ماندانا سلحشور
متاسفانه گاهي مواردي پيش مي آيد که کودکي نياز به بستري شدن در بيمارستان، انجام آزمايش هاي گوناگون و عمل جراحي دارد. از اين رو روانشناسان و مشاوران درماني توصيه مي کنند در شرايطي که کودک از سلامت جسماني برخوردار است و هيچ حادثه و رويدادي براي او پيش نيامده است، پدر و مادر يک بار مراحل مختلف بستري شدن را (حتي به صورت اجراي نمايشنامه يي ساده و کوتاه) با او مرور کنند تا در صورت نياز، کودک آمادگي ذهني لازم را براي رويارو شدن با چنين شرايطي داشته باشد. انجام يک عمل جراحي انتخابي (تمريني) نه تنها موجب کاهش اضطراب کودک مي شود، بلکه فرآيند درمان و رسيدگي به موقعيت دشوار بيماري را نيز تسهيل مي کند. براي مثال تصور کنيد کودکي افتاده و پاي او ترک برداشته است. اين کودک نياز به عکسبرداري از استخوان پا دارد. اگر کودک از قبل با مراحل درماني خود آشنا باشد (حتي به صورت عکس، فيلم و...) راحت تر و بهتر مراحل عکسبرداري را مي پذيرد و پزشک جراح نيز زودتر مي تواند او را مداوا کند تا کودکي که گريان و فريادکنان از عمل عکسبرداري مي ترسد و امتناع مي ورزد. دادن آگاهي هاي اوليه و ضروري به کودک از يک طرف ذهنيت وحشتناک او را از آزمايش هاي پزشکي از بين مي برد و از طرف ديگر احساس ترس و بي تابي او را کاهش مي دهد. پدر و مادر بايد به کودک شان کمک کنند خود را با موقعيت بيمارستان سازگار کند و ناراحتي هاي ناشي از مراحل درماني را راحت تر بپذيرد.
تمام کودکان در هر سن و سالي که باشند اگر نسبت به رويداد پيش آمده آگاه و مطلع باشند، بهتر با مشکل کنار خواهند آمد. بديهي است براي آماده سازي ذهن کودک، ابتدا پدر و مادر بايد خود ذهنيتي درست درباره بيماري و مراحل درمان آن داشته باشند تا بتوانند کمک هاي لازم را به کودک شان بکنند.
آمادگي والدين
به طور حتم، داستان هاي ترسناک بي شماري از زبان پدربزرگ ها و مادربزرگ ها درباره لحظه بحراني جدا شدن پدر و مادر از کودک هنگام بستري شدن کودک در بيمارستان ها شنيده ايد. در گذشته در بيمارستان ها قوانين سخت تري در بخش کودکان اجرا مي شد. براي مثال اغلب جراحان در ملاقات اوليه، بدون هيچ آمادگي و مقدمه يي مي گفتند «همين امروز بايد عمل شود» و پرستاران سعي مي کردند کودک را سريع در اتاقي بستري کنند تا او را براي انجام عمل جراحي آماده کنند.
اما امروزه اغلب بيمارستان ها در بخش کودکان، امکاناتي براي والدين پيش بيني کرده اند که در صورت لزوم حداقل يکي از آنها بتواند کنار کودک باشد و او را تا پايان مراحل مختلف آزمايش ها و عمل جراحي (در حد امکان) همراهي کند. در اين گونه شرايط اغلب والدين نيز مضطرب، نگران و تحت فشار عصبي هستند و ممکن است خود به کمک و حمايت نياز داشته باشند. از اين رو پزشکان، پرستاران و کادر درماني بيمارستان سعي مي کنند آنچه را که لازم است پدر و مادر درباره بيماري کودک بدانند، به اطلاع آنها برسانند. آنها قصد دارند استرس ها و نگراني هاي آنها را کاهش دهند. يکي از مواردي که گاهي موجب پريشاني فکر والدين مي شود، بيهوشي ضمن عمل جراحي است. امروزه مراحل مختلف بيهوشي با استفاده از دستگاه هاي جديد و پيشرفته يي صورت مي گيرد که دقت و حساسيت بسيار بالايي دارند.
