مونا قاسميان

گله هاي اسب هاي آزاد خزر در حال چرا هستند. پرندگان وحشي در بالاي سرت مشغول پرواز. گاوميش ها در گودال هاي آب خود را از شر گرمي هوا راحت مي کنند. آسمان آبي است. هوا صاف. طبيعت بکر. اما اينجا آفريقا نيست. اينجا يکي از تصويرهايي هم نيست که مي توان در فيلم هاي مستند بي بي سي ديد. اينجا شهري است که همه مردم ايران شايد برخلاف بسياري از جاهاي بکر و زيباي اين کشور که همچنان ناشناخته باقي مانده است نامي از آن شنيده باشند يا شايد بدون اينکه خود بدانند از جاده کنارش عبور کرده اند. جزيره يي که شايد مي توانست به يکي از فيلم هاي مستند جذاب بي بي سي تبديل شود تا از هر گوشه جهان صدها طبيعت گرد را به ديدن خودش وسوسه کند اين روزها با مرگي دست و پنجه نرم مي کند به نام قانون گريزي عده يي از مسوولان محلي.

اگر اين روزها به اين جزيره سر بزنيد به جاي صداي پرندگان، صداي لودرها و کاميون هايي را مي شنويد که مشغول خاکبرداري شن و ماسه در زمين هاي بکر و زيباي اين جزيره هستند. گويي به زودي هم بايد ميزبان اجباري ساخت و ساز استاديومي هم باشند؛ استاديومي که قرار است در محل کنوني زندگي اسب هاي وحشي و پرندگان و حيات وحش جزيره ساخته شود. اينجا جزيره چراغ پشتان است. به دور از چشم مخالفان کلنگ احداث استاديوم توسط عده يي از مسوولان محلي به زمين زده مي شود؛ محلي که قرار است استاديوم جديد انزلي در آن ساخته شود تا به گفته موافقان طرح مردم داخل شهر انزلي از سر و صداي طرفداران فوتبال ناراحت نشوند. اما مهم نيست که سکونتگاه صدها ساله حيات وحش منطقه ويران شود. گويي تنها نکته يي که به نظر مسوولان محلي انزلي اهميتي ندارد، همين نکته است. اينجا جزيره زيباي چراغ پشتان است. ميزبان اجباري لودرهاي شرکت پيمانکاري که طرف قرارداد با وزارتخانه يي است؛ شرکتي که به جاي خريد شن ترجيح داده است زمين هاي کشاورزي مردم را بخرد و شن مورد نياز ساخت ميان گذر انزلي را از آن تامين کند. در زمين هاي کشاورزي گودال هايي به عمق هفت تا هشت متر کنده مي شود و شن هاي ناب و شسته شده آن براي ساخت ميان گذر انزلي مورد استفاده قرار مي گيرد. جاده هاي جزيره روز به روز پهن تر مي شود تا کاميون هاي خاکبرداري با خيال راحت تر به دور از چشم مسوولان و قانون به کارشان ادامه دهند. جاده ها مستحکم تر مي شود تا باران هاي فصلي نتواند اخلالي در کار برداشت و نابودي طبيعت منطقه داشته باشد. سال گذشته روزنامه «اعتماد» از برداشت غيرقانوني شن و احداث استاديوم 30 هزار نفري در جزيره چراغ پشتان خبر داد؛ خبري که با گذشت يک سال از آن همچنان با هيچ اقدام بازدارنده يي از سوي مسوولان مربوطه روبه رو نشده است. يکي از کارشناسان دفتر تالاب هاي سازمان حفاظت محيط زيست در پاسخ به اينکه آيا سازمان مجوزي براي ساخت استاديوم صادر کرده است به «اعتماد» مي گويد؛ حدود يک ماه پيش ما نظر مخالف مان را به صورت مکتوب به مسوولان فرستاديم که به هيچ عنوان نبايد ساخت و ساز استاديوم در اين منطقه صورت بگيرد. بر اساس ماده 16 قانون حفاظت و بهسازي به غير از زمين هايي که مالکان بومي دارند، زمين هاي اين جزيره متعلق به دولت و در اختيار سازمان حفاظت محيط زيست است که هيچ گونه حق واگذاري در آن وجود ندارد.

