فرخ فاضلي

يادمان نمي آيد زماني که جرج بوش به عنوان رئيس جمهور امريکا انتخاب شد، تئوريسين ها و سياستمداران بزرگ دنيا به اين شکلي که امروز در مورد فردي همچون اوباما صحبت مي کنند، با توجه به انتخاب بوش هم موضع بگيرند.

سرانجام پس از 8 سال تکيه نومحافظه کاران افراطي بر قدرت در واشنگتن، باراک اوباما نامزد دموکرات انتخابات رياست جمهوري امريکا در اين انتخابات به پيروزي رسيد اما وي در چهار سالي که در مسند قدرت خواهد بود با چالش هاي بسياري روبه رو خواهد شد.

اما مهم ترين چالش هاي رئيس جمهور آينده امريکا را مي توان در مقوله هاي سياست هاي داخلي و خارجي ايالات متحده تقسيم بندي کرد.

کارشناسان سياسي و اقتصادي در امريکا معتقدند با توجه به بحران اقتصادي که گريبانگير امريکا شده است مهم ترين مشکلات داخلي رئيس جمهور منتخب بن بست اقتصادي و امنيت ملي خواهد بود.

به عبارتي جانشين بوش در کاخ سفيد با مشکلاتي در زمينه اقتصادي که از دهه 1930 در چنين مقياسي وجود نداشته است، رويارو خواهد بود.

زبيگنيو برژينسکي مشاور امنيت ملي اسبق دولت جيمي کارتر، يکي از افرادي است که در مورد اوباما اظهارات جالبي را مطرح کرده است. برژينسکي در دهه 50 به عنوان يکي از کارشناسان برجسته غرب در امور شوروي سابق شناخته مي شد. در سال 1960 برژينسکي طي رقابت هاي انتخاباتي امريکا به جان اف کندي در امور شرق اروپا مشاوره مي داد. برژينسکي که به دنباله روي از سياست خارجي تند مشهور است، از سال 1977 تا 1981 به عنوان مشاور امنيت ملي امريکا در دولت جيمي کارتر مشغول به فعاليت شد. وي هم اکنون در مرکز مطالعات استراتژيک و بين المللي در واشنگتن مشغول به فعاليت است و به عنوان مشاور باراک اوباما نيز فعاليت هايي داشته است.

وزير امور خارجه اسبق امريکا در مصاحبه با شبکه دويچه وله آلمان به بيان ديدگاه هايش در مورد پيروزي اوباما و چالش هاي پيش روي وي پرداخته است. او مي گويد؛ «مطمئناً تغيير در فلسفه سياست خارجي امريکا در اولويت است. اما تغيير چشمگيري در ظاهر آن اعمال نخواهد شد. شما بايد سياست خارجي را به عنوان قايقي در جريان در دريا ببينيد. يک اقيانوس پيماي عظيم نمي تواند همانند يک قايق موتوري سريع مسيرش را تغيير بدهد. بنابراين براي امريکا امکان پذير نيست که تمامي سياست هاي خود را يک به يک به طور چشمگير تغيير بدهد، اما فکر مي کنم تغيير عمده يي در محتوا و لحن آن ايجاد شود. اين انتخابات در ابتدا پاياني بر دوران منفي سياست خارجي و داخلي امريکا بود، اما پس از آن فکر مي کنم اين انتخابات نکات بسيار مثبتي را نيز به همراه آورد. يکي از اين نکات اين است که امريکا در حال حاضر خود را به عنوان يک جامعه جهاني قرن بيست و يکم تعريف کرد که عضويت در اين جامعه نه بر اساس قوميت و رقابت است بلکه به تقسيم ارزش ها به ويژه ارزش هاي جهاني و دموکراتيک بستگي دارد. انتخاب رئيس جمهوري که پدرش اهل کنيا است، دوران کودکي اش را در اندونزي سپري کرده است و از رقابتي بيرون آمده که در آن تبعيض نژادي معنايي ندارد نشان مي دهد امريکا در حال حاضر نمونه يک کشور دموکراتيک است و از سيستم حکومتي بهره مي برد که بر اساس اراده آزاد و تقسيم ارزش هاست.»

