دکتر عبدالحميد حسين نيا*

روي به مقدار بسيار ناچيز به عنوان يک عنصر ضروري براي همه شکل هاي حيات (از باکتري ها تا انسان) است. روي جزء لازم ساختمان آنزيم انيدراز کربنيک است که به ميزان فراواني در گويچه هاي سرخ وجود دارد و مسوول ترکيب سريع انيدريدکربنيک مايع خارج سلولي با آب موجود در گويچه هاي سرخ عروق محيطي و همچنين مسوول آزاد شدن گاز مزبور از گويچه ها به درون حبابچه هاي ريوي است. انيدرازکربنيک به مقدار قابل ملاحظه يي در مخاط معده و روده ها، در لوله هاي کليوي و در سلول هاي پوششي بيشتر غدد موجود است. بنابراين روي به ميزان بسيار جزيي براي واکنش هاي متعددي که با متابوليسم گاز کربنيک ارتباط دارند، ضروري است.

مقدار قابل ملاحظه يي روي در پانکراس وجود دارد که به آساني با انسولين ترکيب مي شود. در افراد مبتلا به ديابت ذخيره روي در پانکراس به نصف کاهش مي يابد. روي در ساختمان آنزيم لاکتيک هيدروژناز به کار رفته است. بنابراين در تبديل اسيد پيرويک به اسيد لاکتيک و بالعکس موثر است، همچنين روي در ساختمان آنزيم هاي پپتيداز به کار رفته، بنابراين در هضم پروتئين در معده و روده عهده دار نقش مهمي است. بد نيست بدانيم روي يکي از ترکيبات زهر مارها است به طوري که سميت آن به غلظت روي در زهر بستگي دارد، به همين دليل زهر مار کبرا که مقدار روي آن زياد است، بسيار سمي است. خواص سمي زهر مار از قدرت آنها در ايجاد هموليز خون و تجزيه نوکلئو پروتئين ها ناشي مي شود.

روي در تمام بافت هاي بدن با غلظت هاي متفاوت وجود دارد. مجموع ذخاير روي در بدن يک انسان بالغ و سالم بين 3- 8/0 گرم است. مقدار نياز روزانه به روي در شيرخواران سه ميلي گرم، کودکان پنج ميلي گرم، نوجوانان هشت ميلي گرم، زنان 9 ميلي گرم، زنان باردار يا شيرده 11 ميلي گرم و مردان 11 ميلي گرم است که نيم تا سه چهارم روي مصرف شده آن از طريق صفرا، شيره پانکراس و مدفوع دفع مي شود. کليه ها نيز به ميزان 6/0 ميلي گرم در روز به دفع زيستي آن کمک مي کنند و به همين مقدار نيز از طريق عرق دفع مي شود. صدف خوراکي داراي بالاترين ذخيره روي است. روي در گوشت قرمز، ماکيان و غلات سبوس دار به مقدار زيادي وجود دارد.

غلظت روي در يک انسان بالغ و سالم 95 تا 130 ميکروگرم در 100 ميلي ليتر سرم است. جذب روي از روده کوچک به واسطه فيبرفيتات فسفر، کلسيم و مس کاهش پيدا مي کند برعکس موادي مانند اسيدهاي آمينه و پپتيدها جذب آن را افزايش مي دهند. در سال 1961 تحقيقاتي درباره ضرورت و اهميت روي در رشد انسان صورت پذيرفت که نشان داد عدم بلوغ جنسي و کوتولگي در مردان ايراني و مصري نشانه کمبود روي است که به وسيله نمک روي به آساني درمان پذيرند. پژوهش هاي ديگر درباره روي و حس بويايي و چشايي، کاهش اشتها و کندي رشد کودکان امريکايي صورت گرفت که به مکمل هاي روي پاسخ خوبي نشان دادند.

