ماندانا سلحشور

بسياري از والدين زماني که مي بينند فرزندشان در حال جويدن ناخن هايش است ناراحت، آزرده و خشمگين مي شوند و مدام به او تذکر مي دهند که «ما نگران سلامتي و بهداشت تو هستيم و نمي خواهيم در آينده انگشتاني زشت داشته باشي.» بيشتر آنان بر اين باورند که کودکاني که ناخن مي جوند، دچار فشار عصبي و اضطراب شده اند و سعي دارند با اين عمل خود تشويش و دلهره خود را کاهش دهند. آنها همچنين نگران اين موضوع هستند که اين رفتار در کودکانشان به صورت عادتي درآيد که در آينده به سختي بتوانند آن را ترک کنند. منظور از عادت، رفتاري مقاوم شده است که بارها و بارها تکرار مي شود. يک عادت ممکن است گاه به عنوان يک سرگرمي و گاه راهي براي رهايي از اضطراب هاي روزانه کودک انتخاب شود. اغلب کودکان و نوجوانان طي دوران رشد خود، عادات و رفتارهاي گوناگوني را تجربه مي کنند که مورد تاييد والدين و اطرافيان شان نيست؛ مثل مکيدن شست، انگشت در بيني کردن، مو تاب دادن و چرخيدن هاي متوالي در اتاق. آنان اين عادات را کاملاً غير ارادي و ناخودآگاهانه انجام مي دهند و به هيچ وجه قصدشان آزردن و برانگيختن ديگران نيست. در اين گونه موارد انتخاب شيوه مقابله و رويارويي با آن مشکل از اهميت ويژه يي برخوردار است زيرا مي تواند تاثير زيادي بر روند درمان يا وخيم تر شدن اوضاع بگذارد.

زمينه ها و رشد

از آنجايي که والدين اين کودکان هم در دوران کودکي خود چنين عادتي داشته اند و دوقلوها نيز گاهي به طور همزمان شروع به ناخن جويدن مي کنند، مي توان به اين نتيجه رسيد که اين مشکل و عادت مي تواند تا حدي ژنتيکي باشد. البته بايد در نظر داشت کودکان مقلدان بسيار ماهري هستند و با مشاهده يکي از اطرافيان خود که ناخنش را مي جود، ممکن است تصور کنند اين کار خوشايند و لذت بخش است و آنان هم شروع به جويدن ناخن هايشان کنند، به همين دليل عوامل محيطي هم مي تواند در بروز اين اختلال موثر باشد. تحقيقات نشان مي دهد تقريباً 38 درصد کودکان چهار تا شش ساله ناخن هايشان را مي جوند. اين عادت تا 10 سالگي به اوج خود مي رسد و در مواردي تا 60 درصد کودکان افزايش مي يابد. همچنين بيشترين ميزان ناخن جويدن در پسران 13 تا 14 ساله (62 درصد) مشاهده مي شود. ناخن جويدن در دختران حدود 11 ساله به بيشترين حد خود (51 درصد) مي رسد. آمارها بيانگر اين موضوع هستند که تقريباً 20 درصد نوجوانان کماکان درگير اين مشکل هستند و 10 تا 20 درصد اين عده نيز تا بزرگسالي عادت ناخن جويدن را در خود نگه داشته اند.

علل ناخن جويدن

چرا دست کودکي به سمت دهانش بالا مي رود؟ گروهي از پزشکان بر اين باورند که هميشه علت خاصي براي عادات گوناگون وجود ندارد، بلکه گاهي آنها رفتارهاي آموخته شده يي هستند که تنها پيامدهاي مثبت و خوشايندي براي کودک (يا نوجوان) داشته اند. براي مثال، مي توانيد زماني که دست فرزندتان به سوي دهانش بالا مي رود، دقت کنيد و محرک هايي را که موجب اين عمل در کودک شده است بهتر ارزيابي کنيد. شايد او در همان لحظه به کاري که بايد انجام دهد و برايش مشکل است، فکر مي کند. مي توانيد خيلي ملايم از او بپرسيد آيا مي داند دستش را به دهان برده است؟ از جمله دلايل رايجي که موجب ناخن جويدن در کودکان و نوجوانان مي شود، آن است که درصدد کاستن از فشارهاي عصبي و تنش هاي روزانه خود هستند. آنها از اين طريق سعي مي کنند با هيجانات و بحران هاي عاطفي دروني شان به مقابله برخيزند. از اين رو گروهي از روانشناسان بر اين باورند که نفس «جويدن ناخن» عادتي زشت و ناپسند نيست، بلکه تنها مفري براي رهايي از تنش و استرس در کودک است.

