
حسين امامي*
برخي از شبکه هاي مشهور تلويزيوني جهان، چند سالي است به فکر اين موضوع افتاده اند که محدوديت زمان و مکان را براي بينندگان خود حذف کنند. حال فرق نمي کند اين برنامه ها مي تواند شامل فيلم هاي سينمايي باشد يا سريال هاي تلويزيوني، مسابقات ورزشي يا حتي اخبار. مديران اين شبکه هاي خبري به دنبال استفاده از ابزار ديجيتال و فناوري هاي نوين براي ارائه خدمات متنوع به مخاطبان خود هستند تا بدون محدوديت زماني و مکاني قادر باشند به اطلاعات و خدمات مورد نظر خود دست يابند.
اين تنها تغيير در روش پخش برنامه است. براي عملي شدن ديگر تغييرات عمده و هيجان انگيزي که در زمينه توليد و پخش برنامه هاي تلويزيوني و امکانات وسيع انتخاب براي مشتريان در راه است، بايد منتظر آينده نه چندان دور بود.
تلويزيون که بيش از 50 سال پيش اختراع و عرضه شد به عنوان يک وسيله کارآمد و گاه ضروري مورد توجه بوده است. به واسطه اين تکنولوژي صنايع و توليدات زيادي رشد و گسترش يافته اند و سرمايه زيادي در اين بخش در جريان است. هم اکنون نزديک به يک ميليارد گيرنده تلويزيوني در سراسر دنيا وجود دارد و تعداد کانال هاي ارائه دهنده برنامه هاي تلويزيوني بالغ بر چند صد کانال است. اين صنعت عظيم به يک حالت متعادل و يکنواخت رسيده است. پيدايش و استفاده از روش هاي ديجيتال در کاربردهاي مختلف و دستاوردهايي که اين روش ها به همراه دارند از يک سو و نياز و ترغيب براي جايگزين کردن استانداردهاي کهنسال تلويزيون از سوي ديگر خبر از يک تحول بزرگ در تکنولوژي تلويزيون مي دهد. تلويزيون هاي ديجيتال نسل جديد رسانه تصويري هستند که سيگنال هاي حامل اطلاعات در آنها اساساً به صورت رقمي و ديجيتال است. رشد روزافزون علوم و تکنولوژي در شاخه هاي مختلف و نيز پيشنهاداتي که براي همراه شدن رسانه هاي تصويري با اين پيشرفت ها مطرح مي شود، تلويزيون ديجيتال را هر چه بيشتر به واقعيت نزديک مي کند. بايد مقدمات مختلفي فراهم و موانع زيادي حذف شوند تا اين تحول جامه عمل به خود بپوشد.
پخش برنامه هاي تلويزيوني به صورت ديجيتالي، شروعي است براي فناوري تلويزيون هاي همراه. همان طور که هم اکنون در هر اتومبيلي مي توان به سادگي به راديو گوش داد، به زودي بايد انتظار تلويزيون را در هر اتومبيلي داشته باشيم. کارخانجات اتومبيل سازي مرسدس بنز (دايملر کرايسلر) و بي ام و مدت ها است با اين طرح مشغول هستند البته با در نظر گرفتن اين نکته که به محض حرکت اتومبيل، مانيتور تلويزيون جلوي راننده خاموش مي شود ولي سرنشينان صندلي عقب مي توانند همچنان برنامه تلويزيوني خود را حين حرکت هم پيگيري کنند.
ديجيتال در برابر آنالوگ
همه ما با تلويزيون آشنا هستيم. تلويزيوني که اغلب ما در منزل داريم يک دستگاه آنالوگ است. سيستم هاي تلويزيون آنالوگ سابقه طولاني در کشورهاي پيشرفته دارد. استاندارد وضع شده روي اين سيستم ها در مدت زمان زيادي بدون تغيير مانده است. تنها در مواردي پيشرفت هايي، آن هم به صورت سازگار با روش هاي قديمي انجام پذيرفته است. به عنوان مثال پس از رايج شدن تلويزيون هاي رنگي هنوز سيگنال هاي تلويزيوني توسط گيرنده هاي سياه و سفيد قابل نمايش اند.
تصاويري که از طريق هوا يا کابل به اين دستگاه منتقل مي شوند، به صورت سيگنال هاي آنالوگ فرستاده و دريافت مي شوند. سيگنال هاي آنالوگ از امواجي تشکيل مي شوند که پيوسته در حال تغييرند. به بيان ديگر، در هر لحظه از زمان مقدار سيگنال مي تواند بين مقادير ماکزيمم و مينيمم مجاز باشد. در مقابل سيگنال هاي ديجيتال به صورت نقاط دقيقي که در فواصل زماني معين روي منحني انتخاب شده اند منتقل مي شوند.
