رقابت عجيبي براي ارسال پرونده ها به يونسکو آغاز شده و خبر رسيده که قرار است پرونده بازار تبريز نيز به يونسکو ارسال شود. در همين حال رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان اردبيل خبر داده پرونده بقعه شيخ صفي الدين اردبيلي براي ثبت در آثار جهاني ديروز به يونسکو ارسال شد.

مسعود علويان صدر که با خبرگزاري مهر صحبت کرده، درباره پرونده بقعه شيخ صفي گفته اين پرونده پس از 5/1 سال کار تخصصي توسط کارشناسان اين سازمان و نيز ثبت و تاييد در سازمان ميراث فرهنگي کشور، به يونسکو ارسال شده است.

به گفته او اين پرونده شامل اسناد و مدارک بازسازي و مرمت بقعه شيخ صفي از دوران گذشته تا دوران معاصر و نيز مدارک مربوط به توسعه حريم بقعه بوده که پس از جمع آوري و ترجمه ارسال شده است. او بر اين عقيده است که بقعه شيخ صفي به همراه اثر تاريخي بازار تبريز، امسال نامزد ثبت در آثار جهاني بودند که با توجه به اهميت و تاثيرگذاري آن، اين بناي ارزشمند در اولويت سازمان ميراث فرهنگي کشور براي ثبت در آثار جهاني قرار گرفت. وي در ادامه از سرمايه گذاري 730 ميليارد ريالي بخش خصوصي در حوزه گردشگري استان اردبيل خبر داد و افزود؛ بي شک اين ميزان سرمايه گذاري بخش خصوصي در سال هاي آينده به توسعه و رشد چشمگير حوزه گردشگري استان منتج خواهد شد. علويان صدر با اشاره به برنامه هاي اين سازمان در جذب و مشارکت بيش از پيش بخش خصوصي و سرمايه گذاران داخلي و خارجي در صنعت گردشگري اردبيل خاطرنشان کرد؛ بيشتر اين برنامه ها مشارکتي و تشويقي است.

موزه يي به نام بقعه شيخ صفي

مجموعه نفيس بقعه شيخ صفي الدين به نام عارف نامدار شيخ صفي الدين اردبيلي جد سلاطين صفويه، در سال 735 ه. ق. به دست فرزند وي صدرالدين موسي بنا شد. پس از شروع حکومت صفويه، به سبب ارادت شاهان صفوي به جد خود، واحدهاي مختلفي به اين مجموعه اضافه شد. به ويژه در عهد شاه عباس اول و از آنجا که وي ارادت فراواني به شيخ صفي الدين داشت و بسيار به زيارت مقبره وي مي رفت، براي تکميل و تزيين اين اثر، کارهاي فراواني صورت گرفت. در عصر صفوي بقعه شيخ با حضور استادان بزرگ عهد صفوي چنان به زيور آراسته شد که همچنان پس از گذشت چندين قرن به عنوان يکي از مفاخر تاريخي و فرهنگي ايران به شمار مي آيد. يکي از موارد منحصر به فرد اين مجموعه اين است که اين بقعه حاوي ده ها اثر بديع در مضامين مختلف رشته هاي هنري است که از آن جمله مي توان به عالي ترين نوع کاشي کاري معرق و مقرنس و گچ بري کتيبه هاي زيبا و نفيس و خط خطاطان بزرگ دوره صفوي (ميرعماد، ميرقوام الدين، محمد اسماعيل و...)، منبت هاي ارزنده، نقره کاري، تذهيب و طلاکاري، نقاشي و تنگ بري و... اشاره کرد. اين اثر از ساختار معماري فخيمي برخوردار است که گرد هم آمدن فضايل هنري نامبرده، آن را در مجموعه هاي تاريخي ايران شاخص و متمايز کرده است.

