گروه اقتصادي؛ 10 روز پس از گزارش روزنامه اعتماد از مغايرت هاي آماري از درآمدهاي نفتي ميان وزارت نفت و بانک مرکزي، مرکز پژوهش هاي مجلس از مغايرت آماري اعتبارات مصوب و عملکرد وزارت راه و ترابري خبر داد.
مرکز پژوهش هاي مجلس در گزارشي که در خصوص عملکرد سه ساله اول برنامه چهارم در حوزه راه و ترابري ارائه کرد اعلام کرد، در بخش راهسازي در سه سال 1384 تا 1386 حدود 84 درصد از اعتبارات مصوب را هزينه کرده، اما حدود 11 درصد از هدف برنامه تحقق يافته است.
مرکز پژوهش ها در گزارش خود آورده است؛ «در ارتباط با بزرگراه ها پيش بيني شده است در طول سه سال سه هزار کيلومتر بزرگراه احداث و به طول بزرگراه هاي کشور اضافه شود. عملکرد احداث بزرگراه ها در سه سال اول نشان مي دهد در اين سه سال در مجموع 1640 کيلومتر (حدود 55 درصد) بزرگراه احداث شده، اين در حالي است که در سال هاي 1384 تا 1386 به ترتيب
7/102 ، 2/103 و 3/92 درصد اعتبار مصوب طرح هاي بزرگراه هزينه شده است.»
در گزارش مرکز پژوهش ها آمده است؛ در برنامه چهارم توسعه پيش بيني شده است طول آزادراه هاي کشور در طول سه سال 1386 - 1384 به ترتيب به 2020 ، 3400 و 4580 کيلومتر افزايش يابد. با توجه به اينکه طول آزادراه هاي کشور در سال 1383 معادل 1240 کيلومتر بوده، ملاحظه مي شود که در برنامه چهارم توسعه متوسط احداث ساليانه 1113 کيلومتر آزادراه از تکاليف اين برنامه بوده است. مراجعه به عملکرد سه ساله اول برنامه نشان مي دهد طول آزادراه هاي کشور در سال 1384 به 1240 کيلومتر، در سال 1385 به 1429 کيلومتر و در سال 1386 به 1606 کيلومتر رسيده است که اين امر حکايت از آن دارد که در سال 1384 آزادراهي به طول آزادراه هاي کشور اضافه نشده و در سال 1385 تنها 189 کيلومتر و در سال 1386 نيز 177 کيلومتر به طول آزادراه هاي کشور اضافه شده است. افزايش 189 کيلومتري در سال 1385 يا 177 کيلومتري به طول آزادراه هاي کشور در سال 1386 در مقايسه با هدف برنامه که افزايش متوسط 1113 کيلومتري را پيش بيني کرده است نشان از تحقق 7/13 درصدي در سال 1385 و تحقق 9/15 درصدي هدف برنامه در زمينه احداث آزادراه ها در سال 1386 دارد. چنانچه اين ميزان عملکرد فيزيکي با عملکرد مالي در زمينه احداث آزادراه ها مورد مقايسه قرار گيرد ملاحظه مي شود در سال 1384 به طول آزادراه هاي کشور چيزي اضافه نشده و به عبارت ديگر کليه آزادراه هاي در دست احداث کماکان در دست اجرا بوده اند و معادل 6/83 درصد از اعتبار مصوب احداث آزادراه در آن سال هزينه شده است. به عبارت ديگر از 730 ميليارد ريال اعتبار احداث آزادراه ها در قانون بودجه سال 1384 معادل 610 ميليارد ريال آن هزينه شده است. ممکن است با هزينه شدن اين اعتبار، ميزان پيشرفت فيزيکي طرح هاي در دست احداث آزادراه، بيشتر شده باشد، ولي همراه با هزينه شدن اين اعتبار بايد معادل 780 کيلومتر آزادراه (مطابق با برنامه) در اين سال، تحويل و به طول شبکه آزادراه هاي کشور اضافه مي شد که چنين نشده است. در سال 1385 نيز از 939 ميليارد و 626 ميليون ريال اعتبار مصوب احداث آزادراه ها معادل 806 ميليارد و 691 ميليون ريال يا 9/85 درصد آن هزينه شده است که با هزينه شدن اين اعتبار بايد معادل 1380 کيلومتر آزادراه تحويل و به طول شبکه راه هاي کشور اضافه مي شد که در اين سال بيش از 189 کيلومتر يعني بيش از 7/13 درصد هدف برنامه در اين سال تحقق نيافته است. وضعيت در سال 1386 نيز بهتر از دو سال 1384 و 1385 نبوده است. در اين سال نيز با هزينه شدن 81 درصد اعتبار مصوب احداث آزادراه ها تنها 177 کيلومتر يعني 15 درصد هدف برنامه در اين سال تحقق يافته است. اگرچه آزادراه ها در قالب قانون مشارکت بخش غيردولتي در احداث پروژه هاي عمراني بخش راه و ترابري مصوب آبان ماه سال 1366 احداث