براي روشن شدن نقش روي در بزاق پژوهش در موش ها انجام شد و نشان داد در اثر کمبود مزمن روي، توليد دانه (گرانول) از ياخته هاي دانه دار (گرانولر) مجرا کاهش پيدا مي کند، در حالي که ياخته هاي پوشش غددي و ياخته هاي ماهيچه يي پوششي تغييرات شکل استحاله يا تخريبي را نشان ندادند. مک کي سيم و درئوستي نشان دادند موش هاي بالغ دچار کمبود روي، از حس بويايي نسبت به غذا ناتوان بوده اند. اين نکته بر تجويز روي خوراکي توسط هنکين و همکاران در درمان کاهش چشايي و بويايي در ارتباط با کمبود روي تاکيد کرد.

پروفسور شامبو، بانويي 70 ساله را معرفي مي کند با فقدان حس بويايي به مدت 10 سال. آزمايش نشان مي داد که ميزان روي در بدن وي کاهش يافته است.

اين بيمار مخاط بويايي، وزوز گوش و کم شنوايي با سولفات روي معالجه شد. حس بويايي ظرف سه ماه بازگشت. شکنندگي ناخن ها برطرف شد و مو از ريزش باز ايستاد، کمبود حس شنوايي به خصوص در تمايز کلمات اصلاح شد و کم شنوايي عصبي متوقف شد. مشخص شد کمبود شديد روي پديده يي نادر و اثبات آن نيز دشوار است، با اين وجود گاهي گزارش هايي ارائه مي شود که از بهبود بيماران به دنبال درمان خبر مي دهد. البته اين گزارش ها بايد با توجه به اين نکته ارزيابي شود که برخي از اختلالات بويايي خود به خود بهبود مي يابند. هنکين و همکاران در يک تحقيق تصادفي، متقاطع و دوسوکور آثار روي را بر 106 بيمار مبتلا به اختلالات بويايي بررسي کردند و بدين نتيجه رسيدند که روي تاثير بيشتري از دارونما نداشته است.

*متخصص و جراح گوش وگلو، بيني و حنجره

ترجمه؛ فرانک باجلان



ميگرن يکي از انواع شديد سردرد است که اغلب در يک طرف سر موجب درد مي شود به ويژه ناحيه پشت چشم ها. اين سردرد ممکن است چند ساعت، يک روز يا گاهي چند روز طول بکشد. اغلب همراه با دل آشوبه و تهوع است و درد آن شخص را از انجام فعاليت هاي روزانه اش باز مي دارد. حتي پس از اتمام درد نيز تا چند ساعتي شخص حال خوبي ندارد اما بعد از آن دوباره کاملاً خوب مي شود. ميگرن مي تواند دو بار در هفته، دو بار در ماه يا کاملاً به ندرت روي دهد. هنوز دليل قطعي ابتلا به ميگرن مشخص نشده است، اما به احتمال زياد دليل آن ژنتيکي است. بيشتر کساني که ميگرن دارند، در خانواده هايشان فرد ديگري هم به ميگرن مبتلا بوده است. سردردهاي ميگرني بسيار شايع است، به طوري که در امريکا از هر 10 نفر، يک نفر به ميگرن دچار است. شروع ميگرن اغلب در سال هاي نوجواني است، اما گاهي کودکان هم به ميگرن دچار مي شوند. پس از بلوغ، دختران حدود سه برابر پسران سردردهاي ميگرني مي گيرند. براي بسياري از دختران ميگرن با شروع عادت ماهانه آنها آغاز مي شود که احتمالاً به دليل تغييرات هورموني است. انواع متفاوتي از سردردهاي ميگرني وجود دارد که مي توان به سه گروه شايع تر آن اشاره کرد.