مورد ديگر زماني است که کودک احتياج به بستري شدن طولاني مدت تري دارد. اغلب بيمارستان ها امکاناتي براي والدين فراهم کرده اند که آنها بتوانند کنار فرزندشان بمانند. در ضمن ساير اعضاي خانواده هم مي توانند در طول روز به ملاقات کودک بيايند. کودک هم مي تواند به محض بهبودي نسبي (تا زماني که مرخص نشده است) با ساير کودکان به بازي يا تماشاي تلويزيون بپردازد.
شرح مشکل
در مواردي که کودک دچار بيماري شده است و نياز به بستري شدن در بيمارستان و عمل جراحي دارد، پدر و مادر مي توانند درباره عمل جراحي در يک فرصت مناسب، خيلي ساده با کودک شان صحبت کنند. براي کودک متناسب با سن و ميزان درک و فهم او از نوع بيماري و مراحل درماني توضيحاتي بدهيد. سعي کنيد از واژگاني که موجب ترس و وحشت کودک مي شود، مثل بريدن، پاره کردن، بخيه زدن و... استفاده نکنيد. تنها بگوييد «جراح با مهارت خودش مشکل تو را حل مي کند». همچنين مي توانيد براي کاستن از ميزان اضطراب کودک اين نکته را به او يادآور شويد که خيلي از کودکان دچار اين گونه بيماري ها و ناراحتي ها مي شوند که با چند روز بستري شدن در بيمارستان حال شان خوب مي شود و زود به خانه برمي گردند.
نکته يي که کودکان کمتر به زبان مي آورند اما موجب ترس و نگراني آنها مي شود، آن است که تصور مي کنند پدر و مادرشان همه چيز را به او نمي گويند. به عبارتي تصور مي کنند اوضاع وخيم تر از آن چيزي است که پدر و مادر مي گويند. والدين براي جلب اعتماد کودک بايد اين اطمينان را به کودک بدهند که گفته هايشان عين حقيقت است و چيزي را از او مخفي نکرده اند تا به اين ترتيب ترس را از دل کودک دور کنند. علاوه بر آن بهتر است والدين سعي کنند هميشه حقيقت را به او بگويند و او را گمراه نکنند.
رويارو شدن با ترس هاي کودک
يکي از نکاتي که ممکن است موجب ترس کودک از عمل جراحي شود، تحمل دردهاي ناشي از عمل است. پدر و مادر براي اينکه نگراني او را در اين مورد کاهش دهند، مي توانند براي او شرح دهند که هنگام عمل، او را خواب مي کنند و او چيزي از عمل جراحي نخواهد فهميد. آنها مي توانند براي کودک توضيح دهند که او با داروي بيهوشي به خوابي عميق و راحت فرو خواهد رفت و پس از پايان عمل جراحي از خواب بيدار خواهد شد.
باز هم تکرار مي شود سعي کنيد از به کار بردن هرگونه کلمه يا جمله يي که موجب هراس کودک شود، جداً بپرهيزيد. نگوييد «تو با گاز بيهوش مي شوي» يا «با تزريق آمپول بيهوش ات مي کنند» زيرا کودک ممکن است بعدها اين گاز را با گاز آشپزخانه که سمي است، يکي بگيرد و شما را دچار مشکل کند. اين اطمينان را به کودک بدهيد که شما در تمام مراحل درمان در کنار او خواهيد بود و بعد از اينکه او از خواب بيدار شود، مي تواند شما را با اسباب بازي مورد علاقه اش ببيند. چنانچه بعد از عمل هم کودک احساس درد داشته باشد، پزشکان يا پرستاران مي توانند داروهايي به او بدهند که درد او را آرام کند.
در ضمن اين نکته را به کودک يادآور شويد که مطرح کردن ترس ها و نگراني ها کاملاً طبيعي و عادي است و هر فردي در چنين شرايطي ممکن است دچار ترس شود. بکوشيد هرگونه سوء تفاهم، بدفهمي و سوءتعبير درباره عمل جراحي را رفع کنيد. اگر فرزندتان نوجواني 15- 14ساله است، او را تشويق کنيد تا با مطالعه و خواندن کتاب هاي علمي- پزشکي ساده درباره کارکرد اندام هاي مختلف بدن آگاهي يابد و درک خود را از نوع بيماري و عمل جراحي بالا ببرد.
