پيمان حاج محمودعطار - peymanattar@yahoo.com
چندي پيش روزنامه ها به نقل از آقاي جمشيدي سخنگوي قوه قضائيه نوشتند صرفاً قوه قضائيه مجاز به انتشار اسامي مفسدان اقتصادي است.
در اين مقاله با استناد به مواد قانوني، سعي خواهد شد نظريه يي برخلاف نظر حقوقي ايشان مطرح شود به اميد آنکه خوانندگان گرامي با مداقه و بررسي دو نظريه و بيان نظرات خود، موضوع را بالنده تر کنند.
در شريعت مقدس اسلام و در آيات قرآن کريم و روايات اهل بيت عليهم السلام، تاکيد موکدي بر امر به معروف و نهي از منکر شده و مهم ترين امر به معروف و نهي از منکر مبارزه با سوءاستفاده از بيت المال اعلام شده است.
در تاريخ چهار سال و هشت ماه خلافت اميرالمومنين علي(ع) به دفعات شنيده و خوانده ايم که آن حضرت در برخورد با سوءاستفاده کنندگان از بيت المال حتي اگر از نزديک ترين وابستگانش باشند، ذره يي اغماض و چشم پوشي نداشته است که پرداختن به آن خارج از حوصله اين مقال است.
نکته مهمي که در بررسي دوره خلافت آن امام بايد در اينجا مطرح شود، علني و آشکارکردن مفاسد اقتصادي کارگزاران حکومتي ايشان و نيز آگاه کردن مردم از اجراي مجازات مفسدان اقتصادي بوده است. يک نمونه از نحوه برخورد آن حضرت با يکي از کارگزارانش در اهواز خواندني است. وقتي علي بن هîرîمه که ناظر بازار اهواز بود از بازاريان رشوه گرفت، حضرت نامه يي به رفاعه بن شداد قاضي منصوب خود در اهواز مي فرستد و مرقوم مي دارد؛ «وقتي نامه ام به تو رسيد ابن هرمه را از بازار برکنار کن و به مردم اعلام کن و او را زنداني کن و حکم من را به کارگزارانت اعلام کن و هرگونه غفلت و تفريطي موجب هلاکت در نزد خداوند خواهد شد.»
حضرت در اين نامه کيفيت برخورد با ناظر حکومتي متخلف را اين گونه بيان مي دارد؛ «پس چون روز جمعه فرا رسد، او را از زندان بيرون بياور و 35 ضربه شلاقش بزن و در بازارها بگردانش. هر کس عليه او مد عي شد و شاهد آورد، خود و شاهدش را سوگند بده. آنگاه از محل دارايي او (ابن هرمه) مقدار شهادت داده شده را به مدعي بپرداز. سپس او را با خواري و زشتي به زندان بازگردان و پاهايش را ببند و در وقت نماز باز کن. بين او و کسي که برايش خوراک، نوشيدني، پوشاک يا زيراندازي بياورد حائل مشو و نگذار کسي که به او خصومت و کينه مي آموزد و اميد آزادي به او مي دهد، بر او وارد شود. اگر بر تو ثابت شود که کسي چيزي به او ياد داده که بر ضرر مسلمانان است، او را با تازيانه بزن و زنداني اش کن تا توبه کند و دستور بده زندانيان در شب به حياط زندان درآيند تا تفرج کنند. جز ابن هرمه را، مگر آنکه بترسي که بميرد، که در اين صورت با زندانيان به حياط بياورش. چون در او توان ديدي، پس از 30 روز، 35 ضربه شلاق ديگر، غير از 35 ضربه اول بر او بزن و آنچه در بازار انجام دادي و اينکه چه کسي را بعد از آن خائن برگزيده يي برايم بنويس و جيره و روزي خائن را قطع کن.» در نظام جمهوري اسلامي ايران نيز از سال هاي گذشته، بحث مبارزه همه گير با مفاسد مالي و اقتصادي در وزارتخانه ها و سازمان ها و نهادهاي دولتي و وابسته به دولت و نيز نهادهاي عمومي غيردولتي مطرح بوده است. نخستين بار مقام رهبري در ارديبهشت ماه 1380 دستور پيگيري اين موضوع را تحت فرمان هشت ماده يي به روساي قواي سه گانه به ويژه قوه قضائيه صادر کردند.