همه ما لحظات بحراني و ناخوشايندي را در زندگي تجربه کرده ايم و شديداً تحت تاثير شرايط ناگوار قرار گرفته ايم. براي کاستن از تنش هاي روزانه به افراد بالغ توصيه مي شود از روش هاي کاهش استرس و اضطراب، آرام سازي عضلاني، پياده روي، يوگا و حرکات ورزشي آرام استفاده کنند. اما کودکان براي آرام سازي هيجانات تندشان روش هاي خاص خودشان را دارند. گاهي والدين تصور مي کنند يک کودک چرا بايد فشار عصبي داشته باشد؟ آيا مگر دوران کودکي دوران فراغت، بازي و بي خيالي نيست؟ اگر کودکي بنا به دلايلي عصبي، تندخو و پريشان شود، اين موضوع ناشي از خطا و اشتباه والدين و اطرافيان اوست؟ پاسخ هر دو سوال «منفي» است. دوران کودکي همچون بزرگسالي، توام با استرس ها و فشارهاي رواني گوناگوني است. بزرگ شدن کاري بس دشوار و مشکل است. والدين نمي توانند و به عبارتي نبايد جلوي تمامي فشارها و نگراني هاي زندگي را براي کودک بگيرند. هر کودکي بايد سعي کند روشي براي کاستن از بار هيجانات و عواطف تند خود انتخاب کند که هم موجب راحتي و آرامش خيال او شود و هم مورد قبول خانواده، اجتماع و شخصيت خود او باشد.

کمک هاي والدين و مربيان

والدين و اعضاي موثر خانواده کودک براي درمان و کمک به کودکاني که عادت به جويدن ناخن هايشان دارند، روش هاي گوناگوني برمي گزينند. گروهي از آنها با ساده ترين عادت ناخوشايند فرزندشان چنان عصباني و خشمگين مي شوند که با شديدترين شيوه هاي تربيتي درصدد مقابله با آن برمي آيند. در حالي که گروهي ديگر صبورانه و با ملايمت آرامش خود را حفظ مي کنند و سعي دارند روند تشخيص، درمان و بهبودي فرزندشان را پي بگيرند و با همکاري ها و حمايت هاي خود مانع از تشديد اوضاع شوند. در بسياري از موارد اگر والدين و اعضاي موثر خانواده عادت ناپسند فرزندشان را تا مدتي ناديده بگيرند، پس از مدتي آن عادت به کلي از بين خواهد رفت زيرا يا کودک نيازي به تکرار و استمرار آن ندارد يا اينکه به تدريج بر اثر آن رشد و تحول کودک کاهش خواهد يافت و به کلي از ياد خواهد رفت. به طور کلي چنانچه کودک عادتي دارد که مادر و پدر درصدد کاهش آن هستند، مي توانند با استفاده از روش هاي ساده زير موجب کاهش و قطع آن شوند.

1- سعي کنيد حواس کودک را پرت کنيد. زماني که درمي يابيد کودک مترصد جويدن ناخنش شده است، با او صحبت کنيد (بازي هاي کلامي بهترين روش به حرف گرفتن کودک است)، اسباب بازي به دست هاي او بدهيد تا دست هايش درگير بازي با آن شود و فکر ناخن جويدن به سرش نزند. در مواردي اين روش ها موثر واقع مي شوند و در مواردي نيز کارايي چنداني ندارند؛ در اين صورت بهتر است با کمي دقت و توجه محرک هاي گوناگوني را که مي تواند مانع از عمل جويدن ناخن در کودک شود، پيدا کنيد و آنها را به کار ببريد.

