بيتا بهنام

هشتمين همايش سالانه انجمن روانپزشکان ايران از تاريخ سه شنبه بيست و هشتم آبان ماه تا جمعه اول آذرماه 1387 در سالن همايش هاي بيمارستان ميلاد برگزار شد.

در اين همايش چهارروزه که روانپزشکان سراسر کشور در آن شرکت داشته و به ارائه مقاله و تبادل نظر و تجربه هاي خود پرداختند، محورهاي گوناگون دانش روانپزشکي مورد بحث و بررسي قرار گرفت.

افزون بر مطالعات انجام شده بر اثرات و عوارض داروهاي روانپزشکي و همچنين اختلالات روان پريشانه (سايکوتيک) و خلقي و اضطرابي (از جمله اختلال وسواسي- جبري) که همواره بخش عمده مقالات و سخنراني هاي همايش هاي سالانه انجمن علمي روانپزشکان ايران را تشکيل مي دهد، در همايش امسال به گونه يي نمايان گرايش بيشتري به سوي ارزيابي عوامل رواني- اجتماعي مرتبط با اختلالات روانپزشکي، اختلالات سوءمصرف و وابستگي (اعتياد) به مواد و به ويژه طيف اختلالات و صفات شخصيت و نيز روان درماني هاي تحليلي (روانکاوانه) و رفتاري- شناختي به چشم مي آمد. از ويژگي هاي جالب توجه همايش امسال، گرايش استادان مطرح و نام آشناي روانپزشکي کشور به ارزيابي روانشناسانه و روانکاوانه پديده هاي فرهنگي، از جمله خلاقيت ادبي و هنري بود. سخنراني دکتر «سيداحمد جليلي» رئيس انجمن علمي روانپزشکان ايران درباره «خلاقيت و بيماري هاي رواني» از سخنراني هايي بود که با استقبال چشمگير از سوي شرکت کنندگان در همايش روبه رو شد. سخنان دکتر «جليلي» با اين گفته ارسطو آغاز شد که «آنان که در فلسفه، سياست، شعر و ديگر هنرها به جايگاهي درخور رسيده اند، همگي گرايش هايي به سوي ماليخوليا دارند. اما کنش خلاقه، کنشي بهنجار (طبيعي) است و از قانون هاي بهنجار (طبيعي) پيروي مي کند.» دکتر «جليلي» سپس سخن شکسپير را در تناقض با انديشه ارسطو بيان کرد؛ «شاعر، عاشق و مجنون آکنده از تخيلات است.» او سپس به بيان باور افلاطون پرداخت؛ «شاعر مي تواند در شرايطي ويژه به خاطراتي از گذشته دست يابد. جنون شاعران، توانايي از سوي خدايان است.»

پس از آن دکتر «جليلي» نظريه فرويد را درباره خلاقيت عنوان کرد؛ «هنرمند آدم درونگراي ناداني است که چندان تفاوتي با فرد نوروتيک ندارد. هر دو اينان تمايلات غريزي بسيار نيرومندي دارند و خواهان افتخار، قدرت، ثروت، شهرت و عشق هستند اما از آنجا که توانايي رسيدن شتابان بدان ها را ندارند، پس زيست مايه (ليبيدو) خود را در راستاي نقش و نگار بخشيدن به تخيلات و فانتزي هاي خود تغيير مي دهند که در آدم نوروتيک، فرجام آن «نوروز» است؛ اما از آنجا که هنرمند توانمندي افزون تري دارد، استادانه روياهايش را مي سازد. او با والايش پندارها و رويکردهاي ناپسندش به شيوه ها و کردارهاي پسنديده، ديگران را به تحسين خود وامي دارد و بدين ترتيب به افتخار، قدرت، عشق و شايد ثروت مي رسد.» در پي آن، نظريه يونگ نيز از نظر گذرانده شد؛ «يونگ در عين حال که اثر ناخودآگاه فردي مورد توجه فرويد را رد نمي کند، اما تاثير ناخودآگاه جمعي در خلاقيت را فراتر از آن مي داند. او به فرآيند خلاقه باور دارد که از غرايز شخصي سرچشمه مي گيرد، اما ريشه در کهن الگوها (سنخ هاي کهن) و ناخودآگاه جمعي دارد و مجموعه يي خودمختار را پديد مي آورد که ريشه و سرچشمه از خاطرات بسيار قديمي و باستاني نسل هاي پشت در پشت آدمي دارد و به گونه يکسري امکانات درون زاد است که شگفت انگيزترين خيال پردازي ها را نيز در چارچوب هايي معين محدود مي کند. پس هنرمند کسي است که سرنوشت شخصي ما را به خواست و انديشه خلاقانه خود به همه انسانيت پيوسته و همبسته مي کند. آن که با اثري هنري روبه رو مي شود با آفريننده هم آوا مي شود و همراه و همسفر با او به نيروي نهفته در ناخودآگاه جمعي دست مي يابد. اين راز جاودانگي آثار هنري است که سرچشمه آن از ميراث مشترک آدميت است و همه آدميان مي توانند اين زبان جمعي را درک کنند.»

