دکتر نويد احمدي روزبهاني / navidar@yahoo.com

اين روزها جراحي زيبايي بيني يا راينوپلاستي به مبحثي آشنا تبديل شده که در مکان ها و موقعيت هاي مختلف درباره آن اظهارنظر مي شود. از جلسه هاي علمي متخصصان گوش و حلق و بيني و جراحان پلاستيک گرفته تا مجامع آسيب شناسان اجتماعي. اين مطلب که افزايش روزافزون افرادي که متقاضي انجام عمل پلاستيک بيني هستند، در جامعه ما چه پيش زمينه هايي دارد و آيا بايد با آن به عنوان يک معضل اجتماعي برخورد شود يا نه، نياز به تحقيقات هدف دار و کارشناسي با در نظر گرفتن مباحث جامعه شناختي دارد. چه عاملي است که خصوصاً در 10 سال اخير، ابتدا دختران جوان و به دنبال آنها افرادي از گروه هاي جنسي و سني متنوع را به سمت زيبا کردن بيني سوق داده است؟ آيا در ساير جوامع هم چنين روندي در سال هاي اخير ايجاد شده است؟ آيا اساساً براي زيبايي بيني يا در نگاهي کلي تر، چهره خوشايند، يک تعريف جهاني که همه افراد و جوامع را دربر بگيرد، وجود دارد؟ آيا تنها با دستکاري کردن بيني مي توان به نتايج مطلوب زيبايي صورت دست يافت؟ آيا همه افراد را مي توان با يک رويکرد مورد بررسي قرار داد، تجزيه و تحليل کرد و توصيه يا عدم توصيه به انجام جراحي را مطرح کرد؟

واقعيت اين است که براي يافتن پاسخ صحيح اکثر اين سوالات، نياز به انجام تحقيقاتي است که براي جامعه ما استاندارد شده باشند. معيارهاي زيبايي و تعادل صورت، که بيني هم جزيي از آن محسوب مي شود، براي هر جامعه و نژاد، منحصر به فرد بوده و با توجه به تفکر عمومي و نماي غالبي که بين افراد آن جامعه يافت مي شود، تعيين مي شود.

بيني، به طور طبيعي، داراي دو عملکرد اصلي است. اين عضو مسيري براي عبور هواي تنفسي تشکيل مي دهد و طي اين عبور، مخاط داخلي بيني و سينوس هاي اطراف بيني هوا را گرم و مرطوب کرده و آلودگي هاي فيزيکي، شيميايي و ميکروبي آن را تا حدودي تصفيه مي کند. دومين کارکرد بيني، فراهم آوردن مکاني براي قرار گرفتن گيرنده هاي حس بويايي است. اين گيرنده ها در مناطق فوقاني بيني قرار گرفته و محرک هاي شيميايي موجود در هواي داخل بيني را تشخيص مي دهند.

هر چند در اکثر موارد شکل ظاهري بيني بر نحوه و ميزان کارکرد آن تاثيري ندارد، بيماراني هم هستند که در آنها، انحراف و نماي غيرطبيعي حفره هاي بيني منجر به اختلال در عملکرد آن شده است. در صورتي که اختلال در عملکرد بيني وجود نداشته باشد و تنها تغيير ظاهر بيني مد نظر باشد، عموماً تفکرات شخصي خود بيمار، آغازکننده روند ارزيابي و تصميم گيري درخصوص انجام يا عدم انجام جراحي است. معمولاً پس از انجام معاينه هاي اوليه و ارزيابي ساختار بيني، قبل از ابراز هرگونه اظهارنظر، لازم است نماهاي مختلفي از تصاوير فوتوگرافي (به عنوان مثال از روبه رو و نيمرخ دو طرف) تهيه شود تا در ارزيابي صحيح و مقايسه پس از درمان مورد استفاده قرار گيرند.

