دکتر عبدالوهاب فخرياسري

به تازگي متوجه جمع شدن چند کيلو چربي اضافه به دور کمرتان شده ايد؟ تغييرات ظاهري بلاي جان خانم هاي 35 تا 55ساله است. در طول اين مدت يا به وزن آنها افزوده مي شود يا حفظ وزن کنوني دشوارتر مي شود. همچنين به نظر مي رسد چاقي بيشتر در دور شکم روي مي دهد، نه مثل سابق در ران ها و کپل ها.

علل افزايش وزن در ميانسالي

افزايش وزن بيشتر خانم ها از همان دوران قبل از يائسگي (چندين سال پيش از آن) شروع مي شود ولي تغييرات سطح استروژن تنها دليل و منبع افزايش وزن نيست. بالا رفتن سن نيز در تغيير ظاهرمان نقش دارد. ساير علل احتمالي اضافه شدن وزن در ميانسالي از اين قرارند؛

- کاهش فعاليت بدني؛ خانم هاي يائسه کمتر ورزش مي کنند که خود منجر به افزايش وزن مي شود.

- بيشتر خوردن؛ خوردن غذاي بيشتر به معناي آن است که کالري بيشتري مصرف مي کنيم. اين کالري اضافي، اگر به مصرف سوخت نرسد به چربي تبديل خواهد شد.

- کندتر شدن سوخت و ساز؛ شمار کالري هاي مورد نياز براي تبديل به انرژي مصرفي بدن با کندتر شدن سوخت و ساز کمتر شده و علاوه بر اين از حجم عضلات نيز کاسته مي شود. از آنجا که عضلات، کالري بيشتري نسبت به چربي ها مي سوزانند، هر چه مقدار عضلات تان کمتر باشد، کالري کمتري را مي سوزانيد.

- ژنتيک؛ عوامل ژنتيکي نيز احتمالاً در افزايش وزن نقش دارند. ممکن است با بالاتر رفتن سن، مستعد افزايش تجمع چربي در دور کمر باشيد. اين به اين معناست که حفظ اندام پيشين دشوارتر خواهد بود. به طور متوسط خانم ها در حول و حوش سال هاي يائسگي سالانه نيم کيلوگرم وزن اضافه مي کنند.

عوارض افزايش وزن در ميانسالي

افزايش وزن مي تواند خطرات جدي براي سلامتي به دنبال داشته باشد. وزن زياد مي تواند خطر کلسترول بالا، فشار خون بالا و مقاومت سلول ها به انسولين را (که مي تواند منجر به بيماري ديابت نوع 2 شود) به دنبال داشته باشد. براي جلوگيري از افزايش وزن يا بازگشت به وزن گذشته چه مي توان کرد؟ اگر متوجه شده ايد وزن اضافه کرده ايد، سعي کنيد رژيم غذايي تان را تغيير داده، بيشتر ورزش کنيد. اگر هنوز به مرحله افزايش وزن در ميانسالي وارد نشده ايد، مي توانيد با چند اقدام کاري کنيد که در آينده وزن تان اضافه نشود.

ورزش

ورزش هاي هوازي سوخت و ساز را افزايش داده و به سوختن چربي ها کمک مي کنند. با انجام ورزش هاي مقاومتي بر توده عضلات افزوده شده و متابوليسم و قدرت استخوان ها بيشتر خواهند شد.

رژيم غذايي سالم

زياد کالري مصرف نکنيد. تا اندازه يي گرسنگي کشيدن براي سلامتي بد نيست. ولي سعي کنيد رژيم غذايي متنوعي سرشار از ميوه ها و سبزيجات داشته باشيد. از آنجا که سوخت و ساز در اين مدت آهسته تر مي شود روزانه به کمتر از 200 تا 400 کالري نياز خواهيد داشت. اگر تنها مواقعي که گرسنه ايد غذا بخوريد و تنها به آن مقدار که گرسنگي برطرف شود بسنده کنيد، خود به خود به اين هدف نائل خواهيد شد.

