گروه بين الملل؛ در پي هشدار هاي امريکا به دولت اسلام آباد نسبت به گسترش خطر طالبان در اين کشور روز گذشته ارتش اين کشور حمله گسترده يي را ترتيب داد که هدف آن خلع سلاح نيروهاي طالبان است. بعضي خبرهاي تاييد نشده حاکي از آن است که امريکا به کمک دولت آصف علي زرداري و با همراه کردن نوازشريف مي خواهد قدرت را از چنگ طالبان در منطقه قبايلي سوات در آورده و دولتي تحت عنوان نجات ملي را در اين کشور بر سرکار آورد. شبکه تلويزيوني العربيه به نقل از منابع مطلع خود گفت نشست مشترکي بين رئيس جمهور پاکستان و نواز شريف رهبر گروه هاي مخالف دولت به همراه ژنرال جيمز جونز مشاور امنيت ملي امريکا و ژنرال اشفاق کياني فرمانده ارتش پاکستان به زودي برگزار خواهد شد که قرار است در آن تصميم گرفته شود دولت پاکستان با يک استراتژي مشترک و اتخاذ اقداماتي سريع دست به تصفيه نيروهاي تندرو طالبان در مناطق قبايلي زند. گفته مي شود منصور اعجاز يکي از بازرگانان پاکستاني امريکايي که روابط نزديکي با هيلاري کلينتون وزير امور خارجه امريکا دارد ميزبان چنين نشستي خواهد بود. همچنين گفته مي شود دولت پاکستان قول داده در صورت موفق بودن اين پروژه مقام نخست وزيري را به نواز شريف اعطا کند. واشنگتن انتظار دارد اين نشست پيش از اجلاس سه جانبه کرزي، زرداري و اوباما برقرار شود که قرار است ماه آينده در امريکا برگزار شود. با اين حال از روز گذشته دولت آصف علي زرداري تحرک جديدي را عليه نيروهاي طالبان شروع کرده است که خشم اين گروه را برانگيخت و به لغو يکجانبه توافقنامه طالبان با دولت اسلام آباد منجر شد. هيلاري کلينتون وزير امور خارجه امريکا با اشاره به اين توافقنامه گفت دولت پاکستان بخشي از حاکميت خود را در اختيار طالبان قرار داده است. گروه هاي مستقر در دره سوات با جشن گرفتن پيروزي خود در اين منطقه به بن لادن رهبر شبکه القاعده خوشامد گفتند و اين موضوع خشم امريکايي ها را برانگيخت. ديروز رئيس جمهور پاکستان اعلام کرد به اعتقاد سازمان هاي اطلاعاتي پاکستان اسامه بن لادن مرده است. با اين حال وي اذعان داشت هيچ مدرکي دال بر اثبات اين ادعا در دست ندارد. وي در گفت وگو با خبرگزاري رويترز يادآور شد؛ امريکايي ها به من مي گويند چيزي از اسامه بن لادن رهبر القاعده نمي دانند. آنها مجهز تر از ما براي رديابي و يافتن بن لادن هستند، اما سرويس هاي اطلاعاتي ما فکر مي کنند بن لادن ديگر زنده نيست و احتمالاً مرده است. وي همچنين امکان دستيابي طالبان به تسليحات هسته يي کشورش را منتفي دانست و تاکيد کرد؛ من به جهان اطمينان مي دهم توانمندي هسته يي پاکستان در امنيت قرار دارد. زرداري تصريح کرد؛ پاکستان سيستم فرماندهي و کنترل بسيار قوي براي حفظ تسليحات هسته يي اش در اختيار دارد. يکي از دلايل عمده نگراني امريکا و کشورهاي غربي اين است که طالبان با کودتا دولت مرکزي اسلام آباد را ساقط کرده و بتواند به توان هسته يي اين کشور دست يابد.

