گروه سياسي؛ «تغيير»؛ اين شعار انتخاباتي اصلي باراک حسين اوباما رئيس جمهور منتخب دموکرات امريکا بود که توانست راه او را براي ورود به کاخ سفيد باز کند.او بارها طي مبارزات انتخاباتي اش با جان مک کين کانديداي حزب جمهوريخواه امريکا عبارت «ما تغيير مي خواهيم» را تکرار کرد؛ جمله يي که با اين عبارت تکميل مي شد «بله ما مي توانيم» و سرانجام ميليون ها امريکايي به او و شعار تغييرش راي دادند تا سناتور 48 ساله دورگه امريکايي بتواند براي يک دوره چهارساله ميهمان صندلي رياست جمهوري ايالات متحده امريکا شود. پس از انتخاب باراک اوباما، محمود عباس رئيس تشکيلات خودگردان فلسطين طي پيامي از او خواست تلاش ها براي حل مناقشه اسرائيل و فلسطينيان را سرعت بخشد.در ديگرسو بسياري از رهبران جهان نيز با ارسال پيام هاي تبريک براي او خواستار بازنگري در مواضع واشنگتن در قبال تحولات جهاني شده و ايجاد صلح در جهان را از او طلب کردند.گويا رئيس جمهور تازه نفس امريکا ماموريت بزرگ تري از هدايت کشتي کشورش در گرداب مسائل جهاني دارد.درگيري طالبان با نيروهاي امريکايي در افغانستان، حضور نظاميان اين کشور در عراق و قرارداد امنيتي عراق و امريکا، بن لادن و تهديدهاي القاعده، سياست خارجي کره شمالي، رويارويي با روسيه که سال هاي جنگ سرد را يادآوري مي کند و درگيري اخير اين کشور با سوريه از مهم ترين چالش هاي پيش روي اوباما در عرصه سياست خارجي است که او در پيش خواهد گرفت.در اين بين ايران از جايگاه ويژه يي براي اوباما برخوردار است. او بارها طي مبارزات انتخاباتي اش با جان مک کين از گفت وگوي مستقيم با مقامات ارشد ايران به عنوان راه حلي براي بحران اتمي ايران ياد کرد؛ راه حلي که البته با واکنش تند جمهوريخواهان و رقيب انتخاباتي اش روبه رو شد، تا آنجا که او مجبور شد سخنانش در اين باره را تعديل کند و روش محافظه کارانه يي را در اين خصوص در پيش بگيرد. با اين حال او طي مبارزات انتخاباتي اش هرگز از موضع سرسختانه امريکا مبني بر فشار به ايران جهت توقف فعاليت هاي هسته يي اش کوتاه نيامد. اوباما بارها در جمع مردم امريکا خواستار افزايش فشار جهاني در مورد برنامه هسته يي ايران و جلوگيري از افزايش نگراني اسرائيل شد و حتي وظيفه خود را در صورت پيروزي در انتخابات رياست جمهوري «افزايش فشار ديپلماتيک به تهران براي پيگيري جدي مقابله با برنامه هسته يي و اعمال تحريم هاي بين المللي عليه تهران» ذکر کرد.حال او به عنوان جوان ترين رئيس جمهوري امريکا به پيروزي رسيده است و مقامات ايران در انتظار سياست هايي هستند که او در قبال تهران در پيش خواهد گرفت. در همين راستا مهم ترين پرسشي که در ذهن مسوولان ايراني نقش بسته اين است که آيا چهل و چهارمين رئيس جمهوري امريکا آن طور که وعده داده بود با ايران گفت وگو خواهد کرد؟شايد از همين رو بود که محمود احمدي نژاد رئيس جمهور ايران نيز براي اولين بار طي تاريخ روابط تيره دو کشور با ارسال پيام تبريکي به باراک اوباما رئيس جمهوري جديد امريکا تلاش کرد از وراي اين پيام قفل سخت تابوي موجود بر سر راه دو کشور را بشکند، شايد که باب گفت وگوي مستقيم مقامات دو کشور پس از 30 سال گشوده شود.