گروه فرهنگي؛ مدتي است اسامي گروه هاي حاضر در سه بخش اصلي جشنواره تئاتر (بين المللي، تجربه هاي نو و چشم انداز) اعلام شده است. بخش چشم انداز به دليل حضور نام هاي مطرح بيشتر مورد توجه قرار گرفته است. مدت ها بود به دليل مميزي کارگردانان و نمايشنامه نويسان نمايشنامه نويسي را رها کرده بودند و سراغ نمايشنامه هاي خارجي و اقتباسي مي رفتند. حتي محمد يعقوبي و نادر برهاني مرند که هميشه دغدغه رئاليسم اجتماعي در آثارشان وجود داشت از اين قاعده جدا نماندند. محمد يعقوبي آخرين بار نمايشنامه « ماچيسمو» را بر اساس رمان گراهام گرين روي صحنه برد و نادر برهاني مرند «مرغابي وحشي» نوشته ايبسن و مرگ دستفروش اثر آرتور ميلر را کارگرداني کرد. اقتباس از نمايشنامه هاي خارجي که قصه اش در کشورهاي ديگر مي گذشت مميزي را کمتر مي کرد. اين موضوع باعث شد بسياري از نمايشنامه نويسان نوشتن را رها کنند و سراغ آثار اقتباسي بروند. محمد يعقوبي اما با نمايش «خشکسالي و دروغ» نوشته خودش در بخش چشم انداز جشنواره تئاتر شرکت مي کند. البته تمرينات حضور اين نمايش در اين بخش مشروط به بازبيني مجدد عنوان شده است. او در گفت وگو با اعتماد مي گويد؛ «اين موضوع در اغلب کارهايم اتفاق مي افتد. بازبيني مجدد را بارها تجربه کرده ام.» يعقوبي که اين روزها با گروهش مشغول تمرين است درباره حضور نمايش در بخش چشم انداز اين طور توضيح مي دهد؛ «بستگي به بازبين دارد. از قبل اعلام شده که همه نمايش ها در اين بخش شرکت نمي کنند و مشخص نيست کدام يک از نمايش ها حذف شوند.» او درباره تفاوت اين نمايش با ديگر کارهايش مي گويد؛ «يکي از مهم ترين تفاوت ها اين است که اين نمايش تنها چهار پرسوناژ دارد. اغلب نمايش هاي من شخصيت هاي بيشتري داشتند.» علي سرابي، آيدا کيخايي، مهدي پاکدل و رويا دعوتي بازيگران نمايش «خشکسالي و دروغ» هستند که محمد يعقوبي خود نگارش نمايشنامه آن را برعهده داشته است. او در مورد بازگشت به نوشتن بعد از روي صحنه بردن کار اقتباسي مي گويد؛ «يک زماني شرايط نمايشنامه نويسي وجود نداشت. بعد از مدت ها ننوشتن در حال آزمون و خطا هستم و نمي دانم چه اتفاقي مي افتد.» اين نمايش او هم مثل ديگر کارهايش ساختاري تکه تکه دارد. نادر برهاني مرند نيز بعد از کارگرداني دو نمايش اقتباسي دست به قلم برده است. او قرار است نمايشنامه «کابوس هاي يک پيرمرد بازنشسته خائن ترسو» را در بخش چشم انداز تئاتر فجر روي صحنه ببرد. او در گفت وگو با اعتماد در توضيح مناسب بودن وضعيت براي نوشتن نمايشنامه مي گويد؛ «فکر مي کنم فضا مناسب شده است. چون خوشبختانه بازبيني از کار من انجام شد و هيات بازبيني هيچ ايرادي به اين کار وارد ندانستند.» برهاني مرند درباره تفاوت اين نمايش با ديگر کارهايش مي گويد؛ «از لحاظ ساختار اين نمايش متفاوت ترين کار من است. منتها بي شباهت به ديگر کارهايم نيست.» او با اشاره به نگاه اجتماعي که در همه کارهايش وجود دارد، مي گويد؛ «همان نگاه اجتماعي هميشگي در نمايش «کابو س هاي يک پيرمرد...» هم وجود دارد منتها با فرم و شکل و شمايل متفاوت.» برهاني مرند هم اين روزها به طور مرتب با گروهش مشغول تمرين است. او درباره توجه مخاطب به نمايش اش اين طور توضيح مي دهد؛ «من هميشه به مخاطب فکر مي کنم و به نظرم ايده آل اين است که هم مخاطب عام و هم مخاطب نکته سنج و سختگيري که از تئاتر سبقه روشنفکري طلب مي کند، راضي از سالن بيرون رود.» ريما رامين فر، افسانه ماهيان، ستاره پسياني، شيوا ابراهيمي، امير جعفري، مجيد صالحي، امير دلاوري و علي سرابي بازيگران اين نمايش هستند. برهاني مرند مي گويد؛ «يک بازيگر ديگر هم همين روزها به گروه اضافه مي شود. چون مشغول نوشتن آخر قصه هستم. نمي دانم آن بازيگر کيست.» او دوست ندارد قصه نمايش اش را بازگو کند، اما مي گويد؛ «اساساً قصه در اين نمايش به عنوان عنصر پررنگ و قوي حضور دارد اما نوع روايت با ديگر کارهايم تفاوت دارد.» حضور دکتر علي رفيعي و عليرضا نادري که مدت ها است نمايشنامه يي را روي صحنه نبرده اند ديگر موضوع هيجان بخش چشم انداز جشنواره تئاتر است. علي رفيعي شکار روباه را در اين بخش روي صحنه مي برد و اين روزها با گروهش روزي هفت تا هشت ساعت در تالار اصلي مجموعه تئاتر شهر مشغول تمرين هستند. ستاره اسکندري، پانته آ بهرام، هومن برق نورد، محمود راسخ فر، سهيلا رضوي، مينا خسرواني، علي سليماني، داريوش موفق، علي ميلاني، هدايت هاشمي و افشين هاشمي در اين نمايش حضور دارند. نقش اصلي اين نمايش را سيامک صفري بازي مي کند. او در اين نمايش آقا محمدخان قاجار است. محمدرضا و اميرضا زادسر نيز بازيگران کودک اين نمايش هستند. قصه اصلي اين نمايش را علي رفيعي در مورد زندگي آقامحمدخان قاجار نوشته است و محمد چرم شير اين روزها در کنار گروه حضور دارد و دراماتورژي هايي را انجام مي دهد. دکور اين نمايش هم مثل ديگر نمايش هاي رفيعي دکور عظيمي است که طراحي اش را خودش انجام داده و احتمالاً تا اوايل هفته، کار آماده سازي دکور پايان مي يابد. عليرضا نادري نيز نمايش «کوکوي کبوتر» را در اين بخش به اجرا درمي آورد. به نظر مي آمد با توجه به نوع داستان و فضايي که نمايش در آن مي گذرد هيچ گاه امکان اجراي آن در دولت نهم فراهم نباشد. عليرضا نادري ابتدا نمايشنامه خود را در يک جلسه نمايشنامه خواني با عنوان «کوکوي کبوتر حرم» در خانه هنرمندان ايران معرفي کرد و تعداد اندکي از اهالي تئاتر و مطبوعات در جريان و حال و هواي اين نمايش قرار گرفتند. نادري در ادامه هم به اجراي اين نمايش اصرار کرد و حاضر به جايگزين کردن نمايشنامه ديگري نشد. او در گفت وگويي اعلام کرد؛ حاضر است اين نمايش را فقط براي بانوان اجرا کند. اما در نهايت تعجب نمايش با تغيير عنوان به «کوکوي کبوتر» در فهرست نمايشنامه هاي انتخابي بخش چشم انداز تئاتر فجر اعلام شد. اين روزها تمرينات او و گروهش با شدت و در تايم بالا دنبال مي شود. افسانه ماهيان، بهناز جعفري، ناهيد مسلمي، نسيم ادبي، ژاله صادقي، فهيمه امن زاده، شبنم مقدمي، نوشين حسن زاده، شهره سلطاني، ليلي رشيدي، پريسا مقتدي و پونه عبدالکريم زاده بازيگران اين نمايش هستند.