با توجه به تغييرات و پيشرفت سريع تکنولوژي در زمينه هاي مختلف و با به وجود آمدن نيازهاي جديد نظير کنفرانس ويدئويي و رسانه هاي چندمحيطه و نيز اشباع تدريجي بازار و فعاليت هاي وابسته به رسانه هاي تصويري، به نظر مي رسد تکنولوژي رايج تلويزيوني احتياج به يک نوگرايي و تغيير بنيادي دارد. تلويزيون رقمي يا ديجيتال يک تحول در زمينه تکنولوژي تصوير خواهد بود. در اين روش جديد انتقال و نمايش تصاوير، اطلاعات همواره به صورت رقمي ذخيره يا پردازش مي شوند.
از طرفي ديگر يک رابطه دوسويه بين بيننده و تلويزيون برقرار است و امکان انتخاب نمايش دلخواه تصوير از سوي بيننده وجود دارد. ضمناً به تصاوير مي توان حجم داد يا آنها را سه بعدي ديد.
اين تلويزيون ها و اين سيستم دريافت برنامه ها، به ظاهر مانند تلويزيون هاي قبلي و قديمي 50 سال پيش هستند که آنتني بر پشت بام داشتند ولي در اصل با آنها تفاوت اساسي دارند، از جمله؛
- تصوير باکيفيت ايده آل
- صداي ايده آل مانند سي دي همراه با امکان پخش استريو با پنج کانال شبيه Dolby AC3
- امکان استفاده از بخش هاي خدماتي و کاربردي مختلف مانند اينترنت و پست الکترونيکي
- امکان پخش برنامه هاي خدماتي همراه و همزمان با يک برنامه تلويزيوني مانند5 EPG
- پخش برنامه ها با قدرت کمتر در مقايسه با سيستم پخش آنالوگ، در نتيجه مصرف برق کمتر براي مراکز فرستنده برنامه هاي تلويزيوني
- و بسياري امکانات ديگر.
تلويزيون هاي ديجيتالي درغرب
بريتانيا با 70 درصد استفاده کننده تلويزيون هاي ديجيتال، در اين زمينه از ديگر کشورهاي جهان پيشي گرفته است. بر اساس مطالعات آف کام، موسسه ناظر بر اجراي مقررات تلويزيوني بريتانيا، تا پايان سال 2005 ، 17 ميليون و 500 هزار خانه کانال هاي تلويزيوني ديجيتال دريافت کرده اند که پيش بيني مي شود اين رقم تا پايان سال جاري (2006) از 70 درصد خواهد گذشت.
ايالات متحده امريکا با 55 درصد در رديف دوم قرار دارد اما هيچ يک از کشورهاي اروپايي از ميزان 50 درصد نگذشته اند. در بريتانيا حدود 10 ميليون و 500 هزار دستگاه «فري ويو» که امکان دريافت کانال هاي تلويزيوني ديجيتال را از طريق آنتن هاي هوايي فراهم مي کند، فروخته شده است. در همين حال براي نخستين بار ميزان خانه هاي مشترک شبکه ماهواره يي «اسکاي» از خانه هايي که به طور آنالوگ و به وسيله آنتن هاي هوايي، کانال هاي تلويزيوني را دريافت مي کنند بيشتر شده است.
«آف کام» مي گويد تا پايان سال 2005 هفت ميليون و 700 هزار خانه مشترک «اسکاي» شده اند. اين رقم 600 هزار بيش از خانه هايي است که به صورت آنالوگ تلويزيون تماشا مي کنند. هفت خانه از 10 خانه يي که تلويزيون ديجيتال تماشا مي کنند به وسيله آنتن اين کانال ها را دريافت مي کنند. هزينه خريد دستگاه هاي «فري ويو» از سال 2003 رو به کاهش گذاشته و به 41 پوند در سال 2005 رسيده است.
در سه ماه آخر سال 2005 بيش از يک ميليون و صد هزار خانه به دريافت کننده هاي ديجيتال مجهز شده اند که بيش از هر دوره ديگري بوده است. در مجموع دو ميليون و 700 هزار خانه در سال 2005 به تجهيزات دريافت کانال هاي تلويزيوني ديجيتال مجهز شده اند که بيشترين رقم سالانه در اين زمينه است. در گزارش «آف کام» پيش بيني شده تا پايان سال 2010 حدود 95 درصد خانه هاي بريتانيا به يکي از امکانات دريافت تلويزيون هاي ديجيتال مجهز خواهند شد. به گفته وزير فرهنگ بريتانيا دستيابي به سطح 70 درصد «تحولي چشمگير» به حساب مي آيد.