کنار آمدن با تغييرات در زندگي

تغييرات ظاهري بدن با بالا رفتن سن، حفظ ظاهر مربوط به سنين 20 يا 30 سالگي را دشوارتر مي سازد، ولي اين به آن معنا نيست که نمي توانيد بدن سالمي داشته باشيد. لازم نيست با زحمت خود را در همان لباس هاي قديمي جاي دهيد. به جاي آن، به فکر متناسب و سالم بودن باشيد.

ترجمه؛ فرانک باجلان

کليه ها وظايف مهمي را در بدن انجام مي دهند، از جمله پالايش خون و حفظ تعادل الکتروليت در بدن، دفع مواد زائد متابوليسمي از طريق ادرار و تنظيم غلظت هيدروژن، سديم، پتاسيم و ساير يون ها در مايع خارج سلولي. خوني که وارد کليه مي شود ابتدا از طريق ساختارهايي به نام گلومرول تصفيه مي شود و مرحله دوم تصفيه توسط لوله هاي کوچکي به نام نفرون انجام مي شود. هر يک از کليه ها شامل چندين ميليون نفرون است که در صورت آسيب ديدن ديگر ترميم نمي شوند. آخرين مرحله نارسايي کليوي ديگر با درمان هاي دارويي مداوا نمي شود و براي ادامه حيات فقط دو راه حل باقي مي ماند.

1- دياليز و 2- پيوند کليه. دياليز اصطلاحي است براي روش هاي متفاوتي که جهت تصفيه خون بيمار به کار برده مي شود. کساني که دياليز مي کنند زنده مي مانند اما به دليل آسيب پذيري سلامتي شان و نيز برنامه مداوم هفتگي دياليز و دلايل ديگر دچار محدوديت هايي در زندگي مي شوند. پيوند کليه به معناي جايگزيني يک کليه سالم به جاي کليه هاي از کار افتاده است. افرادي که پيوند کليه انجام مي دهند مابقي زندگي خود را زير نظر پزشک متخصص بيماري هاي کليوي (نفرولوژيست) زندگي کرده و دارو مصرف مي کنند. انجمن ملي کليه امريکا تخمين زده است در ايالات متحده 350 هزار نفر در آخرين مرحله بيماري نارسايي کليوي هستند و هرساله 67 هزار نفر از اين بيماري جان مي سپارند. به دليل کمبود اهداکننده کليه، هرساله فقط درصد کمي از افرادي که در انتظار پيوند قرار دارند، مي توانند عمل پيوند کليه انجام دهند و اين انتظار حتي ممکن است سال ها به طول بينجامد. نارسايي کليوي ممکن است خيلي سريع اتفاق بيفتد که به آن نارسايي کليوي حاد مي گويند که معمولاً داراي نشانه هاي ناگهاني و کوتاه مدت است.

