عليرضا بهداد

«مي گويند هر جا موريانه ها براي خود لانه يي دست و پا مي کنند در آنجا مي توان طلا پيدا کرد، موريانه ها با طلا رابطه خوبي دارند. حضور موريانه ها در منازل شايد اهل منزل را نگران خورده شدن تخت، مبل يا کمدي کند اما براي اکتشاف گران طلا نشانه يي است که آنها را به سمت کشف اين فلز باارزش مي کشاند همان طور که جويندگان طلا ده ها سال پيش موريانه ها را رهبر گروه خود کردند تا بتوانند طلا را در آن سرزمين بيابند. خبر مي رسد به زاينده رود هم موريانه زده است؛ موريانه هايي که تعدادشان کمي بيشتر از حد طبيعي است. موريانه ها اين بار جويندگان طلا را نه به آلاسکا بلکه به اصفهان خودمان کشانده اند تا از طريق مطالعات ژئوشيميايي ذخايري از طلا را در اين رود تاريخ ساز بيابند. اما آيا مي توان به وجود ذخاير طلا در زاينده رودي که خشک شده اميدوار بود. برخي معتقدند خشک شدن زاينده رود بهترين فرصت را ايجاد کرده تا با لايروبي اين رودخانه گل و لايش جمع آوري شده تا با مطالعه روي آن به ميزان طلاي موجود در آن پي برد. بهروز برنا مدير اکتشاف سازمان زمين شناسي و اکتشافات معدن کشور در گفت وگو با «اعتماد» در اين باره بيشتر توضيح مي دهد. قبل از آغاز مطالعه اين گفت وگو به ياد داشته باشيد در باغچه يک خانه هم طلا مي تواند وجود داشته باشد اما آيا مي توان به آن معدن طلا گفت؟

---

-آقاي مهندس، زاينده رود هم خشک شد، فکر نمي کنيد براي اکتشافات علمي تر طلا در اين رودخانه بهترين فرصت در اختيارتان قرار گرفته است؟

بحثي که در رابطه با وجود طلا در زاينده رود عنوان شده از ديدگاه علم ژئوشيمي صورت گرفته است. متخصصان اين علم مطالعاتي در زاينده رود داشته اند و در نقاطي طلا هم يافته اند. اين به آن معنا نيست که در زاينده رود ذخيره طلا کشف شده و مي توان براي آن گواهي کشف صادر کرد. از ديدگاه اين علم در برخي نقاط زاينده رود طلا وجود دارد اما آيا مي توان گفت در آنجا معدن طلا يافت شده است؟ سازمان زمين شناسي و اکتشافات معدن کشور اتفاقاً روي همين زاينده رود کار کرده است. سرب و رويي که پيدا کرديم بيشتر از طلا بود اما نمي توان گفت الزاماً معدن طلا پيدا کرده ايم.

-ولي ذخاير طلاي رودخانه يي يکي از منابع مهم و شناخته شده در علم اکتشاف معدن است، آيا زاينده رود شامل اين نوع ذخيره نمي شود؟

اگر شما مسير زاينده رود از سرچشمه تا باتلاق گاوخوني را در نظر بگيريد متوجه خواهيد شد اين رود در طول مسيرش از سطح ذخيره طلايي عبور نمي کند. به عبارت ديگر سر راه اين رود ذخيره يا معدن طلايي وجود ندارد. زاينده رود از زاگرس سرچشمه مي گيرد. اصولاً رشته کوه زاگرس استعدادي در رابطه با کاني هاي فلزي ندارد. شما به غرب کشور توجه کنيد کمتر معدني را مي بينيد که منشاء آن فلز باشد. آيا در غرب کشور ذخيره بزرگي از سنگ آهن، مس و... سراغ داريد؟ پاسخ خير است. بنابراين نمي توان گفت زاينده رود در طول مسيري با عبور از ذخاير طلا بخشي از کاني هاي طلا را در طول تاريخ حمل کرده و در مناطقي انباشته است چون اصولاً در طول مسير اين رودخانه نه تنها طلا بلکه هيچ فلز ديگري به صورتي که آن را معدن بناميم، وجود ندارد.