2- در مواردي بهترين کاري که والدين در مقابل اين عادت فرزندشان مي توانند انجام دهند، آن است که هيچ عکس العملي نشان ندهند. انتقاد، اوقات تلخي، ريشخند کردن، تذکرهاي ممتد (تو مثل ني ني کوچولوها مدام دستت در دهانت است)، يا تهديد و سرزنش کردن (مريض مي شوي دست هايت زشت مي شوند)، هيچ تاثيري در کاهش اين عادت ندارند. آنها بايد از روش هاي حمايتي همه جانبه استفاده کنند زيرا والدين نزديک ترين افراد زندگي کودک هستند که مي توانند او را در اين کار کمک و هدايت کنند. اگر آنها براي کاستن از عادات ناخوشايند فرزندشان از روش هاي تند و خشونت آميز استفاده کنند، نه تنها موجب کاهش آن عادت نخواهند شد، بلکه فشار عصبي بيشتري هم به کودک وارد مي آورند. والدين و مربيان مي توانند با الگو قرار دادن خود و آموزش روش هاي آرام سازي، ورزش هاي ساده و گوناگوني را به فرزندشان ياد بدهند. براي مثال همگي روي زمين بنشينند، نفس هاي طولاني بکشند، تصورات آرام بخشي در ذهن خود مرور کنند و با حفظ آرامش عضلاني خود سعي کنند شيوه هاي کاهش فشار عصبي را به فرزندانشان بياموزند.

3- بنشينيد و خيلي آرام درباره ناخن هاي فرزندتان با او صحبت کنيد. از آنجايي که کودکان مايلند توجه، محبت و حمايت مادر و پدر خود را هيچ گاه از دست ندهند، تلاش مي کنند با انجام خواسته هاي آنان رضايت شان را جلب کنند.

- به او بگوييد اگر ناخن هايش را بجود، انگشتان نازيبايي خواهد داشت و نمي تواند آنها را به سايرين نشان دهد.

- از او بپرسيد چه مواقعي شروع به جويدن ناخن مي کند؟ شايد او دليل به خصوصي را براي اين کار توضيح دهد. به او بگوييد زماني که متوجه اين عمل او شويد، با گفتن کلمه يا عبارت خاصي حاضريد به او يادآوري کنيد که دست از جويدن ناخن بردارد.

- به او بگوييد قصدتان آشوب به پا کردن و جر و بحث با او نيست بلکه تنها قصد داريد به او کمک کنيد.

- فکر نکنيد او عمداً شروع به جويدن ناخن مي کند. اين کار براي او به صورت عادتي مستمر درآمده است که احتمالاً قادر نيست جلوي خودش را بگيرد. اگر او واقعاً دوست دارد عادتش را ترک کند، شما مي توانيد به او در اين کار کمک کنيد.

- آيا وقتي کودک شروع به جويدن ناخن مي کند و شما به او تذکر مي دهيد، باز هم دستش را در دهان مي گذارد يا دستش را با سر آستينش مي پوشاند؟ به او بگوييد زماني که يکي از دست هايش را براي جويدن ناخن بالا مي آورد، سعي کند با دست ديگرش آن را بگيرد و مانع از بالا رفتن آن شود.

4- والدين مي توانند از روش هاي رفتاردرماني (دادن ستاره يا برچسب هاي عروسکي به کودک) استفاده کنند. طبق اين روش ها، هر روزي که کودک ناخنش را نجود، ستاره يي به عنوان پاداش به او مي دهند و چنانچه بتواند تعداد اين ستاره ها را به 10 برساند، جايزه و پاداشي دريافت خواهد کرد که موجب تقويت رفتار خوشايند او (يعني نجويدن ناخن) مي شود. براي دختران خردسال، شايد بهترين پاداش مرتب کردن ناخن ها و لاک زدن يا ستاره زدن روي ناخن هايش باشد.

5- يکي ديگر از روش هاي مقابله با ناخن جويدن کودکان، استفاده از دستکش هاي تزئيني است. گروهي از کودکان زماني که انگشتان شان را مي بينند، به اين کار مشغول مي شوند. در حالي که اگر انگشتان آنها در دستکش باشد، هم متوجه قول خود مي شوند و هم محرکي خارجي آنان را از اين کار باز مي دارد.

