سيدشهاب الدين طباطبايي*
اين روزها تا 22 خرداد عمده يادداشت ها و مصاحبه ها و گزارش ها رنگ و بويي انتخاباتي دارند، دقيق تر بگويم معطوف به انتخابات و با هدف کسب راي و جلب توجه مخاطبان به سمت کانديداي مورد نظر هستند. بخش عمده يي از روابط و سلام و عليک ها و خوش و بش ها هم در همين راستا تعريف و طراحي مي شود. چهره هاي عبوس و بداخلاق يکباره مي شکنند و بعضي ها که گفتن سلام يا جواب سلام هم برايشان سخت بود، هر روز روزي سه نوبت احوالپرسي و چاق سلامتي مي کنند.
خلاصه دوران انتخابات دوران عجيبي است، تاثير انتخابات بر فعاليت ها و گفت وگوها آنقدر زياد مي شود که مسائل و موضوعات مهم دوروبرمان به حاشيه مي روند. آدم هايي در سايه کانديداها ديده نمي شوند و حرف هايي اساسي در قيل و قال انتخابات نشنيده مي مانند. هر اتفاق و پديده يي که بتوان از آن سوژه و موضوعي انتخاباتي ساخت قابل توجه و مورد دقت قرار مي گيرد و چندين کارشناس و صاحب نظر به کنکاش و موشکافي اش مي پردازند و از همه ابعاد و زوايا تحليل و تبيين اش مي کنند مبادا از مصرف ذره يي از آن براي انتخابات غفلت شود.
و اينها البته در موسم انتخابات مهم و اساسي و شايسته توجه و تاکيد است. چه مي شود کرد انتخابات است، آن هم انتخابات رياست جمهوري.
آن هم انتخابات رياست جمهوري دهم، با حساسيت هاي فراوان و اتفاقات عجيب و غريبش.
نمي خواهم دوباره برگردم به آمدن و رفتن خاتمي و آمدن موسوي و بحث اخلاق و فداکاري و مديريت انتخابات به جاي اجماع يا اجماع به جاي مديريت و گشت ارشاد و فعاليت هاي انتخاباتي رئيس جمهور و سيب زميني و هديه تولد و... که همه اين روزها همين ها را مي گويند و معطوف است به همان انتخابات که گفتم.
در اين فرصت يک ماه و بيست و چندروزه تا انتخابات مي خواهم از رفتار کسي بگويم که در سروصدا و شلوغي هاي اين بازار شايد آن طور که بايد،ديده نشد.
در انتخابات مجلس هشتم، آن روزهايي که همه از انتخابات آزاد و عادلانه و رقابتي مي گفتند و اينکه اگر شرايط به سمت ردصلاحيت ها پيش رفت، تصميمي ديگر مي گيرند و البته نگرفتند، فقط يک نفر بود که بر سر قول و قرار اوليه خود براي حضور در انتخابات ماند و آنجا که شواهد و قرائن را بر ناعادلانه و غيررقابتي بودن انتخابات ديد،عطاي حضور در مجلسي با اين مقدمات را به لقايش بخشيد و بي سروصدا انصراف داد.
محمدرضا عارف در صورت ادامه فعاليت انتخاباتي بي شک سرليست اصلاح طلبان تهران بود و حتماً حتي با وجود اعمال يارانه ها و دوپينگ هاي مرسوم اين سال ها مي توانست بر صندلي هاي سبز مجلس تکيه بزند.
در زماني ديگر و با شروع گمانه زني هاي انتخابات رياست جمهوري دهم محمدرضا عارف براي حضور در صحنه اعلام آمادگي کرد. او البته بارها و بارها در خلال مصاحبه هاي آن روزهايش اشاره کرد اگر سيدمحمد خاتمي بيايد همه توانش را براي پيروزي او به کار مي بندد. آن روزها مي شنيدم بعضي ها کنايه مي زدند و از اينکه عارف اعلام حضور کرده و با آنها هماهنگ نکرده، آمده ناخشنود بودند.