مي شوند و کندي طرف مشارکت (که اکثراً بانک هاي تجاري يا صندوق هاي بازنشستگي هستند و با تکاليف بودجه يي وارد مشارکت در احداث آزادراه ها شده اند) در تامين اعتبارات مورد نياز طرح هاي احداث آزادراه ها مي تواند در اين عدم تحقق و ناچيز بودن درصد تحقق هدف برنامه در زمينه احداث آزادراه ها موثر باشد، ولي به هر صورت بايد در جهت رفع موانع و مشکلات و حضور فعال طرف هاي مشارکت قدم برداشته شود و تحقق اهداف برنامه معطل موانع اجرايي نشود که مي تواند رفع و حل شود. گزارش مرکز پژوهش ها در خصوص بزرگراه ها حاکي از آن است که در برنامه چهارم توسعه پيش بيني شده است طي سه سال 1386 - 1384 به ترتيب طول بزرگراه ها به 5350 کيلومتر، 6342 کيلومتر و بالاخره به 7482 کيلومتر افزايش پيدا کند. به عبارت ديگر با توجه به طول آزادراه هاي کشور در سال 1383 که معادل 4462 کيلومتر بوده در مجموع در سه سال معادل 3020 کيلومتر و ساليانه به طور متوسط هزار کيلومتر به طول بزرگراه هاي کشور افزوده مي شود. بررسي عملکرد احداث بزرگراه ها نشان مي دهد در سال 1384 طول بزرگراه ها به 5161 کيلومتر افزايش پيدا کرده که از احداث 699 کيلومتر بزرگراه در اين سال حکايت دارد. با توجه به هدف برنامه در اين سال که احداث 888 کيلومتر بزرگراه بوده ملاحظه مي شود معادل 7/78 درصد از هدف برنامه در زمينه احداث بزرگراه ها در اين سال، تحقق يافته است. تحقق 7/78 درصدي هدف احداث بزرگراه ها در سال 1384 زماني صورت مي گيرد که براساس اطلاعات موجود عملکرد مالي اعتبار مصوب احداث بزرگراه ها در اين سال 7/102 درصد بوده است. در سال 1385 طول بزرگراه هاي کشور به 5468 کيلومتر افزايش يافته يعني در اين سال معادل 307 کيلومتر بزرگراه به طول بزرگراه هاي کشور افزوده شده است. مقايسه عملکرد سال 1385 احداث بزرگراه ها با هدف برنامه در اين سال نشان مي دهد که هدف برنامه در اين سال معادل 992 کيلومتر بوده که با توجه به احداث 307 کيلومتر بزرگراه در اين سال معادل 9/30 درصد هدف برنامه در اين سال تحقق يافته است. مراجعه به عملکرد مالي احداث بزرگراه در اين سال نشان مي دهد عملکرد اعتبارات احداث بزرگراه در اين سال
2/103 درصد بوده است. به طوري که ملاحظه مي شود با عملکرد مالي 2/103 درصدي احداث بزرگراه ها، عملکرد فيزيکي معادل 9/30 درصد بوده که اين امر از هزينه شدن اعتباري بيش از اعتبار مصوب در سال 1385 و تحقق عملکرد فيزيکي 9/30 درصد هدف برنامه در اين سال حکايت دارد. در سال 1386 عملکرد احداث بزرگراه ها معادل 634 کيلومتر بوده در صورتي که هدف برنامه در اين سال احداث 1140 کيلومتر بزرگراه بوده است. مقايسه عملکرد با هدف برنامه در اين سال نشان مي دهد در زمينه احداث بزرگراه ها معادل
6/55 درصد هدف برنامه در اين سال تحقق يافته است. تحقق 6/55 درصدي هدف برنامه در زمينه احداث بزرگراه ها زماني صورت مي گيرد که اطلاعات مربوط به عملکرد مالي احداث بزرگراه ها نشان مي دهد در اين سال عملکرد مالي احداث بزرگراه ها معادل
3/92 درصد اعتبارات مصوب در اين سال بوده است. از آنچه در زمينه عملکرد فيزيکي و مالي احداث بزرگراه ها در طول سه سال 1386-1384 گذشت ملاحظه مي شود با وجود عملکرد مالي بيش از صددرصد در دو سال 1385-1384 و حدود 92 درصد در سال 1386، تنها در سال 1384 معادل 7/78 درصد هدف برنامه در زمينه احداث بزرگراه ها تحقق يافته و در سال 1385 معادل
9/30 درصد و در سال 1386 معادل 6/55 درصد هدف برنامه در اين سال ها تحقق يافته است. اين امر نشان مي دهد تزريق اعتبارات بيشتر در اين سال ها نتوانسته جهشي در عملکرد فيزيکي احداث بزرگراه ها به وجود آورد. به عبارت ديگر، اعتبارات هزينه شده، ولي موفقيتي در عملکرد فيزيکي حادث نشده که اين امر مشخصاً به مديريت هزينه اعتبارات مربوط مي شود.