-پس اين طلايي که ژئوشيمي مي گويد در زاينده رود وجود دارد از کجا آمده است؟

در مسير زاينده رود شهرهاي باستاني زيادي وجود دارد. مي دانيد که گذشتگان، معمولاً طلاها را دفن مي کردند. در گذشته که بانک نبود. از طرفي تمدن هاي بزرگ عمدتاً کنار رودخانه ها به وجود آمده اند. هر جا آب بوده تمدن هم به وجود آمده است. بنابراين مي توان اين فرض را داشت که عبور زاينده رود از شهرهاي باستاني باعث شده اين رود از دفينه برخي گنج ها عبور و به مرور زمان با خود طلا را حمل کرده باشد. حتماً مي دانيد وزن مخصوص طلا بسيار بالاست. اين خاصيت باعث مي شود طلا در طول مسير خود در جاهايي از رودخانه تجمع داشته باشد. در مباحث ژئوشيمي مي توان اين نوع طلا را مطالعه کرد. اما الزاماً يافتن چنين آنومالي هايي به معناي يافتن معدن نيست. در ژئوشيمي بايد چندين بخش ماده معدني را تجزيه و تحليل کنيم در هر بخشي که اشتباه صورت گيرد ما را به بيراهه خواهد برد. در يکي از رودهاي الموت قزوين هم اخيراً طلا پيدا شده است. آيا مي توان گفت الموت معدن طلا دارد؟ همه مي دانند اين رود از دفينه طلاهاي حسن صباح عبور کرده است. پس ببينيد نبايد به راحتي خبر کشف طلا در زاينده رود را به مردم داد بلکه بايد اين مفهوم را اپيدمي کرد که وجود مقداري طلا در رودخانه اگرچه قابل توجه هم باشد الزاماً به معناي يافتن ذخيره يا معدن نيست. معدن يعني دخل و خرج. زماني ذخيره يي مي تواند به معدن تبديل شود که قيمت تمام شده آن کمتر از قيمت فروش باشد. در کشور ما چون ذخاير طلاي بزرگ تر و مهم تري داريم سرمايه گذاري روي زاينده رود اقتصادي نيست. اين درست است که طلا فلزي استراتژيک است اما نمي توان گفت چون اين فلز براي کشور استراتژيک است پس هرجا که ما طلا يافتيم مي توانيم آن را به معدن تبديل کنيم.

-پس به نظر شما مردم اصفهان بي خيال طلاي زاينده رود باشند؟

مردم اصفهان بهتر مي دانند پول شان را کجا خرج کنند. نبايد با دادن اطلاعات نادرست به مردم باعث شويم اين ميزان اندکي هم که سرمايه دارند، هدر رود. امروز در مناطقي از کشور ذخاير بسيار قابل توجهي از طلا را پيدا کرده ايم که اتفاقاً بخش خصوصي در آن بسيار فعال است. اخيراً 80 کاني طلا را در 13 استان کشور بررسي کرده ايم که اين بررسي ها منجر به کشف 34 تن طلا شده است يعني 34 تن طلا به ذخاير قطعي کشورمان اضافه کرده ايم.

-ذخاير قطعي طلاي کشور چند تن است؟

در حال حاضر ذخيره 300 تن طلا اکتشاف شده است که از اين ميزان 195 تن آن ذخاير قطعي و مابقي ذخيره احتمالي است. سالانه چيزي حدود 200 تن شمش طلا در کشور توليد مي شود که اين ميزان توليد ايران را در رتبه 57 کشورهاي توليدکننده طلا در دنيا قرار داده است.