وقتي از برژينسکي پرسيده مي شود در حال حاضر بزرگ ترين چالش هاي پيش روي اوباما چيست، پاسخ مي دهد؛ «اول از همه، بحران اقتصادي که تاثيرات سياست خارجي چشمگيري دارد. همچنين چالشي که اجتناب ناپذير و جدي محسوب مي شود، جنگ افغانستان است و چالشي که غيرضروري و اجتناب پذير است و بايد پايان يابد، جنگ عراق است. در ميان اين دو چالش موضوع هسته يي ايران که هنوز حل و فصل نشده وجود دارد که بايد به طور جدي و مسوولانه آن را بررسي کرد. مساله افغانستان هم مطرح است. اگر ما با همديگر در افغانستان در جنگ به سر مي بريم، بنابراين فکر نمي کنم همه کارها بايد به يک طرف واگذار شود و طرف ديگر انجام ماموريت ها در مناطقي را که چالش هايي ندارند و هيچ مشکلاتي در آنجا وجود ندارد انتخاب کند. اگر اين گونه باشد، نمي توان نام آن را يک شراکت و همکاري واقعي ناميد. اروپايي ها احساس مي کنند آنها مي توانند در اتخاذ تصميم ها شريک شوند، اما امريکايي ها بايد مسووليت فشارها و درگيري ها را برعهده بگيرند.» در روسيه اما ميخاييل گورباچف گفته دولت باراک اوباما براي غلبه بر بحران مالي و احياي تعادل در جهان به اصلاحات دور از دسترس «بازسازي کننده» احتياج دارد.

به نقل از خبرگزاري نووستي، ميخاييل گورباچف رهبر شوروي سابق در مصاحبه با روزنامه استامپا ايتاليا گفته است؛ «باراک اوباما رئيس جمهور منتخب امريکا بايد مسير اشتباهي را که طي هشت سال گذشته از سوي جرج بوش رئيس جمهور در حال کناره گيري امريکا دنبال شد، به طور اساسي تغيير دهد.»

رهبر شوروي سابق اظهار داشته، پس از تحولات شوروي در اواخر دهه 1980 وي به امريکايي ها گفته بود اکنون نوبت آنها است که اقدام کنند ولي واشنگتن خوشحال از پيروزي در جنگ سرد، علاقه يي به مدلي جديد از يک جامعه با سياست ها، اقتصاد و اخلاقيات متفاوت نداشت؛ «جمهوريخواهان نتوانسته اند بفهمند که اتحاد جماهير شوروي ديگر وجود ندارد و اروپا تغيير کرده و قدرت هاي جديدي نظير چين، برزيل و مکزيک به عنوان بازيگران مهمي در عرصه جهاني ظهور کرده اند.»

گورباچف به روزنامه استامپا گفت جهان منتظر اوباما است تا اقدامي انجام دهد و کاخ سفيد بايد در همکاري بين امريکا و روسيه اعتماد را احيا کند؛ «او يک مرد از دوران ما است. او قادر به از سرگيري گفت وگو به ويژه در زماني است که شرايط به او اجازه خروج از يک بن بست را مي دهد.»

در آفريقا نويسنده و تحليلگر سياسي مشهور مصر، اوباما را نيز يک طرح و پروژه امريکايي دانست که مانند هر رئيس جمهور ديگر اين کشور در راستاي تحقق منافع امريکا عمل مي کند.