دکتر «احمد محيط» مسوول کميته ادبيات و روانپزشکي انجمن جهاني روانپزشکي (WPA) نيز در سخنراني خود با عنوان «چرا از رابطه فرهنگ، هنر و ادبيات با روانپزشکي سخن مي گوييم؟» چنين گفت؛ «هنر، فرهنگ و ادبيات با پزشکي به گونه يي عام و با روانپزشکي به شکل و شيوه يي خاص در ارتباط هستند. خلاقيت با روانپزشکي ارتباطي تنگاتنگ دارد. شناخت ذهن خلاق، رابطه خلاقيت با بيماري ها، خلاقيت در بيماران و همچنين سود جستن از توان هاي خلاقه در درمان بيماران اهميت دارد. در ميان مکاتب گوناگوني که روانپزشکي مدرن بر پايه آنها بنياد نهاده شده است، مکتب روانکاوي و آراي بنيانگذار و پيش برنده آن فرويد، اهميتي ويژه دارد. چه به لحاظ اثري که اين آموزه هاي روانکاوي بر آفرينش ادبي و هنري نويسندگان و هنرمندان گذاشته است و چه از آن چشم انداز که نقد و تحليل ژرف نگرانه تري را ممکن و فراهم کرده است.»

از سخنراني هاي مهم همايش امسال، سخنراني دکتر «محمد صنعتي» درباره «اخلاق و روانکاوي» با نگاهي به جايگاه روان درماني تحليلي (روانکاوي) در روانپزشکي امروز بود. دکتر «صنعتي» ساخت شکني انتقادات ناروا و ناآگاهانه درباره روانکاوي را امري لازم و مهم براي پيشرفت روان درماني تحليلي در ايران دانست. او بيان داشت؛ «درباره نه روانکاوي و نه بنيانگذار و پيشران آن يعني فرويد درک و دانش درستي در ايران صورت نگرفته و کم آگاهي ها درباره روانکاوي و فرويد بيشتر شنيداري و نه به دنبال نگرش ژرف و موشکافانه آثار و نوشته هاي خود فرويد بوده است.» وي در ادامه افزود؛ «بيشتر مردم عادي و همچنين به ظاهر انديشمندان و روشنفکران مان، به ويژه روشنفکران متعهد و معتقد به «لزوم بازگشت به خود» همچون علي شريعتي، نوشته ها و کتاب هاي فرويد را نخوانده و در آن تامل و تعمق نکرده اند. اما در همين حال او را پرچمدار گمراهي و فساد و تباهي شناسانده اند. تا آنجا که شريعتي او را «گوساله بورژوازي» قلمداد کرده و آزادي جنسي افراط آميز در اروپا را دستاورد او براي انسانيت مدرن دانسته است.» دکتر «صنعتي» نقدها و نوشته هاي شهيد مطهري را درباره فرويد، از اين ديدگاه که ايشان دست کم و برخلاف شريعتي، برخي آثار و نوشته هاي فرويد را از نظر گذرانده است، قابل اعتناتر دانست. دکتر صنعتي در ادامه مي افزايد؛ «فرويد برخلاف کساني همچون ويلهلم رايش، مگنوس هيرشفلد، هاولاک اليس، برتراند راسل و برخي ديگر (که به «آزادي مطلق و بي چارچوب جنسي» معتقد بودند) هرگز نه تنها به چنين چيزي باور نداشت، بلکه همواره و همه جا از «لزوم خودداري و پرهيز جنسي» و «تنظيم و تعديل جنسي» مي گفت و مي نوشت. در ايران، برخورد و رويارويي که بايد در برابر آرا و انديشه هاي انديشمندان لگام گسيخته يي همچون ويلهلم رايش، مگنوس هيرشفلد، برتراند راسل و مانند آنها انجام مي شد، گريبانگير زيگموند فرويد شد. اين در حالي است که فرويد همواره و به گونه يي سرسخت و وسواس گونه به «لزوم پايبندي و گردن نهادن آدميان به اخلاقيات و کردار نيک و پسنديده» باور داشت.

