عليرضا سزاوار

در سال 1957 پس از آنکه شوروي سابق اولين ماهواره يا قمر مصنوعي زمين به نام «اسپوتنيک» را به فضا پرتاب کرد، ايالات متحده هم بيکار ننشست و سازمان پروژه هاي تحقيقاتي پيشرفته (DARPA) را به عنوان بخشي از وزارت دفاع ايجاد کرد که هدف آن پيشگامي ايالات متحده در علم و تکنولوژي مورد استفاده در ارتش بود.

يکي از وظايف اين سازمان تحقيقاتي، تهيه برنامه يي براي ايالات متحده بود که پس از يک حمله اتمي، کنترلش را بر موشک ها و بمب افکن هاي خود حفظ کند. به اين ترتيب شبکه «آرپانت» که در حال حاضر به عنوان اينترنت شناخته مي شود، به وجود آمد. اولين اتصالات «آرپانت» در سال 1969 ايجاد و در اکتبر 1972 اين شبکه عمومي شد (البته نه براي تمام کشورهاي جهان). تقريباً 20 سال پس از پيدايش اينترنت، وب جهاني (www) به منظور ايجاد امکان تبادل عمومي اطلاعات بر پايه يک استاندارد فراگير متولد شد. اين شبکه به عنوان زيرساخت اينترنت مورد استفاده قرار گرفت.

براساس گفته «تيم برنزلي» طراح شبکه استاندارد وب، اينترنت شبکه يي از شبکه ها بوده و اساساً از کامپيوترها و کابل ها ساخته شده است. وب يک فضاي خيالي شامل اطلاعات است. در اينترنت، اتصالات از طريق کابل هاي بين کامپيوترها و در وب، پيوندهاي فرامتني است.

وب به دليل برنامه هايي که ميان کامپيوترهاي موجود در اينترنت ارتباط برقرار مي کند، وجود دارد. وب بدون اينترنت معنايي ندارد. از آنجا که مردم واقعاً به اطلاعات جديد علاقه مند هستند و در عين حال نمي خواهند مجبور باشند مطالبي در مورد کابل ها و شبکه ها بدانند، وب موجب شده است که اينترنت مفيد واقع شود.

به دليل اطلاعاتي که در کل جهان بين کامپيوترها به اشتراک گذاشته شده است، به تدريج لازم شد اين اطلاعات نظم پيدا کند. در همين راستا موتورهاي جست وجوگر اينترنت به وجود آمد.

اولين جست وجوگر اينترنت آرچي نام داشت که در سال 1990 به وسيله «آلن امتيج» يکي از دانشجويان دانشگاه مک گيل در مونترال کانادا ايجاد شد. اين برنامه با ايجاد يک پايگاه اطلاعاتي قابل جست وجو از اسامي فايل ها، فهرست فايل هاي موجود در سايت هاي FTP عمومي ناشناخته را در خود جاي داده بود. بعد از آن جست وجوگري به نام گوفر در سال 1991 به وسيله «مارک مک کاهيل» در دانشگاه مينه سوتاي ايالات متحده ساخته شد. در حالي که موتور جست وجوگر آرچي فايل هاي کامپيوتري را فهرست مي کرد، روش کار گوفر اين گونه بود که اسناد متني را ايندکس گذاري مي کرد. از آنجايي که اينها (متن هاي ايندکس گذاري شده) فايل هاي متني بود، اکثر سايت هاي گوفر پس از ايجاد شبکه جهاني وب، به وب سايت تبديل شدند.

در سال 1993 يعني دو سال بعد يکي از دانشجويان دانشگاه ام آي تي امريکا به نام «متيو گري» اولين روبات جست وجوگر اينترنتي به نام world wide web wanderer را ساخت. اين روبات در ابتدا براي شمارش وب سرورها به منظور اندازه گيري گستردگي وب به کار گرفته مي شد. Wanderer از سال 1993 تا 1995 ماهانه ارتقا داده مي شد و بعدها نيز با ايجاد اولين پايگاه اطلاعات وب سايت ها به نام ونديکس، از آن براي به دست آوردن آدرس ها استفاده مي شد. يک روبات جست وجوگر در واقع برنامه يي است که به طور اتوماتيک ساختار فرامتني وب را با بازيابي يک سند يا تمام اسناد ارجاع داده شده در آن طي مي کند. گاه به روبات هاي وب، سيارهاي وب، وب خز يا عنکبوت مي گويند.

