معصومه حاجي محمدي
چه بسيارند افراد شوخ طبعي که از شادي و بشاشيت سرشاري برخوردارند و ارتباط با آنان انرژي زاست و ما را به وجد مي آورد و چه بسيار افراد عبوسي که تنها کاستي ها، دردها، مشکلات و زشتي ها را يادآور مي شوند. اينجاست که اغلب خواهان ارتباط با کساني هستيم که انرژي مضاعفي از آنان دريافت مي کنيم و خواه ناخواه از عبوسي و مشکلات فاصله مي گيريم ولي آيا تمام افرادي که شوخ طبع اند در مراودات اجتماعي خود برترند؟ آيا شوخ طبعي هميشه ويژگي مثبت است؟ آيا در ارتباط با همه افراد شوخ طبع انرژي و نشاط نصيب مان مي شود؟ و اينکه افراد شوخ طبع موفقند؟ نتايج تحقيقات به عمل آمده پاسخگوي پرسش هاي مذکور است به طوري که از ديرباز مردم بر اين باور بوده اند که براي کارهاي عمومي و مديريتي، افرادي مورد نيازند که از توان کنترلي بالايي در مورد خود و ديگران برخوردار باشند و بتوانند با روي گشاده و رفتاري متين و درخور موقعيت با ديگران ارتباط برقرار کنند. از جمله افراد موفق با رويکرد طنزآلود و شوخ طبع مي توان از «ملانصرالدين»، «بهلول»، «طلحک» و «اياز» نام برد که در دوران خود موفق بوده و دست به کارهاي بزرگي زده اند که ديگران جرات آن را نداشته اند.
در عرصه معلمي نيز معلم هاي موفق علاوه بر احاطه بر موضوع درس خود و توانمندي هاي ديگر، از حضور ذهن و شوخ طبعي بالايي بهره برده اند. حال اين پرسش مطرح است که آيا کساني که شوخ طبع ترند شايستگي هاي اجتماعي و هوش عاطفي بالاتري از ديگران دارند؟ نويسندگان زيادي اين نکته را مطرح کرده اند که شوخ طبعي عامل بسيار مهم موفقيت افراد در تعامل هاي اجتماعي است.
برخي از نويسندگان شوخ طبعي را علاوه بر عامل موفقيت در روابط اجتماعي، روشي براي ارتقاي تعاملات مثبت اجتماعي، تسهيل کننده روابط، کند و کاو ريشه هاي مسائل اجتماعي، کاهش تنش و تعارض و حفظ آبروي خود و ديگران مي دانند. در مقابل انواع منفي شوخ طبعي، مانند خصمانه طعنه زدن يا دست انداختن ديگران ممکن است اثري منفي بر روابط اجتماعي داشته باشد.
شوخ طبعي، ساز و کار تنظيم احساس است به طوري که شيوه يي ارزشمند براي مقابله با تنش و اضطراب و استرس محسوب مي شود. شوخ طبعي به نحوه ابراز و به کارگيري آن در مراودات اجتماعي (به صورت مثبت يا منفي) آن ارتباط دارد. از اين رو چهار سبک شوخ طبعي شامل دو سبک مثبت و دو سبک منفي شناخته شده است.شوخ طبعي اتصالي و شوخ طبعي خودارتقايي جزء سبک هاي مثبت شوخ طبعي هستند که موجب مي شود فرد با ديگران ارتباطي سازنده تر و بهتر برقرار کرده و در روابط اجتماعي خود با ديگران از توفيق بيشتري بهره گيرد. اين سبک ها در انسان هاي موفق بيشتر مشهود است که نشان از تطابق اجتماعي و سلامت عاطفي دارد. اما دو سبک منفي آن، شوخ طبعي تهاجمي و شوخ طبعي خودتخريبي است که فاعلان آن در روابط اجتماعي دچار مشکل ارتباطي با ديگران شده و از عهده روابط پيش برنده برنمي آيند. شوخ طبعي تهاجمي به خصومت و دشمني دامن زده و آن را گسترده تر مي کند و شوخ طبعي خودتخريبي نيز به احساسات منفي، اعتماد به نفس پايين و حمايت اجتماعي نازل مربوط مي شود.
گاهي افراد با طعنه و کنايه باعث رنجش اطرافيان شده و با دست انداختن افراد زمينه هاي تنفر آنان را از خود فراهم مي کنند و گاه شوخ طبعي را به حدي مي رسانند که به لودگي تبديل مي شود. کساني که از هوش عاطفي بالايي برخوردارند، از سبک مثبت بهره جسته و آنان که هوش عاطفي کمي دارند، از سبک هاي منفي بيشتر استفاده مي کنند. آناني که گنجينه يي از واژگان را به خاطر سپرده و روابط ميان آنها را به خوبي درک کرده و در جاي مناسب توان به کارگيري آنها را دارند، کساني که خود را به درستي مي شناسند و از افکار و احساسات خود آگاهند، افرادي که داراي مهارت ارتباط با ديگران و ايجاد حس همدلي و صميميت هستند و در کل از هوش زبان شناسي، هوش درون فردي و هوش ميان فردي بالاتري برخوردارند، طبعاً ارتباط بهتري برقرار کرده و در روابط اجتماعي و شغلي خود موفق ترند.
بنابراين استفاده گزينشي و آگاهانه از شوخ طبعي يک مهارت ارتباطي است چرا که درک اين نکته که کجا و در چه شرايطي بايد از شيوه خاصي از شوخ طبعي بهره گرفت و در چه شرايطي نبايد از آن بهره برد، بسيار حائزاهميت است. افرادي که از مهارت ارتباطي بالايي برخوردارند، به زودي بهترين رفتار را در شرايط مختلف کشف کرده و با رفتار مناسبي که از خود بروز مي دهند، موجب انبساط خاطر ديگران و پيشبرد هدف هاي خود مي شوند.
بعضاً آداب خشکي دارند. مثلاً شير را فقط هنگامي که در يک بطري با شکل و اندازه خاص ريخته شده باشد، مي پذيرند، يا لباس هاي مشخصي را با رنگ، فرم يا علائم ويژه مي پوشند. هر چند در نگاه اول کنار آمدن با اين گونه عادات چندان مشکل به نظر نمي رسد، اما هرگونه تغيير در اين عادات موجب آشفتگي هاي شديد کودک مي شود. علايق خاص و اشتغالات ذهني کودکان مسن تر و باهوش تر پيچيده ترند و شامل موضوعاتي نظير بازي هاي کامپيوتري و ساعات تردد هواپيماها مي شود. 