همايش امسال با تقدير شکوهمندي از استاد ارزنده و پيشکسوت روانپزشکي کشور دکتر «هاراطون داويديان» همراه شد. در مراسم به ياد ماندني پاسداشت جايگاه علمي و مقام معنوي استاد فراموش ناشدني تاريخ روانپزشکي ايران، سفير جمهوري ارمنستان در کشورمان و رئيس فرهنگستان علوم پزشکي، دکتر «ايرج فاضل» حضور يافته و به ايراد سخنراني پرداختند. در پايان به رسم و نشان پاسداشت يک عمر خدمت براي آموزش روانپزشکي، لوح و نشان هاي پرشماري از سفارت جمهوري ارمنستان در ايران، فرهنگستان علوم پزشکي، بيمارستان هاي روانپزشکي دانشگاه هاي شهيد بهشتي و علوم بهزيستي و توانبخشي و بيمارستان هاي ميمنت، مهرگان، آزادي و انجمن روانپزشکان استان اصفهان به استاد داده شد. اما آنچه باعث شگفتي همگان و افسوس دانش آموختگان روانپزشکي بيمارستان روزبه دانشگاه علوم پزشکي تهران شده بود، عدم اعطاي لوح يادبود و تقدير از سوي بيمارستان روزبه و دانشگاه علوم پزشکي تهران بود. با توجه به اينکه دکتر «داويديان»، 42 سال خدمت دانشگاهي صادقانه و پدرانه خود را در اين بيمارستان انجام داده و چندين سال پياپي نيز رياست بيمارستان روزبه و همچنين مديريت گروه روانپزشکي دانشگاه علوم پزشکي تهران را بر دوش داشته است، اين انتظار و افسوس دستياران و دانش آموختگان «مکتب روزبه» گزافه نبوده است. همايش با عکس هاي يادگاري شاگردان سال هاي دور با استاد در سالن همايش و محوطه بيمارستان ميلاد پايان يافت.