در ابتدا روبات ها اندکي بحث برانگيز بودند چراکه حجم زيادي از پهناي باند شبکه را اشغال مي کردند و اين مساله گاهي باعث از کار افتادن کامپيوترهاي شبکه مي شد. در روبات هاي جديدتر تغييرات مهمي داده شده و در حال حاضر براي ساخت ايندکس ها اغلب موتورهاي جست وجوگر به کار مي روند. به طور مثال جست وجوگر گوگل از بيش از 150 هزار روبات جست وجوگر تشکيل شده است.

در سال 1993 شش نفر از دانشجويان دانشگاه استنفورد امريکا موتور جست وجوگر اکسايت را عرضه کردند. اين جست وجوگر از تحليل آماري روابط کلمات براي کمک به روند جست وجو استفاده مي کرد.

پس از يک سال جست وجوگر اکسايت ثبت شد و در دسامبر 1995 به صورت آنلاين شروع به کار کرد و در حال حاضر هم بخشي از جست وجوگر ASK محسوب مي شود. در سال 1994 هم جست وجوگر Elnet Galaxy به عنوان بخشي از کنسرسيوم تحقيقات MCC در دانشگاه تگزاس انتشار يافت و اکنون خود يک شرکت کامپيوتري مستقل است که حاوي ويژگي هاي جست وجوي گوفر و تل نت (موتورهاي جست وجوگر سابق) نيز هست. «جري يانگ» و «ديويد فلو» در سال 1994 جست وجوگر ياهو را تاسيس کردند. آنها کار را با ليست کردن وب سايت هاي محبوب خود شروع کردند. آنچه اين موتور جست وجو را محبوب و متفاوت کرده بود، اين بود که براي هر جست وجو علاوه بر آدرس آن، توضيح مختصري هم ارائه مي شد. موسسان ياهو توانستند در طول يک سال بعد دو برابر سرمايه اوليه خود را دريافت کنند و به يک غول اينترنتي تبديل شوند.

در همان سال 1994 وب کرالر هم ارائه شد که اولين موتور جست وجوي کاملاً متني در اينترنت بود يعني براي نخستين بار تمام متن هر صفحه از وب را براي جست وجو علامت گذاري مي کرد.

در سال 1996 در دانشگاه برکلي کاليفرنيا، برنامه inktomi شروع به کار کرد. در ژوئن سال 1999 inktomi يک موتور جست وجوي دايرکتوري داراي تکنولوژي «استنباط مفهوم» را معرفي کرد. طبق گفته اين کمپاني فناوري استنباط مفهوم از تجزيه و تحليل انساني استفاده مي کند و عادت هاي يکساني را براي تحليل کامپيوتري پيوندها، کاربردها و ساير الگوهاي تشخيص سايت هاي محبوب تر و پرکارتر به کار مي برد. جالب اينکه اين جست وجوگر در سال 2003 به وسيله شرکت ياهو خريداري شد.

گوگل در سال 1997 در دانشگاه استنفورد به عنوان بخشي از يک پروژه تحقيقاتي به وسيله «سرگئي برين» و «لري پيج» ساخته شد. اين موتور جست وجو با استفاده از پيوندهاي دروني، سايت ها را رتبه بندي مي کند و به جست وجوي آنها مي پردازد. در سال 1998 جست وجوگر MSN از شرکت مايکروسافت شروع به کار کرد که البته همراه با ويندوز که سيستم عامل اصلي بود، به کاربران معرفي شد. عرضه MSN سيستم عامل ويندوز يکي از مهم ترين دلايل موفقيت و پيشرفت اين موتور جست وجوگر بود.

در همان سال 1998 جست وجوگر open Director هم شروع به کار کرد که طبق گفته اين سايت جست وجوگر يادشده بزرگ ترين و کامل ترين دايرکتوري تنظيم شده به وسيله افراد در وب است که توسط انجمن جهاني ويرايشگران داوطلب متشکل از افراد علاقه مند به اين تکنيک، ساخته شده و نگهداري مي شود.

جست وجوگر فايرفاکس به معناي روباه آتشين هم سرانجام يکي از آخرين و جديدترين جست وجوگرهاي اينترنت است که با روشي ويژه به کمک کاربران آمده است. در مدت زمان کوتاهي که از عرضه فايرفاکس مي گذرد، چنان جلب توجه کرده و پيشرفتي باورنکردني داشته است که سال گذشته ميلادي از طرف مجله معتبر PCWorld به عنوان بهترين نرم افزار دنياي کامپيوتر معرفي شد و توانست مدعيان مطرحي همچون گوگل و ياهو را پشت سر گذارد.