6- سعي کنيد نگرش و ديدي مثبت، سازنده و شفاف نسبت به حل مشکل کودک داشته باشيد. اگر هدف شما خاموش ساختن عادتي ناخوشايند در فرزندتان است، بهتر است آن را ملايم و واضح براي او توضيح دهيد. سرزنش کردن و تنبيه کودکي که عادت به جويدن ناخن هايش دارد، نه تنها روش مقابله مناسبي براي درمان آن نيست، بلکه کودک را عصبي تر و لجوج تر مي کند و همين امر موجب تشديد اين عمل در کودک مي شود. بهتر است قبل از آنکه والدين درصدد درمان و بهبودي کودک برآيند، سعي کنند عوامل مختلفي را که مي تواند در تشکيل و تثبيت اين عادت در فرزندشان موثر باشد، بررسي کنند. براي مثال، چه مدت است کودک شروع به جويدن ناخن کرده است؟ آيا اين رفتار او عکس العملي نسبت به فشارها و استرس هاي عصبي است؟ آيا والدين مشاجرات طولاني دارند؟ آيا اخيراً کودک بيمار بوده است؟ و... اگر چنين است، جاي اميدواري است که با تغييرات و آرام سازي محيط اين عادت خود را ترک کند. آيا مدت ها است که او اين عادت را دارد و آيا تاثيري بر روند زندگي عادي روزانه او (روابط خانوادگي، دوستان، آموزگاران مدرسه، جمع همکلاسي ها و...) گذاشته است؟ آيا کودک در شرايطي خاص (مکان و زمان به خصوصي) مشغول ناخن جويدن مي شود؟ براي مثال، هنگام تماشاي تلويزيون، نشستن در اتومبيل، بازي با همسالان و... در نظر داشته باشيد تشخيص زماني که کودک ناخن مي جود يا نمي جود، در انتخاب شيوه درمان مي تواند نقش مهمي داشته باشد.

7- زماني که فرزندتان رفتارهاي خويشتندارانه از خود نشان مي دهد، حتماً او را مورد توجه، محبت و حمايت خود قرار دهيد. براي مثال، اگر دخترتان سعي مي کند کمتر ناخن هايش را بجود، برايش لاک يا انگشتري بگيريد که بتواند با نشان دادن آن به ديگران، تشويق شود عادت خود را کاملاً ترک کند يا هنگامي که پسرتان درصدد ترک عادت ناخن جويدنش برمي آيد، حتماً او را با خواندن داستان هاي مورد علاقه اش، پارک بردن، نقاشي کشيدن و... سرگرم سازيد و علت تشويق هاي خود را برايش توضيح دهيد.

از آنجايي که هر عادتي براي اينکه کاملاً در کودک تثبيت شود، زمان مي خواهد، طبيعي است که براي ترک آن هم، زمان لازم است. در بيشتر موارد، يک عادت چندان طول نمي کشد که عادت به حساب آيد زيرا ممکن است حاصل يک مشکل يا بيماري جسمي باشد. براي مثال زماني که کودکي مدام بيني اش را مي مالد، شايد خشکي يا مجروح شدن مخاط بيني عامل اصلي اين رفتار کودک است، يا کودکي که مدام شست خود را مي مکد، شايد دچار اضطراب و پريشاني مفرط باشد.

دکتر بهنام اوحدي*

آيا تماشاي يک فيلم با تم مشخص از پيش درست برگزيده شده مي تواند بيننده را در چيره شدن بر مشکلات جاري زندگي روزمره يا کنار آمدن با رخداد سترگ ناگواري که به تازگي برايش پديد آمده است، ياري رساند؟ براي نمونه، آيا تماشاي فيلم «درگذشتگان» مي تواند شما را در کنار آمدن با فاش شدن ناجوانمردانه رازهاي شخصي تان کمک کند؟ آيا فيلم «ملکه» مي تواند شما را به انديشيدن درباره جايگاه تان در طبقه اجتماعي تان وادار کند؟ و آيا فيلم هايي همچون «نامه هايي از ايووجيما»، «نجات سرباز رايان»، «خط سرخ باريک» و «طبل بزرگ زير پاي چپ» مي توانند در رابطه با ستيز و کينه توزي آدميان در برابر تعارض ها و تضادها، نکته هايي را به شما بياموزند؟

هواداران «سينمادرماني» افزون بر تکان دادن سر، چنين بيان مي کنند که اين فيلم ها و ديگر فيلم هايي همانند اينها مي توانند ما را در دست يافتن به تغيير در شيوه يي که مي انديشيم، احساس مي کنيم و با فراز و فرودهاي زندگي مان روبه رو مي شويم، ياري رسانند.

