تئاتر جزء هنرهاي فقير ايران محسوب مي شود؛ مخاطب آن خاص هستند، تعداد سالن ها کم است. تماشاگران با اينکه در اين چند سال زياد شده اند اما باز هم مشکلات خاص در زمينه تئاتر وجود دارد. تئاتري ها هم درگير مسائل صنفي هستند و هم مسائل حرفه يي.

تئاتر و خانه اش

سال هاست خانه تئاتر درگير مسائل خود است؛ از ساختن خانه تا تعيين دستمزد. آنها مرتب پيش مسوولان شهرداري مي روند تا بتوانند مساعدت هايي در اين زمينه داشته باشند اما نتيجه يي حاصل نمي شود. آيا اين مساله به عدم توانايي مسوولان خانه تئاتر برمي گردد يا به عدم همراهي مسوولان دولتي. راه حل ديگري وجود ندارد غير از مذاکره؟ چرا نبايد قدرتمند عمل کرده و به طور جدي خواسته هاي خود را فراهم کنند؟

دستمزدها همچنان مساله

اين ديگر امر عادي است تئاترهايي که طي قرارداد با مرکز روي صحنه مي روند دچار مسائل مادي متعددي مي شوند و گاه شش ماه تا يک سال بعد هم بخشي از قرارداد خود را دريافت نکرده اند. مدام هم وعده و وعيدهايي در اين زمينه داده مي شود. در آخرين اتفاق صنفي قرار شده است درجه بندي هنرمندان تئاتر با نظر انجمن هاي خانه تئاتر انجام شود. به عقيده ايرج راد مديرعامل خانه تئاتر؛ «تعيين کف دستمزدهاي گرايش هاي مختلف تئاتر بر اساس بودجه و امکانات امروز تئاتر و افزايش بودجه توليد تئاتر راه رسيدن به دستمزدهاي واقعي است.» وي به مهر گفته است؛ «انجمن ها بر اساس تخصص هاي موجود در بين اعضاي خود درجه بندي شش گانه را معين کردند که اين امر در هيات مديره خانه تئاتر بررسي و ابهام هاي آن برطرف شد. در جلساتي که با اداره کل هنرهاي نمايشي داشتيم بررسي هاي نهايي نيز روي آن صورت گرفت.»

قرارداد تيپ شش ساله

اين تعيين دستمزد بخشي از قضاياي قرارداد تيپ و تصويب آن است که شش سال به طول انجاميد و به همين خاطر در تمام زمينه هاي مورد نظر بررسي هاي لازم انجام و کف دستمزد توليدکنندگان تئاتر بر اساس تعداد معيني اجرا، بودجه تئاتر و تورم سالانه حساب شد.

کمبود يا زيادي بازيگر

بعضي از بازيگران تئاتر به دليل توانايي خود ناگزير مي شوند در چندين تئاتر حضور داشته باشند. گاه اين تئاترها همزمان اجرا مي شوند. در جشنواره آييني سنتي اين مساله بيشتر به چشم مي خورد. ايسنا درباره اين مساله به نظر قطب الدين صادقي اشاره کرده است و اين را مشکلي دانسته که از سينما به تئاتر سرايت کرده است. اين استاد تئاتر گفته است؛ «در دوره گذشته اين محدوديت ها وجود نداشت، چرا که بازيگران نمايش هاي سنتي هر يک تخصص ويژه خود را داشتند و در آن نقش ويژه خبره مي شدند، اما امروزه ديگر چنين تخصص هايي وجود ندارد. علاوه بر اين سيستم آموزش ما در دانشگاه ها هم راه به جايي نمي برد زيرا بسياري از استادان نمايش ايراني چيز خاصي در چنته خود ندارند، بنابراين مشکل همچنان وجود دارد.»

عدم حضور استادان در دانشگاه ها

اما هدايت هاشمي تاکيد کرده است؛ «تا به حال هيچ آموزشگاه آزادي براي آموزش اين شيوه ها نداشته ايم.بهرام بيضايي به عنوان يکي از درخشان ترين استادان نمايش سنتي است که در هيچ دانشگاهي تدريس نمي کند. هنرمنداني مانند سعدي افشار و ديگراني که قابليت اجراگر بودن را دارند، هم هرگز براي تدريس به دانشگاه ها دعوت نمي شوند يا اينکه در گزينش رد مي شوند، حتي براي افرادي مانند ما هم فرصت تدريس در دانشگاه ها فراهم نمي شود.»

تفاوت بودجه

همزمان با جشنواره آييني سنتي، جشنواره تئاتر رضوي هم مراحل برگزاري خود را دنبال مي کند. تعدادي از اهالي تئاتر به تفاوت بودجه و امکانات اين دو جشنواره اشاره مي کنند.

تئاتر خصوصي

اين روزها بحث تئاتر خصوصي افزايش يافته است و گهگدار رخ مي دهد. هم اکنون در تماشاخانه ايرانشهر اين اتفاق افتاده است. همچنين گروه هاي نمايشي همچون ليو با نمايشخواني و نقد اثر به استمرار و افزايش توانايي هاي خود مي پردازند. شايد در اين گونه نشست ها است که برخي ضعف ها برطرف مي شود.

بازار تئاتر

نخستين بازار تئاتر ايران با هدف ايجاد تبادلات فرهنگي، هنري و استفاده بهينه از ظرفيت هاي نمايشي کشور جهت معرفي آثار نمايشي به مديران جشنواره ها، رويدادهاي معتبر بين المللي، تماشاخانه ها، تهيه کنندگان، سرمايه گذاران آثار نمايشي و بازاريابان بين المللي، همزمان با برپايي بيست و هشتمين جشنواره بين المللي تئاتر فجر در تهران برپا خواهد شد. اين اتفاق احتمالاً چندان مورد استقبال کشورهاي ديگر قرار نمي گيرد، نمونه اش حضور تنها 51 کشور در جشنواره تئاتر آييني سنتي است. البته تنها پنج تئاتر از اين کشورها اجرا شد و بقيه مقاله دادند.

«هر مشخصه يي که احزاب واقعي داشتند ما در حزب خران به طنز و شوخي داشتيم. اين حزب مرامنامه خاصي هم داشت و فلسفه اش هم اين بود که هر کسي که دروغ بگويد خلاف مي کند و... حزب خران از ميان داوطلبان عضوگيري مي کرد ولي به اين صورت نبود که هر خري را هم راه بدهند. شرايط عضو شدن خيلي مشکل بود، داوطلبان بايد سند و مدرکي دال بر خريت خود ارائه مي دادند بعد کميته خربگيري به شور مي نشست و درباره پذيرفتن يا نپذيرفتن فرد تصميم مي گرفت. سندها خيلي متفاوت بود مثلاً يک آقايي رساندن پولي را که پيدا کرده بود به صاحبش، به عنوان سند خريت ارائه داده بود.»اين گوشه يي از روايت کوتاه عمران صلاحي طنزنويس و يکي از اعضاي حزب خران از اين حزب است که در دوره يي از تاريخ معاصر ايران شکل گرفت. ديگران هم درباره حزب خران نوشته اند، اما نوشته ها آنقدر پراکنده و کم بوده که محقق ارجمند تاريخ فريد قاسمي که ديده درباره همه احزاب آن دوره کتاب هاي مفصل نوشته شده و اين حزب از قافله عقب مانده است، آستين ها را بالا زده و کتابي منتشر کرده است با نام «روزنامه حزب خران».فريد قاسمي محقق تاريخ مطبوعات است. کتاب هاي زيادي از او در زمينه تاريخ مطبوعات ديده ايم و بيش از هر محققي به اين موضوع توجه دارد و بسياري از مطبوعات قديمي به همت او در دسترس مردم قرار گرفته يا حتي نسخه هايي از آن کشف شده است. طبيعي است اولين چيزي که نظر فريد قاسمي را در حزب خران جلب کرده، روزنامه آن حزب بوده، اما چون مي دانسته اطلاعات منسجم درباره اين حزب کم است، مقدمه مفصلي هم درباره خود حزب نوشته است که خواندنش اگر بيشتر از متن کتاب به آدم نچسبد به يقين لذتش کمتر نيست. اين حزب مثل بقيه احزاب کارت شناسايي داشته و چهره هاي نام آوري هم افتخار عضويت در آن را داشته اند. اين حزب مثل همه احزاب اساسنامه يي هم داشته است که اساس آن ايجاد روح خرپروري در دنيا، رفع ظلم از عموم خرهاي بارکش و سيخونک خورده و پاره کردن همه پوزه بندها و افسارها، ابراز علاقه جدي به امور خرکي، ايجاد دنيايي که در آن خرها به راحتي زندگي کنند و هيچ کس خر ديگري نباشد، پشتيباني از دهقانان جوکار، يونجه کار و شبدرکار و... بوده است. حزب خران به سياق بقيه احزاب براي خودش شعاري هم داشت و «گاوان و خران باربردار/ به زآدميان مردم آزار» شعار اصلي آنان بود.به هر حال کتاب فريد قاسمي همزمان که ما را با گوشه يي از تاريخ ايران که زمينه شکل گيري چنين حزبي در آن فراهم شده است، آشنا مي کند، از نظر طنز هم جذاب و خواندني است.

اميراطهر سهيلي، کارگردان جوان مشهدي که تنها 26سال دارد دست به ساخت فيلمي به سبک نوآر در ايران زده است. «يک خيانت منصفانه» تماماً به صورت سياه و سفيد تصويربرداري مي شود.داستان فيلم پيرامون بازيگري ناشناس و درجه دو (با بازي مهدي اميني خواه) است که پس از يک تماس تلفني مشکوک زندگي اش از هم مي پاشد.

فيلم «مارادونا، دست خدا» به کارگرداني «مارکو ريسي» 21 مردادماه ساعت 16 در سالن سينما تک موزه هنرهاي معاصر تهران به نمايش درمي آيد. «مارادونا، دست خدا» ماجراي زندگي پرکش و قوس اسطوره دنياي فوتبال، همان گونه که خودش روايت کرده، است. فيلم در زمان حال شروع مي شود و در فلاش بک هايي ما را به گذشته او مي برد؛ مردي با موفقيت هاي عظيم و اشتباه هاي بزرگ و نيز با ظرفيتي پايان ناپذير براي خود.

- منتخب فيلم هاي مستند اجتماعي کانون فيلم ناجي هنر در خانه هنرمندان نمايش داده شده و سپس نقد و بررسي مي شود. فيلم هاي پول کثيف، حسرت، همهمه از جنس سکوت، مرز مهران، فرو بردن يک برگ، تفنگ، پير سوران، کبود و حکايت قورباغه و پنير تا سه شنبه بيستم مرداد ماه نمايش داده مي شود و سپس توسط دکتر سيدمجيد حسيني زاد، دکتر اميرحسن ندايي و دکتر اسماعيل بني اردلان نقد و بررسي مي شوند. اين آثار از ساعت 10 تا 13 تا 20 مرداد به نمايش درمي آيند. نشست اکران و نقد و بررسي ويژه فيلم مستند «يکي از هزاران» به کارگرداني «احمد جان ميرزايي» ساعت 18 سه شنبه 20 مرداد با حضور دکتر شهناز اتابک پزشک فيلم و پدرام اکبري مستندساز و مجري کارشناس برنامه در سالن بتهوون خانه هنرمندان ايران برگزار مي شود.

پيدا کردن آيدا شاملو سخت است. اگر هم پيدايش کنيد دو سه جمله يا تک کلمه بيشتر نمي گويد. اين بار فقط گفت حالش خوب است. هنوز هم تکليف وسايل شاملو معلوم نيست. آن ماجراي قديمي همچنان ادامه دارد اما به شکل ديگري. پس از فوت سياوش شاملو، تکليف اسباب و يادگاري هاي باقيمانده از احمد شاملو چه مي شود؟ در حال حاضر سيروس شاملو به عنوان وارث سياوش شاملو است. سياوش شاملو در ارديبهشت درگذشت. آيدا بلافاصله بيانيه يي داد و مرگ او را تسليت گفت.حالا بايد ديد «ع. پاشايي» به عنوان وکيل اين خانواده چگونه از اين مسير سخت و دشوار عبور مي کند. مسيري که سال ها ادامه دارد و تمام نمي شود. هر دو طرف قصد داشتند اموال شاملو به صورت موزه شاملو درآيد. آيدا به دست نخورده ماندن ترکيب خانه شاملو و تبديل آن به موزه شاعر ملي ايران اعتقاد داشت و سياوش شاملو با استخدام سه کارشناس حقوقي، ماترک شاعر از جمله کتابخانه، دستخط هاي شاعر و اثاثيه منزل وي را قيمت گذاري کرد تا با پرداخت سهم همسر شاعر (آيدا) اين اموال را تصاحب کند. اين اتفاق پس از چند جلسه دادگاه رخ داد. سياوش شاملو لوازم شخصي پدرش را در يک مزايده اجباري، به دستور دادگستري کرج، به قيمت 550 ميليون تومان خريده بود و گفته بود با اين وسايل، موزه شاملو را راه اندازي خواهد کرد. البته او در دادگاه ديگري با قيمت حدود 300 ميليون تومان توانست اين اثاث را از آن خود کند و در يک پنجشنبه اجناس مرتبط با شاملو از خانه شاملو و آيدا سرکيسيان در نزديکي کرج تخليه شده بود. هرچند صبح روز دوشنبه 28 ارديبهشت 1388 سياوش شاملو فرزند احمد شاملو، پس از يک دوره بيماري در بيمارستان جم تهران درگذشت. به نظر مي رسد اين مرگ پايان اختلاف فرزندان شاملو با همسر او آيدا بود. هر چند در اين ميان بحث آثار امانتي نيز مطرح است. پاشايي به عنوان وکيل به تابلوهاي نقاشي ايران درودي و چند نقاش ديگر و همچنين تنديس سر احمد شاملو ساخته مددي اشاره کرده بود.

آيدا آخرين همسر احمد شاملو است. همان عشقي که در شعرهاي شاملو، به ويژه در دو دفتر آيدا، درخت و خنجر و خاطره و آيدا در آينه آمده است. احمد شاملو در يکي از گفت وگوهايش در مجله فردوسي تاثير او را چنين توصيف کرد؛ «هر چه مي نويسم به خاطر اوست و به خاطر او... من با آيدا آن انساني را که هرگز در زندگي خود پيدا نکرده بودم پيدا کردم.» آيدا شاملو در برخي کارهاي احمد شاملو مانند مجموعه کتاب کوچه با او همکاري داشت و سرپرست اين مجموعه بعد از او است. هرچند زياد و به سرعت نتوانست باقيمانده اين کار را دنبال کند و اين يکي از مسائلي بود که هميشه موجب اختلاف بود. مدت ها است عنوان مي شود قرار است جلد دوازدهم کتاب کوچه منتشر شود اما اين اتفاق نيفتاده است. کتاب بامداد هميشه نيز اثر اوست. هر چهار فرزند احمد شاملو از همسر اول وي (اشرف اسلاميه) هستند. در همان روزهاي سخت بود که سيدعطاءالله مهاجراني در سايت شخصي خود مطلبي با عنوان «شادي شيخي که خانقاه ندارد» خطاب به آيدا شاملو نوشت؛ «وقتي شعر شاملو را از آغاز تا انتها مي خوانيم، حضور آيدا در آينه مهر، از هر حضور ديگري پررنگ تر است. ميراث و موزه شاملو کلمه است. نبايد کار به حراج دارايي هاي شاملو- پوسته لغزنده و ريزنده دارايي ها- بينجامد و در اين ميان سايه اندوه بر نگاه و قلب بانويي بنشيند که شعر شاملو و ادبيات ما به او ديني تاريخي دارد و البته طلبي تاريخي، آيدا آينه و شاهد لحظه ها و هميشه هاي شاعر بوده است.»

گيسو فغفوري؛اينکه چه کسي وزير ارشاد باشد و چه کسي نباشد، براي آن هنرمنداني که تکليف خود را با دولت دهم روشن کرده اند، شايد چندان مهم نباشد، اما براي برخي فردش مهم است و براي خيلي هم چنين خبرهايي جذابيت هاي پيدا و پنهان خودش را دارد، چون وزارت ارشاد يکي از وزارتخانه هايي بود که اولين نشانه هاي اختلاف در دولت نهم از آنجا به بيرون درز کرد. به هر حال چندي پيش خبرگزاري دولتي ايرنا نام سه نفر را به عنوان نامزدهاي قطعي وزارت ارشاد اعلام کرد که نام آورترين آنها غلامعلي حدادعادل بود. جواد شمقدري کارگردان منتقد صفارهرندي و به خصوص معاونت سينمايي اش و محمد حسيني دو نام ديگر بودند.حدادعادل همچنان که برخي پيش بيني مي کردند، اين سمت را نپذيرفته است. او به خبرنگاران گفته است؛ پيشنهادي به من نشده است. البته شايعه اش جدي است اما اصلش نه،و وقتي که خبرنگاران از تمايلش به وزارت ارشاد هم پرسيده اند، شوخي هايي از همين دست تحويل داده و گفته همين جايي که هستم، خوب است. با اين حساب مانده اند دو رقيب جدي؛ شمقدري و محمد حسيني. اگرچه سينماگران چندان حال و حوصله ورود به بحث کي وزير باشد و کي نباشد را ندارند، اما در دوره هاي قبل که نام شمقدري مطرح شد، با مخالفت هاي جدي مواجه شد. با اين حال هر دو نفر برنامه هاي خود را به محمود احمدي نژاد تقديم کرده اند، با اين توضيح که محمد حسيني برنامه اش را براي دو وزارتخانه علوم و ارشاد ارائه کرده است. ديروز در خبرها آمده بود حضور محمد حسيني به عنوان وزير در کابينه قطعي شده است. اگرچه با ويژگي هايي که احمدي نژاد دارد تا روز معرفي کابينه نمي توان به طور قطعي از بودن کسي در فهرست مطمئن حرف زد، اما از او به عنوان يکي از اعضاي کابينه نام برده اند، اما هنوز اعلام نشده است براي کدام وزارتخانه. جواد شمقدري چهره مشهورتري است نسبت به حسيني به خصوص که در سال هاي اخير شمقدري سخنان واکنش برانگيزي در زمينه سينما و فرهنگ داشته است. سيدمحمد حسيني پيش از اين در سمت هاي معاون حقوقي، پشتيباني و پارلماني وزارت علوم، قائم مقام وزارت علوم، رئيس هيات مديره انتشارات علمي فرهنگي، مديرعامل و رئيس هيات مديره سروش، معاون صدا و سيما، نماينده مجلس هفتم، رايزن علمي و فرهنگي در خارج از کشور و مشاور پارلماني رئيس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي مشغول به فعاليت بوده است.در همين حال شمقدري هم که برنامه هايش را داده است و متواضعانه گفته است؛ «بنده در هر سمتي که رئيس جمهور بخواهد حاضرم خدمت کنم، حتي جاروکشي»، چند روز پيش از موضعي حرف زده است که گويي وزارتش قطعي است. او گفته است؛ در دولت دهم فعاليت هنرمندان به خاطر اينکه در جبهه هاي سياسي بوده اند، ممنوع نمي شود، اما اگر به خاطر اجراي عدالت، دست شاه نشينان از يکسري امکانات ويژه کوتاه شود، نبايد آن را به قضاياي سياسي و انتخاباتي ربط دهند.با اين حساب بحث درباره وزارت علوم حسيني، احتمال وزارت را براي شمقدري بيشتر مي کند، اما کار براي شمقدري نيز آسان نيست. اگرچه مخالفان سينمايي او به دلايلي که بر همگان روشن است درباره وزارت او و اصلاً کابينه سکوت کرده اند، اما او در ميان اصولگرايان نيز مخالفاني دارد که زمزمه هاي مخالفت هاي جدي با او ديروز با سخنان احمد توکلي عضو بانفوذ و اصولگراي مجلس هشتم آغاز شده است. او نوشته است چگونه مي توان کارهاي بزرگ را به مردان کوچک يا مردان بزرگ ولي بي تناسب سپرد؟

به آخرين اظهار نظرها هم مي شود نگاهي دوباره کرد.

شمقدري (گزينه اصلي وزارت ارشاد)؛ در دولت دهم فعاليت هنرمندان به خاطر اينکه در جبهه هاي سياسي بوده اند، ممنوع نمي شود، اما اگر به خاطر اجراي عدالت، دست شاه نشينان از يکسري امکانات ويژه کوتاه شود نبايد آن را به قضاياي سياسي و انتخاباتي ربط دهند. (18 مرداد)

يحيي زاده؛ کميسيون فرهنگي مجلس به هيچ وجه در ارتباط با مصداق اعلام موضع و نظر نکند، ولي از طريق کميسيون نامه يا بيانيه يي نسبت به شرايط کسي که مي خواهد وزير ارشاد شود و ويژگي هايي که بايد وزير پيشنهادي داشته باشد، صادر شده و به رئيس جمهور ارائه شود. (سه شنبه اين بيانيه يا نامه قرار است نهايي و منتشر شود. 19 مرداد)

عليرضا سجادپور دبير هيات اسلامي هنرمندان (از او به عنوان معاون سينمايي اين دوره اسم مي برند)؛ مهم ترين نياز سينماي ما تحول ساختاري است که اين موضوع در اولويت قرار دارد. تمام مباحث ما در حوزه سينما بايد به سمت ساختار اداري برود تا بتوانيم با قدرت بيشتر اين هنر صنعت را مديريت کنيم. اگر سينما به درستي هدايت شود، استعدادها شکوفا مي شود. (مهر، 19 مرداد)

بهترين درام هاي اجتماعي سينما انتخاب و معرفي شدند و در صدر آنها همان آثاري به چشم مي خورد که بسياري از منتقدان ايراني هم آنها را به عنوان بهترين ها برگزيدند. «بهترين سال هاي زندگي ما» (ويليام وايلر) و «چه کسي از ويرجينيا وولف مي ترسد» (مايک نيکولز) جزء مدرن ها است و از کلاسيک ها هم «اومبرتو د» (ويتوريو دسيکا)، « 12 مرد خشمگين» (سيدني لومت) و «شب هاي کابريا» (فدريکو فليني) در اين فهرست قرار دارند. فيلم هاي «اتوبوسي به نام هوس» با بازي «مارلون براندو»، «کشتي گير» با بازي «ميکي رورک»، «رودخانه مرموز» با حضور «شان پن» و «محبوب ميليون دلاري» با بازي «هيلاري سوانک» نيز نظر کساني که در نظرسنجي سايت مووي وب شرکت کردند را به خود جلب کرده است.

اين ليست همچنين مجموعه يي از فيلم هاي جديد را در خود دارد مانند آخرين فيلم آنجلينا جولي «بچه عوضي» به کارگرداني (کلينت ايستوود) يا فيلم قديمي تر و تاثيرگذاري همچون «رهايي از شاوشنگ» (فرانک دارابونت). «کلاهبردار» و «آرزوهاي بزرگ» هم در اين ليست قرار دارند؛ فيلم هايي که مي توان روزها و ساعت ها به آنها فکر کرد.

ورشکستگي سينما در انگليس

50 شرکت توليد فيلم در انگليس در 18 ماه اخير ورشکسته شده اند. اين اتفاق در حالي رخ داده که تعداد سينماروها افزايش يافته است و سينماي بريتانيا درآمد 6/6 ميليارد دلاري داشته و پرسودترين بازار فيلم در اروپا، خاورميانه و آفريقا است. روزنامه انگليسي زبان اينديپندنت اين ورشکستگي را از آن شرکت هاي کوچک ساخت فيلم مي داند و گزارش مي دهد؛ بحران مالي و اقتصادي دنيا در يکي دو سال اخير بيش از همه شرکت هاي کوچک توليد فيلم را تحت تاثير قرار داده و در يک سال گذشته برخي از اين شرکت ها فعاليت هاي خود را متوقف کرده اند. البته از نگاه يک مدير شرکت فيلمسازي «صنعت فيلمسازي در برابر بحران هاي مالي کاملاً انعطاف پذير است. اما خطر سرمايه گذاري در پروژه فيلمسازان مستقل بسيار بالا و پيامد آن افزايش ورشکستگي فيلمسازان مستقل است.» در واقع با وجود کاهش توليد تعداد فيلم ها اما تعداد سينماروها کم نشده است. موفقيت تجاري و هنري فيلم هاي مستقل و خارج از جريان اصلي سينماي جهان مانند «جونو» جيسن ريتمن و «ميليونر زاغه نشين» دني بويل در سال هاي اخير نشان مي دهد مردم اشتهايي سيري ناپذير براي تماشاي آثار مستقل و خلاقانه دارند و همين فيلم ها هستند که بازگشت سرمايه را با فروش هاي خوب خود تضمين مي کنند.