دکتر رويا پورقربان*

در زنان مبتلا به نارسايي پيش از موعد تخمدان گزينه هاي بسيار کمي براي توليدمثل وجود دارد. استفاده از تخمک (اووسيت) اهدايي ممکن است تنها روش اثبات شده براي دستيابي اکثر اين بيماران به حاملگي باشد. ساير بيماراني که مي توان آنها را براي تکنولوژي اووسيت اهدايي کانديدا کرد، عبارتند از؛

1- افراد مبتلا به کيفيت ضعيف تخمک (از جمله برخي از بيماراني که در آنها لقاح با شکست مواجه شده است.)

2- افراد داراي پاسخ تخمداني ضعيف در برابر تحريک

3- افراد داراي سابقه شکست هاي متعدد در سيکل هايART

در يک پژوهش با استفاده از رويان هاي بارورشده حاصل از تخمک هاي اهدايي، ميزان تجمعي حاملگي پس از چهار سيکل به 9/87 درصد رسيده بود. درمان با تخمک اهدايي در اکثر مراکز درمان ناباروري قابل انجام است و يکي از ملاحظات مهم در اين زمينه چگونگي انتخاب فرد اهداکننده تخمک است. تعدادي از بيماران ممکن است بخواهند فرد دهنده يکي از خواهران يا دوستان آنها باشد. برخي ديگر ممکن است براي دستيابي به فرد دهنده از خدمات موسسات «Matching» که در آنها فرد اهداکننده مي تواند ناشناس بماند، استفاده کنند. اگرچه بعضي از مراکز درماني ممکن است از ارائه اين خدمات سر باز زنند، ولي در بيشتر مراکز درمان ناباروري مسووليت غربالگري فرد دهنده از نظر سازگاري طبي، توليدمثلي و روانشناختي پذيرفته مي شود. دهندگان تخمک نيز همانند اهداکنندگان ساير اعضا بايد به دقت تحت بررسي قرار گيرند و غربالگري از جمله از نظر عفونت هاي مسري يا بيماري هاي ژنتيکي به عمل آيد.

البته در حال حاضر امکان نگهداري تخمک ها به حالت انجماد و قرنطينه کردن آنها وجود ندارد، در نتيجه نمي توان به طور صددرصد خطر انتقال عوامل عفوني را از ميان برداشت. علاوه بر اين چون روند اهداي تخمک شامل تحريک کنترل شده تخمدان فرد دهنده است، فرد دهنده نيز در معرض همان پايش تهاجمي و عوارض بالقوه قابل توجه قرار مي گيرد که در اين اقدام وجود دارد. دهندگان تخمک بايد اطلاعات آموزشي مفصلي را دريافت کنند و کسب دقيق رضايت نامه آگاهانه نيز ضرورت دارد. دهندگان تخمک علاوه بر غربالگري طبي بايد قبل از شرکت در برنامه تحت بررسي جامع رواني- اجتماعي قرار گيرند، حتي با اين گونه غربالگري و آماده سازي گسترده تعداد قابل توجهي از اهداکنندگان در مرحله آخر منصرف مي شوند. توصيه مي شود در جريان انجام هرگونه اهداي تخمک مشاوره قانوني صورت گيرد، چون در روند انجام اين برنامه ها ممکن است موضوعات بسياري در زمينه دادخواهي و شکايت بروز کند. هم اکنون نگهداري تخمک در حالت انجماد عموماً امکان پذير يا موفقيت آميز نيست، در حالي که رويان (جنين)هاي حاصله را مي توان در حالت انجماد تا چندين سال بدون کاهش قدرت لانه گزيني نگهداري کرد و در صورت شکست درمان، از آنها در دوره هاي بعدي استفاده کرد.