ميگرن معمولي

حدود 80 درصد افراد مبتلا به ميگرن از اين نوع هستند. در اين نوع ميگرن «اورا» وجود ندارد، اما ممکن است نشانه هايي وجود داشته باشد از جمله تغيير خلق و خو، تحريک پذيري، افزايش حساسيت به نور، صدا يا بو يا مشکل در تمرکز کردن. سردرد معمولاً از يک طرف سر آغاز مي شود. اما گاهي به تدريج دو طرف سر را دربرمي گيرد. درد معمولاً به شکل زق زق کردن است و با حرکت کردن بدتر مي شود. همچنين احساس دل آشوبه و استفراغ نيز وجود دارد. اين سردرد مي تواند چند ساعت و گاهي تا سه روز طول بکشد. در اين حالت فرد نياز دارد در جايي تاريک و بي صدا استراحت کند.

ميگرن با «اورا»

به اين نوع ميگرن، ميگرن کلاسيک هم گفته مي شود. «اورا» نوعي حس ذهني يا يک پديده حرکتي قبل از بروز ميگرن است. «اورا» (يا همان نشانه ها) ممکن است به شکل اختلال بينايي باشد يا ممکن است فرد احساس ضعف يا سوزش (جزجز کردن) در يک طرف صورت يا بدن را داشته باشد يا دچار مشکل گفتاري شود. به هر روي اين نشانه ها بيش از 40 دقيقه طول نمي کشد و پس از آن درد ميگرن آغاز مي شود. نوع درد و ديگر حالات متاثر از آن نظير تهوع و دل آشوبه همانند ميگرن معمولي است، با اين تفاوت که مدت اين سردرد طولاني نمي شود و معمولاً کمتر از يک روز است.

سردرد خوشه يي

درد بسيار شديدي را در يک طرف سر موجب مي شود. اصولاً هم يک ساعت طول مي کشد. اين نوع سردردهاي ميگرني اغلب در مردها بيشتر است و اغلب هم در يک ساعت معين از شبانه روز به ويژه ساعتي خاصي از شب، آغاز مي شود. تحقيقات نشان داده است امروزه سردردهاي ميگرني نسبت به 20 سال پيش، بيشتر شده است که اين مساله نشان مي دهد امروزه انسان ها بيشتر در معرض عوامل تحريک کننده قرار مي گيرند. از جمله عوامل تحريک کننده تغييرات هورموني، نخوردن يک وعده غذايي، نخوابيدن به اندازه کافي، الکل، استرس و هيجان، برخي غذاها، گرماي زياد، نور زياد و تغييرات آب و هوايي را مي توان برشمرد. بنابراين با دوري کردن از عوامل تحريک کننده مي توان تا حدودي جلوي حملات ميگرني را گرفت. همچنين از آنجايي که برخي مشکلات بينايي مانند دوربيني چشم مي تواند عامل تحريک کننده سردردهاي ميگرني باشد بايد به چشم پزشک مراجعه کرد تا در صورت وجود مشکل، تشخيص داده شده و درمان شود. کساني که سردردهاي ميگرني دارند بايد به ميزان خواب و وعده هاي غذايي شان اهميت بدهند. همچنين تکنيک هاي آرامش بخش را ياد بگيرند و از استرس و هيجان زياد دوري کنند و چنانچه قبل از درد نشانه هايي دارند بايد قبل از شروع درد، داروهايشان را بخورند. هنگام درد، کاري انجام ندهند و در يک اتاق تاريک، خنک و ساکت دراز بکشند.

www.health.com

دکتر ياشيل احدي مقدم*

www.doctoryashil.com



خوانندگان محترم مي توانند پرسش هاي خود را با ذکر سن، محل سکونت و شرح مختصري از مشکل و هر موضوعي که در يافتن علت کمک کند مطرح سازند تا پاسخ داده شود. براي طرح پرسش هاي خود مي توانيد با آدرسinfo@doctoryashil.com مکاتبه کنيد.