دولت بريتانيا در راستاي اجراي پروژه تلويزيون ديجيتالي در سطح اين کشور، مرکزي را به اسم SWRTCHCO راه اندازي کرده است. اين مرکز با ادعاي اينکه پروژه خدمات تلويزيوني ديجيتال خانه هاي بريتانيايي را متحول خواهد کرد يکي از بخش هاي کليدي وظايف خود را اطلاع رساني عمومي در مورد اين پديده جديد معرفي کرده است.
دولت بريتانيا طبق برنامه درصدد است در سال 2008 انتقال به تلويزيون ديجيتال را آغاز کند و در سال 2012 کاملاً سيگنال هاي تلويزيون آنالوگ را خاموش کند. در حال حاضر روند به کارگيري دستاوردهاي ديجيتالي در بريتانيا موفقيت آميز ارزيابي شده و طبق آمار60 درصد بريتانيايي ها حداقل يک گيرنده ديجيتالي در خانه هاي خود دارند.
همچنين بنا به دستور کنگره امريکا که اواسط سال 2004 ابلاغ شد، تمامي شبکه هاي سراسري و آزاد امريکا - که بدون پرداخت آبونمان و روي آنتن هاي معمولي قابل دريافت هستند- موظفند تا پايان سال 2007 تمامي برنامه هاي خود را با استفاده از سيستم ديجيتال پخش کنند و برنامه هاي آنالوگ خود را از فوريه 2009 رسماً تعطيل کنند.
در آلمان در سال 1998 تصميم به راه اندازي پروژه پخش برنامه هاي راديو و تلويزيوني به صورت ديجيتالي گرفته شد. اجراي اين طرح برعهده اداره مخابرات آلمان (دويچه تلکام) است که قرار است تا سال 2010 در سراسر آلمان تمامي پخش راديو و تلويزيوني را به پخش ديجيتالي تغيير دهد و از آن به بعد تمامي مراکز پخش آنالوگ (سيستم هاي پخش قبلي) تعطيل خواهند شد.
از چند سال پيش در برلين براي اولين بار پخش ديجيتالي برنامه هاي تلويزيوني به صورت DVB-T با هشت برنامه تلويزيوني روي دو کانال با موفقيت شروع به کار کرد و تاکنون اين برنامه ها به بيش از 26 برنامه تلويزيوني گسترش يافته اند.
سال 2003، سال پخش آخرين برنامه تلويزيوني به صورت آنالوگ در برلين بود. بنابراين برلين، اولين شهري در جهان بود که به طور کلي سيستم پخش تلويزيوني خود را از آنالوگ به ديجيتال تغيير داد.
هم اکنون در بسياري از مناطق پرجمعيت آلمان کار پخش برنامه هاي تلويزيوني به صورتT DVB- در دستور کار است و تا سال 2005 تمامي شهرهاي بزرگ آلمان را مي پوشاند. در مناطقي که هنوز سيگنال هاي DVB-T را نمي توانند دريافت کنند، پخش برنامه ها همچنان تا سال 2010 به صورت آنالوگ ادامه مي يابد.
نحوه توليد برنامه هاي تلويزيون هاي ديجيتال
توليد ديجيتالي برنامه هاي تلويزيوني جديد از آنجا آغاز مي شود که به وسيله يک دوربين فيلمبرداري ديجيتالي، صحنه ها فيلمبرداري مي شوند که به معناي آن است که صدا و تصوير هرکدام به صورت ديجيتال (رقمي - صفر و يک) ضبط مي شوند و به همين ترتيب در ادامه خود، از مرکز فرستنده تلويزيوني صدا و تصوير به صورت ديجيتالي پخش مي شوند. از اينجا به بعد فقط تلويزيون هايي قادرند اين برنامه ها را دريافت کنند که به گيرنده هاي ديجيتالي مجهز باشند تا بتوانند صدا و تصوير را همان طور که قبلاً به صورت ديجيتال کدگذاري شده اند، به صورت اوليه شان برگردانند. اين عمل به وسيله دستگاهي به نام «دي کدر» انجام مي شود.
بيش از ده ها سال است که برنامه هاي تلويزيوني فقط از طريق آنتن هاي فرستنده يا کابل هاي تلويزيوني پخش مي شود که نوع امواج ارسالي، تاکنون آنالوگ بوده است. مانند سيستم هاي پال در اروپا، سکام در ايران و NTSC در امريکا و کانادا که براي همگي تلويزيون هاي خانگي قابل دريافت و پخش بوده است.