روش کار

در اين روش ابتدا بايد با تجويز دارو هماهنگي بين سيکل قاعدگي دهنده و گيرنده ايجاد شود. سپس با تزريق داروهاي تحريک کننده تخمک گذاري، تخمدان فرد دهنده را تحريک و در موعد مناسب پس از بلوغ تخمک ها در اتاق عمل با هدايت سونوگرافي و به طريق ترانس واژينال با استفاده از سوزن هاي مخصوص، تخمک ها را از تخمدان فرد دهنده گرفته و تحويل جنين شناس مي شود تا با نمونه اسپرم شوهر بيمار ترکيب و جنين ايجاد شود. براي گرفتن تخمک، معمولاً فرد دهنده تحت يک بيهوشي خفيف قرار مي گيرد و پس از چند ساعت مي تواند کلينيک را ترک کند. پس از تشکيل جنين طبق نظر پزشک يک تا دو جنين در روز 3 تا 5 به رحم فرد گيرنده منتقل مي شود و اگر تعداد جنين هاي تشکيل شده بيشتر باشد، مي توان از جنين شناس خواست آنها را منجمد و نگهداري کند.

خطرات

اين روش نيز مانند همه سيکل هاي لقاح خارج از رحمي، ممکن است با احتمال تحريک بيش از حد تخمدان و عواقب آن همراه شود، لذا داروها بايد تماماً تحت نظر پزشک و با کنترل دقيق مصرف شود و جدول زمان بندي نيز حتماً بايد رعايت شود. از طرفي حتي بعد از گرفتن تخمک نيز امکان وجود چند عدد تخمک ديگر و احتمال بروز حاملگي چندقلويي در فرد دهنده (اگر متاهل باشد) وجود دارد و بايد حتماً پيشگيري از بارداري به عمل آيد.

اصول شرعي و قانوني

در حال حاضر در کشور ما هيچ گونه ممانعتي از نظر شرعي و قانوني در مورد اهداي تخمک وجود ندارد و حتي خانمي که متاهل است در صورت رضايت کتبي شوهر مي تواند تخمک خود را اهدا کند و اگر رضايت نامه به امضاي طرفين رسيده باشد، بعدها حق شکايت و بازخواست ندارند. بديهي است که کليه مخارج دارويي و بيمارستاني و در صورت نياز به مراقبت بيشتر، تمامي مخارج فرد اهداکننده تخمک بر عهده فرد گيرنده است.

*جراح و متخصص بيماري هاي زنان زايمان و نازايي، بورد تخصصي از دانشگاه تهران

سعيد اويس

ديابت از آن اسم هايي است که زياد به گوش مان خورده است. به دليل شيوع اين بيماري، قطعاً همه ما در ميان خانواده، همکاران يا در جمع دوستان و نزديکان با افراد ديابتي در ارتباط هستيم. از سوي ديگر نزديک شدن به پايان سال و شروع تعطيلات نوروزي براي همه ما تداعي کننده معناي خاصي است که با مسافرت عجين شده است؛ معنايي که همراهي آن با شادي، نشاط، سرزندگي و فارغ شدن از همه گرفتاري ها، تنش ها و مشکلات زندگي شهرنشيني، لحظات و خاطرات خوشي را به ارمغان مي آورد. اما سفر نيز همچون امور ديگر آداب خاص خود را دارد که اگر رعايت نشود، نتيجه يي جز اوقات تلخي، کسالت، خستگي و البته زيان مادي چيز ديگري به همراه ندارد. توجه به اين آداب در افرادي که به بيماري خاصي نظير ديابت دچارند از اهميت ويژه يي برخوردار است، چراکه ممکن است علاوه بر موارد يادشده، موجب اخلال در سير درمان و از دست دادن بخش ديگري از سلامتي فرد شود. هنگام مسافرت به علت تغيير برنامه هاي روزانه و احتمال رويارويي با حوادث غيرمنتظره،کسب آمادگي لازم براي پيشگيري از مشکلات احتمالي ضروري است. به بيماران ديابتي توصيه مي شود با توجه به استرس هاي مسافرت، تغيير ميزان فعاليت، تغيير عادات زندگي و نيز تغيير نوع تغذيه در مدت سفر دستگاه سنجش قندخون خود را به همراه داشته باشند و با فواصل کمتري نسبت به روزهاي عادي قندخون خود را بررسي کنند. بر اين اساس بيماران با برنامه ريزي مناسب و رعايت نکات پيشنهادي درخصوص اندازه گيري قندخون در سفر مي توانند مسافرت خود را مانند ديگر افراد خانواده سپري کرده و از شادي و نشاط آن بهره مند شوند.