تعليق توافقنامه سوات

روز گذشته پس از حمله نيروهاي امنيتي پاکستان براي جلوگيري از پيشروي نيروهاي طالبان در يک منطقه ناآرام در شمال غرب پاکستان، اسلام آباد از طالبان خواست سلاح هايشان را زمين بگذارند. رحمان مالک وزير کشور پاکستان به خبرگزاري رويترز گفت؛ اين افراطيون هيچ گزينه ديگري ندارند جز اينکه سلاح هايشان را زمين بگذارند، زيرا دولت در نابود کردن آنها جدي است. يک سخنگوي ارتش پاکستان نيز گفت؛ تعداد زيادي شبه نظامي از جمله يک فرمانده و يک سرباز در يک عمليات در منطقه ديرسفلي کشته شده اند. مالک از اعضاي کابينه پاکستان و مشاور نخست وزير اين کشور در امور داخلي اظهار داشت؛ نيروهاي امنيتي تقريباً کنترل کل منطقه دير سفلي را در دست گرفته اند. ما به طالبان اجازه نخواهيم داد حکومت خود را بر منطقه دير يا هر منطقه ديگري از کشور تحميل کنند. اين عمليات پس از آن شروع شد که شبه نظاميان به سوي يک کاروان سربازان شبه نظامي مرزي در منطقه آ تش گشودند و چهار سرباز را زخمي کردند. ديرسفلي بخشي از منطقه ملکند است که آصف علي زرداري رئيس جمهور پاکستان براي پايان دادن به خشونت شبه نظاميان با اجراي قوانين شريعت در آن موافقت کرد. نيروهاي طالبان سرمست از کسب اين توافق به سمت منطقه بونر در ملکند واقع در 100 کيلومتري شمال غربي پايتخت پيشروي کردند. يک سخنگوي شبه نظاميان در منطقه دير گفت حمله دولت نشان دهنده نقض پيمان صلح است و آنها اين حمله را تلافي خواهند کرد. دادالله منصور سخنگوي شبه نظاميان گفت؛ ما کساني را که حمله را ترتيب دادند مي شناسيم و آنها در صدر ليست اهداف ما قرار دارند. ما به آنها رحم نخواهيم کرد. يک مذاکره کننده طالبان نيز گفت؛ گفت وگوها بين طالبان پاکستان و دولت بر سر دره سوات تا زمان توقف عمليات ارتش عليه شبه نظاميان به حالت تعليق درآمده است. انفجار بمب در ديرسفلي که 11 تن از کودکان اين شهر در ايالت سرحد را به کام مرگ کشاند فرصت خوبي به ارتش پاکستان داد تا عمليات نظامي گسترده يي را در مناطق قبايلي ترتيب دهند. ژنرال اشفاق پرويز کياني فرمانده ارتش پاکستان جمعه گذشته متعهد شده بود اين کشور به مبارزه جدي با تروريسم و افراط گرايي پايبند باشد. اين تحولات درحالي اتفاق مي افتد که مقامات پاکستاني مي گويند فرمانده طالبان پاکستان درصدد است حملات تروريستي متعددي را در شهرهاي بزرگ و مهم اين کشور به اجرا در آورد. به گزارش خبرگزاري فرانسه وزارت کشور پاکستان در بيانيه يي اعلام کرد بيت الله محسود فرمانده طالبان پاکستان در صدد است به نيروهاي تحت امرش در اين کشور دستور دهد در شهرهاي بزرگ و مهم پاکستان شامل اسلام آباد پايتخت، راولپندي و لاهور دست به حملات تروريستي زده و عمليات نظامي گسترده يي را به اجرا در آورند. منابع مطلع وزارت کشور پاکستان در اين باره به سايت خبري نيوزديلي گفتند محسود پنج تن از فرماندهان ارشد نظامي خود و 300 تن از نيروهاي ويژه شامل بمبگذاران و اجرا کنندگان عمليات نظامي را عازم اهداف از پيش تعيين شده کرده است تا ماموريت شان را در شهرهاي بزرگ و مهم پاکستان به اجرا درآورند.