---

-چنانچه عاج دندان به کلي شکسته شده باشد و فقط ريشه دندان باقي مانده و سالم باشد آيا قابل ترميم است يا بايد کشيده شود؟

اگر ميزان تاجي که باقي مانده، سالم باشد و پوسيدگي زير لثه وجود نداشته باشد، مي توان به وسيله جراحي افزايش طول تاج (Crown lengthening) و گذاشتن پست و روکش (Post & Core & Crown) دندان را بازسازي کرد. اين روش، روش مناسبي است و پيچيده و پرهزينه نيست. البته امکان انجام اين روش منوط به اين است که ميزان کافي نسج سالم در دندان باقي مانده باشد که با توجه به عکس راديولوژي و تشخيص دندانپزشک، قبل از اقدام به انجام، قابل بررسي است.

-پارسال دندان پنجم من را اشتباهاً عصب کشي کردند در حالي که فقط يک پوسيدگي سطحي داشت. حالا نصفي از دندانم شکسته (ديواره داخلي). راستش ديگر به دندانپزشک قبلي ام بي اعتمادم. لطفاً کمکم کنيد؟

چون در دندان عصب کشي شده اعصاب و عروق از داخل دندان خارج مي شود و به خاطر سطح و عمق زياد پرکردگي ترميم تاج دندان عصب کشي شده، احتمال شکستن ديواره پس از مدتي وجود دارد. معمولاً توصيه مي شود دندان بعد از عصب کشي، روکش شود. در مورد دندان شما بايد بررسي شود که اگر مقطع شکستگي بالاتر از تراز لثه باشد و اگر تمايل به روکش کردن نداشته باشيد، ممکن است بتوان با کامپوزيت يا آمالگام (بيلدآپ)، آن را به شکل دندان بازسازي کرد. اما اگر شکستگي از تراز پايين تر اتفاق افتاده باشد، نياز به روکش با استفاده از پست (پست و کر کراون) خواهد داشت. اتفاق عجيبي براي دندان شما نيفتاده و جاي نگراني نيست.

موضوع ديگري که لازم به ذکر است اينکه از ظاهر پوسيدگي دندان نمي توان تشخيص داد نياز به عصب کشي بوده يا نبوده. به هر حال هنگامي که در حال برداشتن پوسيدگي، به عصب (پالپ چمبر) برسيم، انجام عصب کشي لازم است، چه دندان درد داشته باشد و چه درد نداشته باشد. چه در ظاهر دندان يک نقطه سياه باشد يا کلي از دندان پوسيده به نظر آيد، به همين دليل قضاوت در اين زمينه که اشتباهي عصب کشي شده يا واقعاً لازم بوده، با اين اوصاف اندکي ناعادلانه به نظر مي رسد. بي اعتماد نباشيد. به خاطر دردسرهاي عصب کشي هم که شده (که به دستمزدش هم نمي ارزد،)، هيچ دندانپزشکي دوست ندارد دندان اندکي پوسيده را عصب کشي کند.

- روي دندان آسياب کودک من لکه هاي کوچک سياه رنگ ديده مي شود، اما عوارض و درد ندارد. چه بايد بکنم؟

توجه کنيد که دندان آسياب کودک دائمي است و متاسفانه بسياري از بزرگ ترها با اين تصور که دندان شيري کودک است، توجه چنداني به آن نمي کنند و معمولاً اولين خرابي دندان در کودکان در دندان آسياب اول رخ مي دهد.

لازم است ترميم انجام شود. روشي براي پيشگيري از پوسيدگي در چنين مواردي وجود دارد که «فيشور سيلنت» ناميده مي شود. به اين شکل که با استفاده از کامپوزيت هاي روان (مايع) هم رنگ دندان، شيارها و فرورفتگي هاي سطح جونده دندان هاي آسياب را تقويت و سطح خلل و فرج آن را مسدود مي کنند. با اين اقدام پيشگيرانه، از طرفي مانع تجمع باکتري ها در شيارها شده و از طرفي سطح دندان براي مسواک زدن مهياتر و در دسترس تر مي شود. اين درمان در بزرگسالاني که در معرض خطر پوسيدگي هستند نيز استفاده مي شود.