نکاتي در رابطه با اندازه گيري قندخون در سفر

- بايد در نظر داشته باشيد که هم در طول مسير و هم در شهر مقصد ممکن است نوارهاي متناسب با دستگاه خود را به سهولت پيدا نکنيد. بنابراين بهتر است از قبل نسبت به تهيه تعداد مورد نياز اقدام کرده باشيد. ولي در هر حال هرگز از يک نوار اندازه گيري بيش از يک بار استفاده نکنيد.

- با توجه به احتمال از دست دادن نوارهاي همراه خود در طول سفر، بهتر است از دستگاه هاي تست قندخوني استفاده کنيد که داراي شناسنامه و تاييديه وزارت بهداشت هستند، چرا که علاوه بر اطمينان به کارايي آنها، امکان دسترسي به خدمات پس از فروش و مراجعه به نمايندگي هاي رسمي آنها متصور است.

- گاه پيش مي آيد افراد ديابتي به دنبال بروز علائم هيپوگليسمي و خوردن ميوه و ساير مواد قندي، بدون تميز کردن دستان خود اقدام به اندازه گيري قندخون شان مي کنند و به دليل بقاياي آب ميوه روي دستان شان، دستگاه يا نوار، قندخون بالايي را نشان مي دهد. بهترين وسيله براي شستن دست ها، آب و صابون است، اما در صورت فقدان آنها، از الکل پزشکي يا يک پارچه نم دار که همراه د اريد، استفاده کنيد و پس از چند دقيقه و خشک شدن دست ها در صورتي که هيچ رطوبتي در دست ها وجود نداشته باشد، اقدام به اندازه گيري قندخون کنيد.

- به تاريخ انقضاي درج شده روي بسته نوار اندازه گيري دقت کنيد و توجه کنيد که تاريخ مصرف شان سپري نشده باشد، خصوصاً در مسافرت که چندان از مناطق فروش معتبر نوارها اطلاع نداريد.

- به هولوگرام وزارت بهداشت نصب شده روي پاکت و بسته بندي نوارهاي اندازه گيري دقت کنيد. مراقب باشيد از انواع نوارهاي تقلبي يا قاچاق که در رابطه با کيفيت آنها اطمينان نداريد، استفاده نکنيد.

- به منظور اطمينان از صحت نتايج، حتماً در طول سفر از دستگاه هايي استفاده کنيد که از سيستم «کنترل حجم خون» برخوردارند.

- پيش از سفر نسبت به کنترل کيفيت و کارايي دستگاه تست قندخون اقدام کنيد. در طول سفر بهتر است از دستگاه هايي استفاده کنيد که داراي خدمات بيمه مسووليت هستند تا در صورت بروز خسارت احتمالي، امکان جبران آن ميسر باشد.

- نوارهاي آزمايش قندخون را در دماي اتاق قرار دهيد، چرا که در هواي سرد ممکن است قندخون را به طور کاذب کمتر از معمول نشان دهند.

- از سوي ديگر رطوبت بر کارکرد نوارهاي اندازه گيري اثر منفي دارد. توجه داشته باشيد که پس از باز کردن در قوطي و برداشتن نوار، فوراً در را ببنديد و به سرعت قندخون خود را اندازه گيري کنيد، زيرا رطوبت هوا سبب اختلال کارکرد نوار و دستگاه مي شود.

نکته آخر اينکه بهتر است قبل از هر سفر به ويژه سفرهاي خارج از شهر يا کشور، با پزشک خود مشورت کنيد.

دکتر ياشيل احدي مقدم*

www.doctoryashil.com

خوانندگان محترم مي توانند پرسش هاي خود را با ذکر سن، محل سکونت و شرح مختصري از مشکل و هر موضوعي که در يافتن علت کمک کند مطرح سازند تا پاسخ داده شود. براي طرح پرسش هاي خود مي توانيد با آدرسinfo@doctoryashil.com مکاتبه کنيد.

