فاطمه راکعي*
ايرانيان از دوران باستان مردماني دين دار، معنويت گرا و آراسته به فضايل اخلاقي بوده اند، به همين جهت زماني که زيبايي هاي اسلام را دريافتند، عاشقانه و آگاهانه آن را پذيرفتند. آن عشق آگاهانه و اصيل تا امروز ادامه پيدا کرده و در سال 57 شعور و آگاهي توام با عشق خود را به بهترين شکل نشان داد. بر اساس چنين فرهنگ کهن و ريشه داري تمام تبليغات و سرمايه گذاري هاي رژيم پهلوي براي
از خود بيگانه کردن ملت مسلمان ايران نتيجه عکس داشت و مردم تشويق به قيام عليه رژيم جابري شدند که همنوا با دولت هاي استثمارگر غربي بود. در اين ميان زنان به خاطر بيداري معرفتي و آگاهي هاي ذاتي و فطري که همواره در طول تاريخ داشته اند، مدرنيزاسيون صوري، رواج بي بندوباري و عدم تقيد به اخلاق را برنتافتند و در مقابل اقدامات اجبارانه و آمرانه يي چون کشف حجاب و ترويج فرهنگ مبتذل و عروسکي و مصرفي ايستادگي کردند.
اگر به حضور زنان در مسووليت هاي مديريتي و اجتماعي قبل از انقلاب توجه کنيم، درخواهيم يافت که اگرچه تعداد انگشت شماري از خانم ها در دولت يا مجلس حضور داشتند، اما اين حضور بسيار منفعلانه و تزئيني بوده و عموم آنها وابسته به خانواده هاي دربار بودند. در اين مقطع بيشتر زنان داراي شغل هاي سطح پايين از لحاظ منزلت اجتماعي يا شغل هاي خاصي چون مامايي، پرستاري، معلمي و... بودند. خيلي از خانواده ها به علت جو ناسالمي که رژيم طاغوت بر جامعه و ادارات و نهادهاي دولتي حاکم کرده بود، مايل نبودند زنان و دختران شان در فعاليت هاي اجتماعي حضور داشته باشند و حتي برخي از خانواده ها متاسفانه از تحصيلات دختران شان اکراه داشتند. خوشبختانه با پيروزي انقلاب خانواده هايي که حاضر نبودند دختران شان را براي تحصيلات عالي بفرستند، با خيال راحت اين کار را انجام دادند.
پتانسيل پنهان زنان خاموش ما در سال 57 خود را به بهترين شکل نشان داد. حضرت امام(ره) بارها از حضور پرشور و پيشگامانه زنان در نهضت و عرصه هاي مختلف سياسي انقلاب قدرداني کردند. بعد از پيروزي انقلاب نيز زنان در کسوت مادران، همسران، دختران، خواهران و... مردان شان را به رفتن به جبهه تشويق کردند و خود نيز تا جايي که امکان داشت، در کنار مردان حضور موثري در جبهه هاي جنگ داشتند. شيرزنان انقلابي با يک يا چند شهيدي که تقديم انقلاب کردند، به هيچ وجه خودشان را از نظر عاطفي نباختند و با قدرت ايمان ايستادگي کردند.
انقلاب که پيروز شد، حضرت امام(ره) با درايت عالي اجتماعي و سياسي خود در دل انقلاب اسلامي يک طراحي بسيار کارشناسي شده جهت ارتقاي موقعيت و جايگاه زنان انجام دادند و آن را به تعابير مختلف و در موقعيت هاي گوناگون به جامعه منتقل کردند. زنان خودآگاه به ميمنت پيروزي انقلاب اسلامي و به برکت حضور روحاني حضرت امام و آموزه هاي فرهنگي، اجتماعي و سياسي ايشان در حوزه زنان، طي اين سه دهه توانسته اند مخصوصاً از لحاظ علمي، ميزان قبولي حضورشان در دانشگاه ها را به بالاتر از مردان برسانند و در سطوح مختلف مديريتي نيز هر جايي که به آنها فرصت داده شده، درخشيده اند. روزنامه نگاران و هنرمندان زن و... حضور مهم و مثبت خود را در عرصه هاي مختلف اجتماعي به نمايش گذاشته اند و همه اينها را مرهون پيروزي انقلاب و فرهنگي هستيم که حضرت امام ترويج کردند.
اکنون که 30 سال از انقلاب مي گذرد، سطح و گستردگي آگاهي هاي زنان ايران نسبت به فرهنگ اسلامي و ايراني، مسائل روز سياسي ايران و جهان، جايگاه حقوقي خودشان در نظام اسلامي، حقوق بشر و همچنين گسترش حضور فعال آنها در عرصه هاي اجتماعي، سياسي، فرهنگي و به ويژه علمي با سال هاي قبل از پيروزي انقلاب قابل مقايسه نيست بنابراين بي انصافي است اگر بخواهيم دستاوردهاي انقلاب براي زنان را انکار يا کمرنگ کنيم.