در اين راستا در ارديبهشت 1387 (سالگرد فرمان هشت ماده يي) کميسيون اصل 90 قانون اساسي مستقر در مجلس شوراي اسلامي، ليست تعدادي از مفاسد اقتصادي مکشوفه کميسيون در وزارتخانه ها و سازمان هاي دولتي را در صحن علني مجلس قرائت کرد و قوه قضائيه را مکلف به تشکيل پرونده قضايي براي متهمان مندرج در اين گزارش، خارج از نوبت دادرسي کرد. همچنين مجلس شوراي اسلامي در راستاي لزوم انتشار اسامي مفسدان اقتصادي اصلاحيه يي تحت عنوان ماده واحده قانون اصلاح ماده (188) قانون آيين دادرسي کيفري در 24 خرداد 1385 تصويب کرد و توسط آقاي احمدي نژاد رئيس جمهوري جهت اجرا ابلاغ شد. اين قانون بعدها به قانون آزادي انتشار اسامي مفسدان اقتصادي يا قانون تشهير موسوم شد. بر اساس اين قانون که با شماره 35605 به وزارت دادگستري ابلاغ شده است، قانون اصلاح تبصره (1) ماده (188) قانون آيين دادرسي دادگاه هاي عمومي و انقلاب در امور کيفري مصوب 1378 و الحاق سه تبصره به آن که در جلسه علني 24 خردادماه مجلس شوراي اسلامي تصويب شد، جهت اجرا ابلاغ شده است.
طبق ماده واحده قانون اصلاحات ذيل در ماده (188) قانون آيين دادرسي دادگاه هاي عمومي و انقلاب در امور کيفري مصوب 1378 به عمل مي آيد؛ «الف- تبصره (1) ماده (188) به شرح زير اصلاح مي شود؛ تبصره 1- منظور از علني بودن محاکمه، عدم ايجاد مانع جهت حضور افراد در جلسات رسيدگي است. خبرنگاران رسانه ها مي توانند با حضور در دادگاه از جريان رسيدگي گزارش مکتوب تهيه کرده و بدون ذکر نام يا مشخصاتي که معرف هويت فردي يا موقعيت اداري و اجتماعي شاکي و مشتکي عنه باشد، منتشر کنند. تخلف از حکم قسمت اخير اين تبصره در حکم افترا است.
همچنين تبصره هاي ذيل به عنوان تبصره هاي (3)، (4) و (5) به ماده (188) الحاق مي شود.
بر اساس تبصره (3) الحاقي در موارد محکوميت قطعي به جرم ارتکاب اختلاس، ارتشا، مداخله يا تباني يا اخذ پورسانت در معاملات دولتي، اخلال در نظام اقتصادي کشور، سوءاستفاده از اختيارات به منظور جلب منفعت براي خود يا ديگري، جرائم گمرکي، جرائم مالياتي، قاچاق کالا و ارز و به طور کلي جرم عليه حقوق مالي دولت، به دستور دادگاه صادرکننده راي قطعي خلاصه متن حکم شامل مشخصات فرد، سمت يا عنوان، جرائم ارتکابي و نوع و ميزان مجازات محکوم عليه به هزينه وي در يکي از روزنامه هاي کثيرالانتشار و عنداللزوم يکي از روزنامه هاي محلي منتشر و در اختيار ساير رسانه هاي عمومي گذاشته مي شود. مشروط به آنکه ارزش عوايد حاصل از جرم ارتکابي يکصد ميليون ريال يا بيشتر از آن باشد. همچنين مرجع تجديد نظر موظف است حداکثر ظرف مدت شش ماه به پرونده هاي موضوع اين ماده رسيدگي و حکـم صادر کند در صـورت تاخير بدون عذر موجـه قضات شعبه رسيدگي کننده به مجازات انتظامي از درجه (4) به بالاتر محکوم مي شوند. بر اساس تبصره (5) الحاقي نيز هر يک از مقامات قضايي يا اجرايي که از تکليف موضوع اين ماده تخلف نمايد يا به نحوي از انحا مانع از اجراي آن گردد به مجازات مقرر در ماده (576) قانون مجازات اسلامي محکوم خواهد شد.»
قانونگذار برابر تبصره (1) پيشگفته به کليه خبرنگاران اجازه داده است قبل از قطعيت حکم دادگاه و در مراحل رسيدگي و محاکمه متهم يا متهمان نسبت به اطلاع رساني از پرونده به مردم با رعايت شرايط خاص اقدام کنند. ملاحظه مي شود برابر ماده واحده قانون انتشار اسامي مفسدان اقتصادي که در خردادماه 1385 به تصويب رسيد، علاوه بر قوه قضائيه کليه رسانه هاي گروهي و روزنامه هاي کثيرالانتشار و محلي مجاز بلکه مکلف به انتشار مشخصات کامل محکوم عليه و خلاصه يي از حکم محکوميت وي هستند.
ادامه دارد