دکتر ياشيل احدي مقدم*-www.doctoryashil.com
شايد يک مثل قديمي را شنيده باشيد که درخت به همان اندازه که روي زمين شاخه دارد، زير زمين هم ريشه گسترده است. دندان نيز توسط ريشه هاي به نسبت بلند و مقاومي که دارد، موقعيت خود را در استخوان فک مستحکم مي کند. ريشه هاي دندان ها، هر يک داخل حفره (ساکت)هايي که در استخوان فک تعبيه شده است، قرار گرفته اند و استخوان فک دور آن را فراگرفته و مهار کرده است.
براي کشيدن دندان، اين ريشه هاي محصورشده داخل استخوان فک هستند که بايد از داخل حفره خود بيرون آورده شوند. اين کار با شناخت آناتومي فک و صورت و نحوه قرارگيري ريشه ها داخل استخوان و جهت هاي وارد شدن نيروي مقاوم ميسر است. به شکلي که يک دندانپزشک حاذق با ايجاد کمترين ضربه (تروما) به بافت فک، با استفاده از حرکات صحيح، ريشه را از داخل حفره آن آزاد مي کند و دندان را درمي آورد. در مواقعي نيز با تراشيدن و برداشتن استخوان يا نسج نرم احاطه کننده دندان يا ريشه، راهي براي بيرون آوردن آن مهيا مي کنند که جراحي ناميده مي شود. درد ناشي از جراحي و کشيدن دندان به دليل دست بردن در بافت طبيعي بدن است که هنگام جراحي يا کشيدن دندان با استفاده از بي حسي موضعي کنترل خواهد شد. اين درد، پس از جراحي به دليل تلاش بدن براي ترميم جاي خالي موجود و نيز بسته شدن حفره باقي مانده است که به مرور برطرف خواهد شد. بدن انسان خود به خود محل زخم و حفره را ترميم مي کند و حفره بسته مي شود.
روزي که دندان مي کشيد يا جراحي مي کنيد، از قرقره آب نمک استفاده نکنيد، آب دهان تان را بيرون نيندازيد، گاز يا پارچه يي را که دکتر به شما داده و روي محل دندان قرار داده استفاده کنيد و دست کم به مدت نيم ساعت دور نيندازيد، زياد صحبت نکنيد، از نوشيدني هاي گرم استفاده نکنيد و سعي کنيد از نوشيدني ها و خوراکي هاي سرد استفاده کنيد. شب اول آن قسمت را مسواک نزنيد. پس از کشيدن دندان، يک لخته خون روي استخوان فک در محل کشيدن دندان تشکيل مي شود که باعث ايجاد پوشش روي استخوان و جلوگيري از خونريزي و نيز انتقال ميکروب ها و... به بافت داخلي بدن مي شود. ايجاد فشار از طريق تف کردن، سيگار کشيدن، قرقره کردن آب نمک يا استفاده از نوشيدني هاي گرم در همان روز باعث کنده شدن و از بين رفتن اين لخته خون ايجادشده روي محل کشيدن دندان مي شود و به پديده «دراي ساکت» مي انجامد که باعث قرار گرفتن استخوان بدون محافظت در برابر هوا و بزاق مي شود که منجر به درد بسيار شديد و عفونت خواهد شد.
بديهي است با قوام يافتن لخته خون، از روز بعد بايد کارهايي مثل تميز کردن دهان، قرقره با آب نمک و ... را انجام داد. اگر در منزل خون تان بند نيامد يا خونريزي شروع شد، يک تکه گاز استريل مرطوب را روي محل قرار دهيد و با فشار ملايم دهان را ببنديد. اگر احساس مي کنيد گاز قرار گرفته شده باعث التهاب و درد زياد محل مي شود، مي توان احتمال داد گاز را بد قرار داده ايد. به شکلي آن را جابه جا کنيد که گاز وارد حفره و ايجاد التهاب در آن نشود، اما گاز را دور نيندازيد و از خير آن نگذريد.