امروزه شمار افزون تري از روان درمانگران، تماشاي فيلم هايي را که به گونه يي ويژه و بنا بر مفهوم سازي و فرموليشن مراجع، برگزيده شده اند، به آنان پيشنهاد مي کنند. آماج اين درمانگران در گام نخست اين است که مراجعان را در کاوش و دست يافتن به ويژگي ها و انديشه هاي خودآگاه، نيمه خودآگاه و ناخودآگاه روان و انديشه هاي خودکار و طرحواره هاي شناختي ذهن شان به پيش برانند. برخي روان درمانگران حتي از اين نيز پيشتر رفته و بسته هايي از فيلم هاي برگزيده شده براي هر بيماري يا مشکل را در ذهن خويش آماده دارند تا همانند فرآيندهاي قديمي تر «کتاب درماني»، «هنردرماني»، «موسيقي درماني» و...، فيلم(سينما) درماني» را به عنوان يک شيوه سودمند و ياري بخش روان درماني، بنيادي نيرومندتر و استوارتر ببخشند.

بي گمان، «فيلم (سينما)درماني» توانسته است مراجعان اينان را در چيره شدن و گذر از موانع و مشکلات پيش رويشان به گونه يي اثربخش و کارساز ياري رساند. بدين ترتيب، روان درمانگران اندازه دستيابي به آماج درماني خود را دست کم در اندازه «موسيقي درماني»، «هنردرماني»، «کتاب درماني» و... ارزيابي کرده اند تا بر آن پافشاري داشته باشند.

کتاب هايي با نام و عنوان هايي همچون «دو فيلم اجاره کن و بيا تا بامداد درباره آن به گفت وگو بپردازيم» و «سينمادرماني براي دلباختگان» بي بنياد نگاشته نشده و نويسندگان ناآشنا و بي دغدغه يي ندارند. دکتر «گري سولومون» پروفسور روانشناسي دانشگاه نواداي جنوبي و نويسنده کتاب «نسخه نويسي درمان با تصاوير متحرک» مي گويد «سينمادرماني» فرآيندي است که از فيلم هاي سينمايي و تلويزيوني که استفاده هاي درماني از آنها ممکن است، بهره مي گيرد.

او مي افزايد؛ «اين شيوه مي تواند اثر مثبتي بر بيشتر مراجعان (به استثناي آنان که از اختلالات روانپريشانه (سايکوتيک) رنج مي برند) داشته باشد.» دکتر «سولومون» سخنراني هاي بسياري براي زندانيان دربند در زندان داشته است تا ايشان چگونگي سود جستن از فيلم ها را به عنوان درماني براي رهايي از گرفتاري هاي کنوني بياموزند و زندگي و سرنوشت شان را دچار دگرگوني کنند.

دکتر «سولومون» مي گويد؛ «شيوه درمان دو نفره و رودر رو بي گمان شيوه يي شناخته شده، راستين و سودمند است اما «فيلم(سينما) درماني» گزينه يي دم دست است که خود مراجع مي تواند حتي در خلوت خود و به تنهايي، آن را به کار بندد و آثار سودمند مداخله در شيوه انديشه و اجراي روزمره اش را شاهد باشد. آنچه مهم است اين است که تم و درونمايه (محتوا) فيلم ها آنچنان به دقت و ژرف نگري، بر پايه مشکلات مراجع و مفهوم سازي (کانسپچواليزيشن) و جمع بندي (فرمولاسيون) آنها از سوي روان درمانگر برگزيده شوند که بيشترين نزديکي و همخواني را با گرفتاري ها، دشواري ها و وضعيت او داشته باشند.»

او براي نمونه، فيلم «هوشيار و رها باش» را براي آنان که خود يا محبوب شان گرفتار مشکل سوءمصرف مواد هستند و فيلم «ماگنولياهاي پولادي» يا «ساحل ها» را براي آنان که درگير روابط عاطفي و عاشقانه پرفراز و فرود يا به دنبال کنار آمدن و سازگار شدن با سوگ از دست رفتن معشوق بوده اند، پيشنهاد مي کند.

دکتر «سولومون» مي گويد؛ «هنگامي که مراجع اين گونه فيلم ها را از سوي روان درمانگر و براي آماج درماني به تماشا مي نشيند، هنگام و پس از ديدن هر يک از فيلم ها به «بينش» و «قضاوت» نويني دست پيدا مي کند که خود او و همچنين روان درمانگرش را در راه چيرگي بر مشکلات کنوني اش همانند وابستگي (اعتياد) و رها ساختن (ترک) سوءمصرف مواد، ياري فراوان مي رساند.» در عمل، «فيلم درماني» با دگرگون ساختن قضاوت و بينش مراجع دردمند، اراده و انگيزه لازم براي پديد آوردن آهسته اما پيوسته تغيير در شيوه انديشه و رفتار و زندگي روزمره را فزوني مي بخشد.