مقامات تهران در طول مبارزات انتخاباتي جمهوريخواهان و دموکرات ها براي دست يافتن به کرسي رياست جمهوري امريکا و ورود به کاخ سفيد اگرچه از ابراز علاقه مستقيم نسبت به پيروزي باراک اوباما خودداري کردند، اما همواره از احتمال چنين رويدادي با عنوان «يک فرصت» ياد مي کردند؛ فرصتي که پيش از اين در زمان «بيل کلينتون» رئيس جمهوري سابق امريکا از حزب دموکرات از سوي دو کشور از دست رفت.درست در نقطه مقابل چنين باوري، تحليلي با اين مبنا وجود دارد که سخت ترين تحريم ها عليه ايران نيز در دوران دموکرات ها انجام شد. همچنان که در 15 مارس سال 1995 کلينتون طي يک فرمان اجرايي؛ تجارت و سرمايه گذاري در ايران از جمله معاملات نفتي به وسيله شرکت هاي امريکايي و خارجي را ممنوع ساخت.همچنين رئيس جمهوري سابق امريکا در دستور العملي ديگر در همان سال 1995 با نام «تحريم معاملات خاص درخصوص ايران» کليه معاملات تجاري با تهران را ممنوع کرد.اين رشته جديد از تحريم ها شامل هشت بخش مي شد که بخش اول آن به توضيح در مورد ممنوعيت صادرات و واردات در موارد خاص مي پرداخت و بخش هاي بعدي نظير دستورالعمل اول به تعاريف و زمان اجرا و... اشاره مي کرد.در همين حال «آلفونس داماتو» سناتور جمهوريخواه نيز در 8 سپتامبر 1995 با ارائه طرحي خواستار تحريم اقتصادي بر ضد شرکت هاي غيرامريکايي شد که تکنولوژي مربوط به صنعت نفت را در اختيار ايران مي گذاشتند و به اين ترتيب در 20 دسامبر، لايحه داماتو به تصويب مجلس سنا رسيد. همان زمان «بنجامين گيلمن » رئيس کميسيون روابط بين الملل مجلس نمايندگان امريکا نيز طرح مشابهي را ارائه کرد. اين دو لايحه پس از تصويب در مجلس سنا و نمايندگان به کميته يي مشترک ارجاع شد و پس از ادغام مفاد آنها به صورت قانون «مجازات ايران ـ ليبي » درآمد و بعدها به «قانون داماتو» معروف شد. اين قانون سرانجام در 4 آگوست 1996 (14مرداد 1375) به امضاي رئيس جمهور امريکا رسيد.با اين تفاسير بسياري بر اين باورند که سياست هاي اوباما ادامه سياست هاي پيشين امريکا در قبال تهران خواهد بود.در همين ارتباط روزنامه وال استريت ژورنال تحت عنوان «خطرهاي وراي عراق رئيس جمهوري جديد را مي آزمايد» نخستين چالش هاي اوباما را در افغانستان، پاکستان و ايران ذکر کرد.وال استريت ژورنال در مقاله يي در اين خصوص نوشت؛ رئيس جمهوري جديد امريکا بايد از طريق تلاش در سازمان ملل متحد و اقدامات غيررسمي از طريق متحدانش، فشارهاي بين المللي را عليه ايران بيشتر کند. واشنگتن تايمز نيز ايران را جزء چالش هايي عمده براي اوباما مي داند و مي گويد برنامه اتمي ايران کماکان براي امنيت منطقه مايه نگراني هاي حياتي است. واشنگتن تايمز در عين حال ادعاهاي جان آلترمن از مرکز مطالعات بين المللي استراتژيک را نقل مي کند که گفته است ايران تا وقتي يک بمب اتمي نداشته باشد به مذاکره و چانه زني جدي با امريکا علاقه يي نشان نخواهد داد. واشنگتن تايمز همچنين اظهارات مارتين اينديک از انستيتوي بروکينگز را نقل مي کند که پيشتر گفته بود اگر اوباما برنده شود ايران بايد براي رد يا قبول مذاکرات مستقيم با امريکا تصميمي فوري و استراتژيک اتخاذ کند.