محمد حسنين هيکل نويسنده سياسي مشهور مصري در گفت وگو با شبکه الجزيره با تاکيد بر آمادگي باراک اوباما رئيس جمهور منتخب امريکا در تعامل با مشکلات جهان عرب و مسلمانان مي گويد؛ «کشورهاي عربي نقشي منفي را در اين خصوص ايفا مي کنند و نمي خواهند کاري انجام دهند که بر هر رئيس جمهور امريکايي تاثيرگذار باشد. مشکلات خاورميانه ما را به عنوان مردم عرب آزار مي دهد و براي امريکا مشکلي ايجاد نمي کند. هدف امريکا از اين امر حمايت از منافعش در منطقه است، اوباما نيز مانند ديگر روساي جمهور امريکا به دنبال تحقق منافع اين کشور است. پس از مطرح شدن طرح صلح کشورهاي عربي در منطقه، امريکا مشکلي درخصوص مساله فلسطين ندارد و انتظار مي رود دولت جديد نيز با انجام برخي کنفرانس هاي مشترک بين فلسطين و اسرائيل و مذاکرات با کشورهاي عربي وارد عمل شود. غرب و امريکا به دنبال حل مشکلات جهان عرب نيستند بلکه هرگونه دخالت آنها فقط در راستاي حفظ منافع اسرائيلي ها صورت مي گيرد. امريکا هرگز چيزي که مورد رضايت فلسطينيان باشد به آنها اعطا نخواهد کرد، زيرا اسرائيلي ها اجازه اين امر را نمي دهند. اوباما در قبال کشورهاي عربي صريح بود و حتي پس از ورود به کاخ سفيد نيز به آنها وعده يي نداد، زيرا آنها منبع قوي قدرت براي او محسوب نمي شوند و طبيعي است که سعي داشته باشد وجهه اش را در برابر قدرت هاي تاثيرگذار و حضورش در کاخ سفيد تحکيم بخشد.» اين متفکر مصري همچنين انتخاب اوباما را به عنوان اولين رئيس جمهور سياهپوست امريکا به فروپاشي ديوار برلين در نيويورک به دليل از بين بردن تبعيض هاي نژادي توصيف مي کند.

همچنين درخصوص تعامل اوباما با پرونده هسته يي ايران مي گويد؛ «امريکا با برنامه هسته يي ايران مشکلي ندارد بلکه مشکل اين کشور به گسترش نفوذ ايران در منطقه با توجه به کاهش نقش عربستان و مصر در منطقه بازمي گردد و ايران سعي دارد اين خلأ را پر کند که همين امر مهم ترين بحران اين کشور با اسرائيل است که قصد قيموميت بر منطقه را دارد.»

اما جان بولتون پرحاشيه، معاون وزير امور خارجه سابق امريکا در مورد مساله اوباما وارد جزئيات شده است و با ابراز نگراني در مورد آينده سيستم سپر دفاع موشکي امريکا در دوران رياست جمهوري باراک اوباما گفته است؛ «سياست خارجي امريکا در ارتباط با برخي مسائل روز اشتباه است. اين امکان وجود دارد که استقرار سيستم سپر موشکي امريکا در شرق اروپا در دوران باراک اوباما رئيس جمهور منتخب به حال تعليق درآيد. به عقيده من اوباما در دوران رياست جمهوري اش براي عملي کردن بسياري از برنامه ها از جمله برنامه سپر دفاع موشکي امريکا در شرق اروپا شروع به آوردن دليل و بهانه تراشي کند. اوباما در پاره يي موارد موافق سيستم سپر دفاع موشکي است و در برخي موارد عليه آن صحبت مي کند، اما من فکر مي کنم اوباما نهايتاً در راستاي به تعويق انداختن اين برنامه تصميم گيري مي کند و بعد براي روشن ساختن و استدلال اين تصميم خود اظهار مي کند بايد در اين مورد بررسي هاي بيشتر و گسترده تري انجام شود. شايد هم وي بودجه را بهانه يي براي به تعويق انداختن اين برنامه کند. در هر صورت من در مورد آينده اين برنامه بسيار نگرانم. من مطمئن نيستم که اين برنامه امريکا نهايتاً به طور کامل عملي شود. امريکا درصدد است 10 موشک رهگير در لهستان و يک سيستم رادار در جمهوري چک مستقر کند.»

ديميتري مدودوف رئيس جمهور روسيه در سخنراني اخير خود در واکنش به اين تصميم امريکا اظهار داشت روسيه نيز درصدد عملي کردن برنامه خود براي استقرار موشک هايي با برد کوتاه در استان کالينينگراد است.

در فلسطين اما رئيس دفتر سياسي جنبش حماس در دمشق اعلام کرده آماده مذاکره با باراک اوباما رئيس جمهور جديد امريکا است. به نقل از پايگاه اينترنتي المحيط، خالد مشعل رئيس دفتر سياسي جنبش حماس مي گويد؛ «مذاکرات با امريکا بايد بر اساس احترام دولت امريکا به حقوق و امکانات ما باشد. اگر دولت امريکا مسوول عمل در منطقه يي است که درگيري فلسطيني ها و نيز درگيري اعراب و اسرائيل وجود دارد، پس هيچ دليلي وجود ندارد که با حماس به عنوان يک نيروي منطقه يي مذاکره نکند.»

