عناوين اين صفحه

امير قادري



از آنجايي که حرف ها اين روزها زياد شده و قرار هم شده که اين ستون زياد طولاني نشود که خواندن اش راحت تر باشد، پس کمي تيتروار سراغ موضوع ها مي رويم تا بتوانم ايده هاي بيشتري را مطرح کنم.

1- حبيب ايل بيگي رئيس روابط عمومي جشنواره فيلم فجر اعلام کرد در جشنواره امسال بخشي به عنوان فيلم هاي «معناگرا» نخواهيم داشت. به عبارت ديگر، اين ترکيب وحشتناک «فيلم معناگرا» را نخواهيم شنيد. سه چهار سالي طول کشيد. ولي مي دانستم روزي روزگاري اين اتفاق مي افتد. وضع کنندگان اين جور عبارت ها مي روند و سينما مي ماند.

2- ... درست همان طور که براي واضعان عبارت هاي ديگري چون «فيلم فرهنگي» و «فيلم جدي» و «فيلمفارسي» و «سينماي ملي» چنين اتفاقي خواهد افتاد. که خواهند رفت و عاشقان سينما و فيلم هايشان باقي خواهند ماند. که فيلم هاي «خوب» باقي خواهند ماند و فيلم هاي «بد». اين فيلم هاي بد مي توانند تماشاگران زيادي داشته باشند يا تماشاگران کمي، و آن فيلم هاي خوب هم مي توانند تماشاگران زيادي داشته باشند يا تماشاگران کمي.

3- قسمت بامزه ماجرا اما نامه اخير 46 فيلمساز، ظاهراً خطاب به مردم است. در اين باره که نمي گذارند اين هنرمندان با مردم ارتباط برقرار کنند. و ميان امضاکنندگان اين نامه هم سازنده فيلم «ده» هست، هم «شور عشق»، هم «مهمان»، هم «پسران آجري»، هم «خون بازي»، هم «درباره الي...»، هم «ملاقات با طوطي»، هم «سه زن» و هم «نفس عميق». دارم فکر مي کنم آنجا کجاست که منافع فيلمسازاني با راه هايي چنين متفاوت، به همديگر مي رسد. چطور مي شود پاي نامه يي درباره شيوه هاي پخش فيلم را، هم سازنده پسران آجري و ملاقات با طوطي امضا کند و هم اصغر فرهادي درباره الي و هم عباس کيارستمي. يک جاي کار بايد اشکال داشته باشد.

4- ...اين جور وقت ها انگي که به آدم مي زنند، اين است که اگر ترکيب هايي مثل سينماي ملي و فيلم معناگرا و سينماي جدي و فرهنگي را قبول نداريم، لابد دوست داريم فيلم هايي مثل «زندگي شيرين» و «دو خواهر» و «عروس فراري» اکران شود. حرف ما اما فقط اين است که خيلي از مواقع هر دو گروه دو روي يک سکه اند. اين است که توي کتم نمي رود چطور مي شود سازندگان فيلم هاي درجه يکي مثل «نفس عميق» و «درباره الي...» و «طعم گيلاس» و «بودن يا نبودن»، پاي چنين نامه يي را امضا کنند. آنها مي توانند خودشان را به هر شرايطي تحميل کنند. به قول مهدي کرم پور رئيس شوراي صنفي نمايش نتيجه اين گونه نامه ها و رفتارها اين است که؛ «مديريت دولتي در امور صنفي دخالت کند.» که دوستان ديگري بخواهند همان راه هاي پيموده شده سابق را دنبال کنند. که بخواهند ترکيب هاي تازه يي به جاي «فيلم معناگرا» و «سينماي ملي» پيشنهاد دهند.

5- همان طور که روزي روزگاري احمدرضا عابدزاده بايد نتيجه شکل و شيوه زندگي اش را دريافت مي کرد. سال ها بايد مي گذشت تا مطمئن شويم آن دو حرکت با اعتماد به نفس عابدزاده در جهنم استاديوم ملبورن، و بعد از پاره شدن تور دروازه ايران، جواب اش را خواهد گرفت. در برنامه 90 براي محبوب ترين فوتباليست ايراني سه دهه گذشته راي گيري کردند و عابدزاده محبوب ترين شد. ياد بهزاد رحيميان مي افتم که سال ها پيش در برابر اين ادعا که ارزش فلان فيلم در اين است که سينماي ملي است و ارزش هاي اين مملکت را قرار است به ممالک غربي صادر کند، اکبر فلاح را مثال زده بود که وقتي طلا گرفته بود و داشت مي رفت روي سکو، به دارندگان مقام هاي بعدي تعارف زد که اول آنها بروند و مدال شان را بگيرند. اگر به ماندگاري است، به نظرتان احمدرضا عابدزاده عمر بيشتري دارد يا سازندگان و واضعان عبارت هايي مثل فيلم فرهنگي و فيلم جدي و فيلم رانتي و فيلم گيشه يي و فيلم ملي؟

