محمد خاتمي؛ ضمن احترام به همه کساني که کانديداتوري خود را اعلام کردند يا اعلام خواهند کرد، مي گويم به ياري خداوند يک نفر از ميان من و آقاي ميرحسين موسوي نامزد خواهد شد
گروه سياسي، حامد طبيبي؛ سيد محمد خاتمي پس از ماه ها گمانه زني در فضاي سياسي کشور و اظهارنظر غيرقطعي درخصوص کانديداتوري در انتخابات سرنوشت ساز رياست جمهوري دهم و در فاصله پنج ماه مانده تا روز برگزاري آن، با اين جمله روشن بر تحليل هاي «منفي» خط بطلان کشيده و نامزدي خود يا مهندس ميرحسين موسوي را قطعي دانست؛ «من به همه اصلاح طلبان و نيز کساني که ممکن است جزء اصلاح طلبان نيز نباشند ولي دلشان مي خواهد در وضع کنوني تحولي ايجاد شود، ضمن احترام به همه کساني که کانديداتوري خود را اعلام کردند يا اعلام خواهند کرد، مي گويم به ياري خداوند يک نفر از ميان من و آقاي مهندس موسوي نامزد خواهد شد.» رئيس جمهور اصلاح طلب پيشين ايران در حالي که ميزبان قشرهاي مختلف مردم ايلام بود، بار ديگر و با همان صداقت مختص خود دليل به نتيجه نرسيدن و پاسخ قطعي ندادن به درخواست هاي پرشمار احزاب و گروه هاي اصلاح طلب و هواداران پرشمار اصلاحات در جامعه را مورد تاکيد قرار داد؛ «خدا مي داند که وقتي مي گويم براي آمدن يا نيامدن در حال تامل هستم، به اين معني نيست که از زير بار مسووليت بگريزم يا عافيت طلبي کنم بلکه صحبت سر اين است که چگونه مي توان خدمت کرد و روند را به نفع انقلاب و کشور و مردم تغيير داد و خدمت کرد.» در شرايطي که با جدي تر شدن بحث حضور اصلاح طلبان با کانديداي واحد در انتخابات رياست جمهوري سال آينده و به ويژه از نيمه تابستان تاکنون، نامزدهاي بالقوه اصلاح طلبان اعلام کرده بودند در انتظار تصميم خاتمي مانده و براي کانديداتوري دوباره رئيس دولت اصلاحات تلاش مي کنند، ناظران سياسي سخنان خاتمي درخصوص نامزد شدن خود يا «ميرحسين» را مهر پاياني بر ترديدها درخصوص «عزم» خاتمي ارزيابي مي کنند. اين اعلام موضع از آنجا داراي اهميتي دوچندان قلمداد شده که با جدي شدن موضوع حضور خاتمي در انتخابات، محافل مخالف اصلاحات در هفته هاي اخير جنگ رواني وسيعي را عليه اصلاح طلبان و شخص خاتمي به راه انداخته و سعي در القاي نظر منفي خاتمي براي کانديداتوري به جامعه و هواداران اصلاحات داشتند. فاز دوم «تخريب» اما پس از مصمم شدن حضور نخست وزير سال هاي سخت جنگ براي حضور در عرصه انتخابات - آن هم پس از سال ها سکوت رسانه يي رسمي - کليد خورد. آنها تلاش کردند در روندي مسبوق به سابقه اختلاف ميان ميرحسين، خاتمي و ساير شخصيت هاي اصلاح طلب را تبليغ و ترويج کرده، تصوير «چند کانديدايي» در جبهه اصلاحات را مخابره کنند. در مقابل، تحليلگران مسائل سياسي اين گونه تحرکات محافل مقابل اصلاح طلبان و روزنامه ها و سايت هاي تندرو را طبيعي دانسته و با يادآوري اين نکته که حضور اصلاح طلبان با نامزدي چهره ها «کابوس» جناح مقابل است، پيش بيني مي کردند که تا روز اعلام نظر قطعي خاتمي، فاز دوم جنگ رواني ادامه يافته و پس از آن «پروژه سوم» کليد خواهد خورد. در چنين شرايطي است که به نظر مي رسد پس از ديدار دو روز قبل خاتمي و موسوي و بررسي آخرين تحولات آوردگاه انتخابات رياست جمهوري، رئيس جمهور اصلاح طلب پيشين ايران «عزم جزم» خود را يا مشاور ارشدش در دولت اصلاحات يعني «ميرحسين موسوي» براي کانديداتوري اعلام کرد.