رئيس سابق بازرسان تسليحاتي سازمان ملل هم در گفت وگويي اعلام کرده انتخاب باراک اوباما به عنوان رئيس جمهور جديد امريکا آرامش عظيمي را براي کل جهان به همراه خواهد داشت. وي گفت اميدوار است زماني که نيروهاي خارجي از عراق خارج مي شوند، ديگر کشورهاي حوزه خليج فارس به عراق کمک کنند.

«فکر مي کنم اگر بخواهيم از نظر سياسي صحبت کنيم، اين انتخابات به معناي آرامش باورنکردني براي جهان است. ما مجبور بوديم تقريباً با افراطيون و سياستگذاري هاي نظامي گرايانه دولت بوش براي مدت زيادي سر کنيم. بوش عادت کرده بود به جاي صحبت با مردم به آنها امر و نهي کند. اوباما نشان داده وي خواستار حضور در کنار مردم و رهبران جهان و انجام مذاکرات با آنهاست. اکثر مردم اوباما را به بي تجربگي متهم کرده اند، اما فکر مي کنم پيروزي اوباما در انتخابات رياست جمهوري امريکا فرصت بزرگي را به ويژه براي ايران فراهم کرده است. البته کسي از نتايج آن فعلاً چيزي نمي داند. به هر حال بايد دانست که مذاکره با مخالفان به معناي تسليم شدن در برابر آنها نيست. برعکس به اين معنا است که توانايي درک بهتر مواضع مخالفان وجود دارد. البته انتخابات آتي در ايران نيز مي تواند يکسري تغييرات به همراه داشته باشد.»

بليکس در مورد مساله عراق مي گويد؛ «اين جنگ غيرقابل توجيه بوده است. بوش براي آغاز اين جنگ سه موضوع را مطرح کرد؛ اول اعلام کرد که گفته مي شود القاعده در عراق است اما القاعده در عراق نبود. دوم گفت در عراق سلاح کشتار جمعي وجود دارد که به هيچ وجه سلاح کشتار جمعي در عراق کشف نشد و سوم اينکه بوش قصد داشت در عراق دموکراسي ايجاد کند که در اين اقدام نيز ناکام ماند.» حالا پس از پايان دوران رياست جمهوري اش تسليم شده و حتي با درخواست اوباما مبني بر خروج نيروهاي امريکايي از عراق موافقت کرده است. اما مک کين گفته بود وي در صورت پيروزي در انتخابات حتي نيروهاي امريکايي را براي 100سال در عراق نگه خواهد داشت.

اکثريت مردم عراق خواستار خروج نيروهاي امريکايي از عراق هستند. آنچه در حال حاضر مهم است همکاري قوي عراق با ديگر کشورهاي حوزه خليج فارس است. آنها مي توانند به ايجاد ثبات در عراق کمک کنند. اين بزرگ ترين اميدي است که من براي اين منطقه دارم.

اما در اوج اين اظهارات، معاون وزير امور خارجه امريکا در امور خاور نزديک تاکيد کرد سياست هاي کشورش در قبال منطقه خاورميانه با روي کار آمدن دولت جديد در امريکا هرگز تغيير نخواهد کرد.

جفري ويلتمن معاون وزير امور خارجه امريکا در امور خاور نزديک که به عنوان سفير امريکا در بيروت نيز فعاليت داشته است، در گفت وگو با روزنامه الشرق الاوسط- چاپ لندن- درخصوص امکان تغيير در سياست هاي امريکا در قبال لبنان با روي کار آمدن دولت جديد در اين کشور مي گويد؛ «هيچ گونه تغييري در سياست هر يک از دولت هاي امريکا در قبال بيروت ايجاد نشد و من مطمئن هستم پايبندي امريکا به حمايت از لبنان و موسسات آن از جمله ارتش و پايبندي به حمايت از وحدت، حاکميت و استقلال لبنان همچون گذشته باقي خواهد ماند، هرچند که ممکن است برخي تغييرات در تاکتيک ها و اشخاص ايجاد شود يا اينکه تفکرات جديدي ارائه شود اما سياست ها به منوال گذشته باقي خواهد ماند.»

