دکتر عليرضا مجيدي

هفته پيش بيماري يک نوجوان امريکايي مقيم ايالت تنسي، بازتاب زيادي در خبرگزاري هاي مختلف پيدا کرد. «کالوينو اينمان» 15ساله خون گريه مي کند، نادر بودن اين بيماري باعث شد خبر بيماري به سرعت در رسانه هاي مختلف منتشر شود. سايت هاي لينک دهي اجتماعي خارجي گريه هاي خوني اين نوجوان را داغ کردند و ميليون ها نفر گريه هاي عجيب او را ديدند. اين نوجوان هر روز سه بار بدون اخطار و پيش درآمدي گريه خوني مي کند، طوري که همکلاسي هايش از او مي ترسند و بعضي هايشان گمان مي کنند روح او تسخير شده است يا او يک خون آشام عينيت يافته است، عکس ها و ويدئوهاي منتشر شده از او، وي را در حالي نشان مي دهد که خون گريه مي کند و در حالي که اشک هاي او از گونه ها به پايين مي غلتند، رد خون از خود باقي مي گذارند. اولين باري که او گريه خوني کرد، از روي ترس از مادرش پرسيد که آيا اين علامت نشانه قريب الوقوع بودن مرگش است؛ چيزي که مادرش را به وحشت انداخت و باعث شد با اورژانس تماس بگيرد.

به گفته مادر اين بيمار او تا به حال به چند متخصص هم مراجعه کرده و ام آرآي، اولتراسوند و سي تي اسکن داده، اما هيچ کس نتوانسته پرده از بيماري اسرارآميز او بردارد. يک چشم پزشک به نام دکتر «رد هميلتون» در برنامه تلويزيون، تنها به ذکر اصطلاح پزشکي بيماري او يعني haemolacria اکتفا کرد.

مادر اين نوجوان اميدوار است اين حضور تلويزيوني منجر به پيدا شدن راهي براي درمان يا دست کم پيدا شدن علت بيماري پسرش شود.

گريه خوني خودبه خودي در بسياري از فرهنگ ها، تفسيرهاي مختلفي دارد مثلاً در آيين مسيحيت خونريزي از چشم، دست، پا يا پيشاني به مصلوب شدن حضرت مسيح نسبت داده مي شود و عينيتي از آن محسوب مي شود.

راستش خبر جالبي بود. اما من هر چقدر در خبرگزاري هاي مختلف جست وجو کردم، خبري پيدا نکردم که به صورت منطقي و با مشورت با پزشکان، علل محتمل بيماري اين نوجوان را بررسي کنند. چنين چيزي باعث تعجب من شد، چون اکثريت قريب به اتفاق خبرگزاري هاي خارجي براي تنظيم خبرهاي بهداشت و سلامت از وجود روزنامه نگاران و خبرنگاران پزشک بهره مي برند. شايد عجله زياد خبرگزاري ها براي از دست ندادن اين سوژه جالب، باعث غفلت آنها شده بود.

در ذهنم چند تشخيص مختلف بود، در اين ساعت که در حال نوشتن اين مطلب هستم، به منابع زيادي دسترسي ندارم، اما فکر مي کنم تشخيص هاي افتراقي که در يکي از EBOOK هايم، پيدا کردم، تا اندازه زيادي جامع و مناسب باشد. گريه اشکي تشخيص هاي افتراقي زيادي دارد. کتاب Ocular differential diagnosis يا تشخيص هاي افتراقي بيماري هاي چشم تاليف «فردريک همپتون روي» تشخيص افتراقي اشک خوني يا اصطلاحاً haemolacria را چنين تقسيم بندي مي کند؛

1- خون در اشک به خاطر بيماري هاي ملتحمه

الف- استفاده از داروهايي مانند سيلور نيترات

ب- التهاب ملتحمه «کاشکتيک»

پ- سندرم هايپوپلازي فوکال درمال (سندرم گولتز)

ت- فيبروما

ث- التهاب ملتحمه از نوع پاپيلري غول آساي ثانويه با استفاده از لنزهاي تماسي

ج- اختلال شديد سيستم عصبي خودمختار

چ- همانژيوم

ح- تلانژکتازي خونريزي دهنده ارثي

خ- گرانولوم التهابي

د- ملانوم بدخيم

ذ- تومور کارسينوئيد متاستازدهنده

ر- التهاب شديد ملتحمه همراه پرخوني واضح

ز- خونريزي زير ملتحمه به دنبال احتقان وريدي سر ناشي از خم شدن، سرفه، تروماي والسالوا، هموفيلي يا آتروم پيشرفته