ديدگاه امام درباره زنان
«ما نهضت خودمان را مديون زنان مي دانيم. مردها به تبع زن ها در خيابان ها مي ريختند. تشويق مي کردند زن ها مردان را. خودشان در صف هاي جلو بودند.»1
«زن بايد در مقدرات اساسي مملکت دخالت کند. شما غزنانف همان گونه که در نهضت ها، نقش اساسي داشته ايد و سهيم بوده ايد، اکنون هم باز بايد در پيروزي سهيم باشيد و فراموش نکنيد که هر موقع که اقتضا کند، نهضت کنيد و قيام کنيد.»2
«همان طوري که مردها بايد در امور سياسي دخالت کنند و جامعه خودشان را حفظ کنند، زن ها هم بايد دخالت کنند و جامعه را حفظ کنند. زن ها هم بايد در فعاليت هاي اجتماعي و سياسي هم دوش مردها باشند.»3
«ملتي که بانوانش در صف مقدم براي پيشبرد مقاصد اسلامي هست، آسيب نخواهد ديد.»4
«زنان شيردل و متعهد، هم دوش مردان عزيز به ساختن ايران عزيز پرداخته چنا ن که به ساختن خود در علم و فرهنگ پرداخته اند و شما شهر و روستايي را نمي يابيد جز آنکه در آنها جمعيت هايي فرهنگي و علمي از زن هاي متعهد و بانوان اسلامي ارجمند به وجود آمده است.»5
«زن ها اختيار دارند؛ همان طوري که مردها اختيار دارند. خداوند شما زنان را با کرامت خلق کرده است، آزاد خلق کرده است.»6
«خيال مي کنند اسلام آمده است که فقط زن را خانه نشين کند، چرا با درس خواندن زن مخالف باشيم؟ چرا با کار کردن او مخالف باشيم؟ چرا زن نتواند کارهاي دولتي انجام دهد؟ چرا با مسافرت کردن زن مخالفت کنيم؟ زن چون مرد، در تمام اينها آزاد است. زن هرگز با مرد فرقي ندارد. آري در اسلام، زن بايد حجاب داشته باشد، ولي لازم نيست که چادر باشد، بلکه زن مي تواند هر لباسي را که حجابش را به وجود آورد، اختيار کند.»7
همان گونه که در جملات حضرت امام(ره) درباره زنان ديده مي شود، ايشان در تمامي عرصه هاي علمي، اقتصادي، اجتماعي، سياسي، فرهنگي و... زنان را تشويق به حضور فعال مي کردند. امام موکداً از زنان مي خواستند در مقدرات اساسي کشور دخالت کنند و بارها از حضور آگاهانه زنان به ويژه در عرصه هاي اجتماعي و سياسي تقدير کردند. از جمله دلايل تاکيد فراوان ايشان بر حضور و فعاليت زنان اين بود که از نوجواني شاهد حضور زنان ارزشمند، شجاع و بزرگي در خانواده خودشان بودند و به خوبي نقش موثر آنها را در اتفاقات و رويدادهاي مختلف به خوبي لمس کرده بودند. به عنوان نمونه مي توان به مقاومت، ايستادگي و شجاعت عمه امام در برابر ظلم ها و مزاحمت هاي حکومت اشاره کرد. اعتناي جدي بنيانگذار انقلاب به مساله زنان باعث شد زنان در اين سال ها به شناخت بيشتر و جايگاه خود در جامعه مبادرت ورزند. رشد و شکوفايي زنان در عرصه هاي مختلف حاصل تکريم ها، بزرگداشت ها و تشويق هاي صميمانه و صادقانه حضرت امام(ره) در مورد زنان است.
کاستي ها
آنچه از اولين روزهاي پيروزي انقلاب تا به امروز زنان آگاه و فرهيخته جامعه ايران به دنبال آن هستند، رشد و ارتقاي واقعي موقعيت زنان در عرصه هاي فرهنگي، اجتماعي، سياسي، علمي، اقتصادي و... است که متاسفانه هنوز تا تحقق واقعي آن فاصله زيادي داريم. اين رشد همه جانبه در واقع محقق شدن تمامي آن ساختاري است که حضرت امام(ره) در ارتباط با زنان مطرح کردند.