جمعي از هنرمندان هنرهاي تجسمي با حضور در کارگاه نقاشي که در فضاي باز جنب موزه هنرهاي معاصر برپا شده بود با محکوم کردن جنايات صهيونيست هاي غاصب عليه مردم بي دفاع غزه، اعتراض خود را نسبت به اين حادثه جهاني اعلام کردند. فضاي باز جنب موزه هنرهاي معاصر از صبح روز گذشته ميزبان هنرمنداني بود که براي دفاع از مردم بي گناه غزه جمع شده بودند و دست به خلق آثار خود در اعتراض به اين اتفاق زدند. قسمتي از اين محوطه با بنر بزرگي پوشيده بود که دو هنرمند در حال نقاشي بر روي آن بودند و در ديگر نقاط اين مجموعه نيز هنرمندان به صورت پراکنده روي بوم هايي آثار خود را خلق مي کردند. دبير کارگاه هنرمندان تجسمي در حمايت از مردم بي گناه غزه گفت؛ «تلاش ما بر اين است تا حمايت هنرمندان را به عنوان حساس ترين قشر جامعه در کنار ديگر بخش ها نسبت به اين رويداد مهم سياسي و اجتماعي نشان دهيم و به مردم بگوييم ما در بطن جامعه و با دلسوزي نسبت به جامعه و مردم آن زندگي مي کنيم. در اين کارگاه به مردم نشان مي دهيم هنرمندان از جامعه جدا نيستند.» سعيد فلاح فر با تاکيد بر اينکه اين کارگاه بهانه يي براي کارهاي بزرگ تر است به ايسنا گفت؛ «امروز ما به بهانه نقاشي ايده آل هاي انساني خود و افکارمان را نسبت به اين رويداد جهاني به نمايش مي گذاريم.»

