مريم عباسي

اتفاقات متعددي در طول برگزاري جشنواره فيلم فجر امسال رخ داد. اما يکي از مسائلي که بيش از هر چيزي به چشم آمد نمايش فيلم «به رنگ ارغوان» پس از پنج سال توقيف و دادن سيمرغ هاي متعدد به فيلم، تهيه کننده و کارگردان آن بود؛ اينکه چطور فيلمي مي تواند اين همه سال توقيف باشد و سرانجام اکران شود و مورد تاييد قرار گيرد.

خلاف قانون

جواد آرين منش عضو کميسيون فرهنگي مجلس هم به نکته ديگري درباره جشنواره امسال اشاره مي کند؛ «اتفاق جديدي که امسال رخ داد، اين بود که بخش عمده يي از فيلم هايي که در جشنواره فيلم فجر به نمايش گذاشته شد، مورد بررسي و بازبيني شوراي بررسي فيلم قرار نگرفته و بدون مجوز به نمايش عمومي گذاشته شد که اين خلاف قانون است و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي بايد مراقبت هاي لازم را در جهت رعايت قانون داشته باشد.»

تناقض سياستگذاران

البته در نهايت اگر سخنان جواد شمقدري معاونت سينمايي را در اختتاميه جشنواره پرحاشيه فيلم فجر در نظر بگيريم چندان دست پر بازنمي گرديم چون به نظر مي رسد امکان رسيدن به اهداف در درازمدت مدام به آينده موکول مي شود؛ «تصميمات کلان در خصوص سينما اخذ خواهد شد و استانداردسازي يکي از ابزارهاي کليدي ترسيم اين سياست ها خواهد بود. چشم انداز و افق سينماي ايران متکي بر باورهاي ايراني اسلامي و صلح و دوستي و محبت و عدالت رقم مي خورد... ما در سينماي ايران در جست وجوي مخاطب جهاني با تکيه بر فطرت آدمي خواهيم بود.» شمقدري اين سخنان را در حالي گفته که تاکيد داشته است؛ «ما در سياست هايمان جدي هستيم. تفسير و تحليل هاي حاشيه يي نشود، تفسير آن را از خودمان بخواهيد. من در اينجا مي گويم هدف فقط اعتلاي سينماي ايران، اعتلاي فرهنگ و هنر ايران و اعتلاي انقلاب اسلامي و ايران عزيز است. و در اين راه از اندک سرزنش ها و بعضي شبهه افکني ها خوف نداريم. البته هر توصيه، موعظه و نصيحتي را که خالصانه و دلسوزانه باشد با طيب خاطر مي پذيريم و به آن عمل خواهيم کرد.» حالا بايد باز هم منتظر ماند و ديد مسوولان جديد سينمايي چه راهي را در پيش مي گيرند؛ راهي خلاف آنچه در اين چهار سال بر سر سينماي ايران آمده است، راهي که حتي بسياري از سياستگذاران را به اعتراض فراخوانده است. مرتضي طلايي کسي است که به جاي احمد مسجدجامعي در جايگاه رئيس کميسيون فرهنگي شوراي شهر نشسته است. او نگاهي به فيلم هاي عرضه شده طي اين چند سال داشته است هرچند به نظر مي رسيد اين مسوول فرهنگي کنوني با سابقه انتظامي هم تنها از سوپري ها فيلم خريداري مي کند. اما حرف هايش در اين روزها مي تواند بيانگر همان نکته هايي باشد که سه چهار سال است اهالي سينما بيان مي کنند. او که يادداشتش را در سايت خود منتشر کرده چنين نوشته است؛ «فرهنگ از جمله قطعي ترين مصاديقي است که مي توان براي آن اصطلاح «سهل و ممتنع» آورد. تنها نگاهي به عناوين فيلم هاي توليدي در اين سال ها کافي است دريابيم تا چه ميزان توليدات سطحي و کم ارزش پرده هاي نقره يي را فتح کرده اند و سالن هايي که روزي با نمايش آثاري چون «مادر» جلوه گاه فرهنگ و آداب و رسوم ملي بودند امروز جولانگاه تمسک به دم دستي ترين روش ها براي خنداندن مخاطب شده اند و حال اگر در اين ميان ارزش هايي چون دفاع مقدس نيز سوژه خنديدن و خنداندن شد، چه باک؟