-استعداد کشور در رابطه با طلاسازي چگونه است؟

بررسي هاي علمي نشان مي دهد ايران استعداد کشف هزار تن طلا را دارد. خاصيت زمين شناسي و کاني زايي ايران مشخص مي کند در کشورمان مي توان هزار تن طلا کشف کرد. پراکندگي ذخاير طلا هم به نوعي است که مي توان گفت بيشتر استان هاي کشور ذخيره طلا در خود دارند. غرب، شمال غرب، شرق و مناطقي از ايران مرکزي ذخاير قابل توجهي از طلا را در دل خود جاي داده اند که حتي شرکت هاي خارجي و بخش خصوصي هم براي سرمايه گذاري وارد شده اند. در استان خراسان رضوي (منطقه کوه زر) اکنون بخش خصوصي مشغول اکتشاف استخراج و توليد شمش طلاست. شرکت هاي خارجي پرشين گلد و ريوتنيتو هم در اين کار فعال شده اند. ريوتنيتو به عنوان يکي از بزرگ ترين شرکت هاي معدني جهان در کردستان بزرگ ترين ذخيره طلاي کشور را کشف کرد. پرشين گلد هم در حال حاضر در مناطقي از استان مرکزي و يزد مشغول اکتشاف طلاست.

-اما ظاهراً براي ريوتينتو مشکلاتي به وجود آمده است؟

ببينيد ماهيت اصلي اين شرکت انگليسي است. سازمان زمين شناسي چند سال پيش براي نخستين بار در طول تاريخ چندهزارساله کشور امتياز معدن طلاي کردستان را به نام اين شرکت صادر کرد. در ابتدا گفتند 250 تن طلا کشف کرده ايم. مي خواستند از اين طريق گواهي کشف را از ما بگيرند و بعد مدعي شوند در ايران 250 تن طلا داريم. ما که بررسي کرديم متوجه شديم معدن کردستان 16 تن طلا بيشتر ندارد. بنابراين در گواهي کشفي که صادر کرديم ذخيره 16 تني را در نظر گرفتيم. اين شرکت پس از چهار پنج سالي که از صدور گواهي کشفش مي گذرد معدن را به حال خود رها کرده است ضمن اينکه متاسفانه علاوه بر مقاصد اقتصادي اهداف سياسي را در منطقه کردستان دنبال مي کرده که در اين گفت وگو نمي توان به آن اشاره کرد. در هر صورت اين شرکت گواهي کشف را از دولت ايران گرفته ولي کاري روي آن انجام نمي دهد که به نظر من بايد براساس قانون معادن با ريوتينتو برخورد شود. اگر قصد ندارند معدن را فعال کنند بهتر است کنار بکشند تا شرکت ديگري وارد اين کار شود.

گروه اقتصادي؛ بررسي سازمان شفافيت بين الملل در سال 2009 نشان مي دهد احزاب سياسي بيشترين و رسانه ها کمترين آسيب را در برابر فساد دارند.

سازمان شفافيت بين الملل در آخرين بررسي خود اعلام کرد 29 درصد پاسخ دهندگان اظهار کرده اند احزاب سياسي بيشترين تاثير را از فساد دارند. اين در حالي است که تعداد اظهارکنندگاني که رسانه ها را فسادپذير مي دانستند شش درصد بود. ميان بيشترين نهاد آسيب پذير از فساد (احزاب سياسي) و کمترين آن (رسانه ها)، چهار نهاد ديگر وجود دارند که بنا بر اعلام سازمان شفافيت بين الملل تاثيرپذيري آنها از فساد بالا است. مقامات عمومي، پارلماني، بازرگاني و قوه قضائيه چهار نهادي هستند که به نوشته سازمان شفافيت بين الملل به ترتيب در ميان بالاترين و کمترين نهاد آسيب پذير از فساد قرار گرفته اند.

26 درصد پاسخ دهندگان معتقد هستند مقامات عمومي پس از احزاب بيشترين تاثير را از فساد دارند. تعداد کساني که معتقد هستند پارلمان و نمايندگان آسيب پذير از فساد هستند 16 درصد و در خصوص قوه قضائيه درصد کساني که به سازمان شفافيت بين الملل پاسخ داده اند تاثيرپذيري از فساد دارند 9 درصد بوده است.