ساختار ظاهري بيني توسط رسم خطوط مماس بر سطوح مختلف بيني و اندازه گيري زواياي بين اين خطوط مورد بررسي قرار مي گيرد. به عنوان مثال، زاويه بين بيني و لب فوقاني و زاويه بين بيني و پيشاني از اهميت زيادي برخوردارند. همچنين ميزان برجستگي، ضخامت و پايين افتادگي نوک بيني محاسبه مي شود. در نماي نيمرخ، اندازه برجستگي يا قوز بيني و نياز يا عدم نياز به اصلاح آن مورد توجه قرار مي گيرد.

در بسياري از موارد، افراد تصور نادرستي از ساختار بيني خود دارند و در نتيجه انتظار آنها از جراح و نتايج عمل ممکن است واقع گرايانه نباشد. در واقع ممکن است با ارزيابي مناطق مختلف بيني و صورت و ارتباط آنها با يکديگر، مشخص شود آنچه بيمار از آن شکايت دارد، اساساً تنها مربوط به بيني نبوده يا تنها با جراحي بيني قابل اصلاح نباشد. اختلال در شکل لب ها، دندان ها، فک ها، گونه ها و چانه از مسائل مهمي هستند که قبل از تصميم گيري در مورد جراحي بيني بايد مورد توجه قرار گيرند.

در حال طبيعي، پوست بيني روي اسکلتي شامل استخوان و غضروف کشيده شده است. اقداماتي که مي توان توسط آنها ماهيت يا شکل پوست را تغيير داد، محدود بوده و بيشتر توجه روي غضروف ها و استخوان هاي بيني معطوف مي شود. بنابراين تغيير در اندازه، ضخامت، جهت و استحکام غضروف ها و تا حدي استخوان هاي بيني است که شکل نهايي آن را تعيين مي کند. گاهي ايجاد يک تغيير کوچک در شکل غضروف هاي بيني، منجر به تغيير شکل آشکار نماي کلي آن مي شود. همين عامل است که جراحي زيبايي بيني را تبديل به عملي بسيار دقيق و پيچيده کرده است. به طوري که بسياري از جراحان، آن را ظريف ترين و در عين حال مشکل ترين جراحي پلاستيک بدن مي دانند.

با وجودي که با معرفي تکنيک ها و روش هاي جديد جراحي، طيف وسيعي از تغييرات را مي توان در بيني ايجاد کرد، بايد توجه داشت که دستيابي به بعضي نتايج، عملي يا منطقي نيست. نکته ديگري که بسيار حائز اهميت است، بازسازي ساختار عملکردي بيني در کنار ظاهر خارجي آن است. دستيابي به نتايج زيبايي، به قيمت از دست رفتن کارکردهاي طبيعي بيني، به هيچ وجه قابل قبول نيست. راينوپلاستي هميشه تنها يک جراحي براي تغيير شکل ظاهري بيني نيست. بعضي از مشکلات ساختاري بيني را به جز با اقدامات استاندارد راينوپلاستي نمي توان اصلاح کرد. در بسياري از موارد، همزمان با اصلاح ظاهر بيني، جراحي هاي عملکردي بيني هم انجام مي شود. در عين حال افرادي که دچار مشکلات زمينه يي بيني و سينوس هاي اطراف بيني (مانند آلرژي يا سينوزيت مزمن) هستند کانديداهاي مناسبي براي راينوپلاستي نبوده و لازم است در ابتدا درمان مناسب براي بيماري زمينه يي آنها انجام شود. به اين ترتيب ارزيابي بيمار و تصميم گيري درخصوص انجام يا عدم انجام جراحي، فرآيندي نسبتاً پيچيده است که نياز به همکاري پزشک و بيمار و گاهي استفاده از روش هاي ارزيابي عملکرد بيني و تصويربرداري مناسب دارد.

جان مارکاف / ترجمه؛ عليرضا مجيدي

اگر سردرد يک روز صبح، شما را به ستوه بياورد و شما با جست وجويي در اينترنت فوراً به اين نتيجه برسيد که تومور مغزي داريد، ممکن است شما بيماري به نام «سايبرکوندريا» داشته باشيد.