در مقطعي ستاد کوچکي هم تشکيل و جلساتي برقرار شد تا وضعيت انتخابات و حضور عارف بررسي و ارزيابي شود. عارف حتي با فعالان اصلاح طلب استان ها ملاقات ها و ديدارهايي داشت. معاون اول دولت اصلاحات که اعتقاد مصمم و وفاداري به خاتمي را هيچ گاه حتي در جلسات مجمع تشخيص مصلحت و گفت وگو با محافظه کاران پنهان نکرد، آنگاه که بحث حضور خاتمي در حد زمزمه هايي آغاز شد، خود براي به صحنه آوردن او تلاش کرد و وقتي آمد رياست ستاد انتخاباتي رئيس سابقش را برعهده گرفت؛ ستادي که گرچه عمرش کوتاه بود و با انصراف خاتمي تعطيل شد اما در طول مدت فعاليتش با تلاش هاي عارف و البته با همت کساني چون محسن امين زاده منسجم و فعال عمل کرد؛ ستادي که مي توانست ستاد کانديداي پيروز انتخابات 22 خرداد باشد.
به هرحال شايد اگر بحث حضور خاتمي جدي نمي شد، عارف فعاليت هايش را جدي تر پي مي گرفت، ستادهايش را فعال مي کرد و در قامت کانديداي رياست جمهوري ظاهر مي شد، سخنراني مي کرد و به سفرهاي استاني اش ادامه مي داد. ممکن بود احزاب و گروه ها به حمايت برخيزند و کارها پيش برود. البته اين امکان هم بود که باز خاتمي از او بخواهد فعاليتش را بر وحدت اصلاح طلبان معطوف کند و عارف بي شک باز هم چنين مي کرد.
مرد آرام و بي هياهويي که بيشتر از آنکه ادعا کند به اصلاحات و رهبر آن اعتقاد دارد، به آنچه مي گويد بي آنکه در پي توجيه و تفسير برآيد صادقانه و بي سروصدا عمل مي کند. در اين روزها و شلوغي هاي انتخابات البته آنچه کمتر ديده و شنيده مي شود همين چيزهاست.
*عضو شوراي مرکزي جبهه مشارکت 
برخي پرسش ها درباره بيانيه حقوق شهروندي مطرح مي شود، از جمله اين پرسش ها اين است که اين موارد تا چه حد قابليت اجرايي دارند. پاسخ به اين پرسش به فهم بهتر ما از مفهوم مبارزه انتخاباتي و شعارهاي آن کمک مي کند. اين بيانيه دو وجه دارد؛ يکي بحث احياي حقوق شهروندي و ديگري موضوع بسط اين حقوق. در توضيح احياي حقوق شهروندي به موضوع ناديده گرفته شدن حقوق موضوعه و فعلي اشاره شده است که از آن به فقدان حاکميت قانون ياد شده است. با توجه به اين نکته مي توان عناوين مطرح شده در بيانيه را به چند بخش تقسيم کرد.
اصولاً برنامه هاي يک رئيس جمهور دقيقاً در قالب و متناسب با جايگاه حقوقي رياست جمهوري در کشور تعريف مي شود. با توجه به اينکه اين جايگاه دومين جايگاه مسوولان بعد از مقام معظم رهبري در کشور است، طبيعتاً داراي موقعيت و توانمندي هايي است که براي پيشبرد برنامه هايي که ارائه مي دهد، به نوعي مستلزم حمايت مردم و راي اعتماد آنان است. بنابراين کانديداي انتخابات رياست جمهوري برنامه هاي مورد نظرش را قبل از انتخابات به استحضار مردم مي رساند. با توجه به اينکه آقاي کروبي سه محور را در صدر برنامه هايشان قرار داده اند که شامل برنامه ريزي و تقسيم و توزيع ثروت هاي ناشي از درآمدهاي نفت و گاز و ديگري حفظ حقوق شهروندي است، بايد اين سه محور را در کنار يکديگر تعريف کرد. بنابراين آقاي کروبي به منظور اداره کشور براي يک دوره چهارساله، اين سه محور را به عنوان صدر برنامه هايشان براي اعلام نظر مردم و راي آنان طراحي کرده و ارائه داده اند.
