ماندانا سلحشور

بسياري از پدر و مادرها زماني که فرزندان شان با خواسته هاي آنها مخالفت مي کنند و دست به خشونت و پرخاشگري مي زنند بي نهايت مي رنجند و دچار احساس نااميدي و يأس مي شوند. پرسش اين است که چگونه مي توان روش هاي مشارکت، همکاري و حل اختلاف را به کودکان و نوجوانان آموخت؟

اگر هدف والدين آن است که فرزندان شان دست از دعوا و کشمکش بردارند، بايد به آنها شيوه ها و مهارت هاي جديد حل اختلاف را بياموزند تا بتوانند در صورت لزوم با به کار بستن اين روش ها، مسائل و اختلاف هايشان را حل کنند. کودکان و نوجوانان براي ورود به اجتماع و آغاز زندگي جمعي خود به دانستن روش هاي متعارف و پذيرفته شده يي براي گفت وگو و حل مسائل شان نياز دارند تا بتوانند بدون خشونت و پرخاشگري، افکار و عقايد خود را بيان کنند و از آن نتيجه يي درست و منطقي بگيرند. آنها همچنين بايد بتوانند در غياب والدين و بزرگ ترهايشان، رفتاري مسوولانه، مستقلانه و اجتماع پسند داشته باشند.

يافته هاي مختلف نشان مي دهد ميزان توانايي کودکان در پذيرش اصول قراردادي اجتماع، ارتباط مستقيمي با تجربه هاي اوليه کودک و شيوه نگرش او به شرايط مختلف زندگي دارد. کودکي که بتواند به چند راه حل براي رفع مشکلش فکر کند، به طور حتم نسبت به کودکي که تنها به يک راه حل فکر مي کند، رفتارهاي اجتماعي قابل قبول تري از خود نشان خواهد داد. در اينجا به مراحل کلي آموزش مهارت هاي حل اختلاف به کودکان اشاره مي کنيم.

درک احساس ها و هيجان ها

خوب است پدر و مادر درباره تمامي احساس ها و هيجان هاي مختلف با فرزندشان صحبت کنند و علائم و نشانگان آنها را به او ياد بدهند. براي مثال «خنده و نشاط او ناشي از احساس شادي است يا گريه او نشانه ناراحتي و درد اوست يا خشم او نشانه ناکامي او در رسيدن به خواسته اش است.» سپس به او بياموزند زماني که از مساله يي احساس افسردگي يا ناراحتي مي کند، ابتدا بکوشد علت اصلي آن را پيدا کند. براي مثال از خودش بپرسد؛ «چه اتفاقي موجب ناراحتي من شده است؟» او بايد سعي کند بدون هيچ گونه قضاوت و پيشداوري و در کمال آرامش پاسخ اين پرسش را پيدا کند.

تمرکز بر نوع احساس خود

کودکان هميشه همه چيز را از ديد خودشان مي نگرند. آنها ممکن است کاملاً نسبت به رفتارهايشان و تاثيري که بر ديگران مي گذارند، بي تفاوت باشند. ولي زماني که خواسته ها و نيازهاي آنها با خواسته ها و نيازهاي کودکان ديگر تداخل پيدا مي کند، براي اينکه بتوانند احساس هاي آنها را هم در نظر بگيرند، بايد رفتارهاي منصفانه و همدلانه را به آنها آموخت تا بتوانند در شرايط مختلف خودشان را جاي ديگران قرار دهند.

هدف يابي

هنگامي که کودک بتواند مشکلش را درست تشخيص دهد، بهتر مي تواند راه حل آن را پيدا کند. زماني که پدر و مادر شاهد دعوا و کشمکش دو فرزندشان با يکديگر هستند، خوب است به آن دو کمک کنند تا با شناخت علت اصلي اختلاف شان، با استفاده از روش هاي مسالمت آميز گفت وگو و صحبت، درصدد حل و رفع آن برآيند. براي مثال از آن دو بخواهند درباره احساس خود و احساس ديگري صحبت کنند. زماني که توانستند يکديگر را درک کنند، آنگاه فکر کنند چه راه حلي برگزينند که هر دو راضي و خرسند باشند.