---

«سايبرکوندريا» اصطلاحي است که با استفاده از اصلاح واژه شناخته شده «هايپوکوندريا» ساخته شده است. «هايپوکوندريا» به معناي خودبيمارانگاري است. در اين بيماري يک شخص تصور مي کند مبتلا به يک بيماري جدي شده است و اين تصور باعث يک نگراني دائم و اشتغال ذهني براي او مي شود، آنقدر که حتي بعد از معاينه و انجام آزمايش هاي مختلف هم قانع نمي شود. نمي توان به درستي در مورد شيوع اين بيماري در جامعه اظهارنظر کرد. بيماران مبتلا به اين بيماري غالباً به طور مرتب پزشک عوض مي کنند و گران ترين تست هاي خوني و روش هاي تصويربرداري را با هزينه زياد انجام مي دهند.

چند روز پيش، مايکروسافت نتايج يک پژوهش جالب را منتشر کرد. نتايج اين پژوهش نشان مي دهند جست وجو در اينترنت مي تواند بعضي از کاربران را به اين نتيجه برساند که علائم جزيي بيماري شان به خاطر ابتلاي آنها به بيماري هاي جدي است. جست وجوي صحيح اطلاعات پزشکي در اينترنت محتاج دو مهارت است؛

1- آشنايي با تکنيک هاي صحيح جست وجو

2- آشنايي نسبي با اصطلاحات پزشکي و توانايي استخراج و تشخيص علائم و نشانه هاي عمده بيماري

بي شک اگر شخصي هر دو اين مهارت ها را نداشته باشد از جست وجو در اينترنت بهره کمتري خواهد برد. شخصي را تصور کنيد که با تکنيک هاي جست وجو آشنا نيست و مثلاً تصور مي کند از موتورهاي جست وجو مي تواند سوال هاي محاوره يي بپرسد يا اينکه نمي داند چطور از کليدواژه ها استفاده کند يا سايت هاي معتبر پزشکي را از سايت هايي تبليغاتي يا به روز نشده تشخيص نمي دهد، حتي اگر اين شخص يک پزشک يا فرد آشنا با اصطلاحات پزشکي باشد، جست وجويش چندان مفيد نخواهد بود.

شخصي ديگر را در نظر بگيريد که از لحاظ تکنيک هاي جست وجو مشکلي ندارد، اما وقتي مبتلا به يک بيماري مي شود و قصد کسب اطلاعات آنلاين مي کند، نمي داند که از مجموعه علائمي که در خود مي بيند کدام ها را جست وجو کند يا اصلاً از چه اصطلاحاتي استفاده کند. موضوع وقتي دشوار مي شود که کاربر انگليسي زبان نباشد و آشنايي کمي با اصطلاحات عاميانه مربوط به بيماري ها و علائم داشته باشد. در تحقيق شرکت مايکروسافت، نحوه جست وجوي کاربران اينترنتي بررسي شده بود، به علاوه پرسشنامه يي هم بين کارکنان شرکت توزيع شده بود که در آن در مورد جست وجوهايشان در حوزه سلامت، سوالاتي مطرح شده بود. بر اساس نتايج اين تحقيق مشخص شده دو درصد از کل جست وجوهاي اينترنتي در زمينه مسائل مربوط به سلامت و بيماري هستند و يک چهارم کاربران دست کم يک بار جست وجويي در اين زمينه داشته اند.

بيش از نيمي از مجموع 500 کارمند شرکت مايکروسافت که پرسشنامه را پر کرده بودند، گفتند دست کم يک بار جست وجوي اينترنتي آنها در مورد علائم بيماري شان منجر به اين شده است که شک کنند مبتلا به يک بيماري دشوار شده اند و نگراني ناشي از اين مساله روي کارشان تاثير گذاشته بود.

