مژده دقيقي

«در آينه که نگاه مي کنيم، فکر مي کنيم تصويري که روبه رويمان است تصوير دقيقي است. ولي کافي است يک ميليمتر حرکت کنيد تا اين تصوير تغيير کند. در واقع به طيف بي پاياني از تصاوير نگاه مي کنيم. ولي نويسنده گاهي بايد آينه را بشکند- چون در آن سوي اين آينه است که حقيقت به ما مي نگرد. به عقيده من، به رغم تفاوت هاي فراواني که وجود دارد، عزم شجاعانه و راسخ براي بيان حقيقت راستين زمانه و جوامع ما وظيفه خطيري است که در مقام شهروند بر دوش همه ماست. در واقع يک الزام است. اگر چنين عزمي در بينش سياسي ما جايي نداشته باشد، به احياي آنچه کم وبيش از دست رفته -يعني شرافت انساني- اميدي نمي رود.» (از سخنراني هرولد پينتر در مراسم جايزه نوبل)

انجمن پنغقلمف انگلستان جمعه 31 ژوئيه خبر داد به احترام هرولد پينتر نمايشنامه نويس انگليسي، جايزه ادبي جديدي بنيان گذاشته است. جايزه پن/ پينتر هر سال به يک نويسنده خلاق و برجسته انگليسي يا ساکن انگلستان در هر ژانري اهدا مي شود که مجموعه آثارش «به دليل ارتباط با زمانه حاضر نمونه تفکر هرولد پينتر» باشد و به گفته پينتر نگاهي «شجاعانه و استوار» به جهان و «عزم راسخي براي بيان حقيقت راستين زمانه و جوامع ما» داشته باشد. مبلغ نقدي اين جايزه هزار پوند است. جايزه ديگري نيز به همين مبلغ به يک نويسنده زنداني تعلق مي گيرد که با مشورت با کميته نويسندگان زنداني انجمن پن انگلستان انتخاب مي شود. مراسم اين جايزه 14 اکتبر آينده در کتابخانه بريتانيا برگزار خواهد شد. آنتونيا فريزر بيوه پينتر و رئيس سابق انجمن پن انگلستان که عضو هيات داوران و از مهم ترين حاميان اين جايزه است، گفته است؛ «اين جايزه قدرداني از شهامت نويسندگاني است که در اين کشور و ساير کشورها همچون پينتر موضعي اصولي در زمينه آزادي هاي نويسندگان اتخاذ کرده اند.» رئيس کنوني انجمن پن انگلستان نيز گفته است؛«پينتر نه تنها نويسنده يي بااستعداد بود، بلکه به طور فعال از ارزش جسارت و تهور در ادبيات دفاع مي کرد و غالباً از سوي کساني که درصدد خاموش کردن نيروي همواره غيرقابل پيش بيني کلمات و افکار هستند، تهديد مي شد.»

هرولد پينتر نمايشنامه نويس، فيلمنامه نويس، بازيگر، کارگردان، شاعر و فعال سياسي انگليسي دسامبر گذشته پس از مبارزه يي طولاني با بيماري سرطان در 78سالگي درگذشت. او 29 نمايشنامه

- از جمله «جشن تولد»، «نگهبان»، «بازگشت» و «خيانت»- و 21 فيلمنامه نوشت، و 27 نمايشنامه مانند «تبعيدي ها»ي جيمز جويس را به صحنه برد. پينتر از تاثيرگذارترين نمايشنامه نويس هاي انگليسي عصر مدرن است. نمايشنامه هايش غالباً روايت تضادهاي شديد ميان شخصيت هاي متزلزلي هستند که به دنبال سلطه بر ديگران اند و براي اثبات روايت خود از گذشته تلاش مي کنند. خاطره مضمون غالب در نمايشنامه هاي اوست؛ هستي ما را خاطره يي تسخير کرده است؛ خاطره يي هر قدر تخيلي يا در معرض خطا از دنيايي از دست رفته که در آن همه چيز امن، مطمئن و قطعي است.

پينتر در جواني از مخالفان سياست جنگ سرد بود و به همين دليل از رفتن به خدمت سربازي امتناع کرد. او از نخستين اعضاي کمپين خلع سلاح هسته يي و از حاميان جنبش ضدنژادپرستي در انگلستان بود. با گذشت زمان در مقالات، مصاحبه ها و سخنراني هايش بيشتر به طور مستقيم به مسائل سياسي مي پرداخت. در 1985 در ماموريتي از طرف انجمن جهاني پن همراه با آرتور ميلر نمايشنامه نويس امريکايي، براي بررسي شکنجه نويسندگان در بند و اعتراض به اين امر به ترکيه رفت. از مخالفان سرسخت جنگ خليج فارس، بمباران يوگسلاوي در دوران جنگ کوزوو توسط نيروهاي ناتو، جنگ ايالات متحده در افغانستان، حمله به عراق و سياست هاي اسرائيل بود. پينتر در جنبش ضدجنگ در انگلستان بسيار فعال بود و بارها از حمله امريکا به عراق انتقاد کرده بود. در اظهارات سياسي تندش توني بلر نخست وزير انگلستان را «ابلهي گمراه» خوانده و دولت جرج بوش را با دولت آلمان نازي مقايسه کرده بود. پينتر در سال 2005 اعلام کرد ديگر نمايشنامه نخواهد نوشت و تمام وقتش را صرف فعاليت سياسي و سرودن شعر خواهد کرد؛ «گمانم 29 نمايشنامه نوشته ام. فکر مي کنم براي من کافي است... اکنون نيروهايم صرف کارهاي ديگري مي شود- در سال هاي اخير چند سخنراني سياسي در مکان ها و مناسبت هاي مختلف ايراد کرده ام... نيروي خيلي زيادي را به طور مشخص صرف اوضاع سياسي مي کنم که در شرايط موجود به نظرم بسيار بسيار نگران کننده است.»

آکادمي سوئد در 13 اکتبر 2005 اعلام کرد تصميم گرفته است جايزه نوبل ادبيات آن سال را به هرولد پينتر اهدا کند. اعلام اين خبر بحث هايي را در پي داشت. مواضع سياسي تند پينتر انتقادهاي زيادي را برانگيخته بود و برخي منتقدان او را شايسته دريافت جايزه نوبل نمي دانستند. اگر چه پينتر به دليل بيماري نتوانست شخصاً در مراسم اهداي جايزه نوبل شرکت کند، ولي ويدئوي سخنراني اش با عنوان «هنر، حقيقت و سياست» در اين مراسم پخش شد. اين سخنراني بحث هاي باز بيشتري را موجب شد و برخي مفسران پينتر را به ضديت با امريکا متهم کردند. با اين حال، پينتر در سخنراني خود تاکيد کرده بود از سياست ها و اقدامات دولت امريکا (و کساني که به اين دولت راي داده اند) انتقاد مي کند، نه از همه شهروندان امريکا که بسياري از آنها «به وضوح از اقدامات حکومت شان بيزارند و از آنها شرم دارند و خشمگين اند». جايزه نوبل و سخنراني پينتر بار ديگر علاقه عمومي را به زندگي و آثار او برانگيخت و موجب اجراهاي جديد از نمايشنامه هايش و تجديد چاپ آثارش شد.