در اين بين ايران نيز انتظاراتي از باراک اوباما خواهد داشت که مهم ترين آن مصالحه بر سر فعاليت هاي هسته يي اش خواهد بود.دولت ايران انتظار دارد بدون نگراني از تهديد هاي نظامي، برنامه هاي توسعه اتمي خود را پيگيري کرده و به خصوص مشکلات سر راه را براي غني سازي اورانيوم بردارد. براي رسيدن به اين منظور، يک سال آينده با احتساب زمان انتقال قدرت در بيستم ژانويه سال آينده ميلادي از دولت جرج بوش به کابينه باراک اوباما مي تواند وقت کافي را در اختيار ايران قرار دهد. همچنين تهران انتظار دارد با توجه به شعار «تغيير» اوباما در شرايطي بسيار بهتر از گذشته در مقابل امريکا قرار گيرد. البته تمامي اين محاسبات بر اين مبنا قرار گرفته که مواضع دولت آينده امريکا در قبال ايران کاملاً تعديل شود.اما بي ترديد انتظار انعطاف پذيري امريکا در قبال ايران بدون تغيير سياست ها و روش هاي ايران، انتظاري بيهوده خواهد بود.در همين حال مشاور سياست خارجي «باراک اوباما» رئيس جمهوري منتخب امريکا مذاکره با ايران را يکي از اولويت هاي اصلي ساکن جديد کاخ سفيد اعلام کرده است.جوزف سيرينسيونه بر اين نظر است که مذاکره با ايران اولويت شماره سه دولت آينده امريکا است.با اين تفاسير يک سال آينده ثابت خواهد کرد آيا شعار «تغيير» باراک اوباما شامل روابط ايران و امريکا نيز خواهد شد.

دادستان کل کشور خواستار لغو تمام تحريم هاي امريکا عليه ايران از سوي رئيس جمهوري جديد اين کشور شد. به گزارش مهر قربانعلي دري نجف آبادي روز گذشته در تالار همايش هاي دادگستري تبريز افزود؛ باراک اوباما مي تواند با لغو تمام تحريم هاي ظالمانه دولت هاي قبلي عليه ايران حسن نيت خود را به مردم ايران ثابت کند.وي تاکيد کرد؛ استغفار و پشيماني از عملکرد زشت و ناپسند گذشته از سوي دولت جديد امريکا مي تواند بخشش مردم بزرگ ايران را به همراه داشته باشد.در همين حال جانشين رئيس ستاد کل ارتش در گفت وگو با مهر اظهار داشت؛ ما انتظار داريم اوباما با تدابير خاص تغيير سياست داده و از سياست هاي بوش پيروي نکند. اميررضا خرم طوسي گفت؛ دولتمردان امريکا دست از تهديد ملت ايران بردارند چرا که در صورت هرگونه تجاوز و اقدام نظامي از سوي آنان با پاسخ دندان شکني از سوي جمهوري اسلامي ايران مواجه خواهند شد و آنان بهتر است تعاملات خود را با جهان امروز تغيير دهند.وي تصريح کرد؛ ما انتظار داريم اوباما با تدابير خاص تغيير سياست دهد. در غير اين صورت سياست هاي قبلي جمهوري اسلامي ايران در برابر آنان ادامه خواهد داشت.

اميد ملکي

اين بار نظرسنجي ها درست از آب درآمدند. اوباما رئيس جمهور ايالات متحده شد و به قاعده تاريخ سياستمداري بر تخت قدرت مي نشيند تا طرفدارانش هوراکشان زمين نبرد را از آن خود بدانند. ما مردم ايران نيز شاد شديم اين بار همراه دولت مان و همراه با کانديداهاي محتمل و نامحتمل رياست جمهوري آينده مان، همزمان با اعضاي حزب دموکرات امريکا. هم به اين خاطر که کانديداي پيروز رنگين پوستي است حسين نام و هم از آن رو که به اين باور رسيده ايم که به جاي اينکه بر طبل جنگ بکوبد، از او صداي لطيف ناقوس دموکراسي و احياناً حقوق بشر شنيده خواهد شد.