س- قاعدگي ناشي از بافت نابجا

2- خون در اشک به خاطر آسيب عروقي قرنيه

3- خون در اشک به خاطر بيماري هاي پلک مانند تروماي پلک يا گزش شپش و کنه

4- دلايل متفرقه خون در اشک

الف- تلانژکتازي فاميلي

ب- هموفيلي

پ- هيستري

ت- يرقان

ث- سندرم اسلر وبر رندو

ج- بيماري هاي غدد اشکي

چ- کم خوني شديد

ح- خون دماغ شديد همراه برگشت خون از راه هاي اشکي

بررسي هاي لازم با گرفتن يک تاريخچه شروع مي شود، مثلاً زمان آغاز، شدت خونريزي، وجود علائم استرس، ضعف بينايي، اشک ريزش و سوزش چشم همراه سابقه خونريزي هاي بي دليل قبلي در جاهاي ديگر بدن.

معاينات مورد نياز شامل معاينه کامل ملتحمه چشم، غدد اشکي، معاينه حدت بينايي ENT و روانپزشکي هستند. آزمايش ها البته متناسب با شک هاي باليني شامل کامل خون، بيوپسي غدد اشکي، اندازه گيري زمان BT، TT، CT، تست ميزان شکنندگي مويرگي و بررسي راديوگرافيک مجاري اشکي بيني (نازولاکريمال) هستند.

ترشحات خونابه يي در جريان پرخوني ناشي از التهاب حاد ملتحمه چشم مي توانند ديده شوند، اما ترشح واضح خوني در جريان اين بيماري نادر است و بايد در مورد بيماري بعد از انجام همه بررسي هاي لازم اظهارنظر کرد.

دکتر رحمت سخني

ورزش مي تواند به تخفيف علائم ام اس کمک کند، اما اگر مي خواهيد برنامه ورزشي موفقي داشته باشيد بايد برنامه هاي خاصي را رعايت کنيد. نخستين نکته مهم اين است که نبايد در اين کار زياده روي شود. ممکن است شنيده باشيد که مي گويند «آنقدر پايتان را کش بياوريد تا درد بگيرد» يا «بعد از ورزش احساس سوزش دست مي دهد» اما دقت کنيد اين عبارات در بيماران مبتلا به ام اس اثر عکس دارد. اگر زياده روي کنيد، سيستم عضلات بدن خود را که در حال حاضر در وضعيت باثبات قرار دارند، دچار تنش مي کنيد يا با افزايش درد باعث مي شويد ذهن و بدن تان تحت استرس قرار بگيرند. قبل از شروع برنامه ورزش با پزشک تان مشورت کنيد. او توصيه هايي در موارد زير به شما خواهد کرد؛

1- نوع ورزشي که براي شما بيشترين اثربخشي را دارد و نوع ورزشي که بايد از آن اجتناب کنيد.

2- شدت کار ورزشي که برايتان مفيد است.

3- طول مدتي که بايد به ورزش بپردازيد و محدوديت هاي جسماني همراه با آن همچنين ممکن است پزشک شما را نزد فيزيوتراپيست بفرستد.

4- نوع ورزشي که براي شما مفيد است به نوع علائم تان، تناسب بدني و سلامت عمومي شما بستگي دارد.

چند نکته در مورد ورزش

1- هميشه قبل از ورزش بدن تان را گرم کنيد.

2- اگر مي خواهيد دوره هاي 30 دقيقه يي ورزش داشته باشيد، با 10 دقيقه شروع کرده و به تدريج آن را زيادتر کنيد.

3- براي ورزش کردن يک فضاي امن را انتخاب کنيد. در جاهايي که لغزنده هستند، نور کمي دارند يا کار در آن فضا با خطراتي همراه است، ورزش نکنيد.

4- اگر مشکل تعادل داريد حتماً وسيله يي براي گرفتن و تکيه کردن به آن هنگام ورزش در دسترس داشته باشيد.

5- هر وقت احساس ناراحتي، اذيت شدن يا ناخوشي پيدا کرديد، ورزش را متوقف کنيد.

6- سعي کنيد ورزشي را انتخاب کنيد که نشاط آور باشد و از آن لذت ببريد. ورزش هايي که بيماران ام اسي معمولاً با آنها راحت هستند شامل يوگا، تاي چي، شنا و ورزش هاي آبي است.

اگر خيلي گرمم شد، چه کار کنم

برخي از بيماران ام اسي به گرما حساس هستند، يعني علائم آنها با افزايش درجه حرارت بدن بدتر شده يا مجدداً ظاهر مي شود. اين اتفاق ممکن است حين ورزش روي دهد. براي جلوگيري از گرماي بيش از حد به چند نکته زير توجه کنيد؛

1- در ساعات داغ روز ورزش نکنيد (بين 10 صبح تا 2 بعدازظهر). سعي کنيد هنگام صبح يا شب ورزش کنيد.

2- مقدار زيادي مايعات خنک بنوشيد.

3- نسبت به بدن خود آگاهي داشته باشيد. اگر متوجه هرگونه علامتي شديد که قبل از شروع ورزش وجود نداشت، ورزش را کم کرده يا متوقف کنيد تا زماني که بدن تان خنک شود.

4- شنا کردن و ورزش هاي آبي در آب خنک، تمرينات خوبي هستند که بدن تان را خنک نگه مي دارند.

دکتر سيدناصر عمادي* - naseremad@yahoo.com

با توجه به گسترش بيماري آنفلوآنزاي خوکي، حساسيت جهاني نسبت به آن به شدت افزايش يافته است. مجموعه مقالات چاپ شده با عنوان همه چيز درباره آنفلوآنزاي خوکي نيز که تاکنون سه شماره آن چاپ شده است، در نظر دارد با ارائه اطلاعات در قالب پرسش و پاسخ، راهکارهايي براي رويارويي با اين بيماري در اختيار شما قرار دهد.

آيا روش تشخيص آزمايشگاهي براي اين بيماري وجود دارد

بله. با تهيه نمونه از ترشحات حلق يا بيني مي توان به وجود اين ويروس پي برد، اما روش هاي تشخيصي ديگر همچون کشت ويروس در محيط آزمايشگاه، RT-PCR که بررسي مولکولي است و اندازه گيري آنتي بادي خنثي کننده ويروس چهارگانه نيز مي توانند به پزشکان در شناسايي ويروس آنفلوآنزاي خوکي کمک کنند.

از چه زماني شخص مي تواند بيماري را به اطرافيان انتقال دهد

اين موضوع در بيماري هاي ويروسي مختلف، متفاوت است. مثلاً در بيماري سارز بعد از شروع علائم بيماري، ويروس بيماري قابل انتقال است. اما در آنفلوآنزا يک روز بعد از شروع بيماري قابل انتقال است. در بعضي بيماري هاي ويروسي ديگر، يک روز قبل از شروع علائم بيماري قابل انتقال است. به همين دليل تاکيد شده انتقال و سرايت بيماري ويروسي را بايد بر اساس ميزان ابتلاي منطقه يي و محلي ارزيابي کرد. به عنوان مثال اگر فردي در خانواده مبتلا به بيماري آنفلوآنزا شده بايد دو موضوع را در نظر داشته باشيم؛ اول اينکه نزديک ترين افراد به او از يک تا دو روز قبل از شروع بيماري چه کساني بودند؟ و دوم اينکه از اين نزديک ترين افراد به او چه کساني در گروه خطر هستند و با اين محاسبه مي توانيم حلقه اول مبتلايان احتمالي را شناسايي کنيم و با هشدار به آنان، هم آنها را تحت نظر داشته باشيم و هم رفت و آمدهاي آنان را با ديگران براي جلوگيري از انتقال بيماري به زنجيره دوم محدود و کنترل کنيم.

جدي ترين نکته يي که همه مردم بايد به آن توجه کنند، چيست

دو نکته مهم که از آن غافل هستيم 1- آغاز فصل سرما که خاستگاه بيماري ويروسي است و 2- مصادف شدن آن با شروع مدارس که مطمئناً با اوج آنفلوآنزاي خوکي در اين دوره مواجه خواهيم بود،است. تماس نزديک دانش آموزان خردسال با يکديگر غيرقابل اجتناب است، بنابراين آيا برنامه مدون و منسجمي براي آموزش آنان توسط متوليان آموزش و پرورش و اولياي دانش آموزان داريم؟ سازمان بهداشت جهاني و مرکز کنترل و پيشگيري از بيماري ها هشدار مي دهند بيشترين قربانيان از گروه سني کودکان و نوجوانان هستند. هشدار اوج و طغيان بيماري را در اين فصول با انتقال سريع بيماري در بين دانش آموزان جدي بگيريم.