اين در حالي است که امروزه استفاده از موتورهاي جست وجوگر در اينترنت براي اکثر افراد به ويژه در ايالات متحده به يک عادت تبديل شده است زيرا امريکا بيشترين تعداد کاربر اينترنتي را در جهان دارد و استفاده از اينترنت بدون موتورهاي جست وجوگر بي معنا است. اين دستاورد براي تکنولوژي که عمر آن 15 سال بيشتر نيست، بسيار مهم و حائز اهميت بوده و هم اکنون نيز روزبه روز در حال گسترش و پيشرفت است.

بيش از 15 سال از ابداع اولين مرورگر براي دسترسي به وب مي گذرد و از آن زمان تاکنون دنياي مرورگرهاي اينترنتي شاهد وقوع سه جنگ جهاني بوده که اولين آن مربوط به اواسط دهه 90 است.

اين جنگ بين مرورگر IE مايکروسافت و مرورگر نت اسکيپ روي داد که نتيجه آن به سود مايکروسافت تمام شد و در نتيجه نت اسکيپ به تاريخ پيوست.

جنگ جهاني دوم مرورگرها چند سال قبل و با عرضه فايرفاکس توسط بنياد موزيلا آغاز شد. در آن زمان مايکروسافت با مرورگر IE خود يکه تاز بازار مرورگرها بود و فايرفاکس کار را به جايي رسانده که بيش از 20 درصد سهم بازار را در اختيار گرفته است.

اما جنگ جهاني سوم هم اکنون در جريان است و بازيگران آن بسيار بيشتر از IE و فايرفاکس هستند. در اينجا قصد داريم مهم ترين اين مرورگرها و نقاط ضعف و قوت آنها را بررسي کنيم.

اولين بازيگر اين عرصه کماکان IE است. 15 سال حضور اين مرورگر باعث شده بسياري از کاربران اينترنت به وجود آن عادت کنند. در نسخه هاي جديد IE ظاهر مرورگر مذکور بهتر شده و ميله ابزار ناوبري، امکانات favourites و فيدهاي RSS آن بهتر شده است و در عين حال مهم ترين نقطه ضعف IE مشکل امنيتي آن است. آسيب پذيري هاي امنيتي اين مرورگر باعث شده هکرها براي سرقت اطلاعات کاربران به شدت آن را مورد حمله قرار داده و انواع و اقسام بدافزار و ويروس و تروجان وکرم را براي اين نرم افزار طراحي کنند. هم اکنون اين مرورگر بيشترين آسيب پذيري ها را در ميان همه مرورگرها دارد و مايکروسافت با اضافه کردن امکاناتي همچون pop-up blocker، فيلتر phishing و قابليت اضافه کردن افزونه قصد دارد اين نقطه ضعف ها را جبران کند. در مجموع کار کردن با مرورگرIE ساده است، اما اين مرورگر جز ء سريع ترين و امن ترين مرورگرها نيست.

فايرفاکس دومين مرورگر شناخته شده دنياي مرورگرهاست که با هر دو سيستم عامل مشهور ويندوز و لينوکس سازگار است. نمايش صفحات وب در هر دو نسخه در حد قابل قبول است و وجود صدها افزونه طراحي شده توسط کاربران از جمله مهم ترين امکانات اين مرورگر محسوب مي شود. اين افزونه ها انواع و اقسام قابليت ها و امکانات را به اين مرورگر اضافه مي کنند. از سوي ديگر با توجه به متن باز بودن فايرفاکس امنيت آن در سطح بالايي است و تمامي حفره هاي امنيتي کشف شده اين مرورگر به سرعت برطرف شده و در مجموع آسيب پذيري هاي اين مرورگر بسيار پايين است.

سومين مرورگر قابل اعتناي دنياي اينترنت اپرا نام دارد که اگر چه زيبايي ديگر مرورگرها را نداشته و ظاهر نسبتاً پيچيده و شلوغ آن مورد پسند هر کاربري نيست اما سرعت آن بسيار بالاست و از نظر مسائل امنيتي نيز نسبتاً ايمن بوده و همپاي فايرفاکس به پيش مي رود. همچنين امکانات اين مرورگر از هر دو مرورگر ديگر بيشتر است. ده ها ابزار کوچک نرم افزاري موسوم به widget از جمله ديگر نقاط قوت آن هستند. بد نيست بدانيد نسخه موبايل اين مرورگر يک سر و گردن از تمامي مرورگرهاي اينترنتي بازار بهتر است.