حالا ديگر وقت آن رسيده که تا مدتي در فضيلت دموکراسي بنويسيم و در اين راه گوي سبقت از يکديگر برباييم. بايد به سراغ قفسه کتابخانه ها رفت. به دنبال «الکسي دو توکويل» گشت، «دموکراسي در امريکا» را برداشت، گرد و خاک از رخش برگرفت و بدون نگراني از «تب تند» و «عرق زودرس»، بي پروا بگوييم آنچه از زبان توکويل مي خوانيم؛ امريکاييان اصول دموکراسي را جدا از اشخاص در سواحل جديد مستقر ساختند و در آنجا اين نهال با آزادي رشد يافت و هماهنگ با اصول و قوانين ريشه دوانيد و شکفته شد. يا بنويسيم؛ در يک جامعه دموکراتيک شور و هيجان آلوده به تعصب وجود ندارد که آنچه مردم را وادار به فداکاري مي کند، دانش و تجربه است. و قس عليهذا.

به اطراف مان نگاه کنيم. کسي را مي شناسيم طرفدار جمهوريخواهان باشد؟ کسي را مي شناسيم که مک کين را به اوباما ترجيح دهد يا سارا پيلن را برتر از جو بايدن بنشاند؟ اگر چنين دïرٌ نادري را بيابيم با او چه مي کنيم؟ در بهترين حالت به يادش مي آوريم آنچه سلف جمهوريخواهان،بوش پسر، در همسايگي مان کرد. افغان ها را آواره کرد، امنيت عراقيان را گرفت، گوانتانامو درست کرد و... و نتيجه خواهيم گرفت که حامي مک کين يعني حامي تمامي اين جنايت ها. اما داستان به اينجا ختم نمي شود که به او لطف مي کنيم و از سر خيرخواهي او را فرامي خوانيم تا ديرنشده به آغوش دموکرات ها بيايد و از اوباما حمايت کند تا مگر از قافله عقب نماند که صداي جرس منزلگه مقصود شنيده مي شود. به راستي ما را چه شده است،؟ در انتخابات امريکا به دنبال چه مي گرديم؟ اين درست که جمهوريخواه و دموکرات با هم تفاوت دارند و اين هم درست که انتخاب اوباما «احتمال» جنگ با ايران را کاهش مي دهد، اما چه کسي تا به حال اين «احتمال» را اندازه گيري کرده؟ چه کسي تضمين داده کشتي بان «هژموني امريکا» در جهان را سياست ديگر آمده است؟ به گواهي تاريخ جنگ و صلح، دموکراسي و ديکتاتوري، سازش با دولت هاي آپارتايد و حقوق بشر در سياست خارجي امريکا دوروي يک سکه اند که در شرايط متفاوت کاربست هاي گوناگون مي يابند و بديهي است که سمت گيري تمام آنها تامين منافع امريکا در جهان است.