در آستانه دهمين دوره انتخابات رياست جمهوري قرار داريم و کشور هم در شرايط ويژه يي به سر مي برد. 
سيب زميني هاي رايگان که سوژه انبوهي از بحث هاي درون تاکسي، ميهماني هاي خانوادگي و پيامک هاي تلفني طي هفته هاي اخير بوده کم کم دارد جذابيت خود را از دست مي دهد. شهرونداني که اين سيب زميني ها را دريافت کرده اند احتمالاً يا تاکنون آنها را طبخ کرده يا بر اثر شايعاتي که پيرامون فاسد بودن سيب زميني ها منتشر شده، قيد استفاده از آن را زده اند. حال آنکه بسياري از منتقدان دولت هنوز به فلسفه توزيع رايگان سيب زميني ميان شهروندان مشکوک هستند و معتقدند اين اقدام رنگ و بوي سياسي تندي دارد. مسوولان دولتي براي رفع اتهام سياسي از ماجراي سيب زميني ها مي گويند توزيع اين ماده غذايي را از تيرماه آغاز کرده اند و فلسفه توزيع رايگان نيز مازاد توليد سيب زميني در بازار بوده است. اين توضيح براي منتقدان دولت و احتمالاً طيف وسيعي از افکار عمومي قانع کننده به نظر نمي رسد چرا که دولت در زمان هاي ديگر مواد غذايي داراي مازاد توليد را ميان مردم به طور رايگان توزيع نکرده است و زمان توزيع سيب زميني ها نيز اگرچه ممکن است از تيرماه آغاز شده باشد اما طي يکي دو ماه گذشته و در آستانه انتخابات رياست جمهوري شدت گرفت. براي نمونه شاهدان عيني مي گويند در زمان سفر انتخاباتي محمد خاتمي به شيراز، کاميون هاي حاوي سيب زميني در شهر استقرار يافتند و به فاصله کوتاهي پس از سخنراني وي دست به توزيع سيب زميني ها زدند. اقدام هايي از اين دست اصلاح طلبان را نسبت به نيت دولت در عرضه سيب زميني هاي رايگان ميان مردم بسيار بدبين کرد. حتي گروهي از اصولگراهاي منتقد احمدي نژاد نيز از نحوه توزيع سيب زميني ميان مردم اظهار نارضايتي کردند و براي نمونه سايت خبري تابناک منتسب به محسن رضايي نوشت؛«چه مشکلي بود اگر همين سيب زميني ها براي تنظيم بازار استفاده مي شد و به جاي فروش کيلويي سيصد تا چهارصد توماني در ميادين با تزريق اين سيب زميني ها، مبلغ فروش را به دويست تا سيصد تومان مي رساندند؟ کدام شيوه آبرومندانه و محترمانه تر است قسمتي آزاد و قسمتي مجاني براي نيازمندان، يا به طور مساوي کاهش قيمت افزايش قدرت خريد براي همه؟»انتقادهايي از اين دست و شائبه هاي ديگري که پيرامون توزيع سيب زميني هاي رايگان ايجاد شده بود گرچه سرانجام وزير جهاد کشاورزي را وادار به توضيح کرد تا به مانند ديگر دولتمردان از اساس هرگونه هدف سياسي از اين اقدام را تکذيب کند ولي به نظر مي رسد اين ماجرا با هر هدفي که انجام شده دستاوردي براي دولت به همراه نداشته است. گوش سپردن به بحث هاي درون تاکسي، محاوره مردم کوچه و بازار و پيامک هاي تلفن هاي همراه نشان مي دهد سيب زميني ها نه تنها نتوانسته اند اثري تبليغي به نفع دولت روي افکار عمومي بگذارند بلکه به ضد خود نيز تبديل شده اند.
