هنگامه شهيدي

تعريف ايران به عنوان «تهديد امنيتي» در منطقه و جهان، موضوعي است که به رهبري امريکا و تحت نفوذ و فشار لابي رژيم صهيونيستي از مدت ها قبل در دستور کار قرار دارد. کشورهاي منطقه نيز به نوعي «تهديد ايران» را پذيرفته و تحت تاثير آن انواع مساعدت ها را در قبال خواست و اراده امريکا مبذول داشته اند. واشنگتن هم در مقابل، با کاهش فشارهاي آشکار ناشي از اجراي طرح «دموکراسي سازي در خاورميانه» و عدم تمرکز بر موارد نقض «حقوق بشر» در کشورهاي عربي متحد خود، اعتماد حاکمان مستبد و غيردموکراتيک آنها را جلب کرده است.
اکنون که به نظر مي رسد به دليل شکاف هاي ايجادشده در گروه 1«5، طرح مجدد «موضوع ايران» در شوراي امنيت سازمان ملل متحد با چالش هايي حداقل تا شروع به کار دولت «باراک اوباما» روبه رو خواهد بود؛ شکل گيري رفتارهاي جديدي چون «گفت وگوي اعراب و غرب» روي «موضوع ايران» از اهميت بالايي برخوردار است. اين رفتار نشان مي دهد امريکا قصد دارد «ديپلماسي چندجانبه» خود را به خارج از ساز و کارهاي شوراي امنيت سازمان ملل متحد هدايت کند. در واقع امريکا به دنبال اين است تا در کنار مکانيسم شوراي امنيت، حلقه هاي فشار را بر ايران تقويت کند. تحليلگران بر اين باورند که «موضوع ايران» در واشنگتن مدتي تحت الشعاع رقابت هاي انتخاباتي امريکا و ساير خبرهاي مهم تر قرار داشته و به طور جدي به «تهديدات ايران» پرداخته نشده است. از اين روي به نظر مي رسد بخشي از افزايش تبليغات ضدايراني و فشارها در مورد برنامه هسته يي ايران طبيعي است. از طرف ديگر با مشخص شدن نتيجه انتخابات رياست جمهوري امريکا، اين باور شکل گرفته که «باراک اوباما» ممکن است «رهيافتي مثبت» و «رويکردي تعامل گرا» نسبت به ايران داشته باشد و اين موضوع نيز به طور طبيعي دغدغه هايي را براي کشورهاي ذي نفع و گروه هاي حامي مقابله با ايران ايجاد مي کند. بر اين اساس بايد انتظار داشت اين گروه از کشورها تلاش کنند «موضوع ايران» و نگراني و تهديدات ناشي از آن را با بزرگ نمايي در صدر اخبار و اقدامات خود حفظ کنند. آگاهان سياسي و بين المللي «مذاکره کشورهاي عربي منطقه و گروه 1«5» را در چنين معادله يي ارزيابي مي کنند.
«کاندوليزا رايس» وزير امور خارجه ايالات متحده درباره نشست رهبران برخي کشورهاي عربي در نيويورک گفته بود؛ «ما نشستي با حضور نمايندگان گروه 1«5 از آن جمله ديويد ميليبند وزير خارجه انگلستان و خاوير سولانا مذاکره کننده گروه 1«5 داشتيم. ما همچنين با همتاياني از بحرين، مصر، اردن، کويت، عراق، امارات متحده عربي و عربستان سعودي ديدار داشتيم. همه آنها مراتب نگراني خود را از سياست هاي ايران و بلندپروازي هاي منطقه يي آن کشور ابراز داشتند. همه شرکت کنندگان از کوشش جاري شوراي امنيت و گروه 1«5 و آژانس بين المللي انرژي اتمي (IAEA) درباره پرونده هسته يي ايران پشتيباني کردند. کشورهاي حاضر با تاکيد بر وحدت نظر در مشورت ها، موافقت خود را با ادامه ديدارها به صورت منظم اعلام داشتند. اراده يي براي دعوت از نماينده ايران در اين نشست وجود نداشته، ولي اين نشست پذيراي ساير کشورهاي عربي نيز هست.»
در مسير تقويت طرح «ايران هراسي» و گسترش نفوذ امريکا در منطقه، خانم رايس در تاريخ 16 سپتامبر 2008 طي اظهاراتي بر حمايت تسليحاتي از کشورهاي عربي حوزه خليج فارس در برابر ايران تاکيد کرده و گفته بود؛ «ايراني ها خود را مقابل توانايي هاي دفاعي برتر در اطراف خود خواهند ديد؛ چون ما به اين کشورها اعم از امارات و عربستان و بحرين کمک کرده ايم تا ظرفيت هاي دفاعي خود را بهبود بخشند و در مورد اسرائيل نيز همين کار انجام شده است.»همزمان با اجراي اقدامات «ديپلماتيک چندجانبه» ايالات متحده در قبال ايران، گزارش ها و اخبار منتشرشده در فضاي رسانه يي جهان از اتفاق نظر و احتمال شکل گيري اجماع در واشنگتن بر سر «تحريم فروش بنزين» حکايت دارد. موضوعي که احتمال وقوع آن پيشتر توسط «باراک اوباما» رئيس جمهوري دموکرات ايالات متحده مطرح شده بود.