توصيه مي کنم حتماً به دندانپزشک مراجعه کنيد. در صورت وجود پوسيدگي، آن را ترميم کنيد و در صورتي که پوسيدگي خاصي وجود ندارد، از او بخواهيد دندان کودک تان را «فيشور سيلنت» کند.

- براي بيمار 55 ساله يي که فقط چهار دندان در فک پايين دارد (سه دندان جلويي و يک آسياب)، چه درماني پيشنهاد مي شود؟

بايد وضعيت سلامت دندان هاي باقيمانده بررسي شود. ممکن است بتوان درمان Over Denture (قرار دادن دست دندان با اتکا به دندان هاي موجود) را بر پايه همين دندان هاي باقيمانده طبيعي اجرا کرد که اين ايده آل ترين حالت ممکن است. اما در صورتي که دندان هاي باقيمانده وضعيت و استحکام مناسبي نداشته باشند، مي توان با خارج کردن آنها و استفاده از اوردنچر بر پايه ايمپلنت، دست دندان مناسبي تهيه کرد. در اين حالت حداقل دو دندان ايمپلنت بايد در فک کاشته شود.

روش ديگري نيز وجود دارد به نام All On 4 که با استفاده از چهار ايمپلنت در قسمت قدامي (جلو) فک، پروتز ثابت با اتکا به دندان هاي ايمپلنت شده در دهان قرار مي گيرد. ممکن است اين روش نيز جواب بدهد. روش کشيدن کل دندان ها و استفاده از دست دندان معمولي نيز آخرين راه حل است.

يادآوري مي شود بايد وضعيت لثه ها و ميزان استخوان موجود در فک و ساير موارد نيز با معاينه باليني و اقدامات مربوطه، کنترل و بررسي شود. البته موارد اينچنيني به طور معمول در حرفه دندانپزشکي، بيچاره نخواهد ماند،

سکته قلبي پايان راه نيست

توانبخشي و بازتواني قلب، تمرينات اختصاصي فيزيوتراپي و ورزش مي تواند فردي را که سکته قلبي کرده به زندگي عادي برگرداند. دکتر «اسماعيل ابراهيمي» رئيس انجمن فيزيوتراپي ايران با بيان اين خبر گفت؛ «متاسفانه امروزه در جامعه شاهديم افرادي که تحت عمل جراحي قلب قرار مي گيرند، يا دچار سکته قلبي مي شوند از طرف اطرافيان و برخي پزشکان به استراحت مطلق و بي تحرکي تشويق مي شوند، در حالي که در دنيا ديگر سد جراحي هاي بزرگ قلب و سکته هاي قلبي و نگراني هاي آن برطرف شده و با وجود جراحان چيره دست در کشورمان و همکاري تيم درماني (شامل متخصصان جراحان، پرستاران و فيزيوتراپيست ها) يک بيمار قلبي همانند يک ورزشکار که به عنوان مثال عمل جراحي زانو انجام مي دهد و به ميادين ورزشي برمي گردد، مي تواند با انجام تمرينات و ورزش هاي خاص و تحت نظر فيزيوتراپيست به زندگي عادي خود برگردد.» استاد دانشگاه علوم پزشکي ايران تاکيد کرد؛ «امروزه آنچه يک بيمارستان و مرکز درماني را به عنوان يک واحد درماني موفق معرفي مي کند، وجود تيم هاي درماني تخصصي در کنار هم و به سوي يک هدف واحد و همچنين تامين سلامت بيمار و بازگشت فرد به زندگي است، که خوشبختانه در حال حاضر برخي مراکز درماني دولتي و خصوصي داخل کشور به اين شيوه عمل مي کنند.» عضو شوراي عالي نظام پزشکي کشور در ادامه افزود؛ «بحث توانبخشي و فيزيوتراپي بيماران قلبي در کنار مباحث ديگري چون بررسي شيوه هاي درماني سيستم هاي عصبي - عضلاني و ارتقاي سطح علمي فيزيوتراپيست هاي سراسر کشور و تاکيد بر نقش و اهميت تمرين ها و درمان هاي مبتني بر دستان تواناي يک فيزيوتراپيست از جمله مهم ترين موضوعاتي است که در جريان بيستمين کنگره فيزيوتراپي ايران از 22 تا 24 ارديبهشت ماه 1388 در مجموعه فرهنگي ورزشي تلاش برگزار مي شود.»