در شب سال نو ميلادي آثاري از پابلو پيکاسو، هنري ماتيس، جرج براک و ريچارد هس از گالري هنر برلين به سرقت رفت. پليس بعد از گذشت سه روز از اين ماجرا هنوز نتوانسته ردپايي از سارقان پيدا کند. به گزارش فارس اين سرقت به دنبال افزايش سرقت هاي آثار هنري از موزه ها و گالري ها در سال 2008 صورت گرفته است. امسال نيز در شب سال نو ميلادي 30 مجسمه و اثر نقش برجسته از گالري هنر برلين به سرقت رفت که در ميان آنها آثاري از پابلو پيکاسو، هنري ماتيس، جرج براک و ريچارد هس بوده است.

ويگو مورتنسن تمام دولت هاي امريکا از جنگ جهاني دوم به اين سو را امپرياليست خواند و خواستار پاسخگويي مقام هاي دولت بوش به خاطر نقض حقوق بشر، خيانت و جنايت هاي ملي و بين المللي شد.مورتنسن در گفت وگويي به بهانه اکران فيلم سينمايي «خوب» با اشاره به سفر خود به ايران، سفر را از تاثيرگذارترين سلاح هاي ضد جنگ توصيف کرد و اين طور توضيح داد؛ «من دو سال پيش به تهران سفر و در پارک شهر با بچه ها فوتبال بازي کردم. من در تهران شاهد طلوع و غروب خورشيد بودم. کوه ها را ديدم، آدم هاي سالخورده، سگ ها، کبوترها و بيمارستان ها را. من در تهران چيزهايي ديدم که همه جاي دنيا مي توانيد ببينيد. تهران شهر زندگي است و هرگز کسي نمي تواند من را قانع کند که ايراني ها اين طور يا آن طور هستند و امريکا بايد مقابل آنها بايستد.» بازيگر فيلم هاي «تاريخچه خشونت» و «قول هاي شرقي» که فيلم سينمايي «خوب» را درباره آلمان دوران نازي ها آماده نمايش دارد، با ربط دادن موضوع اين فيلم به سياست کلي دولت امريکا گفت؛ «امريکا به لحاظ اقتصادي و نظامي خود را در پوشش يک قدرت امپرياليستي فروبرده است.» مورتنسن ديدگاه هاي باراک اوباما رئيس جمهوري منتخب امريکا را مشابه نظرات کلينتون، بوش، نيکسون يا کندي دانست و گفت؛ «اينکه او مي گويد «اگر احساس کنم لازم است، به پاکستان، ونزوئلا يا هر جاي ديگر که منافع مان در آن تهديد شود، حمله مي کنيم» با حرف هاي روساي جمهوري قبلي فرق نمي کند. از جنگ جهاني دوم تاکنون اهداف و رفتار دولت هاي امريکا امپرياليستي بوده و فرقي نمي کند در خود امريکا چقدر دموکرات به نظر مي رسيم.» اين بازيگر امريکايي براي فيلم سينمايي «قول هاي شرقي» نامزد اسکار بهترين بازيگر شده است.