ترجمه؛ عليرضا مجيدي

حدود سه هزار سال پيش مردمان مناطق کوهستاني فيليپين، يکي از شگفت انگيزترين پروژه هاي کشاورزي را پياده کردند. آنها براي اينکه بتوانند در کوه ها کشاورزي کنند، شروع به تسطيح و پلکاني کردن کوه ها کردند. ارزش کار آنها وقتي نمايان مي شود که بدانيم مردم فيليپين در آن زمان هيچ وسيله و ماشين مدرني در اختيار نداشتند. البته ايده کشت پلکاني چيز تازه يي نيست که مختص مردم فيليپين باشد، ولي عظمت کشت پلکاني در فيليپين وقتي نمايان مي شود که بدانيم اگر زمين هاي کشاورزي موجود در کوه هاي فيليپين در کنار هم قرار داده شوند، طولي به اندازه نصف دور زمين خواهند داشت و مساحت آنها 10360 کيلومتر مربع برآورد مي شوند. اما براي کشاورزي در ارتفاعات فقط پلکاني کردن زمين کافي نيست و فيليپيني ها بايد کار مهم تري هم انجام مي دادند؛ انتقال آب. براي اين کار آنها شبکه پيچيده يي از کانال ها و دريچه هاي آب ايجاد کردند، طوري که آب با استفاده از لوله هاي چوبي به مزارعي در ارتفاع بالا مي رسيد. وقتي زمين هاي واقع در ارتفاع از آب سيراب مي شدند، آب به سمت زمين هاي با ارتفاع پايين تر حرکت مي کرد. شاليزارهاي پلکاني فيليپين اکنون يکي از جاذبه هاي توريستي اين کشور هستند. البته همين توريست ها ناخواسته تدريجاً صدماتي به اين کشتزارهاي عجيب و غريب وارد مي آورند، چرا که درآمد ناشي از توريسم تمرکز مردمان اين نواحي را از حرفه کشاورزي منحرف کرده و درآمد جايگزيني براي آنها ايجاد کرده است. مشکل ديگر کمبود آب است که متعاقب زلزله سال 1990 شروع شده و آب مصرفي در صنعت توريسم اين ميزان کمبود را تشديد کرده است. يونسکو اين زمين هاي کشاورزي را در ليست اماکن ميراث جهاني قرار داده است.

www.bbc.co.uk

سازمان فضايي امريکا (ناسا) که يکي از بزرگ ترين و معتبرترين سازمان هاي تحقيقاتي، کاوشگري و علمي در سطح جهان است 10 دستاورد برتر خود در سال 2008 را اعلام کرد. به گزارش مهر، ناسا برترين دستاوردهاي تحقيقاتي فضايي اش را در سال 2008 (سالي که ناسا در آن 50ساله شد) به اين ترتيب اعلام کرد.

1- تکميل قريب الوقوع ايستگاه بين المللي فضايي؛ در اين سال سازمان ناسا چهار ماموريت فضايي به منظور حمل سخت افزارها و تجهيزات موردنياز ايستگاه بين المللي فضايي را با موفقيت به اتمام رسانده و توانست با اتمام اين ماموريت ها توانايي هاي علمي، وسعت و ظرفيت اين ايستگاه را گسترش دهد.

2- ماموريت موفقيت آميز فونيکس؛ کاوشگر فونيکس که به تازگي ارتباط آن با زمين به کلي قطع شده است در سال جاري توانست اطلاعات بي سابقه و باارزشي را از سياره مريخ به زمين ارسال کند.

3- تکميل طرح راکت فضايي آرس 1؛ سازمان ناسا با موفقيت توانسته است طرح اوليه راکت آرس 1 را در سال 2008 به اتمام برساند. اين راکت قرار است در سال 2015 فضاپيماي اکتشافي را به همراه 6 سرنشين و تجهيزاتي براي افزوده شدن به ايستگاه فضايي بين المللي به فضا پرتاب کند.

4- کشف کاهش سطح يخ هاي قطبي؛ کاهش سطح يخ هاي درياهاي قطبي در ماه سپتامبر به دومين و پايين ترين سطح خود رسيد که اين اطلاعات توسط رصدخانه ملي مرکز اطلاعات برف و يخ در دانشگاه کلرادو وابسته به سازمان ناسا کشف و منتشر شد.

5- کشف دليل روشنايي هاي ناگهاني آسمان؛ محققان با استفاده از پنج ماهواره ناسا در سال اخير کشف کردند انفجار انرژي مغناطيسي در انرژي شبه توفان هاي سياره ماه که باعث روشنايي ناگهاني و حرکات ممتد شفق شمالي در آسمان مي شود، تاثيرگذار است. دليل اصلي اين پديده اتصال مداوم و مجدد مغناطيس هاست؛ پديده يي رايج که در پي تغيير شکل ناگهاني خطوط ميدان هاي مغناطيسي در جهان ايجاد مي شود.