اين نارسايي اغلب کاملاً برگشت پذير است اما نارسايي که به آهستگي و به تدريج رخ مي دهد نارسايي کليوي مزمن ناميده مي شود که اين نارسايي پيشرونده و طولاني مدت است. در برخي موارد هم اين نارسايي مي تواند منشاء ارثي داشته باشد. همچنين عفونت ها يا برخي داروها نيز مي توانند اثر نامطلوبي روي کارکرد کليه ها بگذارند که موجب نارسايي کليوي شود. هر يک از حالت هاي زير مي تواند احتمال خطر ابتلا به نارسايي کليوي را افزايش دهد؛ 1- وجود ديابت نوع يک يا دو 2- پرفشاري خون، به ويژه اگر شديد يا کنترل نشده باشد 3- بيماري هاي مربوط به گلومرول هاي کليوي مانند گلومرولونفريت 4- اصابت ضربه سخت و شديد به کليه 5- بيماري هاي قلبي يا حمله قلبي 6- نارسايي کبد يا بيماري هاي کبدي 7- بيماري هاي ارثي کليه 8- بيماري هاي عفوني 9- آميلوئيدوز- رسوب يا تجمع غيرطبيعي پروتئين در مفاصل که نشانه هايي شبيه بيماري آرتريت (التهاب مفاصل) دارد. نشانه هاي نارسايي کليوي به دليل نوع علت ابتلا و همچنين به دليل تفاوت هاي سيستم هاي بدن افراد بسيار متفاوت است. بيشتر مردم در مراحل اوليه بيماري هيچ گونه نشانه يي ندارند و بقيه هم نشانه هاي خفيف يا مبهمي دارند. در واقع اصولاً هنگامي که نشانه ها به طور واضح ظاهر مي شوند زماني است که ديگر بيماري به مرحله شديد و نهايي رسيده است. نارسايي کليوي حتي در موارد شديد آن دردناک نيست، اما اين نارسايي مي تواند با آسيب رساندن به ارگان هاي ديگر بدن موجب درد شود. از نشانه هاي نارسايي کليوي مي توان به موارد زير اشاره کرد. ميزان ادرار کمتر از حد معمول، دفع نکردن مايعات که موجب پف يا ورم دست و پا مي شود، (به علت وقوع همين عارضه در ريه ها فرد دچار تنگي نفس نيز مي شود)، خشکي داخل دهان و بيني، خستگي مفرط، تهوع و استفراغ، خونريزي هاي غيرطبيعي، از دست دادن اشتها، احساس درد در ماهيچه ها و مفاصل، درد يا شکستگي استخوان ها، خارش، رنگ پريدگي (ناشي از کم خوني)، فشار خون بالا و گيجي. عمل پيوند کليه، عمل بسيار مشکل و پيچيده يي نيست و در حد هر عمل جراحي ديگر داراي ريسک عمل است. در واقع دوره بعد از عمل جراحي بسيار مهم و حياتي است. در اين دوره بايد بسيار دقيق نشانه هاي فرد را کنترل و از کارکرد صحيح کليه اطمينان حاصل کرد. قبل از عمل پيوند بيمار بايد به طور دقيق يکسري آزمايش هاي پزشکي را انجام دهد که اين کنترل و آزمايش ممکن است هفته ها يا ماه ها طول بکشد زيرا پس از انجام چنين آزمايش هايي است که پزشک مطمئن مي شود آيا بيمار داراي شرايط لازم براي انجام عمل پيوند است و اين عمل مي تواند براي او مفيد واقع شود؟ همچنين اهداکننده کليه نيز بايد يکسري آزمايش هاي سلامتي انجام دهد و از هر حيث براي انجام اين کار واجد شرايط باشد. چنانچه بيماري براي عمل پيوند واجد شرايط باشد در وهله نخست بايد از اعضاي خانواده اش اهداکننده پيدا کند زيرا در اين صورت احتمال پس زدن کليه بسيار کمتر و موفقيت عمل بسيار بيشتر خواهد بود. در غير اين صورت بايد در فهرست انتظار پيوند کليه ثبت نام کند. از جمله مواردي که مي تواند شانس پس زدن کليه را بالا ببرد و در نتيجه بيمار توانايي عمل پيوند را نداشته باشد، به اين ترتيب هستند؛ 1- سرطان فعال 2- ايدز 3- بيماري هاي شديد و خطرناک قلب يا ريه 4- هپاتيت C و در آخر عفونت هاي شديد. همان گونه که ذکر شد دوره بعد از عمل پيوند بسيار حياتي است، بنابراين بايد بيمار قبل از ترک بيمارستان تمامي دستورالعمل هاي لازم را در خصوص دوز مناسب داروها، رژيم غذايي، رعايت بهداشت و موارد ضروري ديگر فرا گيرد، در زمان هاي تعيين شده به پزشک معالجش يا مرکز پيوند مراجعه کند، آزمايش ها را به طور مرتب انجام دهد و داروها را طبق دستور پزشک مصرف کند. دوز مناسب داروها بسيار اهميت دارد زيرا اين داروها خود مي توانند به کليه پيوندي آسيب برسانند. زناني که پس از عمل پيوند مي خواهند بچه دار شوند بايد از زمان پيوند به مدت دو سال صبر کنند. نشانه هاي هشداردهنده يي که در صورت مشاهده بايد به مرکز پيوند يا پزشک مراجعه کرد، عبارتند از؛ 1- افزايش فشار خون 2- پف و ورم در دست، پا و صورت 3- ادرار کم 4- تنگي نفس 5- تب که نشانه عفونت است 6- درد يا سفتي محل کليه پيوندي 7- ادرار همراه با سوزش يا درد.

