جاناتان آموس، پال رينکون - ترجمه؛ مهيار غلامپور
معدني در جنوب انگلستان به عنوان محل آزمون چشم هاي اگزومارس، رهنورد ماموريت اکتشاف مريخ انتخاب شده است. در اين معدن (که به دليل شباهت خاکش با خاک مريخ انتخاب شده است) عملکرد دوربين ها و نرم افزارهاي پردازش تصوير در يک نمونه اوليه از رهنورد اگزومارس آزمايش مي شود. اين رهنورد تعداد زيادي دوربين دارد و هدف از ساختش آن است که بتواند همه اين دوربين ها و اطلاعاتي را که به زمين مي فرستد، با هم تلفيق کند.
رهنورد نهايي يک زوج دوربين ناوبري دارد که در بالاي آن نصب مي شود و چهار دوربين در چهار گوشه دارد تا بتواند از خطرات دوري کند. علاوه بر اينها اين رهنورد دو دوربين علمي تصويربرداري برجسته نمايي (Stereoscopic) و يک دوربين با تفکيک زياد دارد که مي تواند روي هر نقطه يي که بخواهد زوم کند.
دوربين هاي علمي زاويه باز اين رهنورد به فيلترهاي خاصي مجهز است تا بتواند شدت نورهايي با طول موج هاي خاص را محدود کند. با بررسي و تجزيه و تحليل نورهاي بازتاب شده از سطح مريخ مي توان به اطلاعاتي درباره ساختار شيميايي خاک آن منطقه دست يافت.
هدف اصلي از اجراي اين آزمايش ها آن است که به شيوه يي براي تلفيق همه اطلاعات عرضه شده توسط دوربين هاي مختلف دست يافت و علاوه بر آن بتوان با استفاده از تصويرهاي حاصل از دوربين هاي ناوبري، نمايي مجازي و سه بعدي از محيط اطراف رهنورد به دست آورد.
يکي ديگر از موضوع هاي مورد بحث، دستيابي به روشي براي ارسال اطلاعات به زمين است، چرا که ميزان اطلاعاتي که رهنورد در هر روز مي تواند به زمين بفرستد، محدود است. همه اين آزمايش ها در حالي انجام مي شود که آغاز ماموريت ناوگان رهنوردهاي روباتي اروپا به سال 2018 موکول شده است، يعني دو سال ديرتر از برنامه هاي قبلي. هدف اصلي رهنوردهاي روباتي اگزومارس، جست وجو در سياره سرخ براي يافتن نشانه هايي از حيات در گذشته يا حال اين سياره است. اين سومين باري است که ماموريتي که در ابتدا براي سال 2011 برنامه ريزي شده بود، به تاخير مي افتد.
سازمان فضايي اروپا (اسا) هم اکنون براي اکتشاف در مريخ با سازمان فضايي امريکا (ناسا) همکاري مي کند. اين دو سازمان بر اين باورند که با ترکيب تخصص ها و سرمايه هايشان، به اطلاعات بيشتري دست پيدا مي کنند.
مسوولان اين پروژه مي گويند هر چند اين تاخيرها باعث نااميدي برخي مردم مي شود، اما مي تواند باعث توسعه و گسترش برنامه هاي اکتشافي در مريخ شود.
از زماني که امريکا و اروپا براي انجام ماموريت هاي مشترک به توافق دوجانبه دست يافته اند، دانشمندان و مهندسان دو سوي اقيانوس اطلس درباره مباني ساختاري يک رشته از ماموريت ها در سال هاي 2016 ، 2018 و 2020 فکر مي کنند. (فرصت پرتاب فضاپيما به مريخ به تقريب هر دو سال يک بار فراهم مي شود.) در اين برنامه مشترک (که از جمله شامل پرتاب فضاپيماي اگزومارس است) اين دو سازمان در سال 2016 يک مدارگرد اروپايي را به سمت سياره سرخ پرتاب مي کنند.
هدف اصلي اين ماموريت رديابي منابع متان است که به تازگي در مريخ پيدا شد. دليل وجود متان در مريخ تا حدودي مبهم است و برخي دانشمندان دليل آن را وجود حيات در مريخ در زمان حال مي دانند. برخي هم علت آن را به فعاليت هاي زمين شناختي نسبت مي دهند. تاييد هر کدام از اين حدس ها يک کشف بزرگ محسوب مي شود. موشک امريکايي اطلس که در اين ماموريت استفاده مي شود، اين توانايي را دارد که بار زيادي را به مقصد مريخ حمل کند و رهنورد را به سلامت در سطح مريخ فرود آورد. مدارگرد اروپايي نيز به عنوان واسط ارسال اطلاعات از مريخ به زمين عمل مي کند.