آقاي «هورويتز» يک کارمند شرکت مايکروسافت که در اين تحقيق شرکت داشته است، اميدوار است در آينده موتورهاي جست وجويي ساخته شوند که پاسخ هاي هوشمندانه تري به کاربران شان بدهند و باعث نگراني آنها نشوند. «هورويتز» که يک پژوهشگر هوش مصنوعي و در عين حال يک پزشک است، به خوبي با ضرورت چنين کاري آشناست، چرا که خاطره نگراني هايش را در روزهايي به ياد مي آورد که تصور مي کرد مبتلا به سرطان پوست شده است. واقعيت اين است که پزشکان و افرادي که در رشته هاي پزشکي هم تحصيل کرده اند، گاه از گزند خودبيمارانگاري در امان نيستند، حتي در اين مورد اصطلاحات جالبي مثل «سندرم سال دومي ها» و «medical schoolitis» وجود دارد.

NewYorkTimes, Nov.2008

دکتر ياشيل احدي مقدم* / info@doctoryashil.com

يک دندانپزشک به خوبي در مورد برخورد با مادران باردار آموزش ديده است. به طور کلي مي توان گفت به شرطي که دندانپزشک از حاملگي بيمار مطلع باشد، خدمات دندانپزشکي هيچ ضرري براي مادر و جنين ندارد. دردي که مادر از دندان خود مي کشد، به مراتب ضرر بيشتري دارد. مساله يي که باعث مي شود يک دندانپزشک از کار روي يک مادر باردار خودداري کند يا رغبتي نشان ندهد، افکار غلطي است که مردم در اين زمينه دارند. بسياري از زناني که سقط جنين يا بارداري ناموفق داشته اند و چند ماه قبل از سقط به دندانپزشک مراجعه کرده بودند، با اين مستمسک که فلان آمپول يا درمان دندانپزشکي باعث افتادن بچه شده، از دندانپزشک خود شکايت کرده اند. در صورتي که چنين موضوعي صحيح نيست و اين شکايت ها نيز به جايي نمي رسد.

مراقبت از دهان و دندان زنان باردار

در زنان حامله، به سه دليل بيماري دندان و لثه بيشتر ديده مي شود؛

1- مصرف بيشتر مواد قندي

2- حالت تهوع و استفراغ که باعث اسيدي شدن بزاق مي شود.

3- بي حوصلگي

در دوران حاملگي با توجه به تغييرات هورموني که در مادر رخ مي دهد، تغييراتي در لثه هاي مادر ايجاد مي شود که در مجموع باعث تورم جزيي لثه ها شده و همين امر رعايت بهداشت دهان و دندان را مشکل مي کند. همين لثه هاي متورم اگر با عدم رعايت بهداشت دهان و دندان همراه باشد، معمولاً خونريزي از لثه را همراه خواهد داشت.

مادران باردار توجه داشته باشند که در طول دوران حاملگي لثه ها به مراقبت بيشتري نياز دارد. به ويژه دو بار جرم گيري در طول حاملگي به رعايت اين بهداشت کمک بسزايي خواهد کرد.

در صورتي که زنان باردار بهداشت دهان و دندان را به خوبي رعايت کنند، دندان و لثه آنها کمتر دچار مشکل مي شود. رعايت نکردن بهداشت دهان و دندان مي تواند به ايجاد يک غده روي لثه منجر شود که گاهي دردناک است. اما اين غده خطرناک نيست و تومور حاملگي گفته مي شود. اين تومور معمولاً با رعايت بهداشت و بعد از زايمان خودبه خود فروکش مي کند. ولي در بعضي موارد اگر اين تومور بزرگ باشد نياز به جراحي خواهد بود. در صورت مشاهده اين مورد، حتماً به مراکز بهداشتي درماني مراجعه کنيد. زنان باردار بايد رعايت بهداشت دهان و دندان را به طور دقيق انجام دهند. در ماه هاي آخر حتي بايد ماهانه دو بار به مراکز بهداشتي و درماني، مراجعه و سلامت دندان ها وارسي شود. خوشبختانه اين مراکز، تسهيلات و خدمات معاينه زنان باردار را در دستور کار دارند و در شهرهاي دور و نقاط محروم نيز اين امر انجام مي گيرد.