حوادث اخير پاکستان و افغانستان نشان مي دهد دولت جديد امريکا براي نجات پاکستان از گسترش قدرت شبه نظاميان طالبان بايد هرچه زودتر دست به کاري زند. شايد پرژه يي که در ابتداي اين گزارش به آن اشاره شد يکي از سناريوهايي باشد که نشان مي دهد دولت امريکا به دخالت مستقيم در حوادث پاکستان مجاب شده است. اين تحول اگر با واکنش منفي گروه هاي وابسته به طالبان مواجه شود بايد انتظار روزهاي خونيني را براي پاکستان داشت. مرکز مطالعات راهبردي و بين المللي امريکا در گزارشي در خصوص چالش هاي فراروي واشنگتن در پاکستان و افغانستان مي گويد؛ براي موفقيت در افغانستان و پاکستان نياز به تغييري اساسي است. تقريباً هر روز مردم اين منطقه تضعيف شرايط امنيتي و بدتر شدن اوضاع اقتصادي را تجربه مي کنند. در همين زمان افغان ها و پاکستاني ها انتخاب هاي دشواري را در ماه هاي آتي خواهند داشت و امريکا و عمده متحدانش در ميان يک تجديد نظر چندگانه سياسي قرار دارند. امريکايي ها به خصوص پس از به قدرت رسيدن اوباما بارها اعلام کرده اند تمرکز اقدامات خارجي شان را بر منطقه شبه قاره و خصوصاً پاکستان و افغانستان قرار خواهند داد؛ مساله يي که به تصميم اوباما مبني بر افزايش نيروهاي نظامي در افغانستان انجاميد. اما آن «تغيير اساسي» که مرکز مطالعات راهبردي و بين المللي امريکا از آن سخن مي گويد نمي تواند تنها به افزايش نيروهاي نظامي در افغانستان محدود شود. همزمان با جدي شدن موضوع شبه قاره در برنامه کاخ سفيد، حضور طالبان به عنوان عنصر کاتاليزور در استراتژي امنيت منطقه يي امريکا نيز جدي تر مي شود. طالبان که تا پيش از اين گفته مي شد تا 70 درصد افغانستان را تحت کنترل خود دارد، به سمت جنوب سرازير شده و «اسلام آباد» را تهديد مي کند. اين تحولات نشان مي دهد روز به روز زمينه و توجيه براي دخالت مستقيم امريکا در منطقه آماده مي شود.

گروه بين الملل؛ نخست وزير عراق حمله مرگبار امريکا به شهر کوت را که در روز يکشنبه صورت گرفت، محکوم کرد و آن را جرمي خواند که توافق عقب نشيني نيروهاي امريکايي از عراق را نقض مي کند. در اين حمله که سحرگاه روز يکشنبه در شهر شيعه نشين کوت در جنوب عراق روي داد، حداقل يک زن پس از گرفتار شدن در شليک هاي دو طرف کشته شد و شش مظنون به دليل ادعاي ارتباط با شبه نظاميان دستگير شدند. نوري المالکي نخست وزير عراق از فرماندهان امريکايي خواسته است مسوولان اين حمله را به دولت تحويل دهند تا در دادگاه هاي عراق محاکمه شوند. ارتش امريکا اما قوياً فراتر رفتن از حد و مرز خود را تکذيب و اعلام کرده بر اساس قوانين در مورد رفتار سربازان امريکايي در ميدان جنگ که سال جاري (2009) به اجرا در آمده و پيش از اين حمله به مقامات عراقي خبر داده بودند. سرهنگ شکير جودت رئيس پليس استاني که شامل کوت نيز مي شود، عنوان کرد شش فرد دستگير شده آزاد شده اند. پس از هجوم نيروهاي امريکايي به شهر کوت که به گفته ارتش امريکا حاميان شبه نظاميان مظنون را هدف قرار داد، موجي از تظاهرات آغاز شد. صدها تظاهر کننده در مسجدي در کوت، حدود 160 کيلومتري جنوب شرقي بغداد جمع شدند تا اين اقدام امريکايي ها را محکوم کرده و خواستار بررسي آن شوند. پس از اين حمله شوراي استاني يک جلسه فوري تشکيل داد و سه روز عزاي عمومي اعلام کرد. در يک خبر ديگر نخست وزير عراق بار ديگر تاييد کرد نيروهاي امنيتي اين کشور ابوعمر البغدادي فرمانده شبکه القاعده در عراق را دستگير کرده اند. المالکي گفت بغدادي دو ماه پيش دستگير شده است. نيروهاي امريکايي مستقر در عراق اين خبر را هنوز تاييد نکرده اند. در پي دستگيري وي يک رشته عمليات انتحاري در عراق صورت گرفت که عمدتاً زوار ايراني را هدف قرار داده بود. دولت عراق مي گويد القاعده و حزب بعث مسوول انفجارهاي اخير در عراق هستند و تحقيقاتي را در اين باره آغاز کرده است. وي تصريح کرد؛ شهر نجف و کربلا نيز تحت تدابير شديد امنيتي قرار گرفته اند.