6- کشف سياره يي جديد در مدار ستاره يي دوردست توسط هابل؛ اخترشناسان در سال 2008 اعلام کردند تلسکوپ فضايي هابل موفق به ثبت اولين تصاوير از سياره يي شده که در حال چرخش در مدار ستاره يي دوردست است.

7- تکميل اولين آزمايش هاي نسل جديدي از موتورهاي راکت هاي فضايي؛ مهندسان سازمان ناسا در اين سال اولين سري از آزمايش هاي موتور X 2- J که انرژي رساني راکت هاي آرس 1 و آرس 5 را به عهده دارد با موفقيت به اتمام رساندند.

8- دريافت نشان کولير؛ سازمان ناسا و محققان آن توانستند در سال 2008 و به عنوان قسمتي از يک گروه، يکي از معتبرترين و باارزش ترين جوايز هوانوردي را در ماه ژوئن به خود اختصاص دهد.

9- شرکت در ماموريت به ماه کشور هند؛ اين سازمان در سال اخير با مشارکت با سازمان فضايي کشور هندوستان در ماموريت به ماه شرکت جسته و دو سري از تجهيزات علمي-فضايي را از طريق فضاپيماي چاندرايان به ماه ارسال کرد.

10- شرکت در موفقيت شناگر امريکايي در المپيک 2008 پکن؛ محققان ناسا با طراحي لباس شنايي مخصوص براي مدال دار المپيک پکن موفق به مشارکت در ثبت رکورد جهاني و کسب 8 مدال طلاي المپيک در سال 2008 شدند.

جان متسون / ترجمه؛ الهيار اميري

بسياري از نظريه ها درباره منشأهاي حيات روي زمين بر پايه اين اصل اند که ترکيبات پيش زيستي ممکن است از فضاي خارج و روي سيارک ها يا شهاب سنگ ها فرا رسيده باشند. اما تحقيقي جديد نشان مي دهد برخوردهاي شهابي به جاي آنکه بلوک هاي پيش ساخته سازنده حيات را با خود آورده باشند، ممکن است واکنش هاي شيميايي شديد ناشي از برخوردها حيات را در اقيانوس هاي اوليه با جهشي ناگهاني به راه انداخته باشند. به گفته نويسندگان مقاله شهاب سنگ هايي که به اقيانوس هاي آغازي مي خوردند، مي توانسته اند حاوي مقادير چشمگير کربن (که براي حيات ضروري است) باشند و با نيروي برخوردشان نوعي اجاق تحت فشار شيميايي خلق کنند تا بنيادهاي مولکول هاي زيست شناختي تلفيق شوند. محققان در Nature Geoscience خبر دادند که آنها برخورد يک «کاندرايت» (يک نوع شهاب سنگ عادي و متداول) را دقيقاً بازآفريني کرده اند که با سرعتي حدود 25/1 مايل (دو کيلومتر) بر ثانيه به اقيانوس مي خورد. اين گروه با قرار دادن اجزاي شيميايي کاندرايت ها (آهن، نيکل و کربن) علاوه بر آب و نيتروژن (که تصور مي شود در اتمسفر اوليه فراوان بوده است) در معرض فشار ضربه يي، اين کار را انجام دادند. فشارها و دماهاي ايجادشده که چه بسا از 5000 درجه فارنهايت (2760 درجه سلسيوس) هم بيشتر بودند، مجموعه متنوعي از ترکيبات آلي

(کربن - بنياد) مثل اسيدهاي چرب و آمين ها را ايجاد کردند. وقتي آمونياک (که پيش از اين تحقيقي نشان مي داد برخوردها مي توانند آن را ايجاد کنند) به اين مخلوط اوليه افزوده شد، در آزمايش گليسين (يک آمينو اسيد ساده) هم به دست آمد.

«توشي موري سکين» نويسنده همکار در اين تحقيق و محقق آزمايشگاه ملي علوم مواد ژاپن مي گويد از نتيجه آزمايش شگفت زده است و مي افزايد؛ «مولکول هاي زياد ديگري هم پيدا کرديم که هنوز تحليل نشده اند.»

