علي اکبر قاضي زاده

ما را چه بي رحمانه و ناگهاني از کودکي هايمان دور کردند. مثل اينکه غولي کينه ورز از آنجايي که بوديم، ما را برداشت و پرت کرد وسط اين ميدان پر از دلتنگي ها. چرا؟ چه مي دانم؟ آن غول بي پير آن کودکي پررنج، اما قشنگ را از ما گرفت تا بشويم اينکه هستيم. باز رفتم سراغ يادمان ها؟ نه، خيال دارم از گروهي از بر و بچه هاي محله ام بنويسم که درست «از زبان من همي گويند سخن». منظورم پديدآورندگان مجموعه «همه بچه هاي من» است که اين روزها از شبکه يکم پخش مي شود؛ کاري خانوادگي که بيشتر محصول تلاش بچه محل هاي بچگي من است. عرض مي کنم. اين مجموعه سرشار است از دغدغه هاي بعد از ميانسالي؛ بچه هاي ما که حالا مثلاً بزرگ شده اند، اما هنوز نگران حال و کارشان هستيم، بچه هاي آنان- يا بچه هاي بستگان ما- که دلمان براي همه شان پرپر مي زند، دوستان مان که حالا نمي توانيم نسبت به دلمشغولي هاي آنان و بچه ها و بچه هاي بچه هاي آنان بي تفاوت باشيم و... اين مجموعه، کار خانگي مرضيه برومند است. از سرآسياب دولاب خياباني به سوي غرب مي رفت به نام کرمان. ته اين خيابان ميدان کوچکي بود که اول معروف بود به «خط ده شي- ده شاهي-». از اين ميدان اتوبوس هاي زمختي، مسافران را تا ميدان ژاله مي برد و ده شاهي( نيم ريال) کرايه مي گرفت. بعد هم- باور کنيد نمي دانم چرا- اسمش شد«ميدان کلانتري». در کوچه يي در کنار اين ميدان، باشگاه تاجيک- زماني عضو تيم ملي کشتي بود- قرار داشت که من زنده ياد تختي را اول آنجا ديدم. اين کوچه را کمي بيشتر که پيش مي رفتي، مي رسيدي به دبيرستان وحيد دستگردي. از آن طرف، از ميدان کلانتري وقتي به خيابان جابري مي رفتي، اول مسجد حجت بود و بعد دبيرستان حجت؛ که من دليل شباهت اين دو اسم را نفهميدم. راضيه و مرضيه برومند مدرسه وحيد مي رفتند و سوسن تسليمي به مدرسه حجت. مدرسه وحيد را دو خواهر با نام خانوادگي«روحاني رفتار» اداره مي کردند(يکي مدير بود و ديگري ناظم). من در نخستين قدم هاي روزنامه نگاري با مدير همين مدرسه مصاحبه کردم. مدرسه حجت هم دبيري به نام خانم شريعت پناهي داشت که کارهاي هنري را تشويق مي کرد. در سال45 يا 46 اين دو خانم برومند و آن خانم تسليمي، نمايشي به نام «بام ها و زير بام ها» را اجرا کردند که در استانداردهاي آن روز و روزگار خوب بود. برومندها با خواهرم و همسر برادرم، همکلاس و هم مدرسه بودند. خانم احترام برومند- خواهر بزرگ تر- که چند سالي براي بچه ها قصه مي گفت هم بايد در همان دبيرستان وحيد درس خوانده باشد. حالا اگر گفتيد چرا دارم اين خاطره ها را رو مي کنم؟ اين مجموعه «همه بچه هاي من» دربست، زنانه است؛ خانمي تحصيلکرده، صبور، باعرضه و ازدواج نکرده سنگ صبور خواهران و برادران خود است؛ به علاوه دوستان و همسايگان. پوراندخت، که خود غرق در يادمان ها، خاطره ها و - شايد- غصه هاي ميانسالي خود است، پاي غصه ها، نداري ها، دلمشغولي ها، اميدها و پيچيدگي هاي گذران زندگي تمام اين خيل درگير در درگيري ها نشسته است. گويا حالا در سنين سپيدمويي- خدا من را ببخشد- پرداختن به اين دغدغه ها در تخصص مرضيه خانم برومند باشد. قشنگي اين مجموعه بخشي به خاطر طعم و رنگ غيراشرافي مجموعه است که ازقضا طعم و رنگ تمام بچه هاي خودساخته اين شهر هم است؛ رنگ و بوي زندگي بچه هاي حاشيه شهر که هنوز و هميشه بر فضاي عمومي جامعه اثر مي گذارد. اين خاندان از زير و بالا همه اهل هنر و هنر نمايش هستند. احترام، همسر داود رشيدي است و بهرام شاه محمدلو شوهر راضيه خانم. حالا نوه ها و بستگان خانواده هم دست زير بال هم مي گذارند. تيتراژ همين مجموعه «همه بچه هاي من» را که نگاه مي کني، مي بيني بيشتر، اين يک کار خانگي است. در اين کار، بيننده قرار نيست با قتل و توطئه و مثلث عشقي، جاهل بازي، تاريخي گرايي جهت دار، بحران هاي زورکي که به يک کرشمه معجزه وار ختم به خير مي شود و سوژه هاي مثلاً خانوادگي با آدم هايي که معلوم نيست اهل کدام سياره اند، سرگرم شود. اين خانواده پيش از اين «زي زي گلو»، هتل، خودروي تهران 11، مدرسه موش ها و«کتابخانه هïدهïد» را هم کار کرده اند که اين آخري کوششي بود براي يادآوري اين نکته فراموش شده؛ کتاب هم جزء زندگي است. در مجموعه همه بچه ها، ماجراها همه آشنا هستند. مثل اينکه دوربين را بکاري گوشه خانه يکي از ماها؛ ماها که هرچه شده ايم يا نشده ايم حاصل کاري است که خود کرده ايم يا نکرده ايم، درس خواندگاني که دست کوتاه شان به دم گاوي نرسيده است، اهل کتابي که با همه کوتاهي دست، مي فهمند، زنان و مرداني که هرکدام در حوزه کوچک يا بزرگي از اين جامعه تب زده، کسي هستند و مردماني که وزير و وکيل و مديرکل و سردودمان و راهنماي گروهي نيستند و نمي شوند؛ سلول هاي کوچکي هستند در اندام غول آساي زندگي امروز. اين آدم ها ادعاي دگرگون کردن سرنوشت ديگران را ندارند؛ نيز انتظار تغيير سرنوشت خود را. همين قدر که قايق سوراخ زندگي را از نهر پرسنگلاخ عمر عبور دهند، هنر کرده اند. آدم هاي اين مجموعه باورپذيرند؛ صفتي که در آدم هاي تلويزيوني ما کيمياست. من کشته مونولوگ هاي- ملاحظه مي کنيد خيلي هم پرت نيستم- پوراندختم. مثل اينکه از دل من حرف مي زند، مثل اينکه از زبان آدم هاي اطراف ما مي گويد؛ آدم هاي برخاسته از جاهايي مثل خيابان دلگشا و ميدان کلانتري و همه آن محله هاي پرشماري که خاستگاه ما بوده اند. خيلي به اين فکر کردم که کجاي اين مجموعه و چرا من را مي گيرد؟ چرا نگيرد؟ اين زندگي ما، من و خود برومندهاست که در برابر دوربين مي گذرد؛ بچه هاي ميدان کلانتري و شاگردان مدرسه وحيد و بچه هاي خانم روحاني رفتار. همه بچه هاي اين نسل- يا به تقريب، همه- در گذر از اين همه واقعه ها و «روزگاري که به دل انگيزي گذشتن ميخ زنگ زده از پوست و گوشت زنده مي گذرد»، کوشيده اند به خاک خود، نسل خود و به همه بچه هاي اطراف خود، با بي خيالي پشت نکنند. راست تر؛ اين زندگي پديدآورندگان مجموعه است که پيش روي دوربين، مي گذرد.