در مواردي که دندان جراحي شده و احتمال تورم هست، تنها در همان روز اول مي توانيد از کمپرس سرد (کيسه يخ) روي دهان استفاده کنيد. براي اين کار يخ را به وسيله يک يا چند پارچه خشک به مدت 20 دقيقه روي پوست قرار دهيد و سپس به همان مدت آن را برداريد. اين کار حداکثر به مدت 24 ساعت بعد از کشيدن دندان مجاز است. در صورتي که خونريزي شديد و غيرقابل کنترل باشد به کلينيک مراجعه کنيد و از گذاشتن داروها و مواد مختلف روي دندان خودداري کنيد.
براي کشيدن دندان از بي حسي هاي عميق استفاده مي شود و اثر اين بي حسي چند ساعت بعد نيز باقي مي ماند. در اين مدت مراقب باشيد ناخودآگاه لب و زبان تان را گاز نگيريد. اين موضوع در کودکان بسيار اتفاق مي افتد. ديده ام که يکي دو روز بعد از کشيدن دندان يا کار دندانپزشکي تحت بي حسي موضعي، والدين کودک هراسان آمده اند و لب و گونه ورم کرده و زخم کودک شان را نشان داده اند. براي بچه ها معمولاً گاز زدن گوشه هاي لب و احساس نکردن درد خوشايند مي نمايد تا جايي که گاه ناخودآگاه در اين کار افراط مي کنند. از روز دوم با آب نمک رقيق ولرم يا محلول شست وشوي نمکي، روزانه چند بار دهان را به آرامي و بي اينکه محلول را با فشار دور دهان بچرخانيد، شست وشو دهيد. مي توانيد غذاهاي معمولي بخوريد اما سعي کنيد غذا را با طرف ديگر فک بجويد. سعي کنيد از مايعات و غذاهاي کافي و مقوي بعد از جراحي استفاده کنيد. مواظب باشيد لقمه غذا را تا يک هفته، روي ناحيه بخيه شده فشار ندهيد.
خارج شدن مقدار اندکي خونابه از محل دندان کشيده شده تا يکي دو روز طبيعي است. در اين صورت تکه يي گاز استريل بر موضع قرار دهيد و با فشار ملايم دندان هاي مقابل، به مدت 30 دقيقه آن را نگه داريد. در صورت ادامه خونريزي اين عمل را تکرار کنيد اما گاز را زود به زود و کمتر از نيم ساعت تعويض نکنيد. اگر درد داريد از مسکن استامينوفن استفاده کنيد و از مصرف داروهاي مسکن ضدالتهابي مثل آسپرين که خاصيت ضدانعقادي دارند، خودداري کنيد. اگر تورم يا عفونت داشتيد، آن را جدي بگيريد و به درمانگاه مراجعه کنيد.
تا چند روز بعد از کشيدن دندان، دهان بدمزه است و احياناً بوي بدي دارد. گاهي نيز چند روز فرد رنگ پريده و بي حال به نظر مي آيد. اين عوارض غيرطبيعي نيست و نشانه وجود عفونت نيست. اما اگر موضوع خيلي شديد است و برطرف نمي شود، مراجعه کنيد. بعد از جراحي اگر دهان تان به خوبي باز نشود طبيعي است و طي يک هفته تا 10 روز برطرف خواهد شد.
از روز سوم به بعد، گرماي مرطوب مثل کيسه آب گرم از روي پوست صورت به بهبود تورم و بهبود اين روند کمک مي کند. سعي کنيد بعد از جراحي تا چند روز از کشيدن سيگار، پيپ و... خودداري کنيد (يا لااقل خيلي کم و با پک هاي خيلي خيلي آرام). در نظر داشته باشيد که فرآيند مکيدن براي پک زدن به سيگار نيز ممکن است باعث باز شدن محل جراحت و کنده شدن لخته روي زخم شود. مکيدن ني براي نوشيدن مايعات نيز باعث فشار به محل مي شود.
مسواک زدن دندان ها از روز بعد از جراحي اشکالي ندارد، اما دقت کنيد يک هفته روي بخيه ها را مستقيم مسواک نزنيد. به هر حال ممکن است دندان کشيده شده خونريزي کند و خونش به سادگي بند نيايد. پس سعي کنيد براي جراحي و کشيدن دندان، در ساعت هاي روز از دندانپزشک وقت بگيريد و کار را به ساعت هاي آخر شب وانگذاريد.
*جراح، دندانپزشک