همان طور که سناتور جان مک کين نامزد جمهوريخواه انتخابات رياست جمهوري امريکا پايبندي اش را به حاکميت لبنان اعلام کرد، رئيس جمهور منتخب کشور نيز در ديدار با اقليت هاي لبناني بر پايبندي به اين حمايت ها تاکيد کرد و اين امر نشان مي دهد ممکن است اشخاص تغيير کنند اما سياست هاي ما در قبال لبنان ثابت است.

ويلتمن درخصوص اينکه لبناني ها معتقدند روي کار آمدن باراک اوباما رئيس جمهور منتخب امريکا موجب آرامش اوضاع لبنان مي شود، گفته است؛ «هر رئيس جمهوري خط مشي ويژه خودش را در اداره امور کشور دارد اما چنانچه به موضع گيري هاي ما در قبال خاورميانه بنگريد، مي بينيد ما از حاکميت و استقلال لبنان دفاع مي کنيم، به دنبال حل و فصل بحران فلسطين و اسرائيل بر اساس تشکيل دو کشور مستقل هستيم، خواهان ايجاد عراقي باثبات و شکوفا هستيم و به ايران به عنوان يک کشور همسايه مسوول مي نگريم. اين اصول هرگز با روي کار آمدن هر دولت جديدي در امريکا تغيير نخواهد کرد زيرا سازمان هايي که اين سياست ها را ترسيم و اداره مي کنند، ثابت هستند.

ميشل سليمان رئيس جمهور لبنان اکنون رياست مذاکرات ملي در اين کشور را برعهده دارد و پارلمان لبنان نيز فعاليتش را از سر گرفته است، همان طور که دولت لبنان نيز تشکيل شده و فعاليت مي کند. آنچه براي ما مهم است اين است که لبناني ها خود از طريق موسسات و سازمان هاي سياسي شان به حل مشکلات بپردازند به طوري که دو سال پيش در ماه مه شاهد جنگ و نزاع در خيابان هاي لبنان بوديم اما امروز با فعاليت گسترده تر موسسات و سازمان هاي قانوني اوضاع اين کشور بهبود يافته است. چند ماه ديگر نيز انتخابات پارلماني لبنان برگزار مي شود و لبناني ها مي توانند نمايندگان منتخب خود را انتخاب کنند.»

ويلتمن درخصوص استراتژي دفاعي براي حمايت از لبنان و بهترين راه براي اين موضوع بدون سلاح حزب الله لبنان توضيح مي دهد؛ «اين مساله بسيار سخت و دشوار است، حاميان خارجي لبنان همواره اميد دارند دولتي در اين کشور روي کار آيد که بتواند از تمامي خاک لبنان با استفاده از نيروهاي مشروعش حمايت کند. هيچ يک از ما انتظار نداريم مساله سلاح حزب الله لبنان در فردايي نزديک حل و فصل شود و معتقديم بهترين راه بررسي اين موضوع مذاکرات داخلي است .»

معاون وزير امور خارجه امريکا در امور خاور نزديک، درخصوص بستن مدرسه امريکايي در دمشق هم عنوان کرده است؛ «در واقع اين مدرسه امريکايي نبود بلکه مدرسه اقليت هاي امريکايي بود که تعدادي از دانش آموزان آن نيز سوري بودند که از 15 سال پيش تاکنون فعاليت مي کرد.

حدود 400 دانش آموز در اين مدرسه درس مي خواندند که تعداد کمي از آنها فرزندان ديپلمات هاي امريکايي بودند، اکثريت آنها فرزندان بازرگانان بودند که براي کمک به پيشرفت اقتصاد سوريه اعم از کانادا، اروپا و ديگر کشورها در دمشق زندگي مي کنند، سوريه با بستن يک موسسه آموزشي تنها دانش آموزان سوري و فرزندان اقليت هاي خارجي در اين کشور را متضرر ساخت.»

اما بسياري از رسانه هاي دنيا به حواشي انتخاب اوباما و رفتار او بعد از پيروزي اش پرداخته اند. روزنامه تلگراف

- چاپ بلاروس- در خبري از عدم پاسخ رئيس جمهور جديد امريکا به پيام هاي تبريک مدودوف و لوکاشنکو انتقاد کرده و مي نويسد؛ «اوباما در تماس هاي جداگانه يي از پيام هاي تبريک روساي کشورهاي استراليا، انگليس، آلمان، کانادا، مکزيک، فرانسه، کره جنوبي، ژاپن و اسرائيل تشکر و قدرداني کرده است.