www.about.com

دکتر ياشيل احدي مقدم* / www.doctoryashil.com

خوانندگان محترم مي توانند پرسش هاي خود را با ذکر سن، محل سکونت و شرح مختصري از مشکل و هر موضوعي که در يافتن علت کمک کند، مطرح سازند تا پاسخ داده شود. براي طرح پرسش هاي خود مي توانيد با آدرس info@doctoryashil.com مکاتبه کنيد.

---

-هنگام عصب کشي يک قطعه از وسيله عصب کشي در يکي از کانال ها جا مانده. آيا اين خطرناک است؟

فکر مي کنم منظورتان شکستن فايل در داخل کانال است. اين اتفاق گهگاه در اثر عوامل مختلفي (که بيشترشان از قصور دندانپزشک نيست) مي افتد. اين باقيمانده فايل در داخل کانال معمولاً بيرون نمي آيد. در اين حالت دندانپزشک به شيوه يي از کنار فايل شکسته عبور مي کند. با اين کار، ادامه پروسه اندو (عصب کشي) به طور طبيعي از کنار فايل باقيمانده انجام مي شود و فايل داخل کانال عصب کشي شده باقي مي ماند. در اين وضعيت (که باي پس انجام شده باشد) مشکل و خطر خاصي براي دندان وجود ندارد و دندان مانند يک دندان عصب کشي شده عادي خواهد بود.

در برخي موارد به دلايلي از قبيل باريک يا ناصاف بودن کانال، امکان باي پس کردن فايل وجود ندارد و دندانپزشک نمي تواند راهي در داخل کانال پيدا کند که از کنار فايل عبور کند. باز در اين موارد اگر فايل در مراحل آخر عصب کشي شکسته شده و کانال تا حد زيادي تميز شده باشد، مي توان اميدوار بود که اتفاق خاصي نخواهد افتاد.

به هر حال اگر فايل شکسته باشد و باي پس نشده باشد، ريشه و تاج دندان با وضعيت موجود پر مي شود. بهتر است هرچند ماه وضعيت دندان را با گرفتن عکس راديولوژي و معاينه پيگيري کرد. در اکثر موارد اتفاقي براي دندان نمي افتد اما در مواقعي که با معاينه هاي بعدي تشخيص داده شود که ضايعه يي در انتهاي کانال در حال شکل گيري است، بايد به متخصص درمان ريشه (اندودونتيست) مراجعه کرد و با جراحي انتهاي ريشه (اپيکو)، درمان لازم را انجام داد.

-دختري 30 ساله هستم. در نوجواني رويش دندان هاي عقل باعث نامنظم شدن ساير دندان هايم شد.
اين روند پس از جراحي دندان عقل باز هم به کندي ادامه يافت. با توجه به زمانبر و دردناک بودن روش سيم پيچي، براي اصلاح ظاهر دندان هايم تصميم دارم از روش Laminate Veneer استفاده کنم. مي خواستم نظر شما را به عنوان يک دندانپزشک در مورد اين روش و مزايا يا معايب احتمالي آن جويا شوم. نگراني اصلي من اثر منفي احتمالي اين کار روي دندان ها، عدم احساس راحتي با پولک ها يا سنگيني در ناحيه لثه هاست.

استفاده از روش روکش لمينيت، در همه موارد نمي تواند جايگزين روش ارتودنسي (که شما «سيم پيچي»اش ناميده ايد) باشد. در برخي موارد براي اصلاح لب پريدگي، شکستگي، اصلاح عقب بودن چند دندان نمايان و اصلاح عيوب تقارن دندان ها، به ويژه در دندان هاي بالا مي توان از لمينيت استفاده کرد. يکي از مزيت هاي لمينيت، مدت کوتاه درمان است.