سردر اصلي و کاشي کاري بقعه شيخ صفي الدين تا سال 1321 در ضلع شمالي ميدان فعلي عالي قاپو قرار داشته که در آن سال بقاياي سردر به دستور اداره کل باستان شناسي برداشته شد و کاشي هاي معرق آن فعلاً در انبار بقعه نگهداري مي شوند. سردر مذکور در زمان شاه عباس دوم براي بقعه ساخته شد و زير نظر اسماعيل نقاش اردبيلي در سال 1057 به اتمام رسيد. در حال حاضر هيچ گونه آثاري از اين سردر مشهود نيست. امروزه از ضلع شرقي ميدان عالي قاپو با گذشتن از در چوبي بزرگ وارد حياط مشجر مستطيل شکل بقعه به ابعاد 92+26/5 متر مي شويم. دور تا دور اين حياط با ديوارهاي آجري که از روي دروازه سنگي و به صورت طاق نما ساخته شده محصور شده است. ضلع شرقي حياط مذکور با دري به ابعاد 1450+570 سانتي متر غيرمسقف باز مي شود. اين راهرو بينابين حياط بزرگ مشجر و صحن اصلي قرار دارد. راهروي مذکور با دري در ضلع شمالي به محوطه شهيدگاه و در ضلع جنوبي به محوطه يي معروف به «چله خانه» يا قربانگاه مرتبط مي شود که در سال هاي اخير در مشرف به شهيدگاه مسدود شده است. ديوارهاي جانبي اين راهرو داراي طاق نماي کاشي کاري بوده که به مرور ريخته و اکنون قسمتي از آن بازسازي شده است. راهرو مذکور با گذشتن از محوطه کوچک درگاه سنگي به صحن اصلي متصل مي شود. صحن اصلي حياطي است مستطيل شکل به ابعاد 30/40+16/10 متر مفروش با تخته سنگ هاي صاف که حوضي در وسط آن قرار دارد. درگذشته در وسط اين حوض چاه آبي بوده است که با استفاده از سطل و طناب براي وضو گرفتن از آن استفاده مي شده است. اين چاه در حال حاضر مسدود شده است.

چيني خانه در قسمت شرقي قنديل خانه يا رواق اصلي قرار گرفته که با دو ورودي باريک با دارالحفاظ ارتباط مي يابد. ساختمان چيني خانه داراي چهار شاه نشين و داراي طاق نماهاي فوق العاده زيبا و نفيس از نوع مقرنس گچي است که روي آن نقاشي و طلاکاري شده است. هماهنگي و توازن رنگ ها با سطوح مقرنس از اسليم ها و گل هاي مختلف منظره يي شگفت انگيز ايجاد کرده است. اين مکان در دوره صفويه محل نگهداري ظروف زرينه، سيمينه و ظروف سفارشي شاه عباس اول از کشور چين بوده است.

آن گونه که بيوک جامعي (1379) به نقل از کتاب «صريح الملک» عنوان کرده است، بخش هاي مختلف بقعه شيخ صفي الدين عبارتند از؛ 1- حرم و دارالحفاظ 2- مقبره شاهزادگان در جانب شرقي دارالحفاظ 3- ايوان بزرگ رو به قبله دارالحديث که از آثار دوران شاه اسماعيل اول بوده و در دو جانب غربي و شرقي آن مقبره هاي مسقفي از اولاد و مشايخ صوفيه قرار داشته است.4- چله خانه هاي قديم و جديد محل جلوس شيخ صفي الدين بوده است. 5- مقبره مادر شاه طهماسب 6- مقصوره يي در برابر ايوان دارالحديث

7- محوطه شهيدگاه در شمال گنبد دارالحديث

8- محل جلوس شيخ صدرالدين موسي 9- حجره ها که از 40 عدد بيشتر بوده. 10- صفه مزارهاي برخي از اميران و سران خاندان صفوي 11- نانواخانه يا آشپزخانه 12- آشپزخانه و ديگ خانه و حجره هاي متعلق به آن و اياغ خانه 13- حجره رو به مزار شيخ صفي الدين که آرامگاه مشايخ صوفيه بوده است. 14- شربت خانه در کنار چشمه آبي مشتمل بر حوض و محل پختن حلواها و شيريني ها 15- خونچه خانه و انبار با حجره هاي فوقاني و تحتاني 16- دفترخانه شامل دهليز و خانه و محوطه يي ميان شربت خانه و خونچه خانه 17- نقاره خانه که زير سقف آن سقاخانه بوده و در پشت آن حمام و برخي خانه هاي متعلقه قرار دارد. 18- هيمه خانه و زميني در اطراف آن 19- فضاي بيرون در آستانه در که مقابل آن کوچه و دکان ها قرار داشت.

«موردي يافت نشد.» اين پيغامي است که در جست و جوي بليت قطار در سايت رجا براي بسياري از شهرهاي ايران، به شما داده مي شود تا خيال تان از بابت ناتواني در تهيه بليت قطار راحت شود.

سفرهاي نوروزي ايرانيان اگر شهره خاص و عام نباشد، اما حداقل خودمان با شيوه سفر رفتن خودمان به خوبي آشنايي داريم. تهيه بليت در دقيقه 90 و به اين در و آن در زدن براي يافتن راهکاري براي رسيدن به مقصد، تصوير آشنايي است. اما اين بار با وجود اينکه قرار شد بليت هاي قطار 70 روز زودتر فروش رود، با وجود اينکه براي چندمين بار ايراني ها در يک حرکت غيرپيش بيني شده خيلي زود و سريع بليت هاي قطار را پيش خريد کردند، باز هم بسياري از ايرانيان طرفدار سفر بي بليت مانده اند.

در سه روز تعيين شده، پيش فروش بليت هاي نوروزي تمام شد و مسافران زيادي با وجود افزايش 19 درصدي ظرفيت صندلي ها و 15 درصدي ظرفيت واگن ها و بليت ها، نتوانسته اند بليت قطار مسير مورد نظر خود را تهيه کنند.

خبرگزاري ايسنا طي گزارشي درباره اعتراضات انجام شده به برنامه پيش فروش نوروزي بليت هاي قطار نوشت؛ «مديرعامل رجا در آخرين روز پيش فروش نوروزي بليت قطار درحالي که سيستم اينترنتي فروش، پيش از آغاز پيش فروش بليت ها بسته شده بود، اعلام کرد؛ هنوز 210 هزار بليت از 360 هزار بليت فروخته نشده است.»

با اين حال، بسياري از مراجعان به نمايندگي هاي فروش بليت قطار که پيش از اين، براي خريد اينترنتي اقدام کرده بودند، اظهار کردند نتوانستند از اين طريق، بليت خود را بخرند و حتي حفظ کنند. گاهي سيستم اينترنتي با نقص مواجه بود و پيش از آغاز زمان پيش فروش نوروزي بليت ها، ديگر امکان دسترسي وجود نداشت.

به گفته برخي نمايندگي هاي فروش بليت قطار، در نخستين ساعت هاي هر سه روز پيش فروش، بليت ها به افراد اندکي فروخته شدند و ديگر امکان فروش وجود نداشت. احتمال ازدحام مردم در سومين روز که پيش فروش نوروزي بليت مسير خراسان بود، وجود داشت که بسياري از متقاضيان سفر به اين منطقه با وجود اينکه از نيمه شب، مقابل برخي آژانس ها صف بسته بودند، نتوانستند بليت مورد نياز خود را براي زمان برنامه ريزي شده تهيه کنند. در اين شرايط رجا از اينکه امکان دسترسي همه به بليت وجود ندارد عذرخواهي کرد. شرکت قطارهاي مسافري رجا بعد از اينکه به خيلي از روزنامه ها درباره اعتراضات مردمي پاسخ داد در نهايت توضيح داد راه حل واقعي معضل کمبود بليت چيزي جز توسعه ناوگان ريلي و افزايش ظرفيت نيست که با عزم و اراده جدي از سوي مجلس و دولت خدمتگزار مبني بر تقويت و تجهيز هر چه بيشتر ناوگان مسافري ريلي، در سال هاي آينده وضع اين بخش بهبود خواهد يافت.

اين توضيحات در شرايطي داده مي شود که بسياري از آژانس ها به خاطر نبود بليت، متقاضيان را يا به خريد بليت هاي هفته دوم فروردين ماه يا مراجعه در روز مورد نظر براي خريد بليت آن روز تشويق کرده اند اما مسافران بايد براي خود، مکان اقامتي در نظر بگيرند چرا که مراجعه در روز حرکت براي تهيه بليت درحالي که امکان دارد مکان اقامتي، در مقصد مورد نظر پيدا نشود، مسافر را بلاتکليف و سرگردان و در نهايت از سفر کردن منصرف مي کند.

اما اين همه نگراني مسافران نيست. گراني بليت هواپيما از يک سو و نگراني آژانس داران از خالي ماندن تورهاي نوروزي به علت افزايش قيمت و گراني، نشان مي دهد بسياري از گردشگران ترجيح مي دهند از ناوگان ريلي براي سفرهاي خود بهره بگيرند. جالب اينجا است که به گفته برخي نمايندگان فروش بليت قطار، آمار استرداد بليت هاي نوروزي پس از فروش، قابل توجه است و اين نشان مي دهد در شرايطي که بسياري از مسافران نوروزي از تهيه بليت درمانده اند، بليت ها به دست مسافران واقعي نمي رسند. به گزارش ايسنا برخي مراجعه کنندگان به نمايندگي هاي پيش فروش بليت نوروزي قطارها، با وجود اينکه مردم زيادي از نيمه شب مقابل اين نمايندگي ها در صف بودند، سهميه قابل توجهي به کارمندان اين نمايندگي ها اختصاص مي يافت و بيشتر شماره ها براي دريافت بليت قطار در اختيار اين افراد بود. اين اتفاق درحالي مي افتد که ناظر شرکت قطارهاي مسافربري رجا در آن دفتر حضور داشت.

صبا قاسمي

يک ستون کوتاه و جمع و جور کنار صفحه 8 پنجشنبه هاي اعتماد را به عنوان اولين شروع نسل ما ثبت کنيد. نسلي که قرار است حرف هايش را از همين امروز و با همين نوشته ها شروع کند. نسلي که مي خواهد بنويسد تا جواب بگيرد براي نادانسته هايش، نقد شود براي اشتباهاتش و ثابت کند آمده تا بماند. اگر خوب شروع نکرده، اگر در انشايش هنوز ايرادي هست، اگر بايد چيزي را بداند، اگر... بگوييد. ما مي شنويم و مي خوانيم. سال هاست اين وظيفه نسل مان است و هنوز هم خواهد بود تا وقتي کسي بگويد.

---

نوشته بودم برمي گردم، دوباره مي آيم کنج صفحه گزارش اجتماعي اعتماد و از نسل بعد مي نويسم. آمدم. امتحانات تمام شد و من وقت کردم از چارچوب درس و مدرسه بيرون بزنم و دوباره برگردم به جايي که به آن تعلق دارم؛ به کاري که در کنار دانش آموزي به من هويت مي بخشد، به سطر سطر کلمات، به صفحه صفحه کتاب ها، به هر چيزي به جز کليشه ها و روزمرگي هاي دور و برم، که اصلاً نوجواني کليشه نمي پذيرد، مگر تعريف نوجواني در چارچوب مي گنجد که حالا بخواهيم خود نوجوان را در آن قرار دهيم؟

صبح هاي امتحان را تا شروع آزمون همه دور هم جمع مي شديم تا درس بخوانيم و اشکال بپرسيم و بگوييم معلم ها چه کرده اند و ما چه کار. دنبال بهانه مي گشتيم که نق بزنيم و غر، که بگوييم کسي اين مبحث را نگفته و فلان معلم اين درس را نداده و گاهي هم حق با ما بود، اگر هم اشتباه مي کرديم و غرولندهايمان واقعي نبود لابد دليلش تا صبح بيدار ماندن ديشب بود يا خستگي امتحان قبلي که 120 دقيقه طول کشيده بود و تازه با تمديد زمانش ما هنوز روي صورت سوال مانده بوديم. تقصير من و تو هم نيست، فرهنگ جامعه است که دانش آموز را اين گونه مي سنجد، با معدل. گويي يک واحد اندازه گيري معتبر است که با عدد بيان مي شود و برايش هم نمونه يي از جنس پلاتين و ايريديوم ساخته اند و در موزه سور فرانسه نگهداري مي شود. اصلاً فراموش کرده ايم که سواد کميتي قابل اندازه گيري نيست و علم و هنر نامحدود است و نمي شود در نمره گنجاندش. هرچند بالاخره هم مجبوريم ميزان اين کميت غيرقابل اندازه گيري را حساب کنيم و مقايسه و با همين آينده مان را بسازيم، لابد. اما حداقل يادمان باشد که ارزش اين واحد معتبر اندازه گيريمان را مثل خيلي چيزهاي ديگر آنقدر بالا نبريم که خسته مان کند، که ارزش اصلي اش را هم ببازد. يادمان باشد ارزش نمره به عددش نيست، معياري است براي اينکه بفهميم چقدر مي دانيم و اين دانستن ارزش دارد؛ اينکه خودمان بفهميم سوادمان چقدر است، حتي اگر نوشته روي برگه هم از تقلبي آمده حداقل خودمان را گول نزنيم. هم نسلي يادت نرود براي ساختن علم مي خواهيم و عمل، که هيچ يک بدون هم معنا نمي دهد... مطمئن باش.

ضياء مصباح

Z. mesbah 1994@ gmail.com

تاريخ پرفراز و نشيب کشور ما پيوسته شاهد مبارزاتي پيگير براي دفاع سرسختانه از اصالت ملي بوده و در اين راه پدران ما به طور دائم با اشغال نظامي، فرهنگي مبارزه کرده اند و موجوديت خود را که با هويت، آيين، زبان و فرهنگ خاص آنان درآميخته بود به شدت پاس مي داشتند.

- دولت مستقل رستميه در شمال آفريقا به دست «عبدالرحمن رستم» رهبر نظامي و مذهبي خراساني و بعد از آن «يعقوب ليث صفاري» و سپس «ابومسلم خراساني» و آنگاه «ارتش ايراني ديلمي»...

- تبار ايراني، گذشته را به فراموشي نسپرد و آن را در تمام جلوه هاي ادب، هنر، شعر، موسيقي، فولکلور، رسوم روزمره خويش و بالاخره حفظ سنت ها و از آن جمله جشن هاي نوروز، مهرگان، سده و...زنده نگاه داشته است.

به روال آيين باستان در پسين روز دهم بهمن، هم اکنون نيز هر ساله در نقاطي از ايران که زرتشتيان بيشتري سکونت دارند؛ «کرمان، يزد و تهران» جشن سده برگزار مي شود .

به قول فردوسي؛ بهشتم بيايد زآتشکده

چو نزديک شد روزگار سده

- بيروني در کتاب التفهيم سبب نام سده را به عدد صد ارتباط داده و مي گويد؛ «از او تا نوروز 50 روز است و 50 شب» و در آثار الباقيه آورده است؛ اين جشن درست 100 روز پس از آغاز زمستان «که پنج ماه و از اولين روز آبان ماه آغاز مي شد» گرفته مي شود، زيرا ايرانيان باستان سال را به دو بخش مي کردند؛ تابستان هفت ماهه و زمستان پنج ماهه...

- اين وجه تسميه و هنگام اصلي جشن به عهد ساسانيان مي رسد.

- وجه ديگر سده آن است که مي گويند؛ چون اولاد آدم به صد رسيد و مصادف با دهم بهمن بود آن را سده نام نهادند و در آن شب آتش بازي کردند و کوه هاي آتش از هيمه و چوب برافروختند.

ز هوشنگ ماند اين سده يادگار

بسي باد چون او دگر شهريار (فردوسي)

بعضي جشن را به فريدون نسبت داده اند؛

سده جشن ملوک نامدار است

زافريدون و از جام يادگار است (عنصري)

منوچهري سروده است که؛

آمد اي سيد احرار شب جشن سده

شب جشن سده را حرمت بسيار بود. در اين روز فارسيان جشن مفصلي برپا مي کردند و آتش بسيار مي افروختند. ملوک و سلاطين وقت، مرغان و جانوران صحرايي را گرفته دسته هاي گياه خشک برپاي آن بسته و شعله ور مي ساختند و رهايشان مي کردند تا آتش در همه کوه و صحرا افتد و سده هر چه وسيع تر و باشکوه تر...

وينک بيامده ست به پنجاه روز پيش

جشن سده طلايه نوروز نامدار «نوبهار» (منوچهري)

صد به صاد معرف سد به سين است چون در کلام فرس قديم صاد نيامده و در قديم صد را به سين مي نوشتند.

شب سده است، يکي آتش بلندافروز حق است مرسده را، بر تو حق آن بگذار (فرخي)

گويند واضع اين جشن کيومرث بود و او را صد فرزند دختر و پسر، چون به سن رشد و تمييز رسيدند در شب اين روز جشني ساخت و همه را کدخدا کرد و آتش بسيار افروختند و به اين سبب آن را سده مي گويند.

نظامي مي گويد؛ به نوروز جمشيد و جشن سده

که نوگشتي آيين آتشکده...

اين سنت فرخنده و شادي افزا را پاس مي داريم.

قديمي ترين خانه هاي غاري جهان

کاوش هاي اخير باستان شناسان در مناطق شمال غربي چين منجر به کشف خانه هايي شد که هزاران سال پيش به دست انسان در غارها ساخته و به عنوان اولين خانه هاي غاري جهان شناخته شدند. به گزارش فارس، اين اکتشاف که مجموعه يي از 17 خانه غاري به همراه صدها ظروف و شيء سفالي را نشان مي دهد نزديک به 5500 سال قدمت داشته و متعلق به اقوام يانگشاو در اواخر عصر نوسنگي بوده است. اين خانه ها که روي صخره يي در کنار رودخانه جينگ ساخته شده اند، دو اتاق دارند که يکي درون صخره ايجاد شده و ديگري که از خشت و چوب ساخته شده در قسمت بيروني قرار دارد. وانگ ويلين سرپرست تيم تحقيق گفت؛ در کنار اکثر خانه ها تنور سفال پزي ديده مي شود که نشان مي دهد ساکنان اين منطقه، سفالگراني متبحر و زبردست بوده اند. علاوه بر اين يافته ها، باستان شناسان در بخش هاي شمالي خانه ها، بقايايي از چند خندق را مشاهده کردند که در آنها آثاري متعلق به 3500 تا 4000 سال پيش از ميلاد مسيح وجود داشته است. اقوام يانگشي به دليل ساخت اشياي سفالي خود در ميان باستان شناسان شهرتي فراوان داشته و آثار بر جاي مانده از آنها در سال 2008 توسط آکادمي مردم شناسي چين به عنوان يکي از شش اثر برتر تاريخي اين کشور معرفي شده است.

حراج آثاري از ايران در امريکا

آثار ديگري از کشور ايران شامل فرش هاي زيبا و چند گردنبند تاريخي در امريکا چکش حراج مي خورند. به گزارش ايسنا با گذشت يک روز از اعلام موسسه حراجي کامينسکي مبني بر حراج ده ها شيء ايراني کشف شده در محوطه هاي تاريخي لرستان، نيشابور و املش، سايت اختصاصي اين موسسه با اعلام حراج هفت شيء تاريخي ديگر باقي مانده از تمدن ايران باستان، اعلام کرد تمام آثاري که از تمدن هاي کهن در وب سايت اين موسسه معرفي شده اند تا پايان ماه فوريه به حراج گذاشته خواهند شد. طبق اعلام وب سايت موسسه حراجي کامينسکي، در روزهاي آينده سه قاليچه تاريخي بافته شده در کاشان و تبريز که يکي از آنها نقوشي از شتر، درخت زيتون با پس زمينه گل بهي دارد و فرشي از کاشان با نقوش ترنج، شاخه هاي کوچک درختان مملو از شکوفه و گل هاي نيلوفر آبي با پس زمينه يي به رنگ هاي طلايي، آبي روشن و فرش تبريز نيز با نقوشي از شتر و درخت زيتون با پس زمينه گل بهي تزئين شده اند، همراه يک سکه ايراني - يوناني با عنوان سارديس از جنس طلا که با تصوير يک شاه ايراني در حال دويدن درحالي که خنجر و تير و کمان در دست دارد، همراه دو گردنبند زيبا ساخته شده از قطعات طلا و جواهرات و بخشي از يک گردنبند ديگر که همه به يک مجموعه خصوصي تعلق دارند، در آينده نزديک به حراج گذاشته مي شوند.