به غير از مراکز جمعي و گروهي که مي توانند بهترين و بيشترين راه انتقال باشند چه مکان هاي ديگري بايد مورد توجه جدي باشد

جالب است بدانيم برخلاف محتواي سوال اماکن کم رفت و آمد نيز بايد مورد توجه باشند، مانند هتل ها. براساس قانوني در کشور تايلند مقرر شد تمام توريست هاي خارجي وارد شده به هتل بايد ضمن معاينه اوليه زمان، محل و مواجهات خود را از دو روز قبل و همين طور مقصد خود را بعد از ترک هتل تا مدت يک هفته در بدو ورود به مسوول هتل اعلام کنند. اين از آن جهت است که اگر اخبار و اطلاعاتي از بروز بيماري در محل قبلي به هتل گزارش شد بايد اين توريست يا مهمان به عنوان فرد مشکوک حامل ويروس که از آن محل آمده، مورد ارزيابي قرار گيرد تا خلاف آن ثابت شود و نکته جالب تر اينکه اطلاع از مقصد او بعد از ترک هتل به اين دليل است که اگر فردي در هتل بعد از ترک او مبتلا به آنفلوآنزا شد، بلافاصله او را که در واقع هتل را ترک کرده، مطلع مي کنند تا اگر در زمان حضور در هتل به نحوي با اين فرد تماس داشته، شرايط خود را در وضعيت مشکوک به اين ويروس ارزيابي و به پزشک معالج مراجعه کند. شايد ما با خنده به اين موضوع بنگريم ولي به واقع نظم و انضباط و جابه جايي دقيق اطلاعات اين گونه مي تواند ما را در پيچ و خم بيماري ها مصون و محفوظ کند. نمي توان به انتظار نشست تا بيمار شويم آنگاه فکر چاره کنيم.

آخرين روش پيشگيري براي افراد پرخطر (چهار گروه ذکر شده) چيست

چهار گروه پرخطر حتي در صورت احتمال ابتلا به بيماري بايد به عنوان پيشگيري و درمان بعد از تماس احتمالي با افراد آلوده به مدت 10 روز از داروي آنتي ويروس يا ضدآنفلوآنزا استفاده کنند.

دانستيم که ويروس از دو طريق مستقيم و غيرمستقيم انتقال مي يابد بنابراين چه پيشنهادي براي به حداقل رساندن انتقال ويروس در محيط هاي اجتماعي و اداري داريد

به عنوان مثال در دستورالعملي در مرکز مبارزه با بيماري CDC (مرکز کنترل و پيشگيري از بيماري ها) آمده بهتر است اتاق جلسات که افراد مختلف از نقاط مختلف براي بحث و بررسي يا سمينار و کنگره وارد آن مي شوند، بعد از اتمام جلسه تا روز بعد يا حداقل هشت ساعت از اين سالن يا اتاق براي جلسه ديگر استفاده نشود، زيرا اگر ويروسي به دليل حضور افراد مختلف از مناطق مختلف به اين محيط راه يافته و در محيط و اسباب و ملزومات آن باقي مانده باشد، بعد از هشت ساعت از بين مي رود. با اين حال در صورت نياز پيشنهاد شده محيط هاي پررفت و آمد که به ناچار بايد مکرر از آن استفاده کرد، به روش زير آن را گندزدايي، تميز و ضدعفوني کرد.

نحوه نظافت و ضدعفوني کردن چگونه است

1- افرادي که مسوول نظافت هستند، بايد مشخص باشند.

2- افراد مسوول نظافت بايد از ماسک مخصوص N95، دستکش و لباس مخصوص يک بار مصرف در زمان نظافت استفاده کنند.

3- سطل و پارچه هاي يک بار مصرف تميز و محلول رقيق شده هيپوکلرايد سديم يک دهم درصد و الکل 70 درصد و آب گرم در دسترس افراد مسوول نظافت باشد.

4- ابتدا پارچه ها و سطل را با آب داغ بشوييد زيرا آب داغ خود موجب نابودي ويروس است.

5- گرد و خاک و غبار و سطوح خاکي را ابتدا با پارچه نم دار تميز کنيد.

6- محلول ضدعفوني کننده (هيپوکلرايد سديم يک دهم درصد) را در سطل آماده کنيد.