يکي ديگر از نگراني هايي که اغلب کودکان در تمام سنين هنگام عمل جراحي به آن دچار مي شوند، ديده شدن اندام هاي خصوصي بدن شان است. اگر عمل جراحي مستقيماً روي اندام هاي جنسي کودک است، اين اطمينان را به او بدهيد که پزشکان و پرستاران براي انجام اين عمل ناگزير به معاينه و پانسمان هستند و او نبايد از آنها خجالت بکشد يا احساس شرمندگي و گناه کند.
کودک را تشويق کنيد هرگونه پرسشي درباره تجربه بيمارستاني و مشکل سلامتي اش دارد، از شما بپرسد. تمامي پرسش هاي کودک را با جديت و شفافيت (تا حد توان درک کودک) پاسخ دهيد. همچنين اين فرصت را به کودک بدهيد که پرسش هاي خود را مستقيم از پزشکان و پرستاران بپرسد.
رهايي از احساس گناه
برخي از کودکان بر اين باورند که بيماري ها و مشکلات جسمي آنها تنبيهي براي بدرفتاري ها و لجبازي هاي آنهاست. آنها ممکن است اين موضوع را به زبان نياورند، ولي اين احساس را مي کنند و معتقدند خودشان موجب آن بيماري شده اند.
براي کودک توضيح دهيد که بيماري او نتيجه رفتار يا کج خلقي هاي او و عمل جراحي هم تنبيهي براي آرام ساختن او نيست. از طرف ديگر، اگر مشکل کودک ناشي از حادثه يا تصادفي باشد که کودک از انجام آن نهي شده بوده است، تاکيد شما بايد بر اين باشد که تنها بي احتياطي او موجب اين پيشامد شده است و صدمه و آسيبي که او ديده، هيچ ارتباطي با تنبيه شدن او ندارد. از اين رو بهتر است هرگاه قصد داريد تذکري درباره رعايت نکته هاي ايمني و سلامتي به کودک بدهيد، توجه کنيد دليل احتياط را حتماً برايش شرح دهيد و او را بي جهت از موضوع هاي واهي نترسانيد. براي مثال به او نگوييد «چون تو به حرف پدر گوش نکردي، افتادي و پايت شکست».
شرح مراحل درمان
سعي کنيد کتاب هاي علمي- پزشکي ساده يي که در حد فهم و درک کودک نوشته شده است، تهيه کنيد و براي او بخوانيد و درباره مطالب آن با کودک حرف بزنيد. براي کودک خردسال مي توانيد لوازم پزشکي اسباب بازي بخريد و از او بخواهيد با گذاشتن گوشي پلاستيکي روي قلب شما يا گرفتن درجه تب يا پانسمان انگشت دست تان او را با کارهاي پزشکان و پرستاران آشنا کنيد. به خاطر داشته باشيد در تمام مراحل درمان، از رفتارها، کلمات، حرکات بدن، آهنگ صدا و تغييرات چهره تان طوري نباشد که موجب ترس و نگراني کودک شود. اگر شما بترسيد و هول کنيد، به طور حتم کودک هم با مشاهده شما خواهد ترسيد.
روز جراحي
هنگامي که به بخش مخصوص جراحي مي رويد، به طور حتم پرستار يا روانشناس بخش درصدد آرام کردن و دادن رهنمودهايي به شما براي مقابله با ترس و اضطراب کودک برمي آيند. شما مي توانيد بعد از جراحي و به محض بيدار شدن کودک، نزد او برويد. در طول مدتي هم که کودک در اتاق مراقبت هاي ويژه به سر مي برد، شما مي توانيد دستورات لازم را براي رفتن به بخش بگيريد و وسايل لازم را براي راحتي کودک فراهم کنيد. براي دانستن نکات لازم هيچ احساس خجالت و شرمندگي نکنيد و هرگونه پرسشي (چه در طول بستري شدن در بيمارستان و چه هنگام مرخص شدن و به خانه رفتن) که در زمينه رسيدگي به وضع کودک تان داريد، از پزشکان و کادر درماني بيمارستان بپرسيد.