نحوه پخش ديجيتالي برنامه هاي تلويزيوني
پخش و دريافت ديجيتالي برنامه هاي تلويزيوني به سه طريق ممکن است؛ از طريق کابل (DVB-CتCable)؛ بدين صورت که از مراکز فرستنده تلويزيوني به تک تک خانه ها کابل کشي مي شود و برنامه ها به صورت سيگنال هاي ديجيتالي - الکتريکي از طريق کابل هاي مخصوص انتقال تصوير مستقيم به خانه ها منتقل مي شود. براي مراکز شهرها و مناطق پرجمعيت و مناطق مسکوني آپارتماني که با کابل کشي کمي بتوان همزمان تعداد زيادي خانوار را تحت پوشش قرار داد، و همچنين به علت اينکه در شهرهاي بزرگ ساختمان هاي بلند مانعي جدي براي پخش امواج تلويزيوني هستند، بيشتر از اين روش استفاده مي شود.
- از طريق ماهواره(:(DVB-S Satellite در اين روش ابتدا از مراکز فرستنده تلويزيوني، برنامه ها از طريق کابل به ايستگاه هاي زميني ماهواره يي منتقل مي شوند و بعد از طريق ماهواره هاي تلويزيوني که روي مدار زمين در حرکتند، نقاط مشخصي از کره زمين را تحت پوشش قرار مي دهند. مصرف کنندگاني که تحت پوشش قرار گرفته اند، مي توانند با نصب آنتن هاي بشقابي، از برنامه هاي تلويزيوني ديجيتالي استفاده کنند. اين روش بيشتر براي مناطق مسکوني پراکنده يا دور از مراکز فرستنده تلويزيوني پيشنهاد مي شود.
- از طريق آنتن(:(DVB-T Terrestrial در اين شيوه از مراکز فرستنده تلويزيوني، برنامه ها از طريق کابل به آنتن هاي مختلفي در شهر يا منطقه مورد نظر انتقال مي يابد. اين آنتن هاي عظيم مرکزي امواج را در چندين جهت همزمان پخش مي کنند تا منطقه مورد نظر را بپوشانند. با توجه به محدود بودن قدرت پخش امواج (براي جلوگيري از خطرات احتمالي تاثير سوء امواج بر انسان ها) اين آنتن ها را بايد در فواصل مشخصي تکرار کرد. معمولاً پخش از طريق چندين آنتن به طور همزمان، باعث سايه افتادن روي تصاوير تلويزيوني يا کلاً خراب کردن تصاوير مي شود که براي جلوگيري از اين مشکل، از تکنيک هاي بسيار پيچيده يي استفاده شده که فقط در پناه فناوري مدرن ديجيتالي و برنامه هاي بسيار قوي و پيچيده کامپيوتري ميسر شده است. با اين روش، با داشتن يک آنتن روميزي و اتصال آن به STB مي توان به راحتي برنامه هاي تلويزيوني را که به صورت ديجيتالي پخش شده اند، دريافت کرد. و در مناطقي که به طور کامل و قوي تحت پوشش قرار دارند، مي توان با يک تلويزيون پرتابل در فضاي باز تلويزيون تماشا کرد. تلويزيون حرفه يي بايد مخاطب حرفه يي داشته باشد و اين دو لازم و ملزوم يکديگرند. زمان نشستن و ديدن يک تصوير اجباري گذشته است و ريموت کنترل هاي تلويزيون از شکل ساده پيچيده تر شده اند.
در حال حاضر برخي از شبکه هاي تلويزيوني، امکاناتي را فراهم آورده اند که بيننده مي تواند همزمان به اطلاعات متفاوتي دست يابد و براساس نياز خود و انتخاب هر مرحله به واسطه دکمه هاي خاص موجود روي ريموت کنترل آنها را تماشا کند. امکاناتي که شما از طريق اين تلويزيون هاي ديجيتالي که به اختصار به آنها DTV مي گويند دسترسي پيدا مي کنيد بدين شرحند و البته در حال افزايش.
1- دسترسي به اطلاعاتي راجع به شخصيت اصلي فيلم به طور آنلاين
2- دسترسي به تصاوير پشت صحنه و مدل هاي ساخته شده و انيميشن سازي ها
3- دسترسي به اطلاعات جانبي محيطي يا خلاصه ابتدايي برنامه در حال پخش، تاريخ ساخت و...
4- امکان تغيير زبان
5- امکان پخش تصاوير از زواياي مختلف دوربين (در پخش کنسرت هاي موسيقي و مسابقات ورزشي)
6- زمان پخش و مدت برنامه
7- ضبط برنامه دلخواه
8- و همين طور تصاوير تلويزيون هاي معمولي با امکان زوم.
در اين نوع سرويس ها که در برخي از شبکه هاي تلويزيوني امريکا و انگلستان و... از جمله ABC پخش مي شود ديگر نيازي به خط برگشت بين بيننده و برودکستر نيست.