6- خاطره يک استاد از يک استاد. جان بورمن تعريف کرده بود يک روز رفته خانه ديويد لين. استاد در بستر مرگ بوده و کمتر از 24 ساعت ديگر از دنيا مي رفته. در آن لحظه اما رو کرده به بورمن و گفته؛ «... اما ما توانستيم همه آن تهيه کننده ها را بپيچانيم و فيلم هاي خودمان را بسازيم.» اگر سام اسپيگل و کارلو پونتي در کار نبودند، «ديويد لين»ي هم در کار نبود و اگر ديويد لين وجود نداشت، اسپيگل و پونتي فقط پول روي پول گذاشته بودند.

7- پس فردا فيلم تازه مسعود کيميايي محاکمه در خيابان هم اکران خواهد شد. همچنان نمايش فيلم تازه يي از کيميايي يک اتفاق مهم فرهنگي است. يک پديده است؛ آينه و جزء مهمي از فرهنگ و اجتماعي که در آن زندگي مي کنيم. در مقاله يي در اين شماره ماهنامه فيلم از زاويه کتابي از رابرت بلاي به اين فيلم پرداخته ام. اينکه اکران فيلم تازه يي از کيميايي اتفاق مهمي است، چون آخرين بازمانده هاي مردي و مردانگي در روزگار ما در حال از ميان رفتن اند و اين چه کمبود مهمي در جهان کنوني است. هفته آينده در اين باره بيشتر حرف مي زنيم.

8- بالاخره اينکه گسترش و روند قدرت يافتن فيلم مستند در جهان ادامه دارد. فيلم مستند «همينه» درباره آخرين کنسرت مايکل جکسون، در جهان تا به حال بيش از صد ميليون دلار فروخته است. از آنچه فيلم بر آن استوار است، يعني مرگ جکسون بيش از سه ماه نگذشته است. موسسه رسانه هاي تصويري مسيري را براي توليد مستندهاي به روز آغاز کرده که هنوز در مراحل ابتدايي قرار دارد. اما اين مسيري است که هر چه سريع تر بايد طي شود. مملکت ما فراوان براي توليد چنين مستندهايي سوژه دارد. از سوژه يي مثل حرکت احمدرضا عابدزاده در ملبورن گرفته تا آنچه بر سر ترکيب «سينماي معناگرا» و سازندگان و واضعان و بودجه بگيران آن آمد،

مهدي ميرمحمدي

اول از همه اين بار که ارکستر سمفونيک تهران نواخت، مخاطبان يا بهتر، آنها که اجرا هاي اين ارکستر را در دو سال اخير پيگيري کرده اند متوجه تغيير صدادهي ارکستر شدند. ارکستر با رهبري منوچهر صهبايي به صدايي شفاف تر دست پيدا کرده بود. آنچه مي گويم نه در مقام نقد و بررسي فني و نه حتي نظر يک گوش مسلح به تئوري موسيقي است که پارتيتور قطعات را چک کرده و نمونه ها و اجرا هاي ديگر را فراوان شنيده باشد و حالا در مقام مقايسه بگويد که اين اجرا از قطعات موتسارت و گريک چنين بود و چنان. تنها در مقام مقايسه با صدايي که پيشتر از اين ارکستر شنيده ايم اين بار به نظر مي آمد که صدادهي ارکستر شفاف تر شده و براي نمونه بادي ها به هر جا که مي خواستند، نمي وزيدند و رفتار صوتي ارکستر به مرحله تناسب رسيده بود. از آخرين اجراي اين ارکستر مي توان به عنوان بهترين اجراي اين ارکستر در دو سال اخير ياد کرد. چه خوب.