در فرصت پرتاب سال 2018، کاوشگر اگزومارس سوار بر موشک امريکايي اطلس به فضا پرتاب مي شود. اين فرصت پرتاب يکي از بهترين فرصت هاي پرتاب نسبت به چندين سال گذشته خواهد بود، چرا که دو سياره زمين و مريخ در مناسب ترين وضعيت نسبت به همديگر خواهند بود.
طبق برنامه کنوني قرار است اگزومارس همراه با يک رهنورد کوچک تر ديگر (رهنوردي هم اندازه «شبح» و «فرصت» امريکايي که هم اکنون در مريخ هستند) به فضا پرتاب شود. يکي از هدف هاي اصلي اگزومارس و همراه کوچک ترش، جست وجوي منابع متان است که مکان دقيق تر آن را مدارگرد مريخ در سال 2016 مشخص خواهد کرد. اما شايد در فرصت پروازي سال 2020 مجموعه يي از فرودگرهاي ثابت (بدون توانايي حرکت) که به ابزارهاي علمي مجهزند به مريخ ارسال شوند. هدف اصلي اروپا از مشارکت در اين برنامه، فرود و حرکت بر سطح مريخ و در نهايت حفر گودال در آن است. اما در برنامه هايي که تاکنون تنظيم شده است، اروپا نمي تواند در برنامه اگزومارس به همه هدف هاي خود دست يابد.
يکي از دشواري هايي که در راه اکتشاف هاي فضايي وجود دارد، در نظر گرفتن وضعيت سخت و دشوار فضا يا سياره هاي ديگر است. لستر واگ يکي از دانشمندان انگليسي که در اين پروژه فعاليت مي کند، مي گويد؛ «فرض کنيد يک کامپيوتر بسيار عالي داريد، اما نمي توان از اين کامپيوتر در فضا يا مريخ استفاده کرد، چرا که اين کامپيوتر وضعيت دشوار دمايي را نمي تواند تحمل کند و از کار مي افتد.» وي توضيح مي دهد اگر قرار باشد چيزي را به مريخ ارسال کنيم، بايد بتواند لرزش هاي شديد هنگام پرتاب از زمين و فرود در سطح مريخ، دماهاي بسيار کم و بسيار زياد مريخ و همچنين بمباران پيوسته پرتوهاي کيهاني را دوام بياورد. مهندسان پيوسته به چنين موضوع هايي فکر مي کنند و ابزارهايي براي آزمايش چنين بررسي هايي مي سازند و در نهايت استانداردهايي براي اين دستگاه ها تعريف مي کنند. تعريف استانداردهاي فضايي وقت و هزينه بسياري را صرف مي کند، اما دستگاه هاي فضايي نسبت به ابزارهاي زميني دوام و استحکام بيشتري دارند.
يکي از مهم ترين اهداف در اين طرح، تصويربرداري از سطح مريخ است. دکتر واگ مي گويد؛ ما مي توانيم با استفاده از تصويرهايي که اين رهنوردها ارسال مي کنند، نمايش سه بعدي از مريخ را روي زمين ايجاد کنيم و با بررسي جزييات آن به اطلاعات جديدي درباره ماهيت خاک مريخ دست يابيم. به گفته کارشناسان دستيابي به اين تصويرهاي سه بعدي بسيار مهم است، به ويژه راهنماي بسيار مناسبي براي فضانورداني خواهد بود که در آينده به مريخ سفر مي کنند.
البته دکتر واگ تاکيد مي کند از فناوري به کار رفته در رهنورد اگزومارس، مي توان در زمين هم استفاده کرد، به ويژه اين فناوري در ابزارهاي پژوهشي که براي بازرسي آتشفشان ها يا سايت هاي هسته يي به کار مي رود، کاربرد بسيار دارد. در اين مکان ها دما و تابش بسيار بالا است و امکان استفاده از فناوري هاي روباتي معمولي فراهم نيست. البته وي تاکيد مي کند اگر بتوان از اين نوع تصويرسازي هاي سه بعدي در بازي هاي کامپيوتري هم استفاده کرد، تحولي در بازي هاي کامپيوتري ايجاد مي شود.
New.bbc.co.uk
