شيرين ياوري
سريال « فاکتور 8» که روز هاي زوج و جمعه ها از شبکه يک سيما پخش مي شود با برخورداري از داستاني علمي - پليسي همراه با نوآوري ها و خلاقيت هاي خاص توانسته است به نسبت در جذب مخاطب موفق تر عمل کند. شايد بتوان گفت جدا از داستان و فضاي قصه کارگرداني رضا کريمي و بازي بازيگران که در سريال هاي مشابه و گاه متفاوت ديگر خوب عمل کرده اند و حضور دکتر قطب الدين صادقي که بيشتر در عرصه تئاتر فعاليت مي کند، در اين سريال با بازي خوب شان جذابيت آن را دو چندان کرده اند، از نقاط مثبت اين مجموعه به حساب مي آيند. رضا کريمي را بيشتر با فيلم هاي سينمايي چون «عشق«2»، «هزاران زن مثل من»، «تب» و «انعکاس» و مجموعه هاي تلويزيوني چون «شبي از شب ها» و «مرده متحرک» مي شناسيم. آنچه مي خوانيد بخشي از گفت وگوي ما با کريمي است.
---
- آقاي کريمي چند سالي بود شما کار تلويزيون نکرده بوديد، دليل آن چه بود و چطور تصميم به ساخت سريال فاکتور 8 گرفتيد؟
بله، همان طور که اشاره کرديد چند سالي بود در تلويزيون کار نکرده بودم البته پيشنهاداتي براي ساخت تله فيلم و سريال داشتم ولي يا فرصتش پيش نمي آمد يا با قصه و طرحي روبه رو نمي شدم که برايم جذاب باشد. اما سال گذشته طرح اوليه اين سريال را که از طرف آقاي جودي به من پيشنهاد شد، خواندم و احساس کردم طرح از فضا و قصه تازه يي برخوردار است که مي توان آن را به يک کار جذاب و پربيننده تبديل کرد.
- گمانه زني هايي مبني بر واقعي بودن اين داستان وجود دارد. در مورد آن کمي توضيح دهيد.
به اين معني که داروي فاکتور 8 در ايران ساخته شده است، نه، در واقع اين اتفاق نيفتاده است. ولي گروه هايي هستند که روي اين دارو کار مي کنند. پس اين محوريت قصه دور از واقعيت نيست و احتمالاً برخي از موانعي که سر راه اين آدم ها وجود دارد، همان هايي است که در اين سريال نمايش داده مي شود.
- ورود کارگردانان سينما به تلويزيون اتفاقي است که به تازگي خيلي شاهد آن هستيم، به نظر شما علت اين اتفاق چيست؟
فکر مي کنم اخيراً مسوولان تلويزيون نگاه حرفه يي تري به ساخت سريال ها دارند و در اين راستا هم از کارگردان هاي حرفه يي دعوت به کار مي شود که نشان مي دهد کيفيت کار و جذب مخاطب از اهميت بيشتري برخوردار شده است. البته به نظر من ورود کارگردان هاي سينما به تلويزيون الزاماً به معني ماندگاري آنها در تلويزيون نيست.
- به نظر شما مي توان گفت علت اين اتفاق رکود سينما و وضعيت بهتر تلويزيون به نسبت آن است؟
به هر حال حجم توليد در سينما قابل قياس با حجم توليد در تلويزيون نيست. به توليد رساندن يک کار سينمايي گاهي طولاني مي شود و بعضاً کارگردان ها براي اينکه دور از فضاي کار نباشند از برخي پيشنهادهاي تلويزيوني استقبال مي کنند.
- با توجه به اينکه کارگردان ها در سينما به نسبت تلويزيون از آزادي هاي بيشتري برخوردار هستند، محدوديت هاي تلويزيون براي آنان اذيت کننده نيست؟
البته سينما هم محدوديت هاي خاص خودش را دارد مهم اين است که کارگردان چه در سينما باشد و چه در تلويزيون بتواند راه حل هايي براي رفع اين محدوديت ها پيدا کند، به طوري که اساس کارش لطمه نخورد.