---

-با سلام، حدود يک و نيم ماه است شب ها و همچنين طي روز زماني که متوجه نيستم، زبانم را به پشت دندان هاي بالا و کام فشار مي دهم به طوري که جاي دندان هايم روي زبان مي ماند و دچار درد فک و عضلات صورت مي شوم. آيا درماني وجود دارد؟

متاسفانه در مورد سن خود و وضعيت دندان ها و قرارگيري دو فک روي هم اطلاعي نداده ايد. البته از آدرس اي ميل شما حدس مي زنم 33 سال داشته باشيد،

اين عارضه ممکن است به دليل عادت يا علل عصبي و اضطراب يا وضعيت خاص دندان و زبان (که به طور غيرمعمول چفت شوند) اتفاق بيفتد. در درجه اول توصيه بر کاهش فشار عصبي و سعي بر ترک اين عادت است. مي توانيد با مراجعه به دندانپزشک، وضعيت اکولوژني دندان را نيز بررسي کنيد. مي توان با استفاده از وسايل ارتودنسي، پلاک هايي ساخت که شب ها در دهان قرار دهيد تا فشار زباني به دندان را کاهش دهد.

-آيا چسب موقت کردن روکش دندان براي مدت طولاني ايرادي دارد؟ با توجه به اينکه دندان هاي من براي پوسيدگي بسيار مستعد هستند، از دکترم خواستم چهار دندان جلوي بالايي من را چسب موقت کند تا هر شش ماه يا يک سال يک بار بازديد کوچکي از دندان هاي روکش شده من داشته باشند. به نظر شما اين کار اشتباه است؟

بله اشتباه است. دليل استفاده از چسب موقت بررسي عوارض و حساسيت احتمالي، بررسي ميزان آب بند بودن روکش و... و امکان اعمال اصلاحات است. همان طور که از نامش پيداست، چسب موقت، استحکام و خواص چسب دائم را نداشته و ممکن است به مرور زمان در اثر شستگي با بزاق و عوامل ديگر از بين برود. در اين حالت، دندان زير روکش، در معرض پوسيدگي و خرابي بسيار بيشتري قرار خواهد گرفت. توجه کنيد در صورتي که روکش نصب شده روي دندان شما با دقت و به درستي تهيه شود، احتمال پوسيدگي دندان زير روکش به حداقل ممکن خود خواهد رسيد. با اين همه کنترل پوسيدگي دندان زيرين، معمولاً با معاينه و راديوگرافي امکان پذير است. در صورتي که دندان خود را به خوبي روکش کرده ايد و دندانپزشک از وضعيت دندان هاي شما آگاه است و بهداشت دهان و دندان خود را به خوبي رعايت مي کنيد، نگراني بي مورد است.

-دو دندان پايين پسر 9 ماهه من درست روييده است، اما دندان کناري سمت راست آن که پس از يک ماه روييد، مماس با لثه نيست و در يک گوشه به سمت داخل دهان کج است. بعد از آن، دندان بالايي هم همان گونه کج درآمده. علت اين ناهنجاري و راه درمانش چيست؟

با توجه به اينکه همه دندان هاي شيري فرزند شما درنيامده است، امکان جابه جا شدن دندان ها و قرارگيري در وضعيت درست وجود دارد و در اين زمان قضاوت در مورد کج بودن دندان کمي زود است.

در صورتي که با رويش بقيه دندان هاي شيري نيز دندان در وضعيت درست قرار نگرفت، بايد در زمان شروع رويش دندان هاي دائمي، با مراجعه به دندانپزشک و تهيه عکس راديولوژي، مسير رويش دندان هاي دائمي را بررسي و هدايت کرد. در حالت کلي جاي نگراني نيست. خوشحالم که با اين دقت، وضعيت رشد دندان ها و سلامت فرزند خود را دنبال مي کنيد.