اما چند روز قبل تر از روي صحنه رفتن و در جريان نشست مطبوعاتي اين اجرا منوچهر صهبايي و بابک رضايي مديرعامل انجمن موسيقي به نکته هايي اشاره کردند که بايد درباره شان گفت و نوشت. در اين مدت از منتقدان کم نشنيده ايم که ارکستر سمفونيک در اين سال ها کمتر از آهنگسازان ايراني اجرا کرده است و آنچه هم اجرا شده قطعاتي سفارشي بوده که به لحاظ هنري چيزي براي ادعا و ماندن نداشته اند اما در آن نشست مطبوعاتي منوچهر صهبايي در مقام پاسخ گفت؛ «دوستان کار مناسبتي انجام نمي دهند .اين در حالي است که بسياري از آثار ماندگار موسيقي جهان مانند آثار موتسارت و فردريش هندل آثار مناسبتي هستند که در کمال قدرت نوشته شده اند.» (خبرگزاري مهر، 10 آبان ماه)

1-البته که آقاي صهبايي اشتباه نمي گويند و چنين بوده است اما تاريخ هنر تنها بر يک جهت نيست. ايشان از چند قرن قبل مثال مي آورند اما خوب در نظر داشته باشيد همان دوستاني که به قول ايشان کار مناسبتي نمي نويسند مي توانند مثال هاي ديگري بزنند و مثلاً از «تئودوراکيس» نام ببرند که در همين قرن سمفوني مي نوشت اما سفارش نپذيرفت و سال ها در تبعيد و زندان زندگي کرد. يا در نظر داشته باشيد که تاريخ موسيقي غرب در اين قرن و قرن گذشته لحظات صريح و گستاخي را تجربه کرده که آهنگساز ايراني اگر بخواهد هم نمي تواند آنگونه رفتار کند. پس بهتر است براي اثبات نظرمان سراغ تاريخ هنر نرويم که شيوه ها بر يک گونه نيست. دوم اينکه شيوه رفتاري يک هنرمند در قرن بيست و يکم چرا بايد همچون هنرمندان قرن هاي گذشته باشد. اگر نظام رفتاري انسان امروز با انسان ديروز تفاوت دارد چگونه ممکن است نظام رفتاري هنرمندش همچون هنرمندان پيشين باشد. فرآيند توليد و صنعت هنر در امروز ما قصه ديگري دارد که متفاوت است با روز گاران موتسارت و هندل.

2- در همان نشست جناب منوچهر صهبايي گفت؛ «نيمي از برنامه هايي که ارکستر سمفونيک تهران در طول يک سال برگزار مي کند به اجراي برنامه هاي مناسبتي و قطعات آهنگسازان ايراني اختصاص دارد که تمامي اين آثار را دو يا سه نفر مي نويسند ... متاسفانه آهنگسازان داخلي به جز دو سه نفر خودشان را کنار کشيده اند.»که البته اين را هم بيراه نمي گويند. اما يک سوال، چرا آن مخاطباني که دغدغه اجرا هاي اين ارکستر را دارند کمتر به تماشاي اجرا هاي مناسبتي اين ارکستر مي نشينند. گويي آنها را جزيي از برنامه هاي ارکستر نمي دانند و وقتي در برنامه هاي غيرمناسبتي رد پايي از آهنگسازان ايراني نمي بينند تصور مي کنند ارکستر سمفونيک تهران با آهنگسازان ايراني در فاصله ايستاده است. مهم ترين دليل شايد سطح کيفي آثار سفارش داده شده باشد که در بهترين حالت ممکن مي شوند آثاري مشقي، بدون هيچ حرکت و خلاقيتي ويژه. در بعضي از موارد اثر ساخته شده چهل تکه يي از تاريخ موسيقي غرب نشان مي دهد که هر گوشه اش يادآور يکي از آثار بزرگ تاريخ موسيقي است. در مواردي هم مي بينيم يک قطعه ساده به زور بزرگ شده تا بشود نام سمفوني بر آن گذاشت .نکته اينجاست که مديران حوزه موسيقي در اين سال ها سفارش دهندگان خوبي نبوده اند. آنچه را پذيرفته اند در نهايت صدايي محافظه کار بوده که هيچ نمي توانسته جايگاهي در حافظه صوتي مخاطب ايراني داشته باشد. مساله بر سر وجود آثار سفارشي نيست. نيازي هم نيست که لزوم وجود چنين قطعاتي را با اشاره به سياست هاي ارکستر هاي خارجي اثبات کنيم که آنها هم در آنجا چنين قطعاتي دارند. مي توانيم بگوييم با توجه به شرايط فرهنگي جامعه ايراني وجود چنين آثاري لازم است. اما واقعاً تنها راه خلق يک قطعه سمفونيک پذيرفتن سفارش و همراه شدن با مديران فرهنگي است؟