سهيل محمودي



شکوفه، شکوفه/ ياس هاي کوچکً کودک/ ياس هاي کودکً کوچک/ سوخته از عطشي/ که با داغً شش سرو برادر/ دهمين روزً آفتابي را/ در کسوف انداخت/ و اسارت/ در فرجام بعدازظهرً شصت و يک/ به سوگ حïرٌيت/ آغاز شد/

آنک...، آنک...،/ دخترً ياس/ - ياس -/ درخت بودنً تبار خود را/ - آزاد و بي تکلف -/ به رïخ لشکري سياه و/ سياهي لشکري تباه/ مي کشاند و/ مي کشاند و/ مي بîرîد شکوفه ي ياس هاي کبود را/ تا قافله هاي پيام و/ - پيام قافله ها -/ برîوîد تا آن کجا/ که تاريخ تمام نمي شود و/ خيزران هاي ناتمام و بي مرام/ در به سکوت کشاندنً تلاوت هاي سرخ/ خاموش اند./ ياس/ پيامبري ست/ در هيئت زن/ با کتابي - که حافظً شيرازه ي آن/ خونً گلستان گلستان سرو و/ نîفîسً بوستان بوستان لاله است -/ با قرائتً هفتاد و دو غزلً قطعه قطعه/ در هياهوي شمشير و/ نيزه و/ زوبين و/ خنجر.

در برهوتً سکوت/ در جاهليتً گوش ها/ در قساوتً دل لجوجً واحه ها/ در زمستانً تن پرورً صحاريً بي عدالت،/ ياس/ با عطرً صريحً کلماتً شجاع/ - و به لهجه اي صبور -/ پيامبر بهاريً گïل هاست./ .../ ياس.

? نمايشنامه نويس فرانسوي به تهران مي آيد

ماتئي ويسني يک نمايشنامه نويس مطرح فرانسوي در اولين هفته جشنواره بين المللي تئاتر فجر در ايران حضور مي يابد. طبق اعلام دست اندرکاران جشنواره تئاتر فجر، خالق «سه شب با مادوکس»، «داستان خرس هاي پاندا»، «تماشاچي محکوم به اعدام»، «زن همچون ميدان نبرد در جنگ بوسني»، «اسب هاي پشت پنجره» و... همزمان با هفته اول بيست وهفتمين جشنواره بين المللي تئاترفجر در ايران حضور خواهد داشت. به گزارش ايسنا اين نويسنده رومانيايي الاصل که از سال 1993 در تابعيت فرانسه است در طول جشنواره تئاترفجر امسال براي نمايشنامه نويسان جوان ايراني کارگاه نمايشنامه نويسي خواهد داشت. ديدار با نمايشنامه نويسان حرفه يي ايران از ديگر برنامه هاي او است.

? «در ميان ابرها» و «آرايشگر بغداد» راهي رتردام

فيلم سينمايي «در ميان ابرها» و کوتاه «آرايشگر بغداد» از توليدات «مرکز گسترش سينماي مستند و تجربي» معاونت به بخش مسابقه بين الملل جشنواره «رتردام» هلند راه يافتند. فيلم سينمايي «درميان ابرها» اولين ساخته بلند «روح الله حجازي» در بخش مسابقه جشنواره روي پرده خواهد رفت. به گزارش ايسنا فيلمسازان اول و دوم حاضر در جشنواره رتردام براي کسب جايزه 15 هزار يورويي تايگر غببرف به رقابت با هم خواهند پرداخت. فيلم کوتاه داستاني «آرايشگر بغداد» ساخته مسعود بخشي نيز در بخش مسابقه بين المللي فيلم هاي کوتاه جشنواره «رتردام» هلند، به نمايش عمومي درخواهد آمد. اين فيلم پس از نمايش در جشنواره «لوکارنو» سوئيس در بهمن ماه آينده نيز در بخش مسابقه جشنواره «کلرمون فران» فرانسه به نمايش درمي آيد.