به گزارش روابط عمومي دفتر خاتمي، وي به تشريح دغدغه هاي اصلاح طلبان در انتخابات پيش رو پرداخت. «معتقدم اگر در انتخابات آزادي باشد و از امکانات موجود سوءاستفاده نشود، سخت گيري هاي بيجا نشود و واقعاً راي مردم مورد حرمت قرار گيرد، ترديد ندارم وضع طور ديگري خواهد بود و حتي کساني که امروز سر کار هستند و مي خواهند دوباره بيايند بايد شعار هاي خودشان را عوض کنند. به هر حال آنچه بايد مورد احترام باشد، راي مردم است که در فضاي آزاد و با استفاده از آنچه قانون معين کرده است، ابراز شود و مورد حمايت قرار گيرد. نتيجه هر چه باشد، مبارک است.» رئيس دولت اصلاحات در عين حال به رسم معمول ديدارهاي خود ترجيح داد تا گذشته هايي نه چندان دور و سيره عملي بنيانگذار فقيد جمهوري اسلامي را مورد بحث قرار داده و از نقض اين سيره توسط برخي نهادها لب به انتقاد بگشايد. او افتخار انقلاب اسلامي را به طرح جمهوري اسلامي دانست؛ «در مقابل ديدگاه هاي تنگي که از اسلام وجود داشت و دارد، اسلام مردمسالاري مي خواهد.» و افزود؛ «مردم ارباب کشور هستند و اين يعني توسعه سياسي. در تمام دوران جنگ البته با محدوديت هايي که بود، گرچه تا حدودي آزادي ها و گشايش هاي چند سال اول انقلاب محدود شد ولي باز هم روي حقوق و آزادي هاي مردم به خصوص ميزان بودن راي آنان تاکيد و در همين جهت عمل شد.» وي در ادامه با اشاره به رفتار امام خميني(ره) در برگزاري انتخابات در سخت ترين شرايط گفت؛ امام حتي زير بمباران نيز حاضر نشدند انتخابات را برگزار نکنند و يک بار که ميان وزارت کشور و شوراي نگهبان اختلافي وجود داشت، با اعزام نماينده مساله را به نفع مردم حل کردند. سيدمحمد خاتمي اين بار با لحني صريح تر از گذشته از برخي روش ها لب به انتقاد گشود؛ «در دوران امام هيچ گاه نظارت استصوابي نداشتيم و بعد از امام اين کار رويه شد. نظارت استصوابي يعني اجرا و نه نظارت و بالاتر از آن با بعضي رفتار ها يعني قيموميت. معتقدم اگر نظارت استصوابي نيز وجود دارد، بايد با چارچوب مردمسالاري سازگار باشد يعني نمي توانيم کاري کنيم که راي و خواست مردم يک طرف ولي سليقه عده يي تعيين کننده همه چيز باشد.» اعتراض به ردصلاحيت اصلاح طلبان نيز اگرچه به کرات از زبان خاتمي شنيده شده اما رئيس موسسه بين المللي گفت و گوي فرهنگ ها و تمدن ها در اين بخش از سخنانش هم بر صراحت لهجه خود افزود؛ «در انتخابات گذشته مجلس ديديد چه کساني و با چه اتهاماتي ردصلاحيت شدند. با اينکه اصلاح طلبان در تمام شهرستان ها و تهران در 104 کرسي امکان رقابت داشتند، بسياري از چهره هاي شاخص رد شده بودند. امروز حدود 60 نفر آنها در مجلس هستند و اگر در 290 کرسي امکان رقابت داشتيم، امروز ترکيب مجلس چيز ديگري بود.» رئيس دولت اصلاحات که در چهار جلسه پياپي مباني اصلاحات مدنظر خود را تبيين کرده بود، در جملاتي کوتاه توسعه سياسي مدنظر اصلاح طلبان را نيز توضيح داد؛ «توسعه سياسي ما توام با توسعه اقتصادي و علمي و به عبارت ديگر توسعه همه جانبه و پايدار بود و در اين زمينه گام هاي خوبي برداشتيم. معتقدم بنده با اينکه بر دموکراسي، آزادي، حق و حرمت مردم تکيه کرده و مي کنم و تا خون در رگ دارم از آن دفاع مي کنم، ما که شعارمان توسعه همه جانبه بود و نه فقط توسعه سياسي در برنامه اقتصادي موفق تر از برنامه سياسي بوديم.» خاتمي سپس به ابلاغ سياست هاي کلي برنامه پنجم از سوي مقام معظم رهبري به دولت هم پرداخت؛ «اين روزها سياست هايي که رهبري براي برنامه پنجم ابلاغ فرمودند و جالب هم هست که خيلي از آنها در برنامه چهارم هم بود، و ما بر اساس آن جلو مي رفتيم.»