3- فراتر نگاه کنيم. در جريان تحولات تاريخي، آهنگساز ايراني با ابزار غربي صدايي توليد کرده که ويژه جهان خودش است. يک آهنگساز غربي با همان ابزار نمي تواند اين صدا را توليد کند چرا که در اين جاي جهان نزيسته و حافظه صوتي اش به گونه يي ديگر بوده است. پس آنچه اين آهنگسازان در زيرمجموعه موسيقي ايراني خلق کرده اند يک داشته محسوب مي شود؛ يک سرمايه. حالا چند سالي است که چيز جديدي بر اين داشته افزوده نشده است. به ياد دارم چند سال پيش ارکستر «سيلک» تصميم گرفت رپرتواري از آهنگسازان ايراني اجرا کند. عمده آهنگسازاني که آثارشان براي اين رپرتوار انتخاب شده بود يا در قيد حيات نبودند يا که موي سپيدشده و کهنسال به شنيدن آثارشان در تالار نشستند. مديران فرهنگي در اين سال ها بايد بدانند بخشي از مسووليت افزوده نشدن بر اين سرمايه صوتي به پاي آنها نوشته خواهد شد. صحبت اين نام و آن نام نيست که وگرنه خوب مي دانيم منوچهر صهبايي موسيقي معتدل شده و ارکسترال ايراني را خوب مي شناسد. به شخصه چند سي دي ايشان را که در خارج از کشور از آثار آهنگسازان ايراني رهبري و ضبط کرده اند در قفسه سي دي ها کمي دور از دسترس ديگران گذاشته ام که هميشه باشند، که دوست داشتني اند. اما از ايشان بايد پرسيد شما که اين نوع از موسيقي ايراني را خوب مي شناسيد، جايگاه قطعات ساخته شده توسط آقاي انتظامي را در مقابل آثار نام هايي که در مجموعه سي دي هاي شما آمده اند کجا مي دانيد که مثلاً در مقابل آثار مشايخي، باغچه بان، دهلوي، حنانه و علي رهبري ساخته هاي آقاي انتظامي در کجا قرار مي گيرند؟ شما مدير هنري اين ارکستر محسوب مي شويد. پس کيفيت هنري آثاري که با اين ارکستر اجرا مي شود به پاي شما هم نوشته خواهد شد.

4- در سال 76 نصير حيدريان که از اتريش به ايران آمده بود و ارکستر سمفونيک تهران را رهبري مي کرد، در کنار قطعاتي از شوبرت و موتسارت، قطعه «لالايي زير آوار » کياوش صاحب نسق را هم اجرا کرد. جالب اينکه آهنگساز اين قطعه را به ياد زلزله زدگان رودبار نوشته بود. در اينجا هم قطعه به يک مناسبت خاص نوشته شده، مي تواند مناسبتي قلمداد شود. در اينجا هنرمند از جامعه سفارش گرفته اما حالا مديران فرهنگي فکر مي کنند تنها راه سفارش گرفتن پاي ميز مذاکره با آنها نشستن است. نه؛ هنرمند مدام از خودش، جامعه اش و البته گاهي از مديران فرهنگ و هنر سفارش مي گيرد. بسياري از آهنگسازاني که توانايي نوشتن قطعه سمفونيک يا اثر ارکسترال را دارند اين روز ها و اين سال ها چون احساس مي کنند اين امکان وجود ندارد که مخاطب کارشان باشند يا روزي به تماشاي اجراي قطعه شان بنشينند از خير چنين نوشتن گذشته اند و نهايت دوئت مي نويسند يا کوارتت که خود يا گروه هاي خصوصي جوان از پس اجرا هاي آن برآيند. زنگ خطر براي اين گونه از موسيقي ايراني به صدا درآمده است. نشاني از نام هاي جوان نيست. صاحبان اين داشته صوتي يا ديگر نيستند يا موي سپيد کرده اند با قامت خميده. آيا واقعاً زنگ خطر را نمي شنويد؟ آيا فقط آنچه از جنس نفت است داشته و سرمايه محسوب مي شود؟

گروه فرهنگي؛ محمدرضا شجريان به همراهي گروه شهناز در پي دعوت رسمي بنياد بين المللي مولانا آذرماه سال 1388 همزمان با مراسم بزرگداشت مولانا، در شهر قونيه کنسرت اجرا خواهد کرد. اين کنسرت در دو بخش همايون (مرغ خوشخوان) و شور (رندان مست) با اشعاري از حافظ و مولانا اجرا مي شود. احتمالاً تصنيف «در خيال» ساخته مجيد درخشاني نيز در اين کنسرت اجرا خواهد شد. تاريخ اجراي کنسرت، 12 ، 13 ، 15 و 16 دسامبر 2009 برابر با 21 ، 22 ، 24 و 25 آذر 1388 از ساعت 18 الي 21 در سالن مجموعه فرهنگي صدرالدين قونيوي است.