خدمات دندانپزشکي براي مادران باردار

- تزريق آمپول بي حسي؛ برخي آمپول هاي بي حسي حاوي مقداري آدرنالين است که ممکن است باعث افت فشار مادران باردار شود. در اين مورد از نوع ديگر آمپول ها مثل سيتانست که آدرنالين ندارد، استفاده مي شود. افت فشار ممکن است باعث از دست دادن هوشياري موقت بيمار شود که براي جنين زيان آور است.

- راديوگرافي از مادران باردار؛ اگر ضرورتي احساس نشود بايد از آن پرهيز کرد. در عصب کشي مادران باردار، تا مرحله يي پيش مي رويم که نياز به راديوگرافي نباشد. در حدي که درد بيمار را ساکت و دندان را پانسمان کنيم، کافي است و بقيه درمان را به بعد از زايمان موکول مي کنيم.

در اين مورد مادران بايد توجه داشته باشند که اين پانسمان بايد سالم باقي بماند و در صورت افتادن پانسمان، هرچند دردي هم نداشته باشد، حتماً به دندانپزشک خود مراجعه و مجدداً دندان خود را پانسمان کنند چرا که ممکن است دندان عفونت کند.

رسيدگي به دندان ها قبل از اقدام به حاملگي

انجام کارهاي لازم دندانپزشکي پيش از اقدام به بارداري، در کاهش مشکلات دندان و دهان در دوران بارداري بسيار کمک مي کند. خوشبختانه با پيشرفت سطح فرهنگي جامعه، روند مراجعات زوج هاي جوان جهت رفع مشکلات دندان پيش از اقدام به بارداري، رو به افزايش است.

*جراح، دندانپزشک

دکتر بهنام اوحدي* / www.iranbod.com

شباهت هاي بسياري بين تماشاي فيلم و فرآيند روانکاوي مي توان يافت. شايد مهم ترين شباهت، روياپردازي آزادانه ذهن آدمي هنگام تماشاي فيلم باشد. آنچه در تماشاي فيلم رخ مي دهد، رها شدن ناخودآگاه ذهن و روان از زنجيرهاي واقعيت و پرواز آزادانه در همانندسازي و همذات پنداري با برخي از شخصيت هاي فيلم است. بدين ترتيب فرد براي مدتي از دنياي واقعيت هاي ناخوشايند و دشواري ها و دلشوره هاي زندگي روزمره به يک دنياي فانتزي و خودساخته سفر مي کند. آدمي در اين سفر از رخدادها و واکنش هاي شخصيت هاي فيلم براي رويارويي با رخدادها و نگراني هاي زندگي روزمره اش الهام گرفته و تصميمات بهتر و دورانديشانه تري برمي گزيند.

امروزه بسياري از روانشناسان بدين واقعيت اعتراف کرده اند که سينما به خوبي مي تواند همه مفاهيم روانشناختي را مورد ارزيابي و بازبيني قرار دهد و به گونه يي توانمند در راستاي شتاب بخشيدن به درمان هاي روانکاوان و شناخت درمانگران اثرگذار باشد.

«کارن» يکي از مراجعان «ديويد کامبرون» از زندگي زناشويي اش راضي نبود و بيان مي کرد که در اين زندگي گرفتار و زنداني شده است. او مي خواست از همسرش جدا شود، چون از لحاظ مالي مسووليت پذير نبود. افزون بر اين از جنبه احساسي سرد و نجوش بود و گهگاه هم بددهني مي کرد. همسر «کارن» در حرفه و کسب و کار خود نام آور و کامياب بود و مردم از رفت و آمد به فروشگاه او خشنود و راضي بودند. «کارن» مي دانست همسرش در سر کار و زندگي بيرون از خانه خود گرم و بگوبخند است و نگران بود که اگر از او درخواست جدايي کند، مردم و همسايگان از «کارن» پشتيباني لازم را نکنند. «کامبرون» در جايگاه روانشناس «کارن» او را تشويق کرد که با دقت به تماشاي فيلم «تايتانيک» بنشيند تا بفهمد که چگونه «رز» (با بازي «کيت ونسلت») خود را از تنگناها و قيد و بندهاي اجتماع کوته بين و ساده انگار پيرامونش رها مي کند.