سلامت نيوز؛ سن ابتلا به ديابت نوع دو در ايران بسيار پايين آمده است. «اميرکامران نيکوسخن» معاون فدراسيون بين المللي ديابت در ايران در حاشيه همايش کنترل ديابت در سالمندان با بيان اين مطلب افزود؛ «به طور کلي در تمام کشورهاي در حال توسعه و از جمله ايران کاهش سن ابتلا به ديابت نوع دو مشاهده مي شود. اين در حالي است که اين بيماري در کشورهاي توسعه يافته بيشتر در دوران سالمندي و بالاي 65 سال بروز مي کند.» وي گفت؛ «علل مختلفي به کاهش سن ابتلاي ديابت نوع دوم در کشورهاي در حال توسعه منجر شده است که از جمله مهم ترين آنها مي توان به زندگي ماشيني، فعاليت بدني کم، تغذيه ناصحيح و چاقي و استرس اشاره کرد.» مديرعامل انجمن ديابت ايران اظهار داشت؛ «در ايران بين 70 تا 80 درصد افراد از بيماري ديابت خود اطلاع ندارند و با پيشرفت بيماري و شدت يافتن عوارض آن پي به بيماري خود مي برند.» «نيکوسخن» افزود؛ «علائمي همچون پرنوشي، پرادراري، پرخوري و ضعف بينايي از جمله علائم ديابت هستند، اما هميشه هم وجود ندارند.» وي تصريح کرد؛ «اضافه وزن، داشتن سابقه خانوادگي، سن بالا، بي تحرکي، استرس هاي مداوم، ديابت در دوران بارداري، به دنيا آوردن نوزادان درشت اندام، سقط هاي مکرر و فشارخون و چربي خون بالا عوامل خطرساز ابتلا به ديابت نوع دوم به شمار مي رود.» «نيکوسخن» با اشاره به اينکه يکي از عوامل مهم خطرساز در ابتلا به ديابت نوع دو سيگار است، گفت؛ «در بين عوامل خطرساز، چاقي مهم ترين عامل محسوب مي شود، به طوري که به ازاي هر يک کيلوگرم اضافه وزن، پنج درصد احتمال ابتلا به ديابت افزايش پيدا مي کند.»

ايسنا؛ متخصصان علوم پزشکي در فرانسه اعلام کردند چربي دور شکم روي ريه ها فشار مي آورد و تنفس را دشوار مي کند. حمل وزن زيادي در اطراف شکم و دور کمر مي تواند به عملکرد ريه ها آسيب وارد کند. به اين ترتيب اين مشکل نيز به فهرست طويل مشکلات سلامتي ناشي از چاقي شکمي افزوده شد. به گفته پژوهشگران هم اکنون ارتباط چربي شکمي با بروز بيماري هايي چون ديابت، فشارخون بالا و بروز بيماري هاي قلبي شناخته شده است و اينها در واقع بخشي از مجموعه ناراحتي ها و مشکلاتي هستند که با سندرم متابوليکي در ارتباط هستند. محققان در اين پژوهش اخير نشان داده اند افزايش اندازه دور کمر به ميزان زيادي در عملکرد ريه ها تاثير گذاشته و فعاليت اين عضو را کاهش مي دهد. اين تاثير بدون در نظر گرفتن ديگر فاکتورهاي پيچيده و تاثيرگذار روي عملکرد ريه مانند چاقي کلي و سيگار کشيدن بررسي و مطالعه شده است. در اين پژوهش، محققان اطلاعات بهداشتي درباره 120 هزار نفر از شهروندان فرانسوي را مورد تجزيه و تحليل قرار دادند. اين تحقيقات شامل ارزيابي پيش زمينه جمعيت شناسي، سابقه سيگار کشيدن، مصرف الکل و عملکرد ريه ها با در نظر گرفتن شاخص توده بدني، اندازه دور کمر و ساير ويژگي هاي سلامت متابوليکي بودند. دکتر «ناتالي لئون» محقق انستيتو ملي فرانسه در مرکز تحقيقات سلامت و پزشکي اين کشور درباره يافته جديد اظهار داشت؛ «ما در بررسي هاي خود به وجود يک رابطه مستقيم، مثبت و مستقل بين نقص عملکرد ريه و سندرم متابوليک ناشي از چاقي شکمي پي برده ايم. به اين ترتيب پژوهشگران مشخص کردند اندازه دور کمر بيشتر از 35 اينچ براي زنان و 40 اينچ براي مردان چاقي شکمي محسوب مي شود و خطرناک است.» در چندين پژوهش ديگر نيز معلوم شده است عملکرد ناقص و ضعيف ريه خطر مرگ و مير و بستري شدن در بيمارستان ناشي از بيماري هاي قلبي را تشديد مي کند.