دغدغه نويسنده سواي مسووليتم به عنوان رئيس کميسيون فرهنگي، اجتماعي و زيست شهري شوراي اسلامي شهر تهران از منظر يک علاقه مند به فرهنگ ملي، سينماي فاخر و ارزشي و پدر يک خانواده ايراني است. به راستي دوستاني که روزي بر اين عقيده بودند که مي توان سينما را از سبد فرهنگي جامعه حذف کرد و امروز بي کمترين حد و مرزي لودگي هاي وقيح را به خانه هاي مردم مي فرستند به آينده سينماي ايران مي انديشند؟»

رابطه سياست و سينما

سال هاي قبل وقتي در جشنواره فيلم فجر مشکلي پيش مي آمد يا ماجراي خاصي رخ مي داد سياستگذاران مجلس و نمايندگان درباره آن جلسه مي گذاشتند و به آن مي پرداختند. اما اين روزها انگار خود سينما مساله يي خاص شده است که درباره آن سخن مي گويند يا نظرات خود را مطرح مي کنند. يکي از کارهايي که نمايندگان مجلس در زمان جشنواره فيلم فجر انجام داده اند ديدن فيلم «به رنگ ارغوان» با حضور وزير ارشاد دومين دولت احمدي نژاد است.

نگاه سياسي ها وقتي درباره سينما مهم مي شود که آنان به شدت از وضعيت سينما انتقاد مي کنند. اين نظرشان در حالي است که بسياري از منتقدان درباره سياست هاي احمدي نژاد در حوزه فرهنگ سخن مي گفتند و اين بار جشنواره بيست و هشتم توانست اين وضعيت را به نحو کامل به تصوير بکشاند. با اين حال اين نکته ها مي تواند نشان دهنده عمق اين اتفاق باشد. رئيس کميسيون فرهنگي مجلس گفته است؛ «وضعيت موجود در حوزه سينما با آرمان ها و ايده آل هايي که از سينما درباره جمهوري اسلامي وجود دارد، فاصله گرفته است.» او چنين نتيجه گيري کرده است؛ «برداشت ها در مجموع اين است که فيلم هاي سينمايي موجود، از فيلم هاي فاخر که بتواند انتقال دهنده پيام انقلاب اسلامي و برخوردار از خصوصيات برجسته باشد، فاصله گرفته است.» هدف از نظر اين سياستگذار فرهنگي و طبق آنچه ايرنا گزارش داده است بايد چنين تعريف شود؛ «فيلم هاي توليدي بايد از ويژگي هايي برخوردار باشد که جامعه ما را به سمت اهداف متعالي هدايت کند.» اين نکته وقتي تعريف خود را پيدا مي کند که او چنين نتيجه گيري کرده است؛ «بسياري از فيلم هاي توليدشده، حداقل شرايط لازم را براي اکران و نمايش عمومي ندارند و اکثر فيلم ها با دغدغه و نگراني به نمايش گذاشته مي شوند.»

فرخ نژاد ؛ مردي براي تمام فصول

امسال حميد فرخ نژاد فيلم هاي متعددي داشت؛ از فيلم توقيفي خودش که سرانجام هم نيامد تا فيلم توقيفي ابراهيم حاتمي کيا. او هم در فيلم کودکان بازي کرده بود و هم در فيلم درباره يک سردار شهيد. او هم در نقش آتشکار بازي کرد و هم در نقش يک رزمنده. مگر چه چيزي لازم بود که هنرهاي اين بازيگر ديده شود. اين همه تنوع در موضوع و اين همه تنوع در ايفاي نقش ها از بازيگري مثل حميد فرخ نژاد برمي آيد اما در نهايت تنها به او يک خسته نباشيد گفته شد و تمام. حضور حميد فرخ نژاد به عنوان بازيگر در جلسه نشست خبري «شب واقعه» جشنواره فيلم فجر يکي از اتفاقات جالب بود. او حتي براي نمايش فيلم هايي چون «به رنگ ارغوان»، «آتشکار» و در سال هاي پيش براي فيلم هايي چون «چهارشنبه سوري» نيز در جشنواره حاضر نشده بود. اما اين بار او به نشست آمد. در اين ميان تنها سخنانش درباره سيمرغ نگرفتن جالب بود؛ «مدت هاست ديگر به اين قضيه فکر نمي کنم، چرا که فکر کردن به اين موضوع اعصاب خردکن بيخود است. من سعي مي کنم کار خود را به بهترين شکل انجام دهم. البته اوايل که جوان تر بودم اين موضوع برايم بسيار مهم بود، به هرحال هيچ کس از تشويق شدن بدش نمي آيد. اما سعي مي کنم براي هر نقشي بيشترين توانم را بگذارم و اميد دارم امسال هفت سيمرغ بگيرم.»