- مي دانيم که تفاوت هايي بين سينما و تلويزيون در کادر و نوع مخاطب وجود دارد، راهکار شما براي غلبه بر اين تفاوت ها چه بوده است؟
اين تفاوت ها خيلي گسترده تر است اما در هر دو اساس به تصوير کشيدن قصه است. در سينما مخاطبان مان از جنس ديگري هستند. اولين مشخصه شان اين است که خودشان براي ديدن فيلم مي آيند يعني فيلم را انتخاب مي کنند، بليت مي خرند و به سينما مي آيند. اما در تلويزيون فيلم به خانه آنها مي آيد البته باز انتخاب مي کنند بين شبکه هاي مختلف و سريال هاي مختلف. تفاوت اين دو رسانه علاوه بر اين به مجموعه مشخصات ديگري نيز برمي گردد.مهم اين است که اين تفاوت ها را بشناسيم و در کار لحاظ کنيم.
- سريال فاکتور 8 يک داستان علمي است که اين گونه داستان ها خودشان به تنهايي از جذابيت کافي برخوردار نيستند و حتماً کارگردان و نويسنده بايد به آن شاخ و برگ بدهند و داستان هاي جانبي به آن اضافه کنند. شما براي اين مساله چه کاري انجام داديد؟
فکر مي کنم نويسندگان اين کار تا حدودي متوجه اين نکته يي که شما اشاره کرديد، بوده اند و سعي کرده اند کار صرفاً يک کار علمي نباشد اما وقتي من فيلمنامه را خواندم به اين نتيجه رسيدم که در همين راستا قصه نياز به تغييرات و اصلاحاتي دارد که بخشي از آن تا قبل از تصويربرداري انجام شد و بخشي ديگر به ناچار به زمان تصويربرداري موکول شد. البته اصلاح قصه در ضمن کار تصويربرداري بسيار سخت است و من هم تا آنجا که مجال داشتم اين کار را کردم، اين بخشي از کار من بود که مربوط به قصه مي شد اما نکته ديگر اجراي درست و مناسب اين قصه بود و نوع روايت تصويري که بايد در ارتباط با آن صورت مي گرفت و در اين خصوص هم سعي کردم کار اجراي تازه يي در قياس با کارهاي ديگر داشته باشد و از طرف ديگر در مرحله فيلمبرداري از بازيگراني استفاده کنم که خيلي در تلويزيون ديده نشده باشند و چهره هاي تکراري نباشند و حتي از بازيگراني استفاده کنم که چهره شان براي بيننده تازگي داشته باشد.
- چرا قسمتي از اصلاحات فيلمنامه به زمان فيلمبرداري موکول شد؟ اگر همه اصلاحات را قبل از فيلمبرداري انجام مي داديد کار از کيفيت بالاتري برخوردار نبود؟
در وهله اول ظاهر و فيزيک آنها بود که متناسب با نقش باشد. اما با توجه به چند بعدي بودن شخصيت ها، توانايي و قابليت بازيگراني که انتخاب مي کنم برايم اهميت زيادي داشت. شايد يک دليل که گرايش بيشتري به بازيگران تئاتر داشتم همين بود که منجر به استفاده بيشتر از اين دوستان در کار شد. ضمن کار گاهي به شوخي به دوستان مي گفتم بد نيست بعد از اتمام فيلمبرداري يک اجرا از اين کار را در تالار وحدت بگذاريم.
- يکي از عوامل مهم موفقيت سريال شما انتخاب بازيگران اين مجموعه است، اين انتخاب بر چه مبنايي بود؟
من از بازيگري استفاده نمي کنم که کاملاً نا شناخته باشد يا انتخابش براي نقش ريسک باشد. در واقع آنقدر آموخته ام و تجربه کرده ام که درصد ريسکم در اين موارد پايين بيايد. تمام بازيگراني که انتخاب کرديم يا سابقه کار تلويزيوني و سينمايي يا تئاتر داشته اند و کاملاً با فضاي بازيگري آشنا بوده اند. مهم اين بود که انتخاب درست صورت بگيرد. ولي اينکه ترديد داشته باشم که اين بازيگران نتوانند نقش را ايفا کنند يا تماشاچي نتواند با آنها رابطه برقرار کند، نه اين طور نبوده و به انتخاب هايي که کرده بودم اطمينان داشتم.