«کارن» چند شخصيت فيلم را که در جريان آن دگرگوني دشوار و دلهره آور در کنار و پشتيبان «رز» بودند، شناخت. بدين ترتيب شناسايي آدم هاي پيرامون خود را آغاز کرد که عشق نامشروط و بي شائبه داشتند. ديري نپاييد که «کارن» اعتماد به نفس لازم را براي پديد آوردن تغييرات دلخواهش به چنگ آورد و از اينکه آگاه شد که شمار نه چندان اندکي از او پشتيباني مي کنند، شگفت زده شد.

«شرلي هنسون» از دانشگاه علوم بهداشتي اروگون با سودجستن از فيلم ها، مراجعانش را تشويق مي کند تا جرات و جسارت لازم براي بهبود يافتن را به دست آورند. «هنسون» در مشاوره با مردي که دچار بيماري مرگباري بود و چند سال اخير را دور از خانواده اش زندگي کرده بود، خواست فيلم «زندگي من» را ببيند. اين فيلم درباره مردي است که روياروي مرگ است و دارد براي فرزند نخستش که در راه است، يک فيلم مي سازد. «هنسون» مي گويد که «اين فيلم بيمار مرا سر شوق آورد و براي ادامه هدفمند روزهاي باقي مانده الهام و گرمي بخشيد. گفت وگوي ما درباره اين فيلم باعث شد بيمار، پدر و مادر سالخورده خود را راضي کند براي درمان همراه او بيايند تا او به اين فرصت دست يابد تا بابت خودخواهي هاي دوران جواني اش از آنها پوزش بخواهد.»

بيشترين سودي که در روان درماني و زوج درماني مي توان از فيلم هاي سينمايي يا سريال هاي تلويزيوني جست، همانا ياري رساندن فراوان بيماران و مراجعان در «رسيدن به بينش» لازم و کافي است. امري که براي پديد آوردن انگيزه و اراده آغاز و قاطعيت ادامه درمان اهميت چشمگير دارد.

اما شايد دومين سود مهمي که مي توان از فيلم درماني به چنگ آورد، «انگ زدايي و برچسب برداري» از اختلالات (بيماري هاي) رواني و پديد آوردن «فرهنگ پذيرش و پشتيباني از بيمار رواني» است. تماشاي برخي فيلم ها مي تواند مردم را به اين باور برساند که اختلالات (بيماري هاي) رواني همانند و همگون بيماري هاي پيکري هستند. شايد يکي از بهترين نمونه هاي فيلم هاي سينمايي از اين چشم انداز، فيلم ذهن زيبا است که به زندگي پرافت و خيز پروفسور «جان نش» رياضيدان برجسته امريکايي و برنده جايزه نوبل در سال 1994 مي پردازد. همچنين فيلم «هوانورد» که با بازي «لئوناردو دي کاپريو» به زندگي سرشار از هياهوي «هوارد هيوز» فيلمساز و هواپيماساز نام آور امريکايي مي پردازد و نيز فيلم «به همان خوبي که به چنگ مياد» با بازي هنرمندانه و به ياد ماندني «جک نيکلسون» به خوبي از اين توانايي برخوردارند که به انگ زدايي از بيماران دچار اختلال وسواسي فکري و عملي شديد و گوناگون بپردازند و جنبه هاي خلاقانه و نوآورانه آدميان دچار وسواس، سيکلوتايميا و ديگر اختلالات رواني را آشکارا به نمايش گذارند. اين دستاورد اندکي در عرصه روانپزشکي و روانشناسي نيست.

*بورد تخصصي اعصاب و روان از دانشگاه علوم پزشکي تهران