7- پارچه را در سطل فرو برده و بعد از آغشته شدن آن تا حد امکان با وسيله يي ديگر مانند تي چوبي به همه مکان هايي که امکان آلودگي وجود دارد، بکشيد. البته بعد از غبارروبي با پارچه نم دار (محل هاي ورود و خروج، روي ميز و صندلي، دستگيره ها، کنار پنجره ها، وسايلي که احتمالاً با دست لمس شده اند، کامپيوتر و حتي توالت).

8- سطل، دستمال ها و وسايل نظافت و ضدعفوني کننده هر اتاق بايد مجزا باشد.

9- قبل از استفاده مجدد از پارچه براي محل ديگر آن را در آب داغ فرو برده و سپس وارد سطل محلول ضدعفوني کننده کرده و آنگاه به محيط و اسباب و وسايل بکشيد.

10- در طول مدت نظافت مراقب باشيد لباس، دستکش و ماسک مخصوص تان پاره نشده و آسيب نبينند و در صورت صدمه آن را تعويض کنيد.

11- باز کردن در و پنجره اتاق ها در طول مدت نظافت مهم است زيرا محيط نظافت در حداقل زمان ممکن بايد خشک شود چون رطوبت و خيسي محيط بهتر ويروس را به دست ها و بدن منتقل مي کنند.

12- بهتر است نظافت را از يک نقطه آغاز کنيد و در طرف يا نقطه مقابل به پايان برسانيد.

*متخصص پوست در شرق آفريقا، کنيا، نايروبي

دکتر ياشيل احدي مقدم* - www.doctoryashil.com

خوانندگان محترم مي توانند پرسش هاي خود را با ذکر سن، محل سکونت و شرح مختصري از مشکل و هر موضوعي که در يافتن علت کمک کند، مطرح سازند تا پاسخ داده شود. براي طرح پرسش هاي خود مي توانيد با آدرسinfo@doctoryashil.com مکاتبه کنيد.

---

-بين دو تا از دندان هاي من کمي فاصله هست، وقتي براي معاينه مي رفتم هيچ دکتري دقت نکرده بود. الان چون مي خواستم پرکردگي دندان را عوض کنم، متوجه شدند. حالا لثه ام کمي تيره شده. خطرناک نيست؟ چه کار بايد بکنم؟

اگر درست فهميده باشم، منظورتان اين است که بين ترميم هاي انجام شده براي دو دندان مجاورتان فاصله نامناسبي وجود دارد. اين موضوع گاهي اتفاق مي افتد و معمولاً از ديد دندانپزشک مخفي مي ماند، اما اگر هر گاه احساس مي کنيد غذا در فضاي خاصي از دندان هايتان هميشه گير مي کند يا نخ دندان تان در قسمت خاصي هميشه پاره يا خراب مي شود يا تکه هاي نسبتاً درشت غذا از داخل آن بيرون مي آيد و بوي بدي هم مي گيرد، حتماً با دندانپزشک خود در ميان بگذاريد.

ممکن است اين فاصله ناشي از ترميم نادرست نبوده و به دليل ساختار طبيعي قرار گيري دندان هاي شخص باشد که در اين صورت هم مي توان با روش هاي ديگري (مثل روکش کردن دندان) اين فاصله و گير غذايي را از بين برد. به نظر مي رسد لثه تان هم به خاطر وجود محل گير غذايي در فاصله ميان دو دندان تان ملتهب و سياه شده باشد. تماس محل لثه با پرکردگي (آمالگام) نيز اگر به درستي ترميم نشده باشد هم ممکن است باعث تغيير رنگ لثه شود. در حالت معمولي، با از بين بردن محل انباشت غذا و اصلاح فاصله و تعويض ترميم، التهاب و تغيير رنگ لثه خود به خود از بين مي رود، اما اگر احساس مي کنيد تغيير رنگ با ورم و درد همراه است، بايد با مراجعه، احتمال هاي ديگر را بررسي کنيد.

-عاشق خلباني هستم و نبايد بيش از چهار دندان پرشده داشته باشم. ولي حالا سه تا چهار دندان پرشده دارم و پنج تا هم پوسيدگي سطحي دارند. مي خواهم بدون پر کردن، اين پنج دندان را درست کنم. آيا راهي هست؟

اطلاع زيادي از ضوابط شرکت هاي هواپيمايي ندارم، اما تا جايي که شنيده ام مواردي مثل مورد شما بسته به تشخيص پزشک آن سازمان که سلامت شما را تاييد خواهد کرد، متغير است. به هر حال شکي نيست که دندان پوسيده يي که ترميم نشده باشد، گواه عدم سلامت است. روشي براي ترميم دندان پوسيده بدون پر کردن که آسيب کمتري به بافت دندان بزند، سراغ ندارم.