اوباما رئيس جمهور امريکا است، جايي که 62 درصد کتب علمي جهان در آنجا منتشر مي شوند، بيش از 500 هزار دانشجو از 170 کشور جهان در آن در حال تحصيل اند، يک چهارم اقتصاد جهان در اختيار امريکا است و... و اين طبيعي است که حداقل انتظار از رئيس جمهور اين باشد که اگر در جهت بهبود آمارهاي هژمونيک امريکا نمي کوشد، شرايط را ضعيف تر از آنچه تحويل گرفته پس از چهار سال بازنگرداند و لذاست که بخش عمده يي از سياست هاي متخذه توسط رئيس جمهور فارغ از تعلق حزبي ناظر به استقرار و همچنين بهبود حضور امريکا در جهان است، چنانچه در بحران اقتصادي پيش آمده اين تنها امريکا نبود که آن را تجربه کرد که همه جهان درگير بحران شدند و لذاست که شعار «تغيير» اوباما بيش از اينکه ناظر به تغييرات درون سيستمي ايالات متحده باشد، معطوف به تغييرات برون سيستمي است. آنهايي که براي تحقق اين شعار در عرصه ملي امريکا در تب و تاب اند، تلاش مي کنند تا هر تغييري را که لازم بدانند در عرصه بين المللي به انجام رسانند. شايد جنگ گزينه نخستين اوباما نباشد، چنانچه براي جمهوريخواهان هم نبود، اما براي دولت وي گزينه حذف شده نيست. همان گونه که با فرياد بلند به آقاي اوباما سلام مي کنيم تا مگر صدايمان در اين همهمه تبريکات گم نشود، اندکي هم تامل کنيم و از خود بپرسيم «تغيير اوبامايي» چه گزينه هايي روي ميز سياست دموکرات هاي تازه وارد به کاخ سفيد گذاشته است؟ و آيا ما در تدارک به پاسخ اين تغييرات آماده ايم؟

يکي از نمايندگان پيشين عراق از دولت و وزارت امور خارجه کشورش خواست براي نزديک کردن ديدگاه هاي دولت هاي امريکا و ايران به ايفاي نقش ديپلماتيک خود بپردازند، چرا که اين مساله مي تواند پيامدهاي مثبتي به اوضاع امنيتي و اقتصادي عراق داشته باشد.

به گزارش ايسنا منتصرالاماره در گفت وگو با خبرگزاري اصوات العراق بيان کرد؛ عراق کشوري تحت تاثير دو قدرت بزرگ و درگير يعني امريکا و ايران است، به همين دليل بهتر مي دانيم دولت عراق و وزارت امور خارجه اين کشور از فرصت تغيير ايجاد شده در رياست جمهوري امريکا استفاده کرده و باراک اوباما رئيس جمهور منتخب امريکا را به گفت وگو با طرف ايراني فراخوانده و در جهت نزديک کردن ديدگاه هاي طرفين طي برگزاري جلسات دوطرفه اقدام کنند.

وي افزود؛ اين مساله مي تواند پيامدهاي مثبتي بر روند امنيتي و سياسي اوضاع فعلي عراق داشته باشد. همچنين واقعيت هاي موجود ديپلماسي عراق را بر آن مي دارد که به ايجاد روابط متوازن با طرف هاي امريکايي و ايراني بپردازد.

گروه سياسي؛ سه شنبه شب گذشته سيدمحمد خاتمي رئيس جمهور سابق گروهي از معاونان، وزرا، استانداران و همراهان فکري خود را به مرکز همايش هاي رايزن دعوت کرد تا براي نخستين بار بنابر آنچه خود روايت کرد، تعريفي مدون از اصلاحات را در سه جلسه ابراز کند. وي در همان ابتداي جلسه به اين پرسش که چرا بعد از 11 سال مباني اصلاحات مطرح مي شود، پاسخ داد؛ اصلاحات مطرح شده به راي گذاشته شده و بر اساس آن عمل شده است و توفيق ها و ناکامي هايي داشته است و در ادامه هدف خود را از آغاز تبيين اصلاحات در اين جلسه اين گونه بيان کرد؛ ما دلمان مي خواهد آنچه در اين مدت در جامعه مطرح شده را به عنوان «راهنماي حرکت و عمل به صورت دقيق تر مطرح کنيم». سيدمحمد خاتمي در ادامه مقدمه بحث خود تاکيد کرد؛ مسوول مطالبي که ديگران در خصوص اصلاحات مطرح مي کنند، نيست. وي