با درآمدهاي بي سابقه نفتي چه کردند
بخش سوم سخنان خاتمي، نقبي به عملکرد دولت هاي مهندس ميرحسين موسوي، آيت الله هاشمي رفسنجاني و دوران اصلاحات داشت و از عملکرد اين دولت ها دفاع کرد. اين در حالي است که در سه سال و نيم گذشته، دولتمردان نهم به بهانه هاي مختلف عملکرد دولت هاي پيش از خود را نفي کردند و به همين سبب به دفعات مورد انتقاد همفکران و همراهان سابق خود و همه احزاب و گروه هاي اصلاح طلب قرار گرفتند. رئيس جمهور اصلاح طلب پيشين ايران اما اين گونه به تحليل عملکرد اين دولت ها پرداخت؛ «ما دوره هاي مختلفي را در اين مملکت طي کرديم. دوره 10 ساله اول انقلاب توام با جنگ و ترور و سختي بود که عظمت و نقش ممتاز امام توانست اين مملکت را از تهديد هاي داخلي و خارجي حفظ کند. يکي از افتخارات دوران مهندس ميرحسين موسوي اين سياست بود که مردم که فشار جنگ و اين مشکلات را تحمل مي کنند، حداقل فشار زندگي بر آنها کمتر باشد. البته باز هم فشار وجود داشت. با امکانات اندکي که بود توزيع نسبتاً عادلانه يي ميان اقشار مردم صورت پذيرفت که همه دسترسي داشته باشند. در آن دوره درآمد ارزي بسيار کمي داشتيم که نيمي از آن صرف جنگ مي شد و مي بايست بشود، زيرا مردم و جوانان جان و سرمايه خود را مي دادند و دولت هم مي بايست حداقل ها را فراهم مي آورد. نيم ديگر اين درآمد نيز صرف گرداندن مملکت مي شد و سياست بر اين بود که مردم لااقل فشار زندگي را کمتر تحمل کنند. البته از کارهاي اساسي هم غافل نبوديم.» رئيس جمهور سابق کشورمان ارتباط اين دولت ها را نيز اين گونه برشمرد؛ «در دوره مهندس موسوي بود که بعضي کارهاي اساسي شد و افتتاح بعضي از پروژه هاي دوره آقاي هاشمي سرمايه گذاري دوران مهندس موسوي بود. در دولت سازندگي نيز انصافاً کار هاي بزرگي صورت گرفت و جهت آن بود که مملکت از امکاناتش استفاده کند، خرابي ها جبران شود و جامعه به سوي پيشرفت حرکت کند و اين جهت گيري درست بود.» رئيس دولت اصلاحات هرچند در سه سال و نيم گذشته و در مجال هاي محدودي که براي اصلاح طلبان باقي مانده و به رغم محدوديت هاي روزافزون رسانه يي، به تشريح عملکرد دولت اصلاحات و زدودن غبارهاي پاشيده شده به سيماي اين دولت براي جامعه پرداخته اما در ميان مردم ايلام هم به دستاوردهاي دولت خود اشاره يي کوتاه داشت. اگرچه ناظران سياسي با توجه به شرايط فعلي کشوراز جمله لجام گسيختگي قيمت ها و تورم سنگين تحميل شده به مردم، بر اين باورند که مردم بيش از هر زمان ديگري به عملکرد مثبت اصلاح طلبان در دوران حضور در قواي مجريه و مقننه پي برده اند. خاتمي هم به زبان خود ابتدا از عملکرد دولت خود دفاع کرده و سپس به نقد عملکرد دولت نهم نشست؛ «در دوره اصلاحات نيز علاوه بر ادامه کار سازندگي و تقويت بنيه کشور بر توسعه همه جانبه، به خصوص توسعه سياسي تاکيد شد، چرا که معتقديم توسعه سياسي که مهم ترين شاخصه آن پايدار شدن دموکراسي و مردمسالاري است از اهداف بزرگ انقلاب بود. وقتي من روي کار آمدم ما در وضعيت بين المللي خوبي نبوديم. بسياري از سفراي کشورها ايران را ترک گفته بودند و حتي احتمال حمله نظامي به ايران وجود داشت. بايد در اين وضع تغيير داده شود. تصميم مردم چهره ايران را عوض کرد و خيلي از مسائل حل شد. از جمله زمينه براي ورود سرمايه و تکنولوژي خارجي در ايران ايجاد شد و تحول عظيمي در کشور به وجود آمد که نمونه اش تاسيس عسلويه و پارس جنوبي و بسياري از طرح هاي مهم و در عرصه هاي بين المللي و سياست داخلي هم تحولات درخور توجهي پديد آمد.» رئيس بنياد باران در ادامه گفت؛ بعد از آن درآمدهاي نفتي شگفت انگيزي طي سه سال گذشته براي کشور حاصل شد که سابقه نداشت. جا دارد بپرسيم با اين درآمد چه تحولي در کشور رخ داده است؟ به نظر ما آمد که بهترين کار در عرصه عدالت اجتماعي گسترش و تقويت تامين اجتماعي در کشور بود که قانون وزارت رفاه و تامين اجتماعي و ايجاد اين وزارت تصويب و اجرا شد و اگر اين روند ادامه پيدا مي کرد، با وجود درآمدهاي هنگفت مردم زير چتر تامين اجتماعي مي آمدند؛ هم سربلند بودند و هم مشکلات شان کمتر مي شد. سيد محمد خاتمي تاکيد کرد؛ معتقدم اگر برنامه چهارم با اين درآمد نفتي که در سال هاي اخير داشتيم درست اجرا شده بود، مطمئن بودم اهداف چشم انداز نه در 20 سال که در 10 سال تحقق پيدا مي کرد و امروز معتقدم نه تنها چهار سال جلو نرفتيم بلکه از چهار سال پيش هم عقب تر افتاده ايم و اين وضع نگران کننده است.
از مردم عذرخواهي کنيد
يکي ديگر از فرازهاي قابل تامل سخنان خاتمي، پيشنهادي بود که به مسوولان دولت نهم داشت و خواستار عذرخواهي آنها از مردم به دليل مشکلاتي شد که براي جامعه ايجاد شده است؛ «کم هزينه ترين و مطلوب ترين وضع اين بود که مسوولان و دست اندرکاران متوجه شوند روند کنوني درست نيست و آن را اصلاح کنند. مگر اشکالي دارد از مردم عذرخواهي کنيم؟ اگر از مردم عذرخواهي کنيم، آنها مي بخشند ولي وقتي از آنها عذرخواهي نمي شود و اين احساس نمي شود که مسوولان تشخيص داده اند روند کنوني غلط است، مي گوييم بايد اوضاع تغيير پيدا کند و اين وظيفه اسلامي، انقلابي و ملي ماست. و اين روند متناسب با شأن انقلاب و کشور ما نيست.»