اما چه کشورها و مناطقي بيشترين تاثيرپذيري را از فساد دارند؟ بنا بر گزارش سازمان شفافيت بين الملل، خاورميانه و شمال آفريقا بيشترين فساد اقتصادي را در ميان نقاط جهان دارا هستند. پس از آن کشورهاي تازه مستقل، کشورهاي زير صحراي قاره آفريقا و امريکاي لاتين قرار دارند. کشورهاي حوزه اقيانوسيه، اتحاديه اروپا، منطقه بالکان و ترکيه و در آخر امريکاي شمالي (ايالات متحده و کانادا) مناطقي هستند که به ترتيب (از زياد به کم) تحت تاثير فساد اقتصادي قرار گرفته اند.

منظور سازمان شفافيت بين الملل از فساد اقتصادي در اين کشورها و مناطق، پرداخت رشوه در 12 ماهه گذشته براي انجام يا پيشبرد کار است.

گزارش سازمان شفافيت بين الملل در اين زمينه حاکي است در شمال آفريقا و خاورميانه چهار نفر از 10 نفر پاسخ دهنده اظهار داشته اند براي پيشبرد کار مجبور به پرداخت رشوه - که سازمان شفافيت از آن به عنوان خرده رشوه نام برده است - شده اند. اين تعداد در کشورهاي تازه استقلال يافته و زير صحراي آفريقا به سه نفر از 10 نفر رسيده است. در امريکاي لاتين و اقيانوسيه اين تعداد به يک نفر از 10 نفر کاهش پيدا کرده و در حوزه اتحاديه اروپا، بالکان و ترکيه و امريکاي شمالي به کمتر از پنج درصد پاسخ دهندگان رسيده است.

گروه اقتصادي؛ پليس راهنمايي و رانندگي به وزارت راه و ترابري دو ماه مهلت داد تا يکي از آزادراه هاي کشور را که تا کنون تلفات زيادي داشته است، ايمن سازي کند. پليس راهنمايي و رانندگي هشدار داد در صورت کوتاهي وزارت راه و ترابري اين آزادراه مسدود خواهد شد. در حال حاضر هزار نقطه حادثه خيز در کشور وجود دارد که جان خيلي از مسافران جاده يي را گرفته است. به گفته معاون وزير راه و ترابري تعداد قربانيان حوادث رانندگي در سال گذشته به 23 هزار نفر رسيد که 64 درصد اين افراد در جاده ها کشته شده اند. سردار اسکندر مومني رئيس پليس راهنمايي و رانندگي کشور ضمن اعلام مهلت دوماهه به وزارت راه براي ايمن سازي يک آزادراه گفت؛ بر اساس گزارشات کارشناسان راهنمايي و رانندگي 30 درصد علت تصادفات جاده يي بر اثر غيرايمن بودن جاده ها است. به همين علت پليس راهنمايي و رانندگي کشور براي کاهش تلفات جاده يي مذاکراتي با وزارت راه براي ايمن و استاندارد کردن جاده ها داشته است. اين مقام مسوول در نيروي انتظامي به مهر گفت؛ جاده هاي ما بايد به گونه يي احداث و ايمن سازي شوند که اولين خطاي يک راننده منجر به مرگ وي نشود به عنوان مثال در يک جاده کوهستاني انحراف خودرو از جاده نبايد باعث شود خودرو به يک دره سقوط کند. چنان که حتي نشود جنازه وي را پيدا کرد. رئيس پليس راهنمايي و رانندگي کشور با اشاره به غيرايمن بودن بعضي از جاده هاي کشور اظهارکرد؛ بر اساس نظر کارشناسان ما يکي از آزادراه هاي کشور غيرايمن و تردد در آن خطرناک است و به همين علت تا آبان ماه سال جاري به وزارت راه مهلت داده شده جهت ايمن سازي اين آزادراه اقدام کند در غير اين صورت پليس مجبور مي شود اين آزادراه را مسدود کند. سردار مومني درباره طرح ستاره دار شدن جاده ها گفت؛ در اين طرح جاده هاي کشور بر اساس ايمني و استانداردهاي لازم امتيازدهي مي شوند و بر اساس کسب امتياز لازم خودرو ها مجاز به رفت آمد در اين جاده ها مي شوند و تردد بعضي از خودروها در اين جاده ها ممنوع مي شود. در همين حال شهريار افندي زاده معاون وزير راه و ترابري درباره آمار کشته شدگان در سوانح جاده يي گفت؛ در سال گذشته 23 هزار نفر در حوادث رانندگي کشته شدند که حدود 15 هزار و 900 نفر معادل 64 درصد از کشته ها در طول جاده ها حادث شده و 36 درصد مربوط به داخل شهرها و حومه آنها است. افندي زاده گفت؛ بررسي ها نشان مي دهد 70 درصد سوانح به عامل انساني و 30 درصد بقيه به شرايط آب و هوايي، جاده و وسيله نقليه بستگي دارد. رئيس سازمان راهداري و حمل و نقل جاده يي کشور همچنين درباره رفع نقاط حادثه خيز گفت؛ در سال جاري 200 ميليارد تومان براي اصلاح و رفع يک هزار نقطه پرحادثه در جاده هاي کشور اختصاص يافته است.