دکتر بهنام اوحدي*

www.iranbod.com



آدم هاي فراواني تاکنون چنين بيان کرده اند که تماشاي يک فيلم يا خواندن يک کتاب از سوي آنان، زندگي و سرنوشت شان را دگرگون ساخته و حتي نجات داده است. به باور من تماشاي درست، دورانديشانه و ژرف نگرانه فيلم «عروس فرنگي» در سال هاي دهه 40 به احتمال فراوان مي توانست بسياري را از شکست و ناکامي در پيمان زناشويي بازدارد. آنچنان که شايد تماشاي فيلم هايي همچون «سگ هاي پوشالي»، «خيابان هانوور»، «ماري آنتوانت»، «مادام بوواري» و «امتياز نهايي» مي توانست «فروغ فرخزاد» و ديگران را دربرگزيدن درست همسر راهنمايي کند. اين واقعيت به سال ها و دهه ها پيش از پايه گذاشته شدن دو مکتب فيلم(سينما)درماني و کتاب درماني بازمي گردد. فيلم «آواي موسيقي» -که در ايران با نام «اشک ها و لبخندها» با هنرمندي دوبله و با کاميابي خيره کننده در گيشه به نمايش سپرده شد- از دسته فيلم هايي بوده است که براي ميليون ها نفر از کودکان، نوجوانان، جوانان و حتي ميانسالان بارها و بارها اثرات سودمند درماني داشته و دارد. فيلمي که گزيده پيامش را مي توان همان «پايان شب سيه، سپيد است» و «خدا گر زحکمت ببندد دري، ز رحمت گشايد در ديگري» دانست. بي گمان فيلم هايي همانند «آواي موسيقي» (اشک ها و لبخندها)، «بر باد رفته»، «کازابلانکا»، «همشهري کين» و در ميهن ما «دايي جان ناپلئون»، «سوته دلان» و... که بيشترين شمار تماشاي تکراري از سوي يک بيننده را داشته اند، به جز نکته هاي نغز داستاني و سينمايي، دربردارنده ارزش ها و اثرات مرهم گونه و درماني روان شناختي (روانکاوانه يا شناختي -رفتاري) نيز بوده اند.

واقعيتي که درباره ساخته هاي سال هاي تازه سپري شده همچون «زندگي زيباست»، «پيانيست»، «ذهن زيبا»، «فهرست شيندلر»، «کتاب (دفترچه) سياه» و مانند آن از اين توان برخوردارند که درست همانند کتاب «انسان در جست وجوي معنا»ي دکتر «ويکتور فرانکل» به مراجعان درمانده و بي اميد روان درمانگران قوت قلب و روحيه دهند که آنها تيره روزترين و نگون بخت ترين آفريده هاي پروردگار در گيتي نبوده و نخواهند بود و بسياري درد و رنج هاي سنگين تر و طاقت فرساتر از آنان داشته اند اما با اراده و پشتکار کامياب شده اند تا بر اين مشکلات به نظر بي پايان چيره شوند.