«يوشي هيرو فوروکاوا» نويسنده اصلي و کانديداي دکترا در دانشگاه توهوکو ژاپن مي گويد در پرتو اين نتايج «مي توانيم بگوييم آن رويدادهاي برخورد اقيانوسي، فرآيندهاي بسيار موثري براي توليد مولکول هاي زيستي متنوع روي زمين آغازي بودند.» هرچند بلافاصله اشاره مي کند که مشخص نيست چه ميزان يا چه تعداد از اين مولکول هاي زيستي براي به راه انداختن حيات لازم است.

براي اطمينان از اينکه ترکيبات آلي توسط ضربه ناشي از برخورد شبيه سازي شده (و نه منابعي خارجي) ايجاد شده اند، گروه «فوروکاوا» در بازنمايي شهاب سنگ از کربن 13 (ايزوتوپ نادر عنصر) استفاده کردند. به گفته نويسندگان اين حقيقت که مولکول هاي کشف شده به جاي کربن 12 متداول تر، سرشار از کربن 13 بودند، احتمال وجود ناخالصي را کنار مي گذارد.

«جنيفر بلنک» زيست اخترشناس موسسه «ستي» در کاليفرنيا مي گويد؛ «نشان دادن اينکه مي توان انرژي برخوردها را براي خلق پيوندهاي آلي مهار کرد، معرکه است.» اما ترس او از اين است که شايد نظريه هاي منشاء حيات هرگز فراتر از حالتي فرضي نروند. «به عنوان فردي در حوزه غيرتخصصي، يکي از ناکامي ها البته آن است که هيچ وقت پاسخ را نخواهيم دانست. اما به عنوان مکانيسمي ديگر براي کمک به صورت موجودي ترکيبات آلي، عالي است.»

«دونالد براون لي» اخترشناس دانشگاه واشنگتن موافق است و اشاره مي کند درحالي که اکثر نظريه ها بر اين پايه اند که مولکول هاي آلي از فضا آمده اند يا با فرآيندهايي زميني شکل گرفته اند، «جالب است فرض کنيم که آنها ممکن است همين جا درست شده باشند چون مواد خام از فضا به درون فرو مي افتند.»

در همين حين «براون لي» ترديد دارد شهاب سنگي که به قدر کافي بزرگ و قدرتمند باشد که در اتمسفر نفوذ کند و با سرعتي زياد به اقيانوس بخورد، ممکن است تشکيل مواد آلي را مختل کند. «اگر آن جرم بيش از حد بزرگ باشد، مواد به دست آمده احتمالاً در اثر فرآيندهاي برخورد از بين مي روند.»

تحقيق «سکين»، «فوروکاوا» و همکاران شان همتايي اقيانوسي و از نوع برخورد سينتيک براي آزمايش ميلر- اوري است. نمايشي افسانه يي توسط «استنلي ميلر» شيميدان فقيد دانشگاه شيکاگو همراه با همکارش «هارولد اوري» که نشان داد با اعمال تخليه الکتريکي بر ترکيبات احتمالي اتمسفر آغازي، چندين آمينو اسيد به دست آمد.

در ماه اکتبر «جفري بادا» شيميدان دريايي «انستيتوي اقيانوس نگاري اسکريپس» در کاليفرنيا و همکارانش تحليل مجدد برخي از نمونه هاي «ميلر» را از يک اسباب آزمايشي متفاوت منتشر ساختند. «بادا» و همکارانش حتي نسبت به آنچه خود «ميلر» اعلام کرده بود، مواد آلي بيشتري را پيدا کردند- 22 آمينو اسيد و 5 آمين. «سکين» هشدار مي دهد نظريه برخورد شهاب سنگ آن قدر آماده نيست که جايگزين آزمايش ميلر- اوري شود. او مي گويد نتايج تحقيق جديد صرفاً «دري مي گشايد به بحث درباره احتمال» برخوردهاي شهابي به عنوان منشاء حيات روي زمين. «لازم است احتمال تشکيل آمينو اسيدهاي پيچيده تر را آزمايش کنيم.»

www.sciam.com, Dec.2008