مهندس مسعود باقرزاده کريمي با اشاره به سياست کلي بهره برداري خردمندانه سازمان تاکيد مي کند؛ اين منطقه يک منطقه بسيار ايده آل تالابي است که متعلق به دولت است. ما به مسوولان ساخت استاديوم پيشنهاد کرديم به جاي ساخت استاديوم مي توانند از امکانات تالاب جهت احداث کمپ هاي استتارشده براي پرنده نگري يا ايجاد مسيرهاي پياده روي استفاده کنند. وي در پاسخ به اينکه حتي با موافقت با اجراي چنين طرح هايي با توجه به تجربه هاي مشابه گذشته چه تضميني وجود دارد که مدتي بعد زمين هاي منطقه مورد ساخت و ساز قرار نگيرد، مي گويد؛ ما هم مانند شما اين نگراني را داريم چرا که هم اکنون هم هستند کساني که چنين پيشنهادهايي را مطرح مي کنند که بعيد مي دانم اهداف زيست محيطي داشته باشند. هر چند هنوز از سوي مسوولان محلي موافق اين ساخت و سازها هيچ جوابي براي سازمان حفاظت محيط زيست فرستاده نشده است اما به نظر مي رسد با کلنگ زني شروع ساخت استاديوم که مسوولان سازمان حفاظت محيط زيست از آن بي خبر هستند، مسوولان محلي سعي دارند اين طرح را تا جايي که مي توانند در سکوت کامل خبري پيش ببرند. باقرزاده کريمي در پاسخ به اينکه چرا سازمان با گذشت بيش از يک سال هنوز اقدام قاطعي در اين باره انجام نداده است، مي گويد؛ متاسفانه اين گونه نگراني هايي که خبرنگاران محيط زيست دارند، در استان ها کمتر ديده مي شود. در حالي که مسوولان استاني بايد پيگير اين اتفاقات باشند، ما اين خبرها را معمولاً از شماها مي شنويم. هر روز تعداد زيادي از فعالان محيط زيست درباره دفن زباله در پارک ملي در کياشهر به ما اعتراض مي کنند اما ادارات خود ما اقدامي انجام نمي دهند. هر چند ما به آنها هم که مي گوييم، آنها مي گويند اتفاقي نيفتاده است. ما بايد تيم اجرايي مان را قوي تر کنيم. همچنين معاونت طبيعي سازمان حفاظت محيط زيست نيز در پاسخ به «اعتماد» از مخالفت صريح با اين پروژه مي گويد؛ تا امروز هيچ موافقتي با اين طرح و هيچ مجوزي براي شروع ساخت و ساز در منطقه داده نشده است. تماس هاي خبرنگار «اعتماد» با مديرکل محيط زيست استان و نماينده مردم انزلي نيز بي پاسخ باقي ماند. اما با وجود همه منع هاي قانوني موجود همچنان متخلفان به کار خودشان ادامه مي دهند و سعي در خاموش کردن نظر مدافعان محيط زيست در اين منطقه دارند. سال گذشته مسوولان استاني در جوابيه يي که منتشر شده بود، درباره خاکبرداري ها در جزيره چراغ پشتان آن را غير قانوني دانسته بودند و اعلام کردند هم اکنون (يعني يک سال پيش) پرونده متخلفان در دستگاه قضايي مورد پيگيري است. در اين جوابيه آمده بود؛ هم اکنون (يک سال پيش) براي يک شرکت راهسازي به دليل برداشت غيرقانوني از منطقه چراغ پشتان قرار صادر شده و فعاليت آن نيز متوقف شده است و برداشت هاي گاه به گاه ديگر مربوط به احداث مزرعه پرورش ماهي است که از اداره کل محيط زيست گيلان به صورت موقت مجوز دريافت کرده اند. اما با مشاهده تصاوير موجود ثابت مي شود هنوز خاکبرداري ها از جزيره ادامه دارد. شايد زماني که ديگر جزيره زيباي چراغ پشتان به خاطره ها بپيوندد، مسوولان مربوطه تصميمي بگيرند؛ تصميمي که هم اکنون هم براي اجرايي شدن آن دير است چرا که حيات و زندگي تالاب انزلي و جزيره چراغ پشتان روز به روز به سمت مرگ در حرکت است.