درمانگر مي تواند بيمار را تشويق کند تا همانند شخصيت فيلم با مشکلات رنج آور زندگي به چالش و رويارويي بپردازد و جرات و جسارت چيره شدن بر آنها در واپسين گام را همواره به ياد داشته باشد. اما آيا فيلم ها مي توانند جايگزين داروهاي روانپزشکي (اعصاب و روان) در دوره هاي حاد اختلالات (بيماري ها) شوند؟

واقعيت آن است که آن هنگام که داروها براي فرونشاندن دوره حاد اختلال (بيماري) لازم و ضروري هستند، هيچ کدام از ديگر روش هاي درماني حتي رفتار درماني شناختي و روان درماني روانکاوانه نمي توانند جانشين دارودرماني شوند. تنها در دوره حاد برخي اختلالات (بيماري ها) همچون اختلال روان گسيختگي (اسکيزوفرني) و افسردگي ژرف و شديد ماليخوليايي (ملانکوليک)، روان پريشانه (سايکوتيک) يا دوقطبي (مانيک -دپرسيو)، درمان با تشنج هاي الکتريکي (الکتروشوک مغزي) در چند جلسه محدود مي تواند گهگاه به عنوان جانشين داروهاي روانپزشکي (اعصاب و روان) و اغلب به عنوان همراه و مکمل آنها در فرو نشاندن انديشه ها و ادراکات روان پريشانه (سايکوتيک)، خواست به خودکشي و ديگرکشي و... به کار برده شود.

بي گمان، نه تنها فيلم درماني، که هيچ کدام از ديگر درمان هاي کمکي و سودمند نمي توانند جايگزين دارودرماني هايي که شتابان در حال پيشرفت بوده و هستند، بشوند. اين نکته را فيلم درمانگر واقع بين و واقع پذير بايد همواره پيش چشم و ذهن خويش نشانده باشد وگرنه پيش از هر چيز، نخست روند و فرآيند فيلم (سينما) درماني خودش به شکست و ناکامي کشيده خواهد شد.

هيچ يک از پيامدها و پديده هاي درماني اين شيوه درماني کمکي و کاتاليزورگونه (شتاب بخش) در دوره يي که بيمار دچار علائم و نشانه هاي روان پريشانه (سايکوتيک)، افسردگي ژرف و شديد (ماژور)، تک قطبي (دپرسيو) و دوقطبي (مانيک -دپرسيو) و اضطراب هاي شديد ويرانگر (همانند حملات اختلال هول و هراس؛ پانيک و فوبيا) است، رخ نخواهد داد.

خودرويي که باتري اش کاملاً خوابيده است، نياز به جايگزين شدن باتري يا دست کم باتري ديگر دارد که در کنارش قرار گرفته و سيم به سيم دوباره شارژ شود؛ مغزي هم که پيام رسان هاي عصبي (نوروترانسميترها)اش دچار کاستي و تباهي شده است براي آنکه بتواند نيرو و امواج الکتريکي مغزي را دوباره پديد آورده و به گردش اندازد، نيازمند شارژ گرفتن دوباره از طريق تنظيم و تعادل سطح و اندازه اين پيام رسان هاي عصبي ياخته (نورون)هاي عصبي -مغزي است. اين وظيفه يي است که داروها و گهگاه درمان با الکتروشوک بر دوش دارند.

«کيت جانسون» در دانشگاه بري فلوريدا از فيلم ها براي آموزش مفاهيم پيچيده به دانشجويان خود بهره مي گيرد. او براي نشان دادن اينکه قطع داروها چگونه به سلامت رواني بيماران اعصاب و روان آسيب مي زند، از فيلم «فرشته کوچولو» سود برده است.

*روانپزشک و درمانگر مشکلات جنسي

زناشويي و خانوادگي