در نهايت مرورگر سفري که توسط اپل و در اصل براي کاربران مکينتاش طراحي شده بسيار زيبا، نرم، روان و سريع است. نسخه ويندوز اين مرورگر نيز کم و بيش از همين ويژگي ها بهره مند است. رابط کاربري هوشمندانه ديگر خصوصيت مثبت اين مرورگر است. اما بايد توجه داشت با توجه به افزايش روزافزون کاربران سفري مرورگر يادشده ممکن است به هدف بعدي هکرها مبدل شود. در مجموع سفري امن تر از IE است، اما امنيت آن از اپرا و موزيلا کمتر است. اين مرورگر plugin هاي جالبي به خصوص براي حفظ امنيت کاربران دارد که استفاده از آنها رايگان نيست.

با توجه به آنکه مرورگر کروم گوگل هنوز در آغاز راه است تنها به ذکر اين نکته در مورد آن اکتفا مي کنيم که اين مرورگر بسيار سريع بوده و حافظه کمي را اشغال مي کند. براي قضاوت دقيق در مورد اين مرورگر هنوز بايد منتظر بمانيم.

اما چند مرورگر مهم ديگر نيز در اين جنگ جهاني حاضرند. Flock مرورگر محبوب کاربران شبکه هاي اجتماعي مجازي است. امکانات اين مرورگر دسترسي به سايت هاي محبوب، سايت ها، افراد، رسانه ها و محتواي مورد علاقه را تسهيل مي کند. Camino مرورگري متن باز بر مبناي موتور Gecko بنياد موزيلاست و ساده و کاربرپسند است. ظاهر آن نيز شباهت زيادي به فايرفاکس و سفري دارد. Maxthon مرورگري داراي چندين ميله ابزار مجزا همراه با قابليت هاي گوناگون بوده و از نظر امکانات تنوع خوبي دارد.

OmiWeb جايگزيني مناسب به جاي سفري براي کاربران مکينتاش است و برخي امکانات آن بهتر از سفري است. ديگر بازيگر جديد دنياي مکينتاش Shiira است که هنوز بايد منتظر استقبال کاربران از آن بمانيم. در مجموع به نظر مي رسد جنگ جهاني سوم ميان مرورگرها به اين زودي ها به پايان نرسد و تعيين برنده نهايي آن مدت زيادي به طول بينجامد.

FarsNews.com

دکتر محمد مهدي بهشتي

امروزه از عصري که ما در آن زندگي مي کنيم، به عنوان عصر ارتباطات ياد مي شود و يکي از مهم ترين مسائل و موضوعات مورد توجه بسياري از افراد از جمله جوانان، دانشجويان و... دانش فناوري اطلاعات يا همان آي تي و به نوعي دانش هاي وابسته به آن است و بايد گفت زنجيره هاي به هم پيوسته دانش «فناوري اطلاعات» همچون شبکه يي روابط اقتصادي و بازرگاني و اطلاعاتي (در زمينه هاي مختلف) بين المللي را دربر گرفته است. اين شبکه هرچند به طور کامل کشور ما ايران را دربر نگرفته است و ما از پوشش آن به نوعي خارج هستيم اما اينکه چرا ما زير پوشش اين شبکه به طور کامل قرار نگرفته ايم و چگونه مي توانيم با آن پيوند حاصل کنيم، امتيازها و زيان هاي اين کار براي کشور چيست، پرسش هايي هستند که بعدها بايد به دنبال پاسخي دقيق براي آنها باشيم.

دوران ارتباطات که با «انقلاب ارتباطات» آغاز شد، به دنبال يک کشف مهم شکل گرفت چرا که اطلاعات مي تواند به مانند يک سرمايه براي توليد کار و ثروت به کار گرفته شود و به دنبال اين کشف، ضروري ترين کار اين بود که دستگاهي ساخته شود که بتواند اين اطلاعات را انبار و پردازش کند. چنين بود که کامپيوتر ساخته شد.