سبزپرس؛ يکي از مصائبي که به عنوان سنت نامطلوب در پايان کشت و کار و برداشت محصولات زراعي در مناطق مختلف کشور جريان دارد، آتش زدن بقاياي محصولات مزارع و ساقه هاي باقي مانده در شاليزارهاي شمال يا گندمزارهاي ديم و آبي در ديگر استان ها است. شاليکاران استان هاي گيلان، مازندران و گلستان اعتقاد دارند اين اقدام کرم ساقه خوار شالي موجود در ساقه يا بن ريشه هاي برنج را از بين برده و آتش زدن به اصطلاح «پس چر» موجب مي شود از شيوع و طغيان کرم ساقه خوار برنج در دوره آتي کشت و کار شالي جلوگيري شود.

مسافراني که اين روزها از جاده کنار مسير طولاني آستارا تا آن سوي گرگان را با خودرو طي مي کنند در طول مسير با دود پرحجمي مواجه مي شوند که از متن شاليزارهاي شمال برمي خيزد.

اين گزارش سپس اضافه مي کند؛ طي دو هفته اخير رسانه هاي ديداري و شنيداري شمال، با پخش پيامدها و مضرات آتش زدن بقاياي مزارع از شاليکاران شمالي درخواست مي کنند به اين سنت ديرسال خاتمه دهند چون با وقوع گرم باد، حريق ها به اراضي جنگلي و مرتعي يا بيشه زارهاي حاشيه اراضي کشيده شده و در نتيجه مصائب فراواني را به بار مي آورد.

اين گزارش در ادامه مي افزايد؛ رويداد سنت شده آتش زدن بقاياي محصولات مزارع کشاورزي و اراضي شاليکاري يا سوزاندن کاه، کلش و بقاياي موجود در گندمزارها و بستر شاليزاران، علاوه بر ايجاد آلودگي هاي زيست محيطي و توليد گازهاي مضر سمي و ذرات دوده سياه معلق در هوا، سبب ايجاد عوارض ريوي، تنفسي و چشمي براي روستاييان شده و با وقوع گرم باد، انهدام سرمايه هاي ملي و منابع طبيعي را به بار مي آورد.

هشدار سازمان جنگل ها و مراتع

به گزارش سبزپرس به نقل از روابط عمومي سازمان جنگل ها، مراتع و آبخيزداري روابط عمومي هاي ادارات کل منابع طبيعي و آبخيزداري استان هاي کرمانشاه و چهارمحال و بختياري با صدور اطلاعيه هاي لازم و پخش و انعکاس متن آن از شبکه هاي راديويي و تلويزيوني و رسانه هاي محلي از روستاييان، بهره برداران و جنگل نشينان خواسته اند از آتش زدن بقاياي محصول مزارع يا افروختن آتش به علت وقوع گرم بادهاي گسترده فصلي به خصوص در حاشيه عرصه هاي مرتع و جنگل خودداري کنند.

در اطلاعيه هاي منتشرشده آمده است؛ با عنايت به پوشش گياهي نسبتاً مطلوب به علت ريزش بارش هاي فصلي در سال جاري و نظر به اينکه ايام فصل پاييز زمان وقوع فون تغييرات جوي و بروز بادهاي گسترده گرم فصلي است، از ايجاد آتش خودداري ورزند زيرا کوچک ترين جرقه يي که از آتش زدن پس چر مزارع برمي خيزد آرام آرام به سطوح جنگلي و مرتعي سرايت کرده و با ايجاد آتش سوزي موجب بروز خسارت هاي جبران ناپذير مي شود.

اطلاعيه صادره سپس خاطرنشان کرد؛ براي جلوگيري از آتش سوزي هاي مهيب در جنگل هاي وسيع کرمانشاه و چهارمحال و بختياري، کاه و کلش موجود در گندمزارها و شاليزار ها را به آتش نکشند. اين ادارات کل از آحاد مردم منطقه و به خصوص اعضاي فعال شوراهاي اسلامي، دهياران و همياران منابع طبيعي تقاضا کرده در صورت مشاهده هرگونه حريقي در سطوح مرتع و جنگل، مورد را سريعاً با تلفن امداد جنگل و مرتع کد شماره 09696 به ماموران يگان حفاظت اطلاع دهند.