روزي که عطاءالله مهاجراني وادار به استعفا از وزارت فرهنگ و ارشاد دولت محمد خاتمي شد، بسياري از دوستانش خوشحال بودند. آنها باور داشتند که قباي وزارت بر تن مهاجراني تنگ است و او بايد جايي دور از دولت، به توسعه فکر و انديشه اش بپردازد. مهاجراني در پي ترک وزارت به فرنگ رفت و در شهر مه آلود لندن رحل اقامت افکند. بازي روزگار اما او را دوباره به حضور در ميدان سياست تشويق کرده است. مهاجراني که حتي در دوران فرنگ نشيني هم دستي بر آتش سياست داشته و از دريچه وبلاگ شخصي اش گهگاه ديدگاه هاي سياسي اش را بازتاب داده با حضور دوباره در عرصه سياست ايران بسياري را به تامل وادار کرده است. وي در آستانه رقابت هاي رياست جمهوري دست همراهي به مهدي کروبي داده و قرار است سمت مشاور ستاد انتخاباتي وي را بپذيرد. همراهي مهاجراني برگ برنده يي ديگر براي کروبي محسوب مي شود. آشنايي و دوستي مهاجراني با گروهي تاثيرگذار از روشنفکران و اهالي فرهنگ و هنر در ايران، فرصتي بالقوه را براي شيخ اصلاحات پديد خواهد آورد. اگر روشنفکران و نويسندگان به انتخاب سياسي مهاجراني اعتماد کنند، کيفيت آرايي که به نفع کروبي در صندوق هاي راي ريخته مي شود به شکل قابل توجهي افزايش پيدا خواهد کرد. کروبي که در زمستان گذشته حمايت يکي از برجسته ترين مديران تکنوکرات يعني غلامحسين کرباسچي را به دست آورده بود اکنون با جلب حمايت عطاءالله مهاجراني بار تئوريک کمپين انتخاباتي خود را نيز تقويت کرده است. برنامه يي که از هم انديشي کساني چون مهاجراني و کرباسچي بيرون مي آيد، نتيجه سال ها آبديدگي در سپهر سياست ايران است. اين برنامه را نمي توان دست کم گرفت.
دولت ائتلافي واژه يي است که حاميان محمود احمدي نژاد از شنيدن آن احساس خوبي پيدا نمي کنند چرا که آن را طرحي از سوي رقيبان شان مي بينند که قصد دارند مديران دولت نهم را به کناري زده و خود در جايگاه آنها قرار گيرند. با اين حال واژه دولت ائتلافي از آغاز رقابت هاي انتخاباتي در سال گذشته همواره بر سر زبان بوده است. ابتدا گروهي از محافظه کاران سنتي مانند علي اکبر ناطق نوري اين بحث را مطرح کردند، سپس گروهي از اصلاح طلبان مانند غلامحسين کرباسچي همراهي خود را در اين طرح اعلام کردند ولي اکنون تنها اصولگرايان منتقد احمدي نژاد و چهره هايي مانند محسن رضايي هستند که ايده «دولت ائتلافي» را همچنان در ذهن مي پرورانند.دولت ائتلافي آن طور که هوادارانش مي گويند نقطه تمرکز خود را بر پرهيز از تضادهاي تند سياسي و بهره گيري از توان مديريتي چهره هاي کارآمد هر دو جناح بنا گذاشته است ولي اين ايده واکنش هاي تندي را از سوي حاميان احمدي نژاد به همراه داشته است. به هر حال فارغ از اينکه دولت ائتلافي زاييده کدام جريان سياسي است و چه هدفي را دنبال مي کند، به نظر مي رسد اين طرح هنوز نتوانسته از توان بالقوه براي تاثيرگذاري در انتخابات رياست جمهوري پيش رو بهره مند شود. حاميان دولت ائتلافي هنوز گروهي اندک شمار از جريان هاي حاشيه يي اصولگرا را تشکيل مي دهند و نقطه آسيب پذيري رفتار آنها، ناکامي براي معرفي يک کانديدا در انتخابات است. محسن رضايي به عنوان متولي اصلي «دولت ائتلافي» در هفته هاي اخير تاثير چنداني بر فضاي انتخابات نداشته و محمدباقر قاليباف شهردار تهران نيز که در محافل سياسي به عنوان يکي از همراهان دولت ائتلافي به شمار مي رفت، انصراف خود را از حضور در ميدان انتخابات اعلام کرده است.آخرين مورد از ناکامي هواداران «دولت ائتلافي» نيز هفته گذشته رقم خورد که به رغم اعلام قبلي مبني بر برگزاري کنفرانس مطبوعاتي محسن رضايي اين کنفرانس لغو شد. برخي تحليلگران احتمال مي دادند رضايي قصد دارد در جريان کنفرانس مطبوعاتي اش، کانديداتوري خود را نيز اعلام کند ولي لغو کنفرانس مطبوعاتي شائبه ها درباره ناکامي جريان هوادار «دولت ائتلافي» را بيشتر کرد. آنها در زمان باقيمانده تا آغاز رسمي رقابت هاي انتخاباتي فرصتي بسيار کوتاه براي يارگيري هاي سياسي از ميان محافظه کاران دارند و اگر اتفاق غيرمنتظره يي به وقوع نپيوندد شانس «دولت ائتلافي» براي عرض اندام در انتخابات ناچيز است.
