ترجمه؛ عليرضا مجيدي

کمتر پزشکي است که مراجعه کنندگاني از باشگاه هاي بدنسازي با تقاضاهاي عجيب و غريب نداشته باشد. در حالي که دوپينگ ورزشي در جامعه چيز کاملاً شناخته شده يي است، ميزان آگاهي از دوپينگ هاي به اصطلاح ذهني بسيار کم است. به نظر مي رسد ميزان استفاده دانشجويان و شرکت کنندگان آزمون هاي مختلف ورودي از داروها (که به طور حتم و متاسفانه محدود به داروهاي بحث شده در مقاله زير نيستند) رو به گسترش است و در اين ميان هنوز يک کارشناسي اصولي براي فهم ابعاد اين استفاده و پيامدهاي پزشکي و اخلاقي آن انجام نشده است.

در حالي که مقامات ليگ بيسبال امريکا، درگير پاک کردن ورزش بيسبال از داروهاي توان افزا هستند، افراد ديگر جامعه مشغول آزمودن داروهاي مختلف براي رسيدن به جايگاه هاي بهتر در زندگي مدرن هستند. با وجود آثار جانبي شناخته شده اين داروها، دانشگاهيان، موسيقيدانان کلاسيک، مديران شرکت ها، دانش آموزان و حتي بازيکنان حرفه يي پوکر استفاده از داروهاي افزاينده قواي ذهني براي تمرکز و کنترل احساساتشان را آغاز کرده اند.

«پل فيليپس» يک بازيکن حرفه يي پوکر از داروي «ادرال» که در اختلال «کاهش توجه» استفاده مي شود و همچنين داروي ديگري به نام «پرووجيل» که در خواب آلودگي مفرط کاربرد دارد، استفاده مي کند. او عقيده دارد که اين داروها از او بازيکن بهتري ساخته است و به او کمک کرده که 3/2 ميليون دلار به دست آورد.

«ريتالين» داروي ديگري است که براي کودکان سنين مدرسه يي که بيش فعال هستند و اختلال توجه دارند، استفاده مي شود و همچنين داروي «ايندرال» که از دسته داروهاي مسدودکننده گيرنده بتا آدرنرژيک است، از جمله داروهايي هستند که براي افزودن بر کارايي شناختي و ارتقاي وضعيت ذهني مورد استفاده قرار مي گيرد. برخي ها هم از داروي Aricept يا Donepezil که در بيماري آلزايمر تجويز مي شود، استفاده مي کنند.

اثرات اين داروها به صورت گسترده در افراد سالم مورد بررسي قرار نگرفته، ولي اثرات فيزيولوژيک آنها شناخته شده است.

همه داروهايي که به آنها اشاره شد، تنها اشکال ابتدايي داروهاي بسيار قوي تري هستند که آزمايشگاه ها قصد روانه کردن شان را به بازار دارند.

برخلاف استروئيدهاي آنابوليک، هورمون رشد و داروهاي افزايش دهنده ظرفيت انتقال اکسيژن خون که رقابت هاي ورزشي را آلوده اند، استفاده از داروهاي افزاينده قواي ذهني بازتاب و عکس العمل مشابهي در رسانه ها و جامعه نداشته است. افرادي هم که از اين داروها استفاده مي کنند، معتقدند اين داروها به آنها توانايي هاي اضافي غيرمنصفانه يي در رقابت با ديگران نمي دهد و تنها سبب مي شود که بتوانند از مهارت هايشان بهتر استفاده کنند. در حال حاضر قانوني براي ممنوعيت استعمال اين داروها در شرايطي که به صورت قانوني نسخه شده باشند، وجود ندارد.

«چارلز يساليس» پژوهشگر مسائل دوپينگ و استاد بازنشسته دانشگاه ايالتي پنسيلوانيا مي گويد؛ «چرا همه فکر مي کنند دوپينگ محدود به ورزشکاران است؟ اگر داروهايي براي سرمايه گذاران بانک ها، روزنامه نگاران، معلمان و دانشمندان وجود داشته باشد که به موفقيت بيشتر آنها کمک کند، آنها از اين داروها استفاده خواهند کرد.»

بعد از جنگ جهاني اول، جراحي پلاستيک براي کمک به سربازاني که دچار بدشکلي صورت شده بودند، پيشرفت هاي بسيار زيادي کرد، اما به زودي از اين دانش براي زيباتر کردن افراد سالم و کم کردن چين و چروک هاي پوست استفاده شد. در حال حاضر افزايش استفاده از داروهاي افزاينده توان ذهني، دقيقاً چنين حالتي دارد.