ديگر اينکه در ارتودنسي، درمان روي دندان هاي موجود انجام مي گيرد و دندان ها در محل صحيح خود قرار مي گيرند يعني اگر دنداني کوچک يا نازيبا باشد، با ارتودنسي زيبا نمي شود و اندازه آن تغيير نمي کند. اما با روش لمينيت مي توانيد دندان هاي خود را به شکل مناسب بازسازي کنيد. اگر دندان هاي شما بر اثر رويش دندان عقل «نامنظم» شده، ممکن است اين نامنظمي با روش لمينيت اصلاح نشود و حتماً نياز به ارتودنسي باشد. توصيه من اين است که نخست با مراجعه به دندانپزشک زيبايي يا ارتودنتيست، مطمئن شويد که امکان انجام اصلاح مورد نظر با استفاده از لمينيت وجود دارد يا خير. بحث مقايسه زماني معني مي يابد که شما قادر به انتخاب يکي از اين دو روش باشيد. همان طور که مي دانيد در روش لمينيت، يک لايه نازک چيني (که شما به زيبايي آن را پولک ناميديد) روي دندان قرار مي گيرد.

مزيت اين روش به روکش هاي تمام چيني و فلزپرسلن اين است که دستکاري و تراش کمتري بر بافت دندان سالم صورت مي گيرد. عدم احساس راحتي با پولک ها و سنگيني در ناحيه لثه ها نيز منتفي است چون اگر لمينيت به درستي نصب شده باشد، نبايد باعث ناراحتي لثه شود و به زودي با وجود يک جسم خارجي روي دندان هايتان کنار خواهيد آمد و به آن عادت خواهيد کرد. لمينيت اثر منفي خاصي روي دندان ندارد اما نياز به مراقبت بيشتري نسبت به دندان معمولي دارد. روکش هاي لمينيت، نسبت به نيروهاي کششي ضعيف هستند و با گاز زدن و کشيدن چيزهاي سفت، ممکن است کنده يا شکسته شوند. البته در اين موارد مي توان با تعويض لمينيت، ايراد را برطرف کرد. از طرف ديگر، براي خوب و زيبا باقي ماندن لمينيت ها، نياز به رعايت بسيار مناسب بهداشت دهان و دندان است. البته رعايت دقيق و بسيار مناسب بهداشت در طول درمان ارتودنسي نيز بسيار ضروري است چون نواحي قرارگرفته زير بند و براکت هاي ارتودنسي به شدت مستعد پوسيدگي و خرابي هستند.

-دو هفته پيش دو دندان بالاي خود را پر کردم. البته يکي از آنها نياز به عصب کشي داشت که انجام دادم. بعد از انجام درمان، آن دو دندان که در کنار هم هستند حالت لقي پيدا کرده است (خودماني بگويم قيژقيژ مي کند). به دکتر هم که مراجعه کردم گفت خوب مي شود، اما خيلي نگرانم و مي ترسم با اين طرف چيزي بخورم. آيا به نظر شما طبيعي است يا حتماً دوباره به دکتر خودم مراجعه کنم؟

دندان بر اثر پر کردن يا عصب کشي لق نمي شود. لق شدن دندان بر اثر عواملي مثل تحليل استخوان در بيماري لثه، يا جابه جايي ريشه در محل قرارگيري آن بر اثر عواملي مانند ضربه و... اتفاق مي افتد و ماهيت درمان ريشه و ترميم به شيوه يي نيست که دستکاري در بافت استخوان و فک و لثه داشته باشد.

اگر سطح پوسيدگي و ترميمي زياد باشد به شکلي که بخشي از ديواره (کاسپ) دندان بازسازي شده باشد، طبيعي است تا مدتي در دهان تان احساس وجود يک جسم خارجي جديد کنيد و از اينکه روي آن فشار بياوريد واهمه داشته باشيد. ممکن است احساس قيژقيژ کردن دندان ها به خاطر بلند پر شدن دندان باشد.

بررسي کنيد که وقتي دندان هايتان را به طور عادي روي هم مي گذاريد و دهان تان را مي بنديد، آيا دندان ها به طور يکنواخت روي هم مي نشينند يا در محل پرکردگي، دندان ها زودتر روي هم مي آيند و مانع از قرارگيري درست بقيه دندان ها مي شوند. اگر چنين مشکلي داريد، به دندانپزشک مراجعه کنيد و از او بخواهيد بلندي پرکردگي ها را بگيرد.