- يکي از جذابيت هايي که در تمام داستان هاي دنيا وجود دارد و هميشه تماشاگر از ديدن آن لذت مي برد عشق و ارتباط هاي عاشقانه است ولي با وجود اينکه اين يک داستان علمي است و به تنهايي فاکتور هاي جذابيت براي مخاطب در آن کمتر وجود دارد، شما از يک رابطه عاطفي در آن استفاده نکرديد؟
اتفاقاً ارتباطات عاطفي در کار وجود دارد و قصه به هيچ وجه خالي از اين ارتباطات نيست اما ضرورتي نبود که براي جذب مخاطب بيشتر متوسل به کليشه هاي هميشگي بشويم. تازگي قصه اين اميد را به ما مي داد که مردم حتماً از آن استقبال مي کنند. ضمن آنکه فکر مي کنم مردم ما از قصه ها و فضاها و مناسبات تکراري خسته شده اند و به دنبال قصه ها و فضا و ارتباطات تازه هستند.
- فرموديد يکي از دلايلي که باعث شد اين کار را بپذيريد فيلمنامه آن بود که برايتان جذابيت و تازگي داشت. بيشتر در اين مورد توضيح دهيد.
بله، تازگي داشت و پتانسيل اينکه تبديل به يک کار جذاب بشود را دارا بود. قدم اولي که کارگردان بايد بردارد تا کارش مخاطب پيدا کند، انتخاب قصه و فضايي است که تازگي داشته باشد. وقتي فيلمنامه را خواندم، مي توانستم پيش بيني کنم يک تفاوت آشکار با کارهاي رايج دارد و اگر من هم به عنوان کارگردان در تمام موارد درست و با دقت عمل کنم، مي توانم کار جذاب و گيرايي عرضه کنم.
- اگر بخواهيم در مورد شخصيت هاي داستان صحبت کنيم، پيشينه هر کدام از شخصيت ها کاملاً براي ما مشخص نيست. مثلاً شخصيت هومن برق نورد در فيلم که براي بيننده کاملاً مشخص نيست که اين آدم چقدر آلمان بوده و دقيقاً آنجا چه مي کرده و الان براي چه در ايران است يا خود خانم ايران منش در مورد زندگي گذشته اش که براي چه از همسرش جدا شده است و... و اين گذشته شخصيت هاي اصلي براي ما به صورت سوال در فيلم باقي مانده است.
به هر حال نمي توان در فيلمنامه به تمام جزييات زندگي و پيشينه شخصيت ها پرداخت. از نقطه آغاز قصه و متناسب با ضرورت آن به شخصيت ها پرداخته مي شود. گذشته يي که به آن نپرداختيم در نوع رفتار شخصيت ها و مناسبات شان با ديگران آشکار مي شود. به عنوان مثال ما گذشته خانم ايران منش را نديديم ولي مي شنويم و به واسطه صحنه هايي به آن اشاره مي شود که شوهري داشته و از او جدا شده و حالا سر اينکه بچه پيش چه کسي باشد با هم مشکل دارند يا اينکه تحقيقاتي داشته که در کنگره مونيخ تاييد شده است. به بعضي شخصيت ها هم به اندازه ماموريت شان در قصه مي شود پرداخت که آنها ايفاي نقش مي کنند و بيرون مي روند.
- فکر نمي کنيد اگر بيشتر به شخصيت دکتر کامران مي پرداختيد اين شخصيت براي تماشاچي مانوس تر بود و به سوالاتي که در ذهن بيننده در مورد دکتر کامران شکل مي گيرد پاسخ داده مي شد؟
ما مي خواستيم شخصيت دکتر کامران براي بيننده مرموز باشد. اگر نمي خواستيم مرموز باشد، به گونه ديگري به آن مي پرداختيم. در واقع همين اندازه پرداختن بود که باعث شد بيننده او را به عنوان شخصيت مرموز تا قبل از مرگش ببيند و دنبال کند. اگر مي خواستيم نيت ها و پيشينه اش را آشکار کنيم و به جزيياتش بپردازيم ديگر مرموز نبود. در واقع ما بيشتر از ديد شخصيت اصلي يعني دکتر ايران منش به اين شخصيت نگاه کرديم.
- يکي از نقاط قوت اين سريال گره گشايي است که به مرور و خيلي آهسته در سريال براي بيننده باز مي شود.