به رنگ ارغوان؛همه داورند

ابراهيم حاتمي کيا آنقدر صبر کرد که بعد از پنج سال سرانجام به رنگ ارغوان از محاق توقيف به درآمد، اما نکته عجيب ماجرا اين است که فيلم حاتمي کيا در دولت اصلاحات متوقف شد و در دولت اصولگراي دهم رفع توقيف شد. بسياري رفع توقيف به رنگ ارغوان را اقدامي مي دانند که مسوولان سينمايي خواسته اند به وسيله آن تا حدي از رخوت جشنواره فيلم فجر بکاهند و کسب سه سيمرغ جشنواره تاييدکننده اين تحليل است. براي اينکه چنين شائبه هايي تاحدي برطرف شود بسياري از اصولگرايان شروع به تحسين و تمجيد فيلم حاتمي کيا کردند تا جايي که چندي پيش در خبرها آمده بود محمود احمدي نژاد فيلم حاتمي کيا را پسنديده و او را مورد تفقد قرار داده است. اکنون بعد از رئيس دولت دهم نوبت به روح الله حسينيان رسيده که به حمايت از به رنگ ارغوان بپردازد. اين حامي سرسخت دولت دهم با مثبت خواندن فيلم به رنگ ارغوان و تبيين نقاط قوت و ضعف آن و توصيه هايي براي اکران عمومي فيلم مذکور، بر لزوم توليد فيلم هاي اطلاعاتي در کشور تاکيد کرد.روح الله حسينيان نماينده تهران و رئيس کميسيون سياست داخلي و شوراهاي مجلس که سه شنبه گذشته به دعوت مسوولان وزارت ارشاد به تماشاي فيلم به رنگ ارغوان نشست، درباره اين فيلم به خبرگزاري فارس گفت؛ «اين فيلم مجموعاً مثبت بوده و اگر چند نکته در اکران عمومي آن مورد توجه قرار گيرد، در آشنايي توده مردم با واقعيت دستگاه امنيتي کشور موثر خواهد بود.» حسينيان معتقد است در فيلم به رنگ ارغوان اشراف اطلاعات جمهوري اسلامي به موضوعات امنيتي، استفاده از تکنولوژي در اطلاعات، قانون گرايي وزارت اطلاعات و برخورد مديران وزارتخانه با ماموري که در جريان ماموريت مرتکب تخلف شده، به نمايش درآمده و از طرف ديگر نشان داده دستگاه اطلاعاتي ما با ماموران اخراجي خود با ملاطفت برخورد مي کند و با وجود نظارت بر آنها، مانند سازمان هاي سياه اطلاعاتي دست به حذف فيزيکي نمي زند. او اما تنها به محاسن فيلم نپرداخته و به اشکالات فيلم به رنگ ارغوان هم اشاره کرده است. به اعتقاد حسينيان در اين فيلم قدري نسبت به دانشجويان جفا شده و آنها را افرادي لاابالي و اهل عياشي نشان داده که به نظر اين اصولگراي بهارستان نشين ضرورت نداشت به فيلم اضافه شود و ربطي نيز به موضوع ندارد و جزء حواشي فيلم است.حسينيان که خود زماني معاون وزارت اطلاعات بوده، بر اين باور است که صحنه برخورد مامور اطلاعاتي با يکي از کساني که در مسير ماموريت وي قرار داشت و احساس مي کرد مزاحمتي در مسير انجام وظيفه وي ايجاد کرده، خشونت آميز بود و پيشنهاد مي کند اين بخش در اکران عمومي حذف شود. ارزيابي حسينيان اين است که80 درصد فيلم به رنگ ارغوان بسيار مثبت است و 20 درصد آن منفي است که اگر نقاط منفي برطرف شود فيلم بسيار مناسب و خوبي است.