-من 24 سال دارم و دندان هاي فک پايين من بسيار نامرتب هستند به طوري که فرم لثه ام کمي تغيير کرده است. دو ماه پيش دندانپزشکي متوجه شد دو دندان کرسي شيري در فک پايينم باقي مانده است و جايگزين دو دندان کرسي اصلي کوچکم شده است. به همين سبب آنها را کشيد تا جا براي مرتب شدن دندان هايم باز شود. اکنون سوال من اين است که آيا بدون انجام ارتودنسي اين امر امکان پذير است؟ زيرا به گفته دکترم ارتودنسي به لثه آسيب مي رساند و همان قدر زمان مي برد که ور رفتن به دندان ها و هدايت شان به جاي صحيح خود با دست به طور روزانه چندين بار. همچنين در فک پايين يک دندان عقل نهفته دارم. آيا درآوردن آن ضروري است؟ البته لازم به ذکر است دندان هاي فک بالا نيز کمي نامرتب هستند و به گفته دکتر، فکم کوچک است و بايد براي حل اين مشکل دو دندان عقل نهفته در بالا را نيز دربياورم.

ارتودنسي درمان پيچيده يي است که با شناخت دقيق از ساختمان و وضعيت و نحوه حرکت دندان ها، با استفاده از ابزارهاي نگه دارنده، حرکت دندان را به سمت دلخواه هدايت مي کند. اگر فکر مي کنيد مي توانيد روزانه چندين بار با دندان هايتان ور برويد و دندان هايتان مرتب شود، پيشنهاد مي کنم انگشت تان را رنجه نفرماييد و با همان زبان تان، روزانه چند بار دندان ها را نوازش بفرماييد تا به جاي صحيح خود بازگردند،

مشکل اين است که حرکت و هدايت دندان به جاي صحيح نياز به آگاهي و اشراف به آناتومي دندان ها و زواياي رشد و قرارگيري آنها دارد که بعيد مي دانم با «ور رفتن» بتوان جاي صحيح را پيدا کرد. مشکل شما هم يک يا دو دندان نيست که بتوان کنترل کرد و با تفاصيلي که گفتيد، نياز به ارتودنسي داريد. لازم به ذکر است که انجام ارتودنسي نياز به رعايت بسيار دقيق تر بهداشت دارد و در صورتي که فردي که درمان ارتودنسي انجام مي دهد مسائل بهداشتي را به خوبي رعايت نکند يا در انجام آن کوتاهي کند، ممکن است دچار پوسيدگي دندان، آسيب به لثه و عوارض ديگر شود. اين به آن معني نيست که ارتودنسي به خودي خود باعث آسيب به لثه شود (البته لازم به ذکر است که ممکن است دندانپزشک تان با توجه به سابقه و وضعيت فعلي رعايت بهداشت دهان و دندان تان تشخيص بدهد و پيش بيني کند که شما در رعايت بهداشت سهل انگاري خواهيد کرد و ممکن است به همين دليل انجام درماني را در مورد شما صلاح نداند. اما اين به معني تعميم اين موضوع نيست). در مورد دندان هاي عقل نهفته نيز در صورتي که بخواهيد ارتودنسي کنيد، طبق نظر ارتودنتيست تعيين تکليف خواهد شد. در حالت کلي نيز دندان هاي عقل اگر جايي براي رويش در فک نداشته باشند و رشد آنها به شکلي باشد که به دندان هاي مجاور لطمه بزند، بايد بيرون آورده شوند. براي اطمينان بايد با مراجعه به عکس راديولوژي محل رويش دندان عقل و دندان مجاور، مسير رويش دندان عقل و احتمال آسيب به ريشه يا دندان مجاور را بررسي کرد. در صورتي که دندان عقل پوسيدگي نداشته باشد يا مزاحمتي براي ساير دندان هاي سالم نداشته باشد، ضرورتي براي درآوردن آن نيست و چه بسا گاهي به عنوان يک دندان اصلي و اساسي يا براي درمان هاي ديگر، مورد استفاده و اتکا قرار بگيرد.

*جراح، دندانپزشک