در تحقيقي که در سال 2005 انجام شد، معلوم شد که 4 تا 7 درصد دانشجويان دوره کالج از داروهاي مورد استفاده در اختلال بيش فعالي- کاهش توجه ADHD دست کم يک بار، براي تمرکز بيشتر هنگام امتحانات يا بيدار ماندن در شب امتحان استفاده کرده اند. در بعضي از کالج ها هم بيش از يک چهارم دانشجويان گفته بودند تجربه استفاده از اين داروها را دارند.

يک روانشناس دانشگاه کمبريج، شخصاً در اين مورد تجربه جالبي داشته است. دوست اين روانشناس که به خاطر بيماري نورولوژيک داروي «پرووجيل» استفاده مي کرد، تعدادي از قرص هايش را به او داد و به او پيشنهاد کرد از اين دارو براي تمرکز بيشتر استفاده کند. او اثرات قرص را مي دانست و وسوسه شد اين دارو را آزمايش کند. وسوسه بر او غلبه کرد و وي توانست ساعت ها پشت کامپيوترش با تمرکز کار کند. البته او شک دارد که چنين اثري واقعاً به خاطر دارو بود يا به اثر کاذب «دارونما» مربوط مي شود. اين روانشناس به تازگي يک نظرسنجي اينترنتي راه انداخته تا از دانشمندان شرکت کننده در نظرسنجي بپرسد به چه ميزان تجربه استفاده از داروهاي افزاينده قواي ذهني را دارند.

«فيليپس» پنج سال پيش استفاده از داروي «ادرال» را به خاطر ابتلا به اختلال بيش فعالي- کاهش توجه ADHD شروع کرد. اين دارو با افزودن سطح دوپامين مغز، بر ميزان توجه مي افزايد. مدتي بعد، همين بازيکن استفاده از داروي «پرووجيل» را آغاز کرد؛ دارويي که هنوز مکانيسم دقيق اثر آن شناخته نشده است، اما تصور مي رود افزودن بر کارايي دوپامين، قسمتي از مکانيسم احتمالي اثر آن باشد. او عقيده دارد اين دارو بر ميزان توجه و تمرکزش افزوده و به او کمک کرده است در تورنمنت هاي بزرگ موفق تر باشد.

در دنياي موسيقي کلاسيک، استفاده از «ايندرال» ديگر چيز پيش پاافتاده يي شده است. اين دارو گيرنده هاي آدرنالين را در عروق قلب و همچنين مغز مسدود مي کند و با اين مکانيسم از پريشاني و اضطراب هنرمندان کم مي کند. به همين خاطر است که «سارا توک» يک فلوتيست سمفوني سن ديه گو از اين دارو استفاده مي کند. خانم «توک» 41 ساله از 15 سال پيش، يعني همان زماني که کار حرفه يي نوازندگي را شروع کرد، از «ايندرال» استفاده مي کند. «وقتي قلب تان به شدت مي زند، دست هايتان مي لرزد و به سختي نفس مي کشيد، اجراي برنامه کار دشواري است.»

يک دهه پيش، اين خانم در تحقيقي شرکت کرد که براساس نتايج آن معلوم شد يک چهارم فلوتيست ها، قبل از همه اجراها يا بعضي از اجراهايشان از داروي «ايندرال» استفاده مي کنند. البته او عقيده دارد ميزان استفاده از اين دارو در ميان موسيقيدان ها بسيار گسترده تر است و سه چهارم آنها دست کم به صورت گهگاهي از اين دارو استفاده مي کنند.

با مراجعه به پزشکان به آساني مي شود نسخه هاي حاوي داروي «ايندرال» تهيه کرد. خانم «توک» مي گويد بعضي از پزشکان به او گفته اند خودشان قبل از جلسات ارائه مقاله و سخنراني از اين دارو استفاده مي کنند.

برخي ها لقب «نورولوژي زيبايي» را بر وزن «جراحي زيبايي» بر چنين استفاده هايي از داروهاي اعصاب داده اند.

بايد توجه داشت که استفاده از داروهاي افزاينده قواي ذهني بي خطر نيست. «ريتالين»، «ادرال» و ديگر داروهايي که در ADHD استفاده مي شود، مي تواند موجب سردرد و بي خوابي و کاهش اشتها شود. درد شکمي و اسهال هم از عوارض جانبي شناخته شده «ريتالين» است. «پرووجيل» مي تواند استفاده کننده را عصبي و مضطرب کند و باعث سردرد شود. «ايندرال» مي تواند باعث خواب آلودگي، احساس خستگي و خس خس سينه شود.