امسال علاقه منتقدان به ديدن چند فيلم توقيفي جلب شده بود، فيلم هايي مانند «به رنگ ارغوان»، «هيچ»، «آتشکار» و «صد سال به اين سال ها». اما به هر حال همه منتظر پديده يا پديده هاي امسال بودند؛ فيلم يا فيلم هايي که بتوانند مدت ها درباره اش صحبت کنند. نظرسنجي هايي درباره فيلم ها انجام شده است. اينکه امسال براي فيلم ها به خصوص فيلم هايي که از نگاه مردم انتخاب شدند تنها گزينه خوب، متوسط و عالي در نظر گرفته شد و اين کار بنا بر گفته مسوولان فقط براي احترام به سازندگان بود از يک طرف جالب است و از طرف ديگر افسوس را به دنبال دارد. به خصوص که مي بينيم فيلم «به رنگ ارغوان» تنها توانسته است 68 درصد آراي مثبت مردم را به خود جلب کند. اين در حالي است که سال هاي قبل توافق بيشتري بر سر کارها بود. آيا اين را مي توان رضايت 68درصدي از جشنواره در نظر گرفت، آن هم از فيلمي که اين همه درباره اش صحبت شده بود؟ فيلمي که قرار است جريان ساز باشد. اما هنوز هيچ چيزي نشده است. خبرگزاري هاي طرفدار دولت عدم علاقه مندي خود را درباره اين فيلم در برخي مطالب عنوان کرده اند.

نظرات خبرگزاري ها

در نظرسنجي مهر آمده است؛ «تعداد فيلم هاي نسبتاً خوب اين دوره با توجه به نظرات مختلف کمتر از فيلم هاي متوسط بود، «پرسه در مه»، «بدرود بغداد»، «هفت دقيقه تا پاييز»، «همبازي»، «طبقه سوم» و «هيچ» فيلم هاي بالاتر از متوسط بودند.» همچنين فارس چنين نظرسنجي کرده و به نتيجه رسيده است. فيلم هايي که در فهرست اين 13 نويسنده و منتقد به آنها راي داده نشده، از سوي اين عده ديده نشده است. تناقضات آشکار در انتخاب برخي فيلم ها به عنوان بهترين و بدترين فيلم، ضمن آنکه گستردگي طيف حاضر در نظرسنجي را نشان مي دهد، نمايانگر نوع انتخاب هايي ا ست که در دو سوي محتوا و تکنيک مورد ارزيابي قرار گرفته اند. در نظرخواهي انجام شده به جز فيلم هاي «شب واقعه»، «طلا و مس» و «نفوذي» که راي بد (درجه د) نداشته اند، مابقي فيلم هايي که آراي بالا هم داشته اند حداقل يک بار نام شان در رده فيلم هاي بد آمده که همين قضيه از امتيازشان کم مي کند. به عنوان مثال فيلمي چون «هيچ» که نامش چهار بار در رده فيلم هاي «الف» آمده، دو بار نيز به عنوان فيلم «د» انتخاب شده که معدل آن را پايين مي آورد. با اين وصف، فيلم هايي چون «به رنگ ارغوان»، «طلا و مس»، «هيچ»، «شب واقعه»، «بدرود بغداد» و «طهران، تهران» معدل بهتري نسبت به مابقي فيلم ها داشته اند. البته پيش بيني يکي از منتقدان درباره سينماي پيش روي امسال به گزارش خبرآنلاين به شرح زير است؛ «جشنواره امسال نسبت به جشنواره سال قبل از فيلم هاي «پيشنهاددهنده» کمتري برخوردار بود اما يک اتفاق ژانري افتاده توي آن، آن هم غلبه «تريلر» بر بقيه ژانرها است در سينمايي که مي خواهد گليم اقتصادي اش را به شيوه يي قبلاً امتحان شده در ديگر کشورها، از آب بيرون بکشد.»