-به رغم اينکه بهداشت دهان و دندان را رعايت مي کنم، روي دندان هاي جلوي پايين من در فاصله هاي زماني کوتاه، رنگ مي گيرد و نياز به جرم گيري پيدا مي کند. دليل و درمان آن چيست؟

معمولاً جرم دندان بيشتر در پشت دندان و محل پيوند دندان و لثه تشکيل مي شود. اگر اين تغيير رنگ در قسمت جلوي دندان پايين شما بيشتر است و در صورتي که در مصرف دخانيات افراط نمي کنيد و بهداشت دهان و دندان را به خوبي رعايت مي کنيد و به درستي مسواک مي زنيد، احتمالاً ترشحات بزاقي دهان شما زياد است و مواد معدني موجود بزاق باعث ايجاد رنگ و جرم روي دندان مي شود. ناگزير از جرم گيري و بروساژ در فواصل زماني و رعايت بيشتر بهداشت دهان خاصه در ناحيه مذکور هستيد.

*جراح، دندانپزشک

دکتر بهنام اوحدي*

www.iranbod.com

يکي از کاربردهاي مهم فيلم (سينما)درماني، سود جستن از آن در زوج درماني، خانواده درماني و مشاوره هاي پيش از پيوند (ازدواج) و جدايي (طلاق) است. در چنين زمينه هايي، فيلم هايي که با هوشمندي و ژرف نگري از سوي مشاور و روان درمانگر برگزيده مي شوند، مي توانند به خوبي هر دو سوي رابطه را در شناخت و بينش پيدا کردن نسبت به ويژگي ها و اختلالات شخصيتي، خلقي، اضطرابي، وسواسي و حالات روان پريشانه احتمالي زودگذر يا پايدار خود و آدم روبه رو ياري رسانند. سود جستن از فيلم (سينما) به ويژه در شناساندن ويژگي هاي پررنگ و مختل شخصيت هاي شگفت انگيز و نامعمول کلاستر A يعني خرافه گرا- شگفت انگيز (اسکيزوتايپال)، بدگمان- سرنخ جو (پارانوئيد)، تنهايي گزين- درخودمانده (اسکيزوئيد) و نيز کلاستر B يعني مرزي- آشوبناک (بوردرلاين)، خودشيفته (نارسيسيستيک)، نمايشگر (هيستريونيک) و جامعه ستيز (آنتي سوشيال) که مقاوم به درمان و دگرگوني هستند، بسيار بجا و مقرون به صرفه خواهد بود. هيچ کتاب يا جلسه مشاوره يي نمي تواند همانند فيلم هاي «سگ هاي پوشالي»، «افسانه 1900»، «خيابان هانوور»، «ماري آنتوانت»، «مادام بوواري»، «امتياز نهايي»، « فاني و الکساندر»، «جانشين هادساکر» و... يک خانم نمايشگر (هيستريونيک)- وابسته (ديپندنت) را نسبت به ويژگي هاي پررنگ، مختل و آميخته به هم درخودمانده- تنهايي گزين (اسکيزوئيد- آسپرگر) و نظام مند-قانون مدار (وسواسي- جبري) خواستگار، نامزد يا همسرش و فرجام و سرانجام زناشويي شان هشيار و آگاه سازد. فيلم گيرا و اثرگذار «امتياز نهايي»، به باور من فيلمي است که مشاوران، روانشناسان و روانپزشکان هوشمند و دورانديش بايد تماشاي آن را (دست کم براي سنجش و آموزش «اندازه همتايي غريزي» دو سوي زناشويي) به هر دو آدمي که براي مشاوره پيوند (ازدواج) نزد آنها مي آيند، پافشارانه پيشنهاد کنند. جالب آنکه واژه انگليسي که از سوي کارگردان انديشه گرا و ژرف نگر فيلم، «وودي آلن» به عنوان نام فيلم برگزيده شده است، به دو مفهوم اشاره داشته و داراي دو بار معنايي همزمان است؛ «امتياز نهايي» بازيگر پيروز در بازي تنيس و «اندازه همتايي» همسران در زندگي و پيمان زناشويي شان. هرچند رويکرد هميشگي «وودي آلن» در همه فيلم هايش نگاه يا نيم نگاهي بردبارانه به شورمندي زيستي، غريزي و کشش هاي زناشويي بوده و هست، اما به باور من اندازه همتايي آدميان از ديدگاه و چشم انداز شورمندي زيستي و غريزي در هيچ يک از فيلم هاي او همانند فيلم «امتياز نهايي» مورد ارزيابي و بحث قرار نگرفته است. هنرمندي «وودي آلن» در اين فيلم آن بوده که در کنار بهره گرفتن از هنرپيشه هاي گيرا، نگذاشته است پيام ضمني نمايشنامه نويس و کارگردان فيلم گرفتار بي پروايي شود. اين گونه است که «امتياز نهايي» به ابتذال کشيده نشده و در وادي فرومايگي يا گيشه گرايي فرونمي افتد.