نتايج يک تحقيق دانشگاه آکسفورد نشان داد داروي Aricept بر ميزان کارايي خلبان ها هنگام آموختن مهارت هاي تازه حين کار با شبيه ساز پرواز مي افزايد. اما در عين حال آثار جانبي دارو مانند سرگيجه و استفراغ چيزي نيست که براي خلبان ها خواستني باشد.

تا به حال تحقيقاتي در مورد اثرات جانبي استفاده درازمدت از داروهاي افزاينده قواي ذهني انجام نشده است. به علاوه بايد متوجه واکنش ها و موضع گيري هاي کساني که از اين داروها استفاده نمي کنند، در قبال افرادي که با استفاده از اين داروها به موفقيت بيشتري دست پيدا مي کنند، بود.ما مجبور هستيم به زودي راهبردهاي شفافي درباره منصفانه بودن استفاده از اين داروها اتخاذ کنيم. استفاده از اين داروها بي شک نظرات متناقضي را موجب مي شود. در حالي که ممنوعيت استفاده از اين داروها در آزمون هاي ورودي کالج ها و دانشگاه ها عقلاني است، ممکن است مشوق هايي براي استفاده از آنها در مورد کارکنان مشاغل حساسي همچون نظاميان و کنترل کننده هاي ترافيک هوايي و پروازهاي فرودگاه ها وجود داشته باشد.

www.latimes.com

دکتر بابک زماني*

هنگام بيماري و بلا بسياري از دوستان و آشنايان، البته در مسير همدلي و همدردي، اما با بادي در غبغب اندرزتان مي دهند که «جانم، خودت بايد طبيب خودت باشي. بايد ببيني چه چيزي برايت خوب است و چه چيزي بد،»

مي خواهيم ببينيم اين توصيه تا کجا صحيح است و اگر صحيح است به چه معنا صحيح است همان طور که برخي حکماي جديد مي گويند چه بسيار ضرب المثل ها و ايضاً مثال ها، متلک ها و نيشخندها که کارايي شان در استدلال چيزي نيست جز تغيير يا تحقير موضوع مورد بحث آن هم به نفع راوي، و چه دلبستگي ملي بي نظيري داريم ما ايراني ها به استفاده از ضرب المثل.

جايي که در استدلال کم مي آوريم، مي توانيم ضرب المثلي بزنيم که شباهت هايي با موضوع دارد و با مدد از مرض عادت (که لباس عقل بر هر نامعقولي مي پوشاند) لوله حق را به جانب خود برگردانيم، يا نقل قولي بياوريم که گويا بزرگي که همه بر بزرگي اش باور دارند، دارد درباره وضعيت مشخص فعلي ما قضاوت مي کند. پس پربيراه نيست اگر حتي يک بار هم که شده برخي ضرب المثل هاي نغز و پرمعنا را از منشور عقل بگذرانيم و اگر حقيقتي هم در آنها يافتيم، آن را معنا کنيم.

يک واقعيت انکارناپذير آن است که در حال حاضر در بسياري از موارد ارتباط مستقيمي بين احساس دروني يا برداشت بيمار از يک بيماري خاص و ميزان خطرناک بودن يک بيماري وجود ندارد. ممکن است يک فرد به طور ناگهاني دچار سرگيجه بسيار شديد و ترسناکي شود، تعادل خود را از دست داده و تهوع و استفراغ شديدي پيدا کند و گمان برد که خطر مرگ آور او را تهديد مي کند اما در مراجعه به پزشک دريابد که اين تنها يک التهاب بي خطر عصب وستيبولر در گوش بوده و هيچ اهميتي ندارد و تازه طبيب به او توصيه کند نه تنها به استراحت هيچ نيازي ندارد بلکه بايد به شدت از آن اجتناب کند. فعال باشد و حرکت کند تا زودتر خوب شود. از سوي ديگر ممکن است کسي به دليل يک خونريزي مختصر از لثه و با حال عمومي بسيار خوب به طبيب مراجعه کند و معلوم شود مبتلا به نوعي سرطان خون شده و چند ماهي بيش زنده نخواهد ماند.

از سوي ديگر قطع نظر از تشخيص بسياري از اقدامات درماني نيز که بسياري از ما از روي عادت يا مد براي خود و ديگران به وفور توصيه مي کنيم هيچ محلي از اعراب ندارند. هنوز هيچ مطالعه علمي اين تقسيم بندي غذاها به سرد و گرم را تاييد نمي کند. مهم ترين عامل تداوم اين گونه عقايد هم اعتقادي است که بسياري از پزشکان، آن هم براساس برخي مشاهدات شخصي دارند.