اين گزارش در خصوص راه هاي اصلي کشور حکايت از آن دارد که در برنامه چهارم توسعه پيش بيني شده طول راه هاي اصلي کشور در سال هاي
1386- 1384 به ترتيب به 26064 ، 27584 و 29104 کيلومتر افزايش يابد. از آنجا که طول راه هاي اصلي کشور در سال 1383 معادل 24544 کيلومتر بوده ملاحظه مي شود هدف برنامه در زمينه احداث راه هاي اصلي طي سه سال مذکور، ساليانه 1520 کيلومتر بوده است.
مراجعه به عملکرد احداث راه هاي اصلي در اين سال ها نشان مي دهد در سال 1384 در زمينه احداث راه هاي اصلي معادل 362 کيلومتر راه اصلي احداث و معادل 236 کيلومتر از راه هاي اصلي موجود، بهسازي شده است. از آنجا که اعتبار مصوب در قانون بودجه سال هاي 1386-1384 تحت عنوان احداث و بهسازي راه هاي اصلي تعيين شده است مي توان پذيرفت که هدف 1520 کيلومتري پيش بيني شده در برنامه شامل احداث و بهسازي راه هاي اصلي است. با توجه به اين يادآوري ملاحظه مي شود در مجموع در سال 1384 معادل 598 کيلومتر راه اصلي احداث و بهسازي شده است. مقايسه عملکرد 598 کيلومتري احداث و بهسازي راه هاي اصلي با هدف برنامه در اين سال که معادل 1520 کيلومتر بوده نشان مي دهد معادل 3/39 درصد هدف برنامه در اين سال تحقق يافته است. اين امر در حالي واقع مي شود که عملکرد مالي سال 1384 نشان مي دهد در اين سال معادل 2/102 درصد اعتبار مصوب احداث و بهسازي راه هاي اصلي، هزينه شده است. به عبارت ديگر با عملکرد فيزيکي 9/39 درصدي، عملکرد مالي احداث و بهسازي راه هاي اصلي 2/102 درصد بوده است.
در ارتباط با سال 1385 اطلاعات موجود نشان مي دهد عملکرد احداث و بهسازي راه هاي اصلي در اين سال به ترتيب معادل 354 کيلومتر احداث راه هاي اصلي و 264 کيلومتر بهسازي راه هاي اصلي موجود يا در مجموع معادل 618 کيلومتر بوده است که در مقايسه با هدف برنامه در اين سال ملاحظه مي شود معادل
7/40 درصد هدف برنامه در اين سال تحقق يافته است. تحقق 7/40 درصدي هدف برنامه در زمينه احداث و بهسازي راه هاي اصلي در اين سال وقتي حادث مي شود که عملکرد مالي احداث و بهسازي راه ها در اين سال معادل 2/103 درصد بوده. به عبارت ديگر با هزينه کردن معادل 2/103 درصد اعتبار مصوب احداث و بهسازي راه هاي اصلي در سال 1385 تنها 7/40 درصد هدف فيزيکي برنامه در اين زمينه در اين سال تحقق يافته است. به طوري که ملاحظه مي شود در سال 1385 نظير سال 1384 بيش از صددرصد اعتبار مصوب احداث و بهسازي راه هاي اصلي هزينه شده، ولي با هزينه کردن اين حجم از اعتبارات تنها
7/40 درصد هدف فيزيکي برنامه در اين سال تحقق يافته است که اين امر هم مي تواند ناشي از ضعف مديريت هزينه اعتبارات باشد.اطلاعات موجود از عملکرد احداث و بهسازي راه هاي اصلي در سال 1386 نيز نشان مي دهد در اين سال به ترتيب 557 کيلومتر راه اصلي احداث و 128 کيلومتر از راه هاي اصلي موجود بهسازي شده است. به عبارت ديگر عملکرد احداث و بهسازي راه هاي اصلي در اين سال در مجموع 685 کيلومتر بوده که در مقايسه با هدف برنامه در اين سال که احداث و بهسازي معادل 1520 کيلومتر راه اصلي بوده، عملکرد برنامه را 45 درصد در اين سال نشان مي دهد. عملکرد 45 درصدي اهداف احداث و بهسازي راه ها در سال 1386 زماني اتفاق افتاده که براساس اطلاعات موجود عملکرد مالي احداث و بهسازي راه ها در اين سال معادل 3/93 درصد بوده است. به عبارت ديگر با هزينه کردن 3/93 درصد اعتبارات مصوب احداث و بهسازي راه ها در سال 1386 تنها 45 درصد هدف فيزيکي آن تحقق پيدا کرده است.