جوانان استعداد شگفت آوري در برگزيدن همسري ويرانگر براي خود دارند و در کنار گذاشتن اين گونه افراد پس از مشاوره پيوند (ازدواج) ستيز و سرسختي فراواني از خود نشان مي دهند. اين ويژگي در دختران برخوردار از ويژگي هاي پررنگ و مختل شخصيت هاي کلاستر B و نيز وابسته (ديپندنت) بسيار بيشتر و شايع تر ديده مي شود. به باور من، سنجش هفت معيار در هر مشاوره پيش از ازدواجي لازم و سرنوشت ساز است؛

1- همتايي ويژگي هاي شخصيتي دو سوي پيوند

2- شباهت ويژگي هاي شخصيتي پدران و مادران دو نفر (که به خوبي مي تواند ما را از همتايي ديگر ويژگي هاي احتمالي شخصيتي ناپيداي آميخته به ويژگي هاي آشکار و برجسته دو نفر مطمئن سازد)

3- همتايي شورمندي زيستي، غريزي و جنسي دو نفر

4- همتايي کلاس اجتماعي - اقتصادي دو نفر

5- همتايي ارزش ها و نگرش هاي فرهنگي - مذهبي (و سياسي - آرماني) دو نفر

6- همتايي سني - نسلي دو نفر

7- همتايي تحصيلي - حرفه يي دو نفر.

بسياري از مراجعان مشاوره پيش از پيوند (ازدواج)، به ويژه جوانان دانش آموخته هوشمند و ژرف نگر، آن اندازه شناخت و بينش دارند که همتايي هاي چهارم تا هفتم را خود مورد سنجش و ارزيابي قرار دهند؛ اما آن سوراخي که آنان از آن گزيده مي شوند، سه همتايي نخست است که خود افراد - چنانچه مورد ارزيابي هاي شناختي طرح واره (اسکما)نگر يا روانکاوانه (سايکوآناليتيک) قرار نگرفته و به بينش درباره ويژگي هاي شخصيتي خود نرسيده باشند- توان ارزيابي و سنجش آنها را تا اندازه لازم و کافي نخواهند داشت. خوشبختانه کتاب در دست انتشار «عشق ويرانگر» دکتر «براد جانسون» و دکتر «کلي موري» با برگردان خانم ها «زهرا حسين زاده» و «الهام شفيعي» به خوبي مي تواند دو سوي پيوند (ازدواج) را در دست يافتن به ويژگي هاي پيدا و پنهان شخصيت خود و پدر و مادرشان ياري رساند. البته خواندن اين کتاب هرگز نمي تواند جايگزين مراجعه براي انجام مشاوره پيش از پيوند (ازدواج) شود. اما هنوز کتابي براي ارزيابي تله سترگ و سرنوشت ساز بيشتر پيوندهاي زناشويي، يعني همان «اندازه همتايي شورمندي زيستي و غريزي » در دسترس نيست. مکتب نوين فيلم(سينما)درماني به خوبي مي تواند مشاور و مراجع را در اين زمينه ياري رساند.

*روانپزشک و درمانگر مشکلات جنسي

زناشويي و خانوادگي