بايد گفت در هيچ کدام از کتب مرجع درسي که به پزشکان تدريس مي شود هيچ نامي از اين تقسيم بندي برده نشده است. اينکه آيا طبيبان مدرن مجازند براساس عقايد شخصي، قبل از هرگونه تلاش براي اثبات علمي يک مطلب و صرفاً به دليل نوعي اعتقاد ملي يا خانوادگي به بيماران خود توصيه يي بکنند مطلبي است که به بحث فعلي ما ارتباطي ندارد، اما اعتقادات رايج و غلط درماني محدود به اين بحث قديمي سردي و گرمي نمي ماند. بسياري اعتقادات هم هست که ظاهري مدرن تر و علمي تر دارند، اما هيچ پشتوانه علمي محکمي پشت آنها نيست مثل ارتباط مستقيم استرس با بسياري از بيماري ها و توصيه يي که در بسياري از موارد با اطمينان به بستگان و آشنايان نزديک خود مي کنيم که «جانم، استرست را کم کن» حال آنکه حتي در بديهي ترين موارد مثل ارتباط استرس با سکته مغزي هم هيچ ارتباط معنادار علمي وجود ندارد. طبق آخرين منابع انجمن هاي بين المللي سکته مغزي، استرس جزء ريسک فاکتورهاي سکته مغزي نيست.

اما آيا واقعاً به هيچ رو نمي توان طبيب خود بود؟ البته که مي توان بود. مي توان همکار بسيار خوبي بود براي طبيب معالج در جريان تشخيص و مداواي بيماري که پيچيدگي هاي آن به هيچ وجه کمتر از پيچيدگي هاي تعمير يک کامپيوتر يا حداقل يک راديو يا يک ساعت نيست. به عنوان مهم ترين شاهدي که بيشترين اطلاعات خام از اين پروسه پيچيده و دشوار را دارد (پروسه يي که مالکيت آن وقوف بر آن را توجيه نمي کند) مي توان آنها را به صورتي که پزشک مي پسندد در اختيار او قرار داد. مي توان مثل يک همکار خوب از پيشداوري و القاي تشخيص اجتناب کرد و مي توان دستورات پزشک را بي کم و کاست و بي بيش و افزون به اجرا درآورد. تنها و تنها در اين حالت است که مي توان و بايد طبيب خود بود.