گروه بين الملل؛ با وجود ناکام بودن مذاکرات گروه هاي فلسطيني در قاهره يک بار ديگر اين گروه ها دور تازه يي از مذاکرات خود را در پايتخت مصر آغاز کرده اند. در همين رابطه هياتي از حماس به رهبري موسي ابومرزوق ديروز راهي قاهره شد. روز گذشته قرار بود هيات هاي فتح و حماس با هم ديدار داشته باشند و امروز نيز اين مذاکرات با حضور مقامات مصري پيگيري شود. قرار است گروه هاي فلسطيني با ميانجي مصر ترکيب يک دولت ائتلافي، انتخابات پارلماني آينده و اصلاح نيروهاي امنيتي را مشخص کنند. در مراحل گذشته گروه هاي فلسطيني بر سر توسعه سازمان آزاديبخش فلسطين و برگزاري همزمان انتخابات پارلماني و يکپارچه کردن نيروها و دستگاه هاي امنيتي توافق کرده بودند. مهم ترين اختلاف گروه هاي فتح وحماس تشکيل يک دولت ائتلافي است. محمود عباس رئيس تشکيلات خودگردان فلسطين با اشاره به اين گفت وگوها تاکيد کرد گفت وگوهاي آينده بين گروه هاي فلسطيني در قاهره دشوار خواهد بود. وي يادآور شد دولت متحد ملي بايد شروط بين المللي را به رسميت بشناسد. رئيس تشکيلات خودگردان فلسطين در سخنراني خود در مجمع جوانان فلسطين اظهار داشت؛ همچنان در راستاي بازگرداندن وحدت به ملت فلسطين زير پرچم سازمان آزاديبخش فلسطين (ساف) تلاش مي کنيم. وي به مذاکرات سياسي با اسرائيل اشاره کرد و گفت؛ سال هاست که در حال مذاکره با اسرائيلي ها هستيم. اين مذاکرات بعد از کنفرانس آناپوليس جديت بيشتري براي ما پيدا کرد. مسائل مهم و اساسي ما بيت المقدس، شهرک سازي ها، آوارگان، آب، امنيت، اسيران و مرزهاست؛ مسائلي که ما در قبال آنها متعهد به شروط بين المللي هستيم. ما به مسووليت هايمان در اين زمينه عمل کرديم و امنيت را برقرار کرديم، در حالي که اسرائيل هيچ يک از مسووليت هاي خود را عملي نکرده است. ما خواهان ادامه مذاکرات سياسي بر اساس طرح صلح عربي، ديدگاه تشکيل دو کشور فلسطين و اسرائيل و طرح نقشه راه هستيم. روز گذشته در يک خبر ديگر مربوط به فلسطين اعلام شد نيروهاي اسرائيلي 15 فلسطيني را در سراسر کرانه باختري دستگير کردند.

بحران ناامني در افغانستان به تدريج و يک بار ديگر مرزهاي اين کشور را درمي نوردد و آثار سرايت آن در قلمرو کشورهاي همسايه آشکار مي شود. در شرايطي که بخش هاي مهمي از خاک افغانستان به صورت غيررسمي از سوي طالبان اداره مي شود رئيس جمهور جديد امريکا در تلاش براي اعمال مديريتي جديد در اين کشور است. از آنجا که پاکستان و افغانستان در وضعيت مشابهي قرار گرفته اند و حضور دولت هاي ناکارا و خوددرگير، اعمال حاکميت مرکز بر مناطق پيراموني هر دو کشور را بيش از پيش دشوار ساخته است امريکايي ها با همکاري کشورهاي منطقه در تلاش هستند ضمن تجديدنظر پيرامون خط مشي قبلي خود در افغانستان راهکارهاي جديد را سازماندهي کنند. با توجه به مقدمه فوق در حالي که موضوع امنيت و آينده افغانستان ممکن است به يکي از موضوعات اساسي مصالحه دو کشور ايران و امريکا تبديل شود، تماس هاي ديپلماتيک دو کشور حساسيت هاي امنيتي القاعده را تشديد کرده است. از سويي مقابله دولت مصر با نفوذ حزب الله در اين کشور و ادعاي کشف شبکه هاي توطئه حزب الله در مصر همسويي طيف هايي از کشورهاي عربي را عليه ايران و حزب الله موجب شده است.

نامه تهديدآميز ايمن الظواهري عليه همکاري هاي ايران و امريکا و تهديد ضمني ايران به انتقام، چنين روندي را کامل کرد و به يکباره مرد شماره دو القاعده ايران را متهم به همدستي با امريکا در حمله به عراق و افغانستان کرد. ايمن الظواهري در نوار صوتي خود ايران و امريکا را به توطئه عليه افغانستان و عراق متهم و طوري وانمود کرده است که بدون همکاري ايران پروژه شکست طالبان در افغانستان 2001 و نيز اشغال عراق در سال 2003 عملي نمي شد.