اگر سيدمحمد خاتمي يا محمدرضا عارف در انتخابات کانديدا مي شدند، علي اکبر اوليا نماينده يزد در مجلس، سرش خيلي شلوغ مي شد. در اين شرايط وي قطعاً به خاطر آشنايي قبلي و همشهري بودن بايد مسووليت هايي را قبول مي کرد و به واسطه نماينده مجلس بودن مي توانست بسياري از هماهنگي هايي را که از کانال هاي معمولي امکان پيگيري ندارد انجام دهد. اوليا پيش از عيد خودش را براي وظايف سنگيني در انتخابات آماده کرده بود. در هر صورت قرار بود يکي از دو يزدي کانديدا شود و وي در هر صورت بايد به ياري همشهريانش مي شتافت. وي به عنوان يک اصلاح طلب، هم اکنون به وظايف نمايندگي اش پرداخته و فعلاً به صورت صريح از هيچ کانديدايي حمايت نکرده است.
کسي اين روزها از محمدرضا عارف رئيس ستاد انتخاباتي نيمه تمام خاتمي خبري نمي گيرد. وي که يک ماهي با استقرار در ساختمان خيابان سميه، در کانون توجهات محافل خبري قرار گرفته بود و روزهاي شلوغي را تجربه مي کرد حالا به فعاليت در همان مجمع تشخيص مصلحت نظام مشغول بوده و سکوت هميشگي اش را تجربه مي کند. نيمه دوم سال 1387 براي عارف تجربه متفاوتي بود؛ تجربه يي پر از سوالات رسانه يي، از احتمال کانديداتوري گرفته تا برنامه هاي انتخاباتي و چگونگي مواجهه با کانون هاي قدرت. گرچه ماجراي آمدن خاتمي، کانديداتوري عارف را کاملاً منتفي کرد اما وي پس از انصراف خاتمي هرگز ديگر به نامزدي فکر نکرد تا از آمدن و رفتن خاتمي بيشترين زيان را ديده باشد.
قربان بهزاديان نژاد تقريباً همان نقشي را دارد که عارف براي خاتمي داشت. وي مرد مورد اطمينان ميرحسين موسوي است. آرام و کم حرف است و سخنور خوبي هم به حساب نمي آيد. بهزاديان نژاد سال ها است با وي همکاري دارد و از نظر اجرايي دست راست ميرحسين به حساب مي آيد. بهزاديان نژاد همان نقشي را در ستاد ميرحسين دارد که عارف در ستاد خاتمي داشت. پيش بيني مي شود در صورت پيروزي ميرحسين موسوي در انتخابات، بهزاديان نژاد در چينش اعضاي کابينه نقشي کليدي داشته و خود يکي از اعضاي بانفوذ دولت شود. آيا ممکن است وي هم پس از مدتي حضور در کابينه فکر و خيال نامزدي در انتخابات به ذهنش خطور کند؟