افزود؛ در اين مدت مطالب زيادي گفته شده که احياناً صددرصد يا نزديک، با آنچه مراد ماست بوده است يا مطالب متفاوتي مطرح شده است، که مورد نظر ما نبوده است. خاتمي در ادامه اين بحث يادآور شد؛ اصلاحات در دو دوره از انتخابات رياست جمهوري به راي مردم گذاشته شد و مورد استقبال قرار گرفت. وي با اشاره به آياتي که در آغاز مراسم تلاوت شد، گفت؛ اعتقاد داريم حرکتي که افتخار وابستگي و پيوستگي به آن را داريم، در ادامه حرکت پيامبران بزرگ الهي حضرت موسي(ع)، حضرت عيسي(ع) و حضرت محمد (ص) است. اما خيال همه را راحت کنم که اصلاحات نه عصايي دارد که تبديل به اژدها شود و نه يد بيضايي. بنابراين آناني که از اصلاحات اژدها مي سازند و اصلاحات را بزرگ تر از آنچه هست معرفي مي کنند، در اشتباه هستند. اما يک اژدهاي بسيار بزرگي وجود دارد و آن بيداري و رشد جامعه است که هر سحري را باطل خواهد کرد. وي سپس وارد بحث اصلي خود شد و تاکيد کرد؛ اصلاحات مبتني بر درک خواست جامعه و متناسب با شرايط تاريخي امروز ايران است. وي تصريح کرد؛ اين اصول داراي پشتوانه هاي فکري و نظري هم هست که کمابيش مطرح شده است، گرچه احتياج به طرح مفصل تري دارد. ولي من در اينجا به هيچ وجه قصد طرح مباحث تئوريک را ندارم. زيرا مباحث تئوريک خيلي ساده و زود به نتايج توافق آميز نمي رسد گرچه در جاي خود بسيار مهم است. رئيس جمهوري سابق کشورمان در بيان اصل اول اصلاح طلبي اظهار داشت؛ از رويکردهاي مهم اصلاح طلبي، احترام به گشادگي در عالم بحث و گفت وگو، آزادي در نظر، انديشه ورزي و ابراز نظر و هزينه ندادن براي آن است. وي افزود؛ اگر بخواهيد يکي از اصول مهم اصلاح طلبي از نظر ما را بدانيد، همين«احترام به باز بودن فضاي بحث و نظر و بي هزينه بودن اظهارنظر کردن و آزادي بيان و فکر» است، ولو اينکه با آن فکر مخالف باشيم. بلکه از محوري ترين اصول ما تشويق اين فضاي باز و گشاده است. خاتمي در ادامه تصريح کرد؛ آنچه را که بيان شده و مردم هم به تفصيل يا اجمالاً از آن آگاه بوده اند و با فطرت خود پسنديده اند و به آن راي داده اند و به اصلاحات مشهور شده است، مناسب ترين راه برون رفت جامعه ما از بحراني است که سده هاي متمادي به آن دچار بوده ايم. وي با بيان اينکه جامعه ما به علل تاريخي دچار بحران هاي بزرگي است و هنوز هم نجات پيدا نکرده است، به مباحثي که در خصوص سنت و تجدد در جامعه مطرح است، اشاره کرد و گفت؛ معتقدم آن چيزي که به نام اصلاحات مطرح شد و هنوز هم مطرح است، مناسب ترين راه برون رفت از اين بحران است و مناسب ترين و راحت ترين راه دستيابي ارزان تر و آسان تر به منافع مادي و معنوي حيات جامعه ايراني و نيز جوامعي است که در وضعيت تاريخي، اجتماعي و فرهنگي ما مي زيند. رئيس دولت اصلاحات با تاکيد براين نکته که آنچه به عنوان اصول مطرح مي شود، شکننده نيست و داراي انعطاف پذيري است، به بيان اصل دوم اصلاح طلبي پرداخت و اظهار داشت؛ اين هم از اصول اصلاحات است که ما انديشه انسان و راهکارهايي را که براي مسائل پيدا مي کند، انعطاف پذير بدانيم تا تکامل بپذيرد. خاتمي افزود؛ اصول ما هم انعطاف پذير است و ما به عنوان وحي منزل چيزي را مطرح نمي کنيم، بلکه در جريان بحث و گفت وگو مي تواند تکميل و تصميم شود و بهبود و اصلاح پيدا کند. وي با تاکيد بر استفاده از نظرات مختلف درباره اصلاحات گفت؛ ما بايد به همه اين مسائل توجه داشته باشