
گيتي بهدادي پور*
بيماري هاي عروق کرونر (CHD) قلب ناشي از نرسيدن جريان خون به عروق احاطه کننده و خون رسان به قلب است. اصلي ترين دليل بيماري هاي قلبي - عروقي، «آترواسکلروز» است. «آترواسکلروز» بيماري پيش رونده يي است که از کودکي شروع مي شود و طي سال ها پيشرفت مي کند. اين بيماري در اثر رسوب چربي و کلسترول و مواد ديگري همچون کلسيم، فيبرين و مواد حاصل از تخريب سلول ها در ديواره رگ ها بروز مي کند. به اين رسوبات «پلاک» يا «اتروما» مي گويند. انسداد چشمگير رگ باعث بروز عوارض حادي همچون سکته قلبي و مرگ مي شود. بعضي عوامل خطرساز بيماري هاي قلبي - عروقي عبارتند از؛
1- هايپرليپيدمي
(افزايش چربي خون)
:LDL اصلي ترين ناقل کلسترول در خون است و افزايش آن با افزايش بروز بيماري هاي قلبي - عروقي همراه است، به طوري که يک واحد افزايش در LDLخون برابر است با يک تا دو درصد افزايش ريسک بيماري هاي
قلبي -عروقي. LDL بايد کمتر از 130 ميليگرم در دسي ليتر حفظ شود.
:HDL عامل کاهنده کلسترول خون و بسيار مفيد است. يک واحد افزايش HDL مي تواند دو تا سه درصد ريسک بيماري هاي قلبي - عروقي را کاهش دهد. ميزان HDL بايد بيشتر از 35 ميليگرم در دسي ليتر حفظ شود.
LDL اکسيد شده منجر به ضايعات «آترواسکلروز» مي شود، در حالي که HDL از تجمع چربي در ديواره عروق جلوگيري مي کند.
2- چاقي
BMI -يا نسبت وزن به مجذور قد بايد بين 20 تا 25 حفظ شود. BMI بيشتر از 30 ريسک بيماري هاي قلبي را به شدت افزايش مي دهد.
WHR -يا نسبت دور کمر به دور باسن در آقايان کمتر از يک و در خانم ها کمتر از 8/0 بايد حفظ شود. چاقي شکمي ريسک بيماري هاي قلبي را به شدت افزايش مي دهد.
- افرادي که داراي چاقي مشخص هستند، يک تا 5/1 ساعت بعد از غذا مجدداً گرسنه مي شوند و بايد غذاي خود را به سه وعده صبحانه عالي، ناهار متوسط و شام مختصر تقسيم کنند.
- افراد چاقي که قصد کاهش وزن دارند بايد ميزان کاهش وزن در آنها حداکثر بين 5/0 تا يک کيلوگرم در هفته باشد نه بيشتر.
3- روغن هاي جامد (چربي اشباع) و کلسترول
اين روغن ها کلسترول و LDL را بالا مي برند و عامل بروز «آترواسکلروز» و بيماري هاي قلبي - عروقي هستند. منابع اين چربي ها عبارتند از روغن جامد، کره، روغن نخل، روغن نارگيل و چربي حيواني.
«هايپرکلستروميک»ترين چربي ها؛ کره، روغن نخل و نارگيل هستند. براي پيشگيري از بيماري هاي قلبي -عروقي چربي اشباع نبايد بيشتر از يک سوم کل چربي را تشکيل دهد.
4- هموسيستئين
«هموسيستئين» اسيدآمينه يي است که تحت تاثير فوليک اسيد و ويتامين هاي B6 و B12 متابوليزه مي شود و اگر در اثر کمبود اين مواد نتواند متابوليزه شود به خون نشت پيدا مي کند و افزايش آن در خون مستقيماً ريسک بيماري هاي قلبي -عروقي را افزايش مي دهد. در بعضي پژوهش ها ديده شده است که مصرف مکمل «ب کمپلکس» باعث کاهش «هموسيستئين» پلاسما و کاهش ريسک بيماري هاي قلبي عروقي شده است.
5- نوسانات انسولين
نوسانات انسولين به آسيب عروق و تشکيل پلاک «آترواسکلروز» منجر مي شود. غذاهاي قنددار، به خصوص قند ساده، به دليل جذب سريع، منجر به ترشح يکباره شديد انسولين مي شود. براي حفظ سلامت عروق بايد سرعت جذب قند را تا حد ممکن آهسته کنيم. وجود چربي همراه قند، مصرف فيبر همراه غذا و مصرف کربوهيدرات هاي پيچيده جذب قند را به تاخير مي اندازد و ترشح انسولين را آهسته مي سازد.
در مورد افراد چاق به خصوص چاقي شکمي مصرف ميوه به صورت تازه در وعده هاي صبحانه و بعد از ناهار توصيه مي شود تا قند آنها باعث تحريک يکباره ترشح انسولين در ميان وعده ها و شب نشده و موجب مهار سوخت چربي نشود. افراد داراي وزن متعادل مي توانند 750 گرم ميوه و سبزي خود را در پنج وعده 150 گرمي تقسيم کنند.
6- آهن
آهن زياد در بدن يک محيط اکسيدکننده شديد ايجاد مي کند که زمينه را براي اکسيداسيون LDL فراهم مي کند. در افرادي که سکته قلبي کرده اند، ميزان آسيب قلبي با ميزان آهن ذخيره شده در قلب رابطه مستقيم دارد. آهن زياد باعث تخريب رگ ها (انسداد شريان گردن يا کاروتيد) مي شود. در مردان و در زنان يائسه مصرف مکمل آهن بدون آزمايش خون توصيه نمي شود.
7- کافئين
محدوديت مصرف کافئين به مقدار کمتر از پنج فنجان قهوه در روز توصيه مي شود. کاهش دريافت کافئين باعث کاهش «هموسيستئين» مي شود.
8- نخوردن صبحانه
خوردن صبحانه به ميزان قابل توجهي منجر به کاهش چسبندگي پلاکت ها و کاهش لخته خون مي شود. «بتاترومبو گلوبين» (فاکتور نمايانگر فعاليت پلاکت ها براي ايجاد لخته خون) در افرادي که صبحانه مي خورند نسبت به آنهايي که نمي خورند،5/2 برابر بيشتر است. افرادي که صبحانه نمي خورند نسبت به آنهايي که مي خورند، چاق ترند.
9- نداشتن فعاليت فيزيکي
عدم تحرک، فاکتور خطري است براي بروز بيماري هاي قلبي - عروقي. به منظور حفظ سلامت قلب و عروق توصيه مي شود بزرگسالان حداقل 30 دقيقه و کودکان حداقل 60 دقيقه فعاليت فيزيکي متوسط شدت هوازي، حداقل پنج روز در هفته داشته باشند. از اين مقدار ورزش 10 دقيقه ابتداي آن بايد گرم کردن بدن و 10 تا 15 دقيقه آخر سرد کردن بدن باشد. شدت متوسط به عنوان 60 تا 80 درصد ماکزيمم ضربان قلب در نظر گرفته مي شود (ماکزيمم ضربان قلب=220 منهاي سن). شدت متوسط همچنين شدتي است که سه کيلومتر را در 30 دقيقه بتوان پيمود.
*کارشناس تغذيه و رژيم درماني