گروه اقتصادي؛ علت حادثه هوايي يک فروند هواپيماي توپولف 154 متعلق به شرکت هواپيمايي کاسپين به زودي مشخص مي شود. اين هواپيما که از تهران عازم ايروان پايتخت ارمنستان بود به دليل از کار افتادن يکي از موتورها در نزديکي قزوين سقوط کرد و 168 مسافر و کادر پروازي آن جان باختند که هنوز علت آتش گرفتن موتور هواپيما مشخص نشده است.

رئيس کارگروه سانحه سقوط هواپيماي توپولف کاسپين با بيان اينکه علت اين سانحه به زودي اعلام مي شود، گفت؛ براي اعلام نتيجه و علت ناگهاني سقوط اين هواپيما منتظريم تيم اعزام شده به همراه اطلاعات بيشتر از جعبه هاي سياه هواپيما از روسيه بازگردند.

احمد مجيدي معاون کارآفريني و بحران وزارت راه و ترابري به ايسنا اظهار کرد؛ مسوولان کارگروه بررسي سانحه هواپيمايي کشوري به همراه جعبه هاي سياه (نوار اطلاعات فني موتور و نوار مکالمات کابين خلبان) و تعدادي از قطعات هواپيماي توپولف 154 شرکت هواپيمايي کاسپين که تيرماه امسال در قزوين سقوط کرد، براي انجام آزمايشات و کسب اطلاعات بيشتر از بازخواني در دستگاه هاي روسيه به اين کشور اعزام شده اند.

او با بيان اينکه هنوز گزارشي از اين گروه دريافت نشده است، افزود؛ از نوار مکالمات خلبان اطلاعاتي نتوانستيم کسب کنيم و روس ها مدعي بودند امکانات شان براي بازخواني بهتر از ايران است.

مجيدي خاطرنشان کرد؛ شش کارگروه از بررسي سانحه نيز گزارش خود را به کسب اطلاعات کامل تر از جعبه هاي سياه اين هواپيما منوط کرده اند لذا منتظريم تيم اعزام شده به همراه اطلاعات بيشتر از جعبه هاي سياه هواپيما از روسيه بازگردند تا نتيجه قطعي و نهايي اعلام شود. معاون وزير راه تصريح کرد؛ اگر اطلاعات بيشتري از جعبه هاي سياه کسب شود گزارشات موجود براي اعلام علت سانحه کامل تر مي شود در غير اين صورت براساس اطلاعات به دست آمده در کشور علت سقوط اين هواپيما مشخص خواهد شد.

او خاطرنشان کرد؛ علت ناگهاني حادثه که باعث از کار افتادن يکباره موتور و ديگر سيستم هاي اين هواپيما شده در دست بررسي است. رئيس کارگروه سانحه سقوط هواپيماي کاسپين درباره گذشت دو ماه از بروز اين سانحه و طولاني شدن اعلام علت آن، تصريح کرد؛ علت اين حادثه بسيار پيچيده است و روس ها هم تاکنون با چنين حادثه يي برخورد نداشته اند.سانحه بي سابقه و استثنايي بوده که مشخص شدن علت آن مشکل و زمان بر است البته به زودي نتيجه اعلام مي شود.