بله، همين طور است که مي گوييد.
- اين مساله توسط شما اعمال شد يا نويسنده؟
به هر حال اساس اين قصه حاصل کار نويسندگان است. تلاش من اين بود که به عنوان کارگردان، اجرايي درست و مناسب از کار داشته باشم و طبيعتاً بر مبناي سليقه خودم.
- به نظر شما کشمکش هاي داستان خيلي پشت سر هم و بدون وقفه اتفاق نمي افتد، طوري که تعدد اين اتفاقات تماشاچي را خسته مي کند؟
بازتاب اين نبوده و فکر مي کنم اين نکته يي که اشاره مي کنيد بيشتر به جذابيت کار کمک کرده و شايد يکي از دلايلي بوده که مردم با علاقه مندي کار را دنبال مي کردند.
- يکي از نکاتي که در مورد اين سريال گفته مي شود، دکوپاژ خوب اين مجموعه است.
دکوپاژ يا برگردان تصويري يک کار اهميت زيادي دارد. روايت تصويري درست در جذابيت يک کار نقش مهمي را بازي مي کند. همان طور که اگر در يک متن از کلمات و جملات به درستي استفاده شده باشد روان تر خواهد بود و خواننده با اشتياق بيشتري آن را مي خواند.گرامر تصويري هم نقش تعيين کننده خودش را دارد.
- اتفاقي که در يک سال اخير بيشتر شاهد آن هستيم استفاده از گروه نويسندگان است. شما به عنوان کسي که از اين گروه در سريال تان استفاده کرديد چقدر با اين کار موافق هستيد؟
من از زماني کارم را شروع کردم که فيلمنامه نوشته شده بود و در رابطه با اين کار از ابتدا در جريان نبودم ولي به نظر من يک کار گروهي روي فيلمنامه خيلي خوب است. در صورتي که يک تيم هماهنگ باشند، نتيجه آن را خيلي مثبت مي بينم. اين موضوع در سينماي دنيا وجود داشته و دارد ولي اينکه يک نفر سرپرست باشد و بر گروهي نظارت کند را من تجربه نکرده ام و نمي دانم.
- موضوع جديدي مثل فاکتور 8 بر چه اساسي شکل مي گيرد ؟
موضوعات برخاسته از مسائلي است که در جامعه وجود دارد. بحث کمبود دارو مساله يي است که براي ما در جامعه غريبه نيست. بعضي ها بيشتر درگير آن بودند و بعضي کمتر و همين طور بحث قاچاق و بالا رفتن قيمت دارو. مسائلي که اين مجموعه به آن پرداخته، تاثير گرفته از جامعه و مشکلات و معضلاتي است که وجود دارد.
- سريالي که الان ساخته شده چه ميزان به آنچه قبل از ساخته شدن در ذهن تان بود، نزديک است؟
خيلي زياد. به هر حال هيچ وقت صد درصد اين اتفاق رخ نمي دهد. هميشه بيشترين مساله ام فيلمنامه بود. نظراتي روي فيلمنامه داشتم که اگر اعمال مي شد خيلي مي توانست به جذاب تر شدن کار کمک کند. در واقع شايد به نوعي فرصت اعمال اين تغييرات نبود. از اجراي کار راضي ام. گروه خيلي خوبي داشتيم چه جلوي دوربين و چه پشت دوربين. تک تک بازيگران براي ايفاي نقش هايشان زحمت کشيدند. آقاي محمد افسري به عنوان تصويربردار بسيار با من همراه بودند همين طور آقاي رضا جودي به عنوان تهيه کننده شرايط مطلوبي را براي توليد اين کار فراهم کردند.
- از شيوه پخش چهار روز در هفته راضي هستيد؟
براي اين کار خوب بود و خوب جواب داد. نوع قصه ما به گونه يي بود که بهتر بود خيلي بين قسمت هاي آن فاصله نيفتد و قطعاً پخش هفتگي براي چنين کاري مناسب نبود.
- کار بعدي تان چيست؟
در حال پيش توليد يک فيلم سينمايي هستيم به نام آدمکش که اميدواريم بتوانيم اوايل تيرماه فيلمبرداري آن را شروع کنيم.
- در چه ژانري است؟
روانشناختي، اجتماعي است.