آتش زدن ممنوع است

خاطرنشان مي سازد بر اساس ماده 45 قانون حفظ و احياي منابع طبيعي آتش زدن نباتات يا کاه و کلش مزارع که در اصطلاح محلي پس چر ناميده مي شود بدون اخذ اجازه و نظارت دقيق ماموران جنگلباني کاملاً ممنوع است. در صورت بي مبالاتي يا ايجاد حريق در مزارع و شاليزارهاي همسايه سطوح جنگل و مرتع، فرد مرتکب در مراجع قضايي يا شعب دادگاه ها به حبس تاديبي از دو ماه تا يک سال محکوم خواهد شد. با هشدار صميمانه به ساکنان حاشيه بيشه زارها و اراضي جنگلي خاطرنشان مي شود به استناد اصل ماده 46 قانون حفظ و احياي منابع طبيعي هر فردي که مبادرت به کت زدن يا روشن کردن آتش در تنه درختان موجود در بستر جنگل ها کند، به زندان تاديبي از سه ماه تا مدت يک سال محکوم خواهد شد و براي صدمه زدن به يک اصله درخت جنگلي که در جريان برافروختن آتش از بين رفته به پرداخت جريمه نقدي محکوميت مي يابد.

در ماده 47 قانون مذکور هر فرد که در سطوح جنگل و مرتع به صورت عمد آتش سوزي به وجود آورد، شعب دادگاه مجرم را به زندان مجرد از سه ماه تا 10 سال محکوم خواهد کرد. ماموران يگان حفاظت با کساني که پس چر مزارع را آتش مي زنند و سپس اين حريق به جنگل و مرتع آسيب مي رساند به شدت برخورد خواهند کرد.

ستار سليمي

قله يخي قطب شمال نه تنها در حال ذوب شدن است بلکه سرعت ذوب شدن آن به حدي است که دو يا سه دهه ديگر پيش بيني هاي مايوس کننده گذشته در مورد ناپديد شدنش به حقيقت مي پيوندد. پيش بيني شده است که قله يخي قطب شمال 20 تا 25 سال ديگر ذوب مي شود و اقيانوس شمال فاقد قله يخي در تابستان تا سال 2030 خواهد بود. برخي از دانشمندان حتي پيش بيني کرده اند که يخ تابستاني دريايي قطب شمال به طور کلي تا اوايل سال 2015 ناپديد خواهد شد. پيش بيني نگران کننده تغييرات آب و هواي بين دولتي حاکي از اين ناپديد شدن قله يخي قطب شمال تا سال 2050 است. دانشمندان براي مدت هاي مديدي ذوب شدن قله هاي يخي قطب شمال و جنوب را اولين علائم افزايش دماي کره زمين مي دانستند و اکنون ما مي توانيم آشکارا آن را ببينيم. در تابستان امسال اندازه قله يخي قطب شمال هنوز به اندازه تابستان سال 2007 هنگامي که به کوچک ترين اندازه خود رسيد، نشده است، اين قله يخي 50 درصد حجم و پوشش خود را از دهه آخر سال 1950 يعني زماني که دانشمندان از هواپيما و کشتي به جاي ماهواره براي دستيابي به اطلاعات در مورد قطب شمال استفاده مي کردند، از دست داده است. از سال 1979 بر اساس آمارهاي NOAA Asministration سرعت کاهش يخ دريايي بيشتر از 10 درصد در هر دهه بوده است و بيشترين مقدار در کاهش پوشش يخي دريا از سال 2003 به بعد بوده است. کوچک ترين اندازه ثبت شده قله يخي نيز در تابستان سال 2007 که 6/1 ميليون مايل مربع بوده است که کوچک تر از 1/47 درصدي کاهش يخ هاي دريايي در سال 1980 است که سه ميليون مايل مربع بوده است. ديگري در تابستان سال 2005 به ثبت رسيده است که وسعت آن به 05/2 مايل مربع کاهش يافته است.

کم شدن ضخامت قله يخي قطب شمال

محدوده پوشش يخي قطب شمال نه تنها در حال ذوب شدن است بلکه ضخامت آن نيز رو به کاهش است که در سراسر اقيانوس منجمد شمالي در حال رخ دادن است. هرساله به طوري که چرخه فصلي تکرار مي شود يخ هاي قطب شمال منجمد شده و به بالاترين وسعت و اندازه خود در اوايل ماه مارس(فروردين) و کوچک ترين در ماه سپتامبر(شهريور) مي رسند. در سال 1991 ضخامت قله يخي تابستاني قطب شمال حدوداً 310سانتيمتر بوده است. (ضخامت يک تکه يخي را از سطح دريا تا انتهاي آن در داخل آب در نظر مي گيرند.) از سال 2001 ضخيم ترين محدوده قله يخي به91 سانتيمتر کاهش يافته است که کمتر از 3/1 قله يخي سال 1991و نصف ضخامت آن در سال 2001 بوده است. در برخي از محدوده ها ضخامت 152سانتيمتر يا کمتر است که در فصل بهار سال 2008 ضخامت قله يخي بالاي سطح دريا را که «فري بورد» مي نامند حدوداً پنج تا هفت سانتيمتر کمتر از اندازه آن در فصل بهار سال 2007 بوده است. ضخامت يخ قديمي، يخي که سالانه ذوب نمي شدند در مناطق وسيع حدوداً به 365 سانتيمتر مي رسيد و ضخامت يخ هايي که هر سال در فصل زمستان شکل مي گيرند تنها به 44/91 سانتيمتر مي رسد. اما اکنون تمام يخ هاي قديمي ذوب شده اند. (کاهش يخ هاي قطبي به افزايش دماي مناطق قطبي کمک مي کند زيرا هر چقدر که يخ ها بيشتر ذوب شوند ميزان جذب انرژي گرمايي خورشيد توسط رنگ تيره آب اقيانوس بيشتر از زماني خواهد بود که به وسيله سطح سفيد يخ به فضا بازتابانده شود.) خيلي ساده مي توان گرم شدن زمين را عامل اصلي اين اتفاق ها دانست. زمين طي 5/4 بيليون سال يعني از زماني که شکل گرفته در حال تغييرات جوي بوده است. اما سوابق به دست آمده از سال 1920 نشان مي دهد بزرگ ترين علت گرم شدن کره زمين انتشار گازهاي گلخانه يي به داخل جو زمين است که توسط فعاليت هاي انساني صورت مي گيرد. انرژي گرمايي که زماني به وسيله يخ هاي قطبي به فضا منعکس مي شد و اکنون به وسيله اقيانوس و زمين هاي وسيع کف آن (جايي که قبلاً پوشيده از يخ بود) جذب مي شود و توام شدن اين حادثه با کاهش يخ هاي دريايي، گرم شدن مناطق وسيعي از قطب شمال، جاري شدن جريان هاي آبي گرم تر اقيانوس به منطقه قطبي و مکاني که درجه حرارت آن دو برابر حد معمولي افزايش مي يابد، جاي تامل دارد.

پيدايش قله يخي قطب شمال

مادامي که قاره ها به حرکت کردن خود ادامه مي دادند تغييرات جوي سبب شد زمين به طور تدريجي سرد شود و قله يخي از آب هاي جاري شده از يخچال هاي عصر يخبندان دوران سنوزويک شکل گيرد و تا اکنون نيز باقي بمانند. بزرگ ترين قله يخي سه هزار ساله Ward Hunt از سال 2000 شروع به خرد شدن کرد و اکنون به طور کامل تکه تکه شده است.

همبستگي زيست محيطي

اين سرآغازي بود که فعاليت هايي در مورد اتحاد زيست محيطي مورد توجه قرار گرفت. هر چيزي که بر يکي از جنبه هاي محيطي ما تاثير بگذارد بر ديگر جنبه ها نيز تاثير خواهد گذاشت. ابتدا بهتر است پيش بيني افزايش سطح آب درياها را که ناشي از ذوب شدن يخ هاي قطبي است، مورد بررسي قرار دهيم به طوري که بيشترين حجم يخ قطبي در اقيانوس منجمد شمالي در آب فرو رفته است. (حدوداً 90 درصد کل حجم آن) و نيز به همان اندازه آب اقيانوس را جا به جا کرده است و اگر بقيه قله يخي شناور که داراي ضخامت کمي در بالاي سطح آب دريا است در آب فرو رود باز هم تاثير چنداني در تغيير سطح آب درياها نخواهد داشت. نگراني عمده افزايش و جاري شدن آب هاي سرد و تازه به محيط زيست دريايي است که اين پديده سبب تغيير اکوسيستم و زنجيره غذايي وابسته به آب هاي نمکي خواهد شد و همچنين سبب جاري شدن آب هاي سرد به کمربند حامل اقيانوسي است، که نتيجه آن تغيير آب و هواي جهاني به علت جاري شدن آب سرد به اقيانوس هاي جنوبي و تغيير مکان گونه هاي حيواني و گياهي تغذيه کننده از اکوسيستم نمکي است. همچنين کوچ گونه هاي دريايي به سمت آب هاي مغذي درياي شمال آغاز خواهد شد.