در سال هاي اول پيروزي انقلاب شاهد بوديم که تعدادي از زنان متخصص مسائل سياسي و فقهي در خبرگان قانون اساسي، مجلس شوراي اسلامي و ديگر نهادهاي انقلابي حضور پيدا کردند. انتظار ما اين بود که در همان چند سال اول انقلاب قوانين تبعيض آميزي که عليه زنان وجود داشت، تغيير پيدا مي کرد و قوانيني به روز و متناسب با مقتضيات زمان جايگزين آنها مي شد، اما متاسفانه با جنگ مواجه شديم و اين توقعات و انتظارات در طول سال هاي جنگ به محاق رفت. بعد از اتمام جنگ و در دوران سازندگي نيز تمام فعاليت ها به امر سازندگي پس از جنگ معطوف شد و چندان به مسائل زنان توجهي نشد، با اين وجود فعالان مسائل زنان طي اين سال ها لزوم تدوين قوانين جديد و حذف قوانين تبعيض آميز را به اولياي امور گوشزد و تلاش مي کردند از طريق رسانه هاي عمومي به فرهنگ سازي درخصوص حقوق زنان بپردازند. متاسفانه با اتمام دوران سازندگي همچنان مطالبات زنان محقق نشد و زنان مسلمان و آگاه که خودشان را پيروان راستين حضرت امام(ره) مي دانستند، بعد از دوران سازندگي و در دوران اصلاحات انتظار داشتند تمام مطالبات شان که مبتني بر نظرات و خط امام بود، برآورده شود. به همين منظور نمايندگان زن مجلس ششم فراکسيون زنان را تشکيل دادند. در قالب اين فراکسيون ديدارهاي متعددي با مجتهدان و علماي برجسته و مسوولان طراز اول کشور داشتيم و لزوم تغيير قوانين تبعيض آميزي مثل قانون ديه، طلاق، ارث، شهادت و برخي قوانين مربوط به مجازات ها و استخدام کشوري را براي آنها تشريح کرديم و خواستار آن شديم که کمک کنند تا از کليه قوانين تبعيض زدايي شود و خوشبختانه بسياري از علماي عظام حمايت کردند. مشکل از آنجا شروع شد که از حدود 45 طرح و لايحه يي که به مجلس برديم، شوراي نگهبان بيشتر آنها را رد کرد و در نهايت با همه تلاش هاي ما 25 طرح به قانون تبديل شد که بيشتر آنها نيز از طريق مجمع تشخيص مصلحت نظام به تصويب رسيد. اگرچه مصوبه هاي مجمع نيز آن چيزي نبود که مد نظر ما بود، اما بهتر از هيچ بود.
با همه تلاش هايي که صورت گرفته ما نه تنها تاکنون موفق به رفع تبعيض از کليه قوانين نشده ايم، بلکه در سال هاي اخير شاهد هستيم که برخي گروه ها و افراد هر چند اندک هستند، قصد دارند وضعيت زنان را به 100 سال پيش بازگردانند. اين عده آن همه تاکيدات پيامبرگونه حضرت امام درخصوص جايگاه و موقعيت زنان را ناديده و ناشنيده مي گيرند و با کمال تاسف اين حرکات را به اسم انقلاب و امام انجام مي دهند. مقابله با اين تفکر آگاهي بخشي علماي طراز اول همفکر حضرت امام در مورد مساله مقتضيات زمان را مي طلبد. جامعه زنان از خانواده و فرزندان حضرت امام(ره) نيز انتظار دارند که بيش از گذشته در تبيين صحيح نظرات حضرت امام درخصوص زنان تلاش کنند و سيره عملي حضرت امام در رفتار با همسر بزرگوارشان، دختران شان و...را بازگو کنند.
زني که با انقلاب اسلامي زاده شد، الگوي شخصيتي خود را از حضرت زهرا(س) و زينب(س) گرفته و آن را منطبق با مقتضيات زمان، بازتعريف کرده است و شخصيت باشکوهي است که مي تواند در عرصه هاي بين المللي بدرخشد و براي جمهوري اسلامي افتخارآفرين باشد. زني است که تشکيل دهنده نيمه بسيار پويا، توانمند، فعال، خلاق و... جمعيت ايران است که اگر ظرفيت او استفاده شود به توسعه و پيشرفت تصاعدي کشور کمک خواهد کرد.
*شاعر، استاد دانشگاه ودبيرکل جمعيت زنان مسلمان نوانديش
پي نوشت ها؛-----------------------
1- صحيفه نور، ج 6، ص 185
2- همان، ج 5، ص 153
3- همان، ج 18، ص 264
4- همان، ج 13، ص 31
5- همان، ج 12، ص 72
6- همان، ج 11، ص 254
7- همان، ج 4، ص 103