*متخصص مغز و اعصاب

دکتر بهنام اوحدي*

www.iranbod.com

آموزگار پرهيزگار و درست کردار فيلم ماندگار و فراموش ناشدني «رگبار»، با هنرنمايي استادانه شادروان «پرويز فني زاده» نمونه يي هويدا از ويژگي هاي پررنگ و شايد تا مرز و اندازه اختلال شخصيت مردم گريز و پرهيزمدار (اوويدنت) است؛ اما نماي آن سرباز امريکايي ريزپيکر مغلوب و مضطرب فيلم «شيرهاي جوان» حتي بر بالاي کالبد بي جان افسر شکست خورده، ناکام و پشيمان آلماني (با بازي مارلون براندو) نيز به خوبي مي تواند ويژگي هاي پررنگ (و نه اختلال) شخصيت مردم گريز- پرهيزمدار را پيش چشم و ذهن ما آورد. تصويري که در ديگر فيلم هاي واقع نگرانه ژانر جنگي (همچون فيلم هاي «جوخه»، «غلاف تمام فلزي»، «فارست گامپ»، «نجات سرباز رايان»، «خط سرخ باريک»، «ما سرباز بوديم»، «رمز (باد)گويان»، «نامه هاي ايوو» و...) بارها تکرار شده است. آنچه در برابر زن جوان و شورشي فيلم «و خداوند زن را آفريد» با بازي زنده، زيرپوستي و هنرمندانه «بريژيت باردو» به عنوان همسر ناخواسته و خسته و ناکام کننده رخ مي نماياند نيز مردي است که ويژگي هايي از شخصيت کلاستر (دسته)C و از جمله شخصيت مردم گريز- پرهيزمدار را آشکارا داراست. روانپزشک، روانشناس و مشاور در فرآيند تخصصي «مشاوره و روان درماني» مي تواند به خوبي از فيلم «رگبار» «بيضايي» براي به بينش رساندن مراجع مردم گريز- پرهيزمدار خود نسبت به ويژگي ها يا اختلال شخصيتش بهره گيرد. براي روان درمانگر باورمند به مکتب تازه (سه دهه) از راه رسيده «فيلم درماني (سود جستن از سينما در شتاب بخشيدن به روان درماني شناختي يا تحليلي)»، فيلم خوش ساخت و ماندگار «شيرهاي جوان» مي تواند جنبه هاي ارزشمند و گرانبهاي فراواني داشته باشد؛ از آن جمله مي توان به پديد آوردن انگيزه براي درمان و تغيير در مراجعان دچار ويژگي هاي پررنگ يا اختلال شخصيت مردم گريز- پرهيزمدار (اوويدنت) و استوار کردن خواست (اراده) ايشان براي پيگيري تغيير در گذر رفتاردرماني شناختي يا روان درماني تحليلي (روانکاوانه) اشاره کرد. يکي از ساخته هاي گرانمايه سينما که مي تواند بنا بر مکتب «فيلم درماني» در روان درماني شناختي- رفتاري اين گونه مراجعان نقش درماني در خور تاملي داشته باشد، همانا کارتون نام آور و دوست داشتني «شرک» است. «شرک» به خوبي مي تواند «نماد پذيرش خويشتن (خودپذيري؛Self acceptance)» باشد. اين غول زمخت نازيباي سبزفام اما دلنشين و دوست داشتني به گونه يي اثرگذار مي تواند از سوي روان درمانگر باورمند به مکتب فيلم درماني براي درمان زخم کهنه «پاشنه آشيل» مراجعان دچار ويژگي هاي پررنگ و نيز اختلال شخصيت مردم گريز-پرهيزمدار (اوويدنت) به کار گرفته شود. پس از نيرومندسازي «پذيرش خويشتن (خودپذيري)» و در فرآيند آموزش «مهارت هاي زندگي اجتماعي»، به گونه روزافزون و هميشگي بايد «بردباري، شکيبايي و مدارا» مراجع را در «برخوردها و رويارويي (مواجهه)هاي اجتماعي» استوار و پايدار ساخت تا فرد نخست کم کم بياموزد که خود به آساني از خود پرسشگري (انتقاد) کند و سپس آهسته اما پيوسته بتواند شنيدن و پاسخ گفتن به پرسشگري ها و موشکافي هاي ديگران را در زمره مهارت هايش درآورد.

ديگران پيش چشم و ذهن اوويدنت ها، خرده گير و سوءاستفاده گر اما شايسته و ارزشمند هستند. برهمکنش سرد، پرهيزمدارانه و گريزگرايانه اوويدنت (مردم گريز- پرهيزمدار)ها در روابط زناشويي همچون شخصيت هاي پررنگ و نيز مختل کلاستر A (اسکيزوئيدها، پارانوئيدها و اسکيزوتايپال ها) در برابر شخصيت هاي پررنگ و مختل کلاستر B و به ويژه هيستريونيک (نمايشگر)ها، از دردسرهاي سخت و سترگ زوج درمانگران بوده است.

معيارهاي تشخيصي DSM-IV-TR براي اختلال شخصيت مردم گريز- پرهيزمدار

مهارشدگي در اجتماع و احساس بي کفايتي و پرحساسيتي نسبت به ارزيابي منفي ديگران به گونه الگويي ژرف و فراگير که از اوايل بزرگسالي آغاز شده باشد و در زمينه هاي گوناگون به چشم آيد؛ به گونه يي که نشانه اش وجود دست کم چهار تا از موارد زير است.

1- از کنش هاي حرفه يي که نيازمند تماس بين فردي چشمگيري باشد، به دليل ترس از خرده گيري و انتقاد، تاييد نشدن يا طرد شدن پرهيز کند.

2- خواستار رابطه و برخورد با افراد نباشد، مگر با برخي از کساني که دوست شان دارد.

3- در روابط صميمانه هم از ترس تحقير يا ريشخند شدن، خوددار و حساب شده و محدود رفتار کند.

4- همواره ذهنش درگير و گرفتار اين مساله باشد که مبادا در ايستار (موقعيت)هاي اجتماعي بر او خرده گرفته شده يا طرد شود.

5- به دليل احساس بي کفايتي در ايستار (موقعيت)هاي بين فردي نوين، مهار شده باشد.

6- خود را از ديدگاه اجتماعي، ناتوان و از چشم انداز فردي، بي کشش و ناگيرا (جاذبه) يا نزد ديگران فرومايه بداند.

7- به گونه يي نامعمول از خطر کردن شخصي يا درگير شدن در هر کنش نوين پرهيز داشته باشد چرا که ممکن است در اين ايستار (موقعيت)ها شرمگين يا دستپاچه شود.

*روانپزشک و درمانگر مشکلات جنسي

زناشويي و خانوادگي