در گفت وگوهاي روساي جمهور امريکا و فرانسه، دو طرف توافق کرده اند که در آينده يي نزديک ضمن ملاقات با يکديگر به بررسي بحران مالي جهاني بپردازند.»

روزنامه لس آنجلس تايمز هم در تحليل انتخاب باراک اوباما نوشته رئيس جمهور منتخب امريکا اگرچه از پيروزي اش در انتخابات رياست جمهوري سال 2008 اين کشور بسيار خوشحال است اما در آينده يي نزديک که دوران رياست جمهوري وي رسماً آغاز شد درخواهد يافت که با مشکلات پيچيده زيادي که از دولت جرج بوش رئيس جمهور کنوني امريکا بر جاي خواهد ماند، روبه رو است.

اين روزنامه امريکايي در ادامه نوشت اوباما در دوران رياست جمهوري اش با مشکلات سياسي و اقتصادي خاصي روبه رو خواهد شد که اغلب آنها در نتيجه اشتباهات دولت بوش به وجود آمده است و امريکا را با مشکلاتي در زمينه سياست خارجي روبه رو کرده است.

اين روزنامه در ادامه گزارش خود تاکيد مي کند که اوباما مجبور است مشکلاتي سياسي مابين امريکا و ديگر کشورها را که دولت بوش آنها را به وجود آورده است، بهبود بخشد.

در بخشي از اين گزارش افزوده شده است که بر اساس واقعيات موجود اوباما با مشکلات في مابين امريکا و کشورهاي اروپايي، سياسي و ديگر کشورهاي جهان روبه رو است که بايد بکوشد آنها را رفع کند.

بر اساس اين گزارش، واقعيات موجود نشان مي دهند در اين مسائل پيچيدگي هاي زيادي وجود دارد که بايد با تلاش دولت اوباما مرتفع شود.

در ادامه اين گزارش تاکيد شده است حقيقت اين است که اوباما خود را از بوش جدا مي داند و به مردم دنيا نيز القا کرده است که وي هيچ وجه مشترکي در امور سياسي و اقتصادي با وي ندارد که اين امر توانسته است تعاملات بين المللي را به نفع وي تمام کند.

اين روزنامه ادامه مي دهد اوباما سعي کرده است به مردم جهان بفهماند در تلاش است چهره يي همچون بوش از خود بر جاي نگذارد زيرا درک کرده است که رئيس جمهور کنوني امريکا به شدت در ميان مردم جهان به ويژه در آسيا و اروپا منفور است و اکثر مردم اين قاره ها عليه وي تظاهرات به راه مي اندازند و با شعارهاي مختلف، سياست هاي اشتباه دولتش را به باد انتقاد مي گيرند.

رئيس جمهور ونزوئلا هم مانند گذشته اين بار به بهانه پيروزي اوباما بر لزوم تجديد ساختار در امريکا و احترام اين کشور به ملت هاي ديگر تاکيد کرده است؛ «ما ضدامريکايي نيستيم ولي بايد گفت امپراتوري هايي وجود داشتند که به هيچ ختم شدند.»

رئيس جمهور ونزوئلا که در مراسم انعقاد توافقنامه هاي جديد همکاري با روسيه در جريان کميسيون مشترک بين دولتي دو کشور در کاراکاس سخن مي گفت، تصريح کرد؛ «امريکا مي تواند براي هميشه کشوري بزرگ باشد به شرطي که صلح را جست وجو کند و تبديل به قدرتي براي خوبي شود. اميدواريم دولت جديد امريکا به خواسته هاي جهاني و خود مردم امريکا توجه کند. »

رئيس جمهور ونزوئلا پيشتر نيز اعلام کرده بود در شرايط برابر حاضر به مذاکره با باراک اوباما رئيس جمهور منتخب امريکا درباره مسائل دوجانبه و مهم بين المللي است. چاوس همچنين پس از اعلام پيروزي اوباما در انتخابات سه شنبه گذشته در امريکا خواستار برچيدن زندان گوانتانامو، خروج نيروهاي امريکايي از عراق و لغو تحريم هاي کوبا شده بود.