* جراح، دندانپزشک

دکتر بهنام اوحدي* / www.iranbod.com

با پايان پذيرفتن سري مقالات «فيلم (سينما) درماني» که در آنها به گونه يي مفصل به چيستي و چگونگي اين سويه روان درماني يعني شتاب بخشيدن به روان درماني شناختي -رفتاري و تحليلي با فيلم ها و انيميشن هاي سينمايي پرداختم، اکنون جاي آن دارد تا پيش از پرداختن به مبحث راهبردي و پراهميت «دارودرماني» در روانپزشکي، به گونه يي ديگر از روان درماني بپردازم که پس از «نمايش درماني» (سايکودراما) و «کتاب درماني»، نزديک ترين درمان به فيلم(سينما)درماني بوده و هست. هنردرماني گردآمده (مجموعه) يي از کاربردهاي درماني هنرهاي ديداري است که در آن به هنر، به عنوان ابزاري از ارتباط ناکلامي نگريسته مي شود. اين واقعيتي انکارناپذير است که در درازاي تاريخ، آثار هنري همواره افزون بر پديد آوردن امکان تداعي و تفسير، توانسته اند به گونه يي سودمند و کارآمد به درک و حل گره ها و مشکلات هيجاني آدميان ياري رسانند. اما اين فقط يک روي سکه است چرا که افزون بر آن، درمان مي تواند از خود روند و فرآيند هنري ريشه و سرچشمه گيرد. سودمندي و اثربخشي اين مکتب از روان درماني به اين بستگي دارد که يک اثر هنري ويژه در درازاي زمان، چه اندازه نيرو براي حل تعارض هاي درون رواني فرد و همچنين تعارض هاي بين فردي در اجتماع بتواند از خود نشان دهد. پايه و بنيان کار هنردرمانگر در همه گونه هاي آن، تبيين هنرهاي ديداري به عنوان واسطه يي ميان آموزه هاي دروني و بيروني آدمي است. «آدريان هيل» آموزگار هنرمند انگليسي براي نخستين بار واژه «هنردرماني» را در سال 1942 بيان کرد. او در اين راستا، روند درمان را با بيماراني آغاز کرد که در آسايشگاه مسلولان با او در يک اتاق بستري بودند. همزمان در ايالات متحده امريکا نيز «مارگارت نامبرگ» در آغاز دهه 1940 در آزمايشگاه ايالتي روانپزشکي نيويورک زير نظر روانکاوي به نام دکتر «نولن» پيشگام هنردرماني شد. «اديت کارمر» از ديگر پيشروان هنردرماني کودکان در امريکا بود. بعدها «لورتا بندر» و «پل شيلدر» نيز به مکتب هنردرماني ايالات متحده پيوستند. از جمله پيشگامان هنردرماني در اروپا مي توان به «لامبروسو»، «سيمون» و «پرينس هورن» اشاره کرد که نخستين پژوهش هاي درماني را در آثار هنري بيماران بيمارستان هاي روانپزشکي پي گرفتند. گسترش هنردرماني در امريکا تا اندازه يي به دليل نفوذ فزاينده روان درماني تحليلي (سايکوديناميک) بر انديشه روانپزشکان بود. در عمل، رشد هنردرماني با رشد روانکاوي همزمان و همبسته شد. اما امروزه نگرش هنردرمانگرانه، اگر از چشم انداز «رفتاردرماني شناختي» (CBT) پررنگ تر و فراگيرتر از «روانکاوي» (روان درماني تحليلي) نباشد، کم رنگ تر هم نيست. در هنردرماني آنچه در درجه نخست در راستاي روان درماني فرد از آن سود جسته مي شود، نه ارزش هنري و مهارت تکنيکي اثر، که اثر بي درنگ، يگانه و ويژه يي است که در بيمار و مراجع پديد مي آورد. از آنجا که آثار هنري که در راستاي درمان از آنها سود جسته مي شود، فقط به دليل ارزش ارتباطي فوري شان ارزيابي مي شوند، بر رشد