بي ترديد مطرح شدن دوباره نقش احتمالي ايران در سازماندهي جديد افغانستان ممکن است مهم ترين علت برآشفتن القاعده باشد. اندکي پس از انتشار تهديد ايمن الظواهري بروز دو انفجار انتحاري در دياله و کاظمين عراق که به صورت مشخص زوار ايراني را هدف قرار داده بود و منجر به کشته شدن حدود 80 نفر ايراني شد، مي تواند به مفهوم عملي شدن تهديد القاعده باشد.

با توجه به برقراري آرامش نسبي در عراق، اين معادلات سياسي امنيتي افغانستان است که مرکز فعل و انفعال هاي آتي منطقه خواهد بود، اما تهديد القاعده و عملي شدن اين تهديد فقط مي تواند بيانگر اين واقعيت باشد که افغانستان احتمالاً صحنه درگيري هاي مهمي خواهد بود و ممکن است زمينه روابط امنيتي جديدي براي برقراري امنيت در افغانستان چيده شود. طي يک سال گذشته کليه راه هاي مواصلاتي پاکستان براي رساندن تدارکات نظامي و غيرنظامي به ناتو در افغانستان در معرض حملات بي انقطاع طالبان بوده است. بسته شدن پايگاه هوايي مناس در قرقيزستان نيز که اساساً براي تدارک عمليات امريکايي ها در افغانستان طراحي شده بود عامل ديگري است که همسايگي ايران را براي افغانستان بسيار گران مي سازد. مطرح شدن حضور سه جاده استراتژيک از مسير چاه بهار ايران به سه نقطه شمالي ، جنوبي و مرکزي از غرب افغانستان احتمال خارج شدن امريکايي ها از بن بست کمک رساني به افغانستان را مطرح مي سازد؛ امري که در صورت تحقق مشروط و منوط به توافق دو کشور ايران و امريکا خواهد بود که به عبارتي مي تواند به مفهوم ارائه تعريف جديدي از نقش امنيتي ايران در شرق خاورميانه و آسياي مرکزي باشد. همه تحولات فوق زمينه ساز تحت فشار قرار گرفتن القاعده در افغانستان و پاکستان خواهد بود و به نظر مي رسد عاملي باشد که بتواند برآشفتگي القاعده و حمله به زوار ايراني در عراق را توجيه کند. طيفي از کارشناسان معتقدند درگير شدن ايران در معادلات امنيتي افغانستان ممکن است زمينه ساز درگير شدن القاعده با منافع ايران در منطقه باشد. واقعيت فوق يک قاعده اساسي ديگر را ناديده گرفته است و آن اينکه شمال پاکستان و جنوب افغانستان عملاً از سوي دولت هاي مرکزي اين دو کشور اداره نمي شود. حداقل معادلات سياسي در نيمه شمالي پاکستان به سمت و سويي متمايل شده است که به نظر نمي رسد دولت مرکزي حتي با فرض وقوع يک کودتاي نظامي بتواند کنترل مناطق فوق را دوباره در دست گيرد. در واقع روابط طالبان پاکستان و افغانستان با پدرسالاري القاعده هيچ گاه به گرمي فعلي نبوده است، تا حدي که بسياري از ناظران معتقدند عملاً ديگر مرزي بين دو کشور افغانستان و پاکستان وجود ندارد و ساکنان منطقه عملاً خود را بيشتر تابع طالبان مي شمرند تا شهروند پاکستان يا افغانستان. مفهوم عبارت فوق اين است که عطف به شرايط سياسي امنيتي افغانستان و پاکستان، حتي اگر کشورهاي همسايه تلاش کنند تا خود را از تحولات خطرناک اين دو کشور برحذر دارند، تحولات خطرناک اين دو کشور با موجي از ناامني به مرزهاي کشورهاي همسايه سرايت خواهد کرد و استان هاي شرقي کشور ما از اين موج بي نصيب نخواهند ماند. طالبان اين بار در پاکستان احيا شده و با گشايش مدارس دخترانه و مشروعيت موسيقي در دره سوات خود را به جهانيان عرضه کرده است. اگر متناسب با تحولات سريع و پيچيده دو کشور پاکستان و افغانستان به ارزيابي جديدي از تعريف امنيت، ائتلاف و اتحاد نائل نشويم در آن صورت معادلات جديد ما را در پي خواهد کشاند. در چنين شرايطي به عنوان بزرگ ترين کشور منطقه که به صورت نسبي امن ترين کشور منطقه نيز محسوب مي شود فرصت بهره مندي از برتري هاي استراتژيک خود را از دست خواهيم داد.