«هاوارد برمن» رئيس کميته امور خارجي مجلس نمايندگان امريکا که هفته گذشته براي بررسي آخرين تحولات در منطقه سفري به اسرائيل داشت، به روزنامه «هاآرتص» گفته «دولت اوباما نبايد بيش از سه ماه را صرف گفت وگوي مستقيم با ايران کند.» برمن معتقد است اگر هدف از گفت وگو منصرف کردن تهران از دستيابي به قابليت توليد جنگ افزار هسته يي است، نبايد اجازه داد اين امر به تله يي بي انتها بدل شود که امکان توسعه غني سازي اورانيوم را در اختيار ايران قرار مي دهد. برمن بر اين باور است که «اگر گفت وگوها به شکست انجاميد بايد تحريم هاي بيشتري را در دستور کار قرار داد.» به گمان رئيس کميته امور خارجي مجلس نمايندگان امريکا، اشتباه دولت بوش کوتاهي در يکپارچه کردن جامعه بين المللي در قبال ايران بود و تاکيد مي کند که گفت وگوهاي مستقيم با ايران زمينه اتحاد را براي تحريم هاي شديدتر احتمالي پديد مي آورد. «هاوارد برمن» به اتفاق هفت نماينده دموکرات و جمهوريخواه عضو کميته امور خارجي مجلس نمايندگان امريکا و کميته تخصيص بودجه طي نامه يي به رئيس بانک صادرات و واردات امريکا خواستار توقف فوري تمام کمک هاي مالي به شرکت هندي «صنايع رلاينس» شده اند. در اين نامه که به پيشنهاد «برد شرمن» رئيس کميته منع گسترش جنگ افزار هسته يي مجلس نمايندگان امريکا تنظيم شده است، شرط ازسرگيري کمک هاي مالي به «صنايع رلاينس» توقف فروش بنزين به ايران عنوان شده است. «برد شرمن» همچنين در گفت وگويي تلفني گفته است «ممانعت از فروش بنزين مي تواند به موقعيتي غريب در ايران منجر شود و اهرم فشاري است که واشنگتن نمي تواند آن را از دست بدهد.» بنا بر گزارش هاي موجود، بانک صادرات و واردات امريکا دو وام جداگانه به ارزش 900 ميليون دلار را براي شرکت هندي «صنايع رلاينس» تضمين کرده است. گفته مي شود رلاينس تا سقف 30 درصد از بنزين مصرفي ايران را تامين مي کند. گروهي از کارشناسان و تحليلگران امريکايي معتقدند احتمال دارد ايران در صورت مواجه شدن با تحريم فروش بنزين، دست به واکنش هايي بزند.شرمن معتقد است بهاي پايين بنزين در شرايط کنوني وضعيتي ايجاد کرده است که پول کمتري به خزانه ايران واريز مي شود و در عين حال قطع فروش نفت ايران تاثير اندکي بر بازار نفت خواهد داشت. شرمن در عين حال امکان يک درگيري نظامي ميان ايران و اسرائيل يا امريکا را بسيار غيرمحتمل مي داند و مي گويد شرايط اقتصاد جهاني به گونه يي است که تاثير چنين درگيري احتمالي در مقايسه با عواقب آن در چند ماه پيش چندان ناخوشايند نخواهد بود. شرمن همچنين باور دارد که اوضاع اقتصادي در امريکا امکان اينکه ايران در راس اولويت هاي دولت اوباما قرار بگيرد را دشوار کرده است.
برخي از صاحب نظران امريکايي و متخصصان امور ايران بر اين عقيده اند که دولت اوباما با تمرکز بر اقدامات چندجانبه بين المللي و بين الدولي و با استفاده وسيع تر از اهرم هاي سياسي، اقتصادي و ديپلماتيک تلاش خواهد کرد جمهوري اسلامي ايران را با محدوديت هاي فزاينده اقتصادي و ديپلماتيک به «تغيير رفتار» وادار کند. کارشناسان بر اين باورند که دولت اوباما با استفاده از «قدرت هوشمند» ايالات متحده، سعي خواهد کرد همزمان با «بهبود تصوير» امريکا در جهان، مشروعيت اهداف و برنامه ها و قدرت تاثيرگذاري اقدامات خويش را افزايش دهد.
در چنين شرايطي به نظر مي رسد دستگاه سياست خارجي و ديپلماسي جمهوري اسلامي ايران بايد تلاش کند با «رويکردي اعتمادساز» پروژه امريکايي - اسرائيلي «ايران هراسي» را در منطقه با «تعامل سازنده و پايدار» مخدوش کرده و با طراحي و اجراي سلسله اقداماتي منطقي و متعارف، تدابير مداخله جويانه بيگانگان را ناکام کند.