32درصد از نژاد سفيدپوست و چهار درصد زردپوست هستند. عدهيي از سياهپوستان ساكن اين جزيره بردههايي بودهاند كه توسط انگليسيها به اين مكان آورده شدهاند و عدهيي هم دورگههاي آفريقايي- سرخپوستي هستند كه به صورت داوطلبانه از جزايرِ اطراف درياي كاراييب به آنجا آمده و مستقر شدهاند. برموداييها به زبان انگليسي صحبت ميكنند و بيشترين درآمد را از طريق بازرگاني دريايي و بويژه توريست كسب ميكنند. آب و هواي آن نيمه گرمسيري است و دماي هوا در زمستان تقريبا 20 درجه و در تابستان 30 درجه است. برمودا به دليل داشتن سواحل زيباي ماسهيي و 220 روز آفتابي در سال شهرت خود را به عنوان يكي از بهترين مكانهاي تفريحي بويژه براي تعطيلات تابستاني حفظ كرده است و داراي انواع جاذبههاي توريستي، از ورزشهاي آبي گرفته تا مكانهاي تاريخي و غارهاي كريستالي است. سالها پيش نيز جهانگرد معروف، كريستف كلمب به جهتدهي عجيب و غريب قطبنما اشاره كرده بود. ولي تا سال 1964 ميلادي هنوز نامي براي اين منطقه گذاشته نشده بود تا اينكه پس از حادثه پرواز 19 در مقالهيي كه در يك مجله امريكايي درباره ناپديد شدن رمزآلود اين هواپيماها چاپ شد، اين منطقه به مثلث برمودا شهرت يافت . با آنكه هنوز توضيح كامل و درستي براي اتفاقاتي كه در اين مثلث رخ داده وجود ندارد و هنوز هم داستان ناپديد شدن هواپيماهاي پرواز 19 به صورت رازي حل نشده باقي مانده است، ولي يكي از تئوريهايي كه در اين مورد بيان شده وجود ويژگيهاي خاص مغناطيسي در اين منطقه است. گفته ميشود تنها دو منطقه روي كره زمين چنين ويژگي را دارا هستند، مثلث برمودا و منطقهيي معروف به درياي شيطان كه در سواحل شرقي ژاپن واقع شده است. در اين دو منطقه قطبنماي مغناطيسي به جاي نشان دادن قطب شمال مغناطيسي، قطب شمال واقعي كره زمين را نشان ميدهد كه اين خود تفاوتي معادل 20درجه جغرافيايي است و موجب ايجاد خطا در جهتيابي ميشود. از آنجايي كه در زمان وقوع پرواز 19 وسايل پيشرفتهيي مثل سيستم تعيين موقعيت جهاني وجود نداشته ظاهرا قطبنماهاي هواپيماها به درستي عمل نكرده و مسير و جهت درست خود را روي اقيانوس پهناور گم كردهاند، همچنين تاثير موجها و جريانهاي قوي اقيانوس را در گم كردن مسير نبايد از نظر دور داشت. درباره پيدا نشدن بقاياي كشتيها و هواپيماها پروفسوري ساكن اين منطقه در گفت وگويي دليل اصلي آن را وجود عميقترين گودالهاي زيرآبي در برمودا مي داند و مي گويد: بيشتر آبهاي منطقه مثلث برمودا حدود 6000 متر عمق دارند و حتي در نقطه جنوبي، نزديك به راس پرتوريكو به 8000 متر هم ميرسد. اين قبرستان آبي به راحتي ميتواند بقاياي كشتيها و هواپيماهاي گمشده يا غرق شده را در خود دفن كند.وي همچنين مي افزايد: بايد به نامساعد بودن آب و هوا نيز اشاره كرد. جرياني به نام گالف استريم در اين منطقه از ضلع غربي مثلث حركت كرده و نزديك به 64 تا 89 كيلومتر پهنا دارد كه در اقيانوس اطلس شمالي به گردش درميآيد. با وجود اين جريان، موجهايي به سرعت دو تا چهار... ميتوانند شرايط آب و هوايي خطرناكي به وجود آورند. به عنوان مثال موجي با ارتفاع 5/2 متر در خارج از جريان گالف استريم ميتواند به دو يا حتي سه برابر اين ارتفاع در داخل اين جريان برسد. همچنين جريانهاي آبهاي درياي كاراييب و اقيانوس اطلس گاهي شرايط غيرقابل پيشبيني به وجود ميآورند و گردابهايي را ايجاد ميكنند كه براي دريانوردان و هوانوردان فاجعهآفرين است.
كرمهاي درخشان
پديده زيباي جفتگيري كرمهاي درخشان يكي از جاذبههاي آبهاي برمودا است چرا كه اين پديده در نقاط ديگر جهان بسيار نادر است. از ماه خرداد تا شهريور، بعد از ماه كامل به مدت سه شب متوالي و 57 دقيقه بعد از غروب خورشيد، منظرهيي جالب در آبهاي كم عمق اطراف برمودا پديد ميآيد. هزاران هزار كرم درخشان نر و ماده با هم به سطح آب آمده و جفتگيري ميكنند. جفتگيري همزمان كرمها منظرهيي خارقالعاده از هزاران ستاره سبز رنگ كه در تاريكي شب روي اقيانوس ميدرخشند به وجود ميآورد. اين پديده را معمولا در آبهاي كم عمق و مناطق صخرهيي سواحل برمودا ميتوان ديد و يكي از بهترين مكانها براي مشاهده آن، پل فري ريچ پارك در سنت جورج است. كريستف كلمب نخستين شخصي بود كه در سال 1492 متوجه اين پديده زيبا شد.
شلواركهاي برمودايي
شلوارك برمودايي يك نوع شلوارك خاص تا بالاي زانو است كه براي نخستين بار ارتش انگليس در مكانهاي استوايي، نيمهاستوايي و گرم مثل برمودا از آن استفاده كرد. در آن زمان افسران نيروي دريايي انگليس و ساير نيروهاي انگليسي كه در برمودا مستقر بودند براي اينكه از يك كد لباس استاندارد پيروي كنند اين شلواركها را كه همه در يك اندازه و يك مدل توليد ميشدند ميپوشيدند و هنوز هم نيروي دريايي سلطنتي از آنها استفاده ميكند. كمكم اين شلواركها بين مردم برمودا از معروفيت خاصي برخوردار شد و همراه كت و كروات و جورابهاي بلند و كفش مشكي مردانه به عنوان يك لباس رسمي شناخته شد. امروزه انواع مختلفي از اين شلواركها بسته به اينكه چه نوع استفادهيي از آن شود به توريستها عرضه ميشود مثل شلواركهاي برمودايي مخصوص شنا، بازي گلف، ماهيگيري و حتي ميهماني و عروسي.
باران مهمترين منبع آب در برمودا
در برمودا به دليل ضريب بالاي نفوذپذيري خاك و سنگ و در نتيجه كمبود چشمههاي آب شيرين و درياچه، ذخيره و صرفهجويي آب از اهميت بالايي برخوردار است. شايد جالب باشد كه بدانيد مهمترين و اصليترين منبع آب در اين جزيره، آب باران است. سقف خانههاي برمودايي طبق قوانين اين كشور طوري ساخته ميشوند كه آب باران را به بهترين نحو ذخيره ميكند.
*كارشناس ارشد محيط زيست دريايي
رضا مرادي غياثآبادي