کامل آثار هنري معنايي پافشاري نمي شود. روش هاي هنري که به تعبير و تفسير خود به خود مي انجامد، به اين پشتوانه و اميد ارائه شده اند که درونمايه هاي ناخودآگاه ذهن از بند سانسور رها شوند. درمان از راه تداعي هاي کلامي و جمع بندي آن، مورد تفسير قرار مي گيرد. چگونگي رشد و گسترش و تقويت پديده «انتقال» (انتقال احساساتي که مراجع نسبت به افراد مهم زندگي اش دارد، به درمانگر) و همچنين کنترل و مهار آن، نقش مهمي در هنردرماني روانکاوانه (تحليل بنياد) دارد چون درمان به ارزش هاي ذاتي موجود در خود هنر وابسته است، درمانگر مي کوشد به مراجعان خود ياري رساند تا در اندازه توان شان، به آفريدن آن گونه آثار هنري بپردازند که کيفيت بيانگري و ژرفاي آن آثار، براي ديگران هم قابل شناسايي باشد. در همين حال بايد پيش چشم و ذهن داشت که آثار هنري به تناسب سن هاي گوناگون و مراحل رشد شناختي و هنري افراد، برگزيده مي شوند. درمانگر از پيشينه باليني خويش براي پاسخگويي به پيام هاي پنهان و نماياني که در سرشت هنر موجودند، سود مي جويد. همچنين هنردرمانگر به مراجعان ياري مي رساند تا پذيراي جنبه هايي از وجودشان شوند که به آساني توانايي پذيرش آنها را نداشته اند. در کار باليني «هنردرماني»، درباره اهميت رفتار و نگرش هايي که به آن خو گرفته اند، بحث مي شود، اما تفسير سرراست (مستقيم) درونمايه ناخودآگاهي که در اثر هنري، خود را پيش چشم و ذهن مي نشاند، به ندرت انجام مي شود. درواقع، هنردرماني به تنهايي و خودکفايانه، عامل دگرگوني دقيق روانشناختي برشمرده نمي شود بلکه هنردرماني همچون نمايش درماني (سايکودراما) و فيلم درماني، بر پايه مفهوم سازي (کانسپچواليزيشن) و جمع بندي (فرمولاسيون) شناختي يا تحليلي و با فراهم آوردن زمينه يي از آموزه هاي نمادين، روان درماني را شتاب مي بخشد. چنانچه نگرش ها، شناخت ها يا رفتارها نوآزموده شوند، دستاوردهاي درماني رشد و ژرفايافته، جزء جدايي ناپذير زندگي آدمي مي شود. امروزه هنردرماني افزون بر بيمارستان هاي روانپزشکي دولتي و خصوصي، مراکز نگهداري سالمندان، موسسه هاي مددکاري و نوتواني توانخواهان (معلولان) پيکري، مدرسه هاي کودکان و نوجوانان استثنايي و زندان ها، به مطب هاي خصوصي روانپزشکان و روانشناسان نيز راه يافته است. از ديگر کاربردهاي هنردرماني، مي توان به ارزيابي روانشناختي، آموزش روان درمانگران، روان درماني فردي متمرکز، روان درماني با گروه هاي خانوادگي، ارزيابي پويايي هاي خانوادگي و برپا ساختن «هنردرماني گروهي» که در آن از فرآورده ها و آثار هنري براي آغاز بحث هاي گروهي سود جسته مي شود، اشاره کرد. مرزهاي بين هنردرماني و ديگر کاربردهاي آثار هنري به گونه يي پرهيزناپذير درهم آميخته است، بنابراين برنامه هاي تفريحي، سرگرمي و نوتواني به همان شيوه کار باليني درمانگرانه، از کوشش هاي هنري براي اهدافي بهره مي گيرند که با اهداف هنردرماني متفاوت هستند. نقاشي و مجسمه سازي، آمادگي بيشتر و دامنه گسترده تري در راستاي کاربردهاي باليني و درماني دارند.

* روانپزشک و درمانگر مشکلات جنسي زناشويي و خانوادگي