*روانپزشک و درمانگر مشکلات جنسي زناشويي و خانوادگي

دکتر ياشيل احدي مقدم* / www.doctoryashil.com

پس از خوردن غذا، يک لايه ميکروبي «به نام پلاک» روي سطوح دندان ها تشکيل مي شود. با گذشت زمان، ميکروب هاي موجود در اين لايه، مواد قندي را به اسيد تبديل مي کنند. اين اسيد، ميناي دندان را به مرور حل کرده و پوسيدگي دندان ايجاد مي شود. هدف از مسواک زدن، پاک کردن و برداشتن پلاک ميکروبي از سطح دندان ها و لثه است. استفاده از مسواک هاي سفت و سخت يا محکم مسواک زدن تاثيري بر پاک کردن پلاک هاي ميکروبي ندارد، بلکه باعث صدمه به دندان ها و لثه مي شود. يک مسواک خوب بايد داراي موهاي نرم و نايلوني باشد و موهاي آن مرتب و منظم باشد.

زمان عوض کردن مسواک؛ هر گاه موهاي مسواک از حالت عمودي خارج شدند يا رنگ موهاي مسواک تغيير کرد، زمان تعويض مسواک است. در هر حال استفاده از هر مسواک نبايد بيش از سه يا چهار ماه طول بکشد. پيش و پس از مسواک زدن، آن را با آب سرد بشوييد. از مسواک خشک استفاده کنيد. بديهي است که هرگز نبايد از مسواک ديگران استفاده کرد.

خميردندان؛ باعث مي شود دندان ها بهتر تميز و براق شوند. دهان خوشبو شود و مقاومت دندان ها به خاطر فلورايد در مقابل پوسيد گي افزايش يابد. البته وجود خميردندان الزامي نيست. با آب خالي هم مي توان مسواک زد. اما هرگز توصيه نمي شود به جاي خميردندان از نمک يا جوش شيرين استفاده کنيد. چون باعث خراشيدگي مينا و صدمه به لثه مي شود. موقع لزوم نمک را مي توان به صورت آب نمک رقيق (يک قاشق چاي خوري در يک ليوان آب) استفاده کرد.

روش درست مسواک زدن؛ ابتدا مسواک را با آب خيس کرده، مقداري خميردندان روي مسواک مي زنيم. موهاي مسواک را به طور مايل روي سطح خارجي دندان ها قرار مي دهيم (با زاويه 45 درجه). در فک بالا موهاي مسواک به طرف بالا و در فک پايين موهاي مسواک بايد به سمت پايين باشد. لثه در ناحيه طوق دندان حدود يک تا دو ميلي متر به دندان نچسبيده و آزاد است و محلي است که مواد غذايي تجمع پيدا مي کند. پس زماني که موهاي مسواک را با زاويه 45 درجه در سطح خارجي دندان قرار داديم، با فشار کوچکي موهاي مسواک زير لثه رفته و با حرکت لرزشي، موهاي مسواک باقي مانده مواد غذايي را از زير لثه به خارج مي راند و بعد مسواک را به سمت سطح جونده دندان ها مي کشيم (در فک بالا حرکت مسواک از بالا به پايين و در فک پايين از پايين به بالا). هر بار که اين عمل انجام شود، سطح خارجي دو تا سه دندان تميز مي شود. پس حدود 15 بار اين عمل بايد انجام شود. بعد از اينکه سطح خارجي دندان ها تميز شد، سطح جونده را مسواک زده و بعد به روش قبل سطح داخلي دندان ها تميز مي شود. براي تميز کردن سطح داخلي دندان ها در قسمت جلوي دهان، مسواک را به صورت عمودي روي دندان ها قرار دهيد و با حرکت بالا و پايين، سطح داخلي دندان ها را تميز کنيد. در روي سطح زبان، برجستگي و فرورفتگي هاي ريزي وجود دارد که غذا در بين آنها گير مي کند و گاهي باعث بوي بد دهان مي شود. بهتر است هرچند روز يک بار، مسواک را در عقب زبان قرار داده و به سمت جلو بکشيد و اين عمل را چند بار تکرار کنيد تا خرده هاي غذا از روي زبان تميز شوند و بوي بد دهان از بين برود. بعد از مسواک کردن چند بار دهان را آب بکشيد. بعد از مسواک زدن و شستن مسواک، نبايد مسواک خيس را در ظرف دربسته گذاشت. بهتر است محافظ مسواک داراي سوراخ هايي باشد تا هوا در آن جريان داشته باشد. در غير اين صورت، هواي داخل جعبه دم کرده و باعث رشد ميکروب ها مي شود.