? تمديد مهلت دريافت آثار جشنواره فيلم «هوستون»

جشنواره بين المللي فيلم «هوستون» آخرين مهلت ارسال آثار خود را از 15 دسامبر به 15 ژانويه (26 دي) تمديد کرد. اين جشنواره امسال برپايي چهل ودومين دوره خود را در تگزاس جشن مي گيرد. اين رويداد هنري از 16 الي 25 آوريل (اواخر فروردين) حدود 60 فيلم بلند داستاني و حدود 100فيلم کوتاه از سينماي مستقل امريکا و سينماي جهاني را در معرض تماشاي مخاطبانش قرار مي دهد. در بخش هاي ويژه يي از جشنواره هوستون آثار مستند برگزيده، آثار دانشجويي و تجربي، آثار تلويزيوني، موزيک ويدئو و «رسانه هاي جديد» به روي پرده مي روند. اين رويداد هنري و سينمايي که يکي از بزرگ ترين و قديمي ترين فستيوال ها در امريکاي شمالي به شمار مي رود، سال گذشته (2008) 4500 متقاضي حضور در جشنواره داشته و آثاري از 37 کشور جهان را در خود جاي داده است.جشنواره فيلم «هوستون» در مجموع 12 بخش رقابتي دارد و امسال با رياست کاتلين هاني در مجموع حدود 150 فيلم را براي حضور در اين فستيوال گلچين خواهد کرد.

امير پوريا



چه تلخ است که چنين خنثي و منفعل شده ايم. چه معادله معکوسي است که در زمانه بحران فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي، فيتيله ها پايين است و همه نيم سوز شده ايم. ديدگاه انتقادي تند را افراطي و بي ثمر مي خوانيم و به تبع توصيه هاي مديران دولتي که مدام مي گويند نقد بايد مشفقانه باشد و تو از کلام شان بخوان که نوازش و آرامش مي خواهند، نه نقد، به همه چيز با مدارا مي نگريم و آمادگي پذيرش گزاره مخدري چون «همين است که هست» را به مردم مي دهيم.

سال ها و بارها در تلويزيون اين بحث مطرح شده که سينماي ايران به برنامه يي با نمک شور و فلفل تند برنامه فوتبالي «90» نياز دارد. راديو گفت وگو مدت هاست به کوشش فرزاد حسني، چنين برنامه يي دارد با عنوان «سينماصدا»؛ و از ميزان جسارت ستودني اين برنامه همين بس که خود من هربار درباره هر فيلم مبتذل اين سينما، محافظه کاري و مصالحه کاري اسفبار انجمن کنوني منتقدان با نگاه رسمي، تلقي يکسويه آموزش و پرورش يا نيروي انتظامي از فيلم ها و مجموعه هايي که به فعاليت هاي اين نهادها اشاراتي دارند، کجروي مسوولان در تبيين مفاهيم باب طبع شان چون سينماي ملي، سينماي معناگرا و...، صريح و بي واهمه گفته ام و مهمان مقابل يا خود حسني، ديدگاه هاي ديگر را نيز مطرح کرده اند و به سياق «90»، دور از احتياط و شعار و «کوتاه بيا»، همديگر را و شرايط فرهنگي را نقد کرده ايم. تلويزيون طبعاً دامنه و بردي بس وسيع تر دارد و شکل گيري برنامه يي مشابه در يکي از شبکه هايش مي تواند به يکي از بزرگ ترين اتفاقات مرتبط با «جسارت و مسووليت نقد» در جامعه سينمايي ما- به همان بزرگي اتفاق ابداع «زرشک زرين» توسط بنده و دوستانم در دوران فاعليت انجمن منتقدان- بينجامد. وانگهي در مسير پيگيري چندباره و اصرار به تلويزيون براي راه اندازي اين اتفاق، نگراني بزرگي وجود دارد که مدام مانع کوشش همه جانبه ما مي شود؛ در شرايطي که تلويزيون با افراطي تعجب آور، حتي حجاب کامل و سفت و سخت سينماي اين روزهاي ما را نيز کافي نمي داند و مسوولان دو عرصه مي کوشند در خدمتگزاري به مسوولان فرادست- و نه مردم- از هم پيشي بگيرند، دور نيست که «90» سينمايي در دستان سيما به سرعت به ابزاري براي تضعيف کليت سينماي ايران و تهديد حيات و تحديد همين آزادي فعلي بدل شود. ضايعه يي که با دو سه برنامه «شيشه يي» رضا رشيدپور رخ داد و متاسفانه خود او هم واقف نبود که اصرارش به صراحت صميمانه، به طرح مناظر مطلوب نگاه رسمي و مسوولان سازمان از ناسلامتي جامعه هنري و حسادت هاي جاري در فضاي سينما و... منتهي شده. سينمايي که همزمان «دلداده» و «چارچنگولي» و «دلشکسته» و «خواستگار محترم» را روي پرده مي فرستد و فيلم و فيلمساز مدعي تکنيک شناسي و ژانرفهمي اش «احضارشدگان» است و فيلم مثلاً جدي و فاخرش معجون مجعولي چون «آتش سبز»، و تازه مسوولانش شعار مي دهند که در دوران کار ما ابتذال اکران نخواهد شد، البته که بايد چوب نقد سياستگذاري ها و بحران خلاقيت دست اندرکارانش را بخورد. ولي اگر بنا باشد به جاي مردمي شدن جدل هاي درون گروهي اهل سينما، مسوولان صدا و سيما از فاش سازي تنگناها و تنگ نظري هاي فضاي سينما سود سرشار سياسي ببرند، ما عجالتاً به همين خصوصي ماندن مباحث مان رضايت مي دهيم؛ حضرت حافظ مي گفت؛ «بيار باده و اول به دست حافظ ده/ به شرط آنکه ز مجلس، سخن به در نرود.»