بررسي راه حل هاي جايگزين

براي اينکه به کودکان کمک کنيد تا مشکل شان را خود حل کنند، ابتدا بايد ياد بگيرند خوب به آن فکر کنند. پدر يا مادر مي تواند در اين شرايط نقش تخته سياه را بازي کند يعني مي تواند زماني که بچه ها راه حلي پيشنهاد مي کنند، گفته و نظر آنها را بلند برايشان تکرار کند و بپرسد که آيا راه حل ديگري مي توانند پيدا کنند يا خير؟

کنترل احساس و هيجان

از آنجايي که بيشتر کودکان ممکن است فکر کنند ايده و راه حل خوبي ندارند، بزرگ ترها مي توانند به آنها کمک کنند. اگر کودکي به يافتن راه حل جديدي نياز دارد، پيشنهاد کنيد در فرصت بهتري درباره اش فکر کند.

بررسي و ارزيابي پيامدها

پس از آنکه بچه ها تمام نظرها و ايده هايشان را مطرح کردند، خوب است نتايج و پيامدهاي تصميم هايشان را يکي يکي بررسي کنيم. از آنها بپرسيد؛ «اگر تو اين کار را انجام دهي، چه اتفاقي مي افتد؟» يا «اگر تو اين کار را انجام دهي، دوستت چه احساسي خواهد داشت؟»

قضاوت بدون رفتارهاي هيجاني

بديهي است بزرگ ترها هميشه در کنار کودکان نيستند تا به آنها بگويند چه رفتاري داشته باشند و چه کار کنند يا حتي راه حل ديگري به آنها پيشنهاد کنند. به همين دليل بهتر است والدين و مراقبان، کودکان را تشويق کنند تا خودشان راه حل ها و نظرهاي خودشان را بررسي و ارزيابي کنند و دريابند که کدام قابل قبول و کدام غيرقابل قبول است.

تصميم گيري

هنگامي که کودکان خوب درباره ايده ها و راه حل هاي پيشنهادي شان فکر کردند، بايد بهترين راه حل را برگزينند و با احترام گذاشتن به راي يکديگر آن را بپذيرند.

فرآيند آموزش حل مساله و اختلاف بين کودکان ممکن است خسته کننده به نظر بيايد و والدين ترجيح دهند خودشان به جاي کودکان شان تصميم بگيرند اما بايد بدانند روش آنها کودکان را تشويق به فکر کردن و يافتن راه حل نمي کند. کودکان بايد خود ياد بگيرند که در شرايط مختلف چگونه اختلاف هايشان را با استفاده از روش هاي مسالمت آميز حل کنند.

دکتر ياشيل احدي مقدم* / www.doctoryashil.com

خوانندگان محترم مي توانند پرسش هاي خود را با ذکر سن، محل سکونت و شرح مختصري از مشکل و هر موضوعي که در يافتن علت کمک کند مطرح سازند تا پاسخ داده شود. براي طرح پرسش هاي خود مي توانيد با آدرسinfo@doctoryashil.com مکاتبه کنيد.

---

-من قصد کشيدن دندانم را دارم. آيا روش کشيدن دندان با ليزر و بدون درد وجود دارد؟

تا جايي که من اطلاع دارم امکان کشيدن دندان با استفاده از ليزر وجود ندارد. براي کشيدن دندان بايد در نظر داشت که همه وسايل و ابزار در اختيار و کنترل دندانپزشک است و کشيدن تحت بي حسي موضعي انجام مي شود و عموماً درد خاصي هنگام کشيدن دندان احساس نخواهد شد.

بسته به دنداني که کشيده مي شود و وضعيت قرارگيري دندان و ريشه در استخوان (که جملگي در عکس راديولوژي مشخص است) ممکن است دندانپزشک مجبور به برداشتن قسمتي از استخوان يا نسج نرم براي خارج کردن دندان شود يا ممکن است دنداني که پوسيده است، بر اثر فشار فورسپس (وسيله کشيدن دندان) شکسته يا خرد شود که نياز به انجام جراحي براي خارج کردن دندان مي شود و اندکي زمان پروسه جراحي را طولاني تر مي کند. اما توجه داشته باشيد در فرآيند کشيدن دندان، تقريباً هيچ موضوعي خارج از کنترل دندانپزشک نيست و جاي نگراني ندارد.

در مورد ليزر نيز به زودي مقاله مستقلي تهيه خواهم کرد. ليزر در حال حاضر در برخي از درمان هاي دندانپزشکي مورد استفاده قرار مي گيرد.