نخ دندان؛ سطوح بين دنداني با استفاده از مسواک تميز نمي شوند و با استفاده از نخ دندان مي توان اين سطوح را تميز کرد. روش استفاده از نخ دندان بدين صورت است که با دستان تميز، يک تکه به اندازه20 تا 25 سانتيمتر جدا مي کنيم، دو سر تکه جداشده را به هم گره مي زنيم، به شکلي که يک حلقه به اندازه مناسب تشکيل شود (بزرگ تر يا کوچک تر بودن حلقه، تسلط ما را به نخ و نحوه حرکت در دندان از بين مي برد). با تکيه بر انگشت هاي شست که به فاصله مناسب (حدود دو سانتيمتر) کنار هم قرار داده شده، دندان هاي بالا را و با فشار انگشت هاي سبابه، دندان هاي پايين را نخ مي کنيم. هنگام وارد و خارج کردن، نخ را به آرامي و با زاويه از يک طرف ديواره دندان وارد و از طرف ديگر خارج مي کنيم. به مرور حلقه را مي چرخانيم. اين کار باعث مي شود کثيفي از يک دندان به دندان ديگر منتقل نشود. سعي کنيد به روش گره زدن و حلقه کردن نخ عادت کنيد و نخ را دور انگشت نپيچيد. پيچيدن نخ دور انگشت ها، علاوه بر ناراحت کردن انگشت ها باعث مي شود از قسمت اندکي از نخ دندان استفاده شود و باقي نخ بي استفاده بماند. نخ دندان را به آرامي به محل تلاقي دندان و لثه مي کشيم تا تميز شود. ممکن است در بارهاي اول، لثه اندکي خونريزي داشته باشد که به مرور برطرف خواهد شد. اما اگر ادامه پيدا کرد، به دندانپزشک مراجعه کنيد. نخ دندان خوب نبايد پاره يا ريش ريش شود. اگر بعضي دندان ها هميشه نخ دندان را خراب مي کنند، احتمال دارد بين دو دندان پوسيده شده باشد يا دندان ها به خوبي پر نشده اند. از نخ معمولي (نخ خياطي) به جاي نخ دندان استفاده نکنيد. الياف نخ دندان به صورت رشته رشته کنار هم قرار گرفته اند و به سادگي ميان دندان ها حرکت مي کنند اما الياف نخ هاي خياطي به شکلي به هم بافته شده اند که حرکت آنها سخت است و به سختي حرکت مي کنند. جدا از اين، جنس نخ دندان خاص و در بيشتر انواع، حاوي فلورايد است. اما نخ خياطي از پنبه يا پشم است که زود پاره مي شود و الياف آن لابه لاي دندان باقي مي ماند و مناسب دندان نيست. در شرايط اضطراري، استفاده از تکه کيسه فريزر (يا نايلون تميز) به جاي نخ دندان، به استفاده از نخ خياطي برتري دارد. کساني که دندان هاي بريج شده دارند و امکان نخ کردن از بالا را ندارند مي توانند با مشورت دندانپزشک، از نخ دندان هاي ويژه استفاده کنند. اين نخ دندان ها نوک تيز و سفت دارند که مي توان از کنار، وارد فاصله دو دندان روکش شده کرد (کاري مثل دوختن با نخ سوزن). بدنه اين نوع نخ دندان ضخيم تر است و فاصله ها را تميز خواهد کرد. سعي کنيد به طور مداوم (روزي يکي دو بار) از نخ دندان استفاده کنيد.نخ دندان هر زمان که مصرف شود (پيش يا پس از مسواک زدن) قبول است.

استفاده از نخ دندان تاثير بسزايي در جلوگيري از پوسيدگي بين دندان ها و رفع بوي بد غذاي مانده دارد. استفاده از نخ دندان باعث تميز شدن انتهاي لثه و استحکام آن نيز مي شود.

*جراح، دندانپزشک