ولي مگر اين ناهنجاري ها فقط متعلق به سينماست؟ مگر خود تلويزيون در برداشتي که از مفهوم معنويت و نوع طرح آن دارد، دچار سوءتفاهم ريشه يي نيست؟ مگر تکرار قصه مرد دوزنه در اين همه فيلم و سريال، داستان هاي متکي به اختلاس هاي چندصد ميلياردي که هفته يي چندبار دارد در برنامه هاي نمايشي روايت مي شود، خريد و پخش نازل ترين مجموعه هاي تلويزيوني کره و سوريه و ترکيه- که اين آخري در کنار هند از مظاهر سخافت در تاريخ سينما و تلويزيون جهان به حساب مي آيد- نياز به همان نقدهاي سيلي وار ندارند؟ مگر عملکرد معاونت بازرگاني سازمان و نوع و حجم و دفعات پخش تيزرهاي تبليغاتي حتي در لابه لاي برنامه ها با وجود دولتي بودن سيماي ما، از شبکه هاي تلويزيوني خصوصي کشورهاي اطراف هم بيشتر نيست؟ مگر نگرش و کار معاونت سياسي سازمان به اندازه يک نهاد حزبي و جناحي مشخص و کاملاً جهت دار، موضع گيري هاي يکسويه ندارد؟ و مگر در اخبار و گزارش هايش سرسوزني نشان از تجلي مفهوم «رسانه ملي»- جسارتاً عرض مي کنم که ملت شکل معرب همان واژه مردم است- به چشم و گوش مي خورد؟ مگر برنامه هاي نقد مجموعه هاي تلويزيوني جز ناز و نوازشي به سياق همان که مسوولان سينمايي از ما مي خواهند و گفتم که نامش را «نقد مشفقانه» مي گذارند، چيزکي دارد؟ پس خود تلويزيون هم به برنامه يي چون «90» براي نقد عملکردش نياز دارد؛ همپاي سينماي اين روزها و حتي بيش از آن. در اين صورت، در صورت نقد يک هفته در ميان سينما و سيما پيگيري براي شکل گيري «90» رسانه يي در تلويزيون، مي تواند معقول و سودمند باشد. مي تواند به قول ناخدا خورشيد، «آتشي روشن کند که خواجه ماجد و اين شهر يک جا توش بسوزن».

amirpouria@gmail.com