-مدتي به دليل تنبلي مسواک زدنم از روال عادي خارج شد و همين امر باعث تيرگي و زرد شدن دندان هايم شده. آيا بدون جرم گيري و با صرف وقت بيشتر مي توانم کيفيت اوليه دندان هايم را به دست بياورم؟

نوشته ايد مدتي اما ننوشته ايد چه مدت، با استفاده از يک آينه کوچک و يک آينه ديگر، داخل دهان تان را در قسمتي که دندان به لثه مي رسد بررسي کنيد. اگر لثه متورم و ملتهب نباشد و محل چسبيدن دندان به لثه، لکه يا توده هايي به رنگ قهوه يي روشن يا زرد وجود نداشته باشد، مي توان گفت دندان هاي شما جرم ندارد. اگر جرم هم گرفته باشد جاي نگراني نيست. مي توانيد دندان تان را جرم گيري کنيد و بعد در رعايت بهداشت دقت کنيد.

اگر دخانيات يا چاي و مواد رنگي مصرف نمي کنيد، رنگ دندان هايتان به زودي به حالت اوليه باز خواهد گشت. سعي کنيد از مسواک و خميردندان خوب (در پيغام خصوصي به پرسش کننده، نوع و نام مسواک و خميردندان پيشنهاد داده مي شود، اما اينجا به دليل پرهيز از شائبه تبليغ تجاري، از اين کار اجتناب مي کنم. خوانندگان محترم مي توانند به مقاله من در مورد روش درست مسواک زدن و... که در سايت من و آرشيو روزنامه موجود است، مراجعه کنند) استفاده کنيد. سعي کنيد صبح ها بعد از خواب و شب ها يک ساعت مانده به خواب حتماً دندان هايتان را مسواک کنيد. اگر بتوانيد بعد از هر وعده غذايي هم مسواک بزنيد که عالي است.

سعي کنيد مسواک زدن هايتان کمتر از پنج شش دقيقه طول نکشد و هنگام مسواک زدن بررسي کنيد تمام نقاط دندان هايتان را مسواک کرده ايد. مسواک زدن تان را با شيوه صحيح مقايسه کنيد و اگر اشکالي هست اصلاح کنيد. خوشبختانه بعد از مدت کوتاهي دندان هايتان جلاي اوليه اش را خواهد يافت.

تذکر ديگر اينکه از خميردندان هاي متفرقه با عناوين از بين برنده جرم دندان يا سفيدکننده قوي يا ... که عموماً عنوان شناخته شده و استانداردي ندارند، استفاده نکنيد. برخي از آنها به لثه و ميناي دندان آسيب مي رسانند. در ضمن جرم گيري و بروساژ چيز بد و وحشتناکي نيست که اينقدر از آن اجتناب مي کنيد.

- در مورد سفيد کردن دندان (بليچينگ) و روش هاي آن توضيح دهيد. مي خواهم دندان هايم خيلي سفيد شود. يکي از دوستانم به روش ليزري سفيد کرده که از ميزان آن راضي نيستم.

اگر دندان ها بر اثر عوامل خارجي مثل جرم، مصرف دخانيات، نوشيدني هاي رنگي و... رنگ بگيرد، با حذف عوامل رنگ زا از طريق بروساژ و جرم گيري و... به رنگ طبيعي و اوليه خود بازخواهد گشت. اما اگر از رنگ طبيعي دندان خود نيز راضي نيستيد، مي توانيد با استفاده از روش هاي بليچينگ، رنگ کل دندان هاي خود را سفيدتر کنيد.

بليچينگ روي دندان هايي که به طور ژنتيکي تيره رنگ هستند و ميناي آنها از نظر ساختماني مشکل نداشته باشد به خوبي موثر است. بليچينگ در برخي موارد که عامل بدرنگي ناشي از داروها (تتراسايکلين) يا فلوئوروزيس باشد، کمتر جواب مي دهد.

روش هاي مختلفي براي بليچينگ وجود دارد. يکي روش ليزري که دوست تان انجام داده و در مطب انجام مي شود. روش ديگر، قالب گيري از دندان شما و ساخت وسيله يي است که بايد به طور منظم، ژل مخصوصي را با همان وسيله طي مدتي روي دندان هاي خود قرار دهيد.

* جراح، دندانپزشک