از آنجا که به دست آوردن اطلاعات در هر زمينه با صرف سرمايه هاي هنگفت عملي مي شود، اطلاعات به دست آمده، ارزش بسياري پيدا کرد. نگهداري اين اطلاعات و چاره انديشي براي نگهداري از آنها نيازي بود که ساخته شدن قفل هاي نرم افزاري مختلف را در پي داشت. از اين پس با وجود قفل هاي نرم افزاري ديگر کسي به سادگي نمي توانست و نمي تواند به اطلاعات موجود در رايانه ها دست پيدا کند.

در سال هاي گذشته گروهي از کارشناسان رايانه در ايران براي راه اندازي ارزان تر رايانه هاي ايراني، قفل هاي نرم افزاري بين المللي را شکستند و با اين کار خود قصد داشتند نرم افزارهاي روز دنيا را با بهاي اندک در اختيار مشتريان خود قرار دهند، اما در کنار اين کار غيراخلاقي علمي، امنيت شبکه هاي رايانه را نيز به باد دادند چرا که اين کار آنها دو پيامد را به دنبال داشت؛ اول اينکه به نوعي نظارت مورد نياز روي شبکه هاي گوناگون از بين رفت و دوم اينکه سدي بزرگ در برابر راهيابي ايران به شبکه ارتباط خارجي ايجاد شد.

هر کشور براي ورود به شبکه بين المللي اطلاعات بايد مجوز لازم را داشته باشد. هنگامي که همه نرم افزارهاي يک کشور غيرقانوني باشد، گواهينامه براي ورود به شبکه ارتباط خارجي به کاربران آن کشور داده نخواهد شد. حال اگر بنا باشد شبکه بازرگاني بين المللي در ايران راه اندازي شود، اول بايد جريمه يي سنگين براي شکستن قفل هاي نرم افزاري گذشته پرداخت شود و دوم اينکه سرمايه هنگفتي را براي تامين امنيت اين شبکه از دستبرد هکرهاي بين المللي هزينه کرد. به تازگي بانک هاي کشور دست به کار بهره گيري از فناوري ديجيتالي در کارهاي دريافت و پرداخت پولي شده اند. اکنون پرسش اين است که آيا اين بانک ها فکري براي امنيت سرمايه هاي مشتريان خود کرده اند؟

گفتني است در امريکا که يکي از نخستين بهره برداران از فناوري ديجيتالي است و از دانش پيشرفته در کار کنترل همه جانبه بر دستگاه هاي پولي و مالي برخوردار است، روزانه هزاران حساب بانکي مورد حمله هکرها قرار مي گيرند و از آنجا که در امريکا و اروپا، خريد و فروش همه کالاها ثبت مي شود، مشتري زيان نمي کند چرا که پس از اعلام اينکه حساب بانکي اش مورد دستبرد هکرها قرار گرفته، مي تواند ثابت کند پولي از حساب خود براي خريد برنداشته است و بانک پول او را بازمي گرداند و به نوعي بايد گفت بانک هاي امريکا و اروپا مسووليت دزدي هکرها از حساب مشتريان خود را مي پذيرند، اما در آنجا هم جبران خسارت مشتري در صورتي امکان پذير است که وي بتواند ثابت کند پولي از حساب خود براي خريد کالا يا خدمات ديگر برنداشته است.

در وضعيت کنوني، بانک هاي ايراني امنيت حساب مشتريان خود را که کارت اعتباري در اختيار دارند، تضمين کرده اند. اما مشکل زماني پديدار خواهد شد که ايران به نظام بازرگاني بين المللي بپيوندد. در آن روز اگر حساب يک کارمند بازنشسته که حقوق ماهانه او به آن واريز مي شود، از کشور ديگري در آن سوي دنيا هک شد و مورد دستبرد قرار گرفت، آيا کسي پاسخگوي زيان او خواهد بود؟ آيا او مي تواند ثابت کند اين پول را خرج نکرده است؟ اين نکته را به ياد داشته باشيم که خريد و فروش در ايران ثبت نمي شود و طبعاً راهي براي اثبات برنداشتن پول از حساب کارت اعتباري وجود ندارد.

در پايان بايد بر اين نکته تاکيد کرد که پيش از پيوستن به شبکه جهاني تجارت بايد امنيت شبکه هاي رايانه يي داخلي را تامين کرد. دستگاه بانکي کشور نيز بايد ضمانت اجرايي لازم را از دولت و دستگاه دادگستري براي نگهباني از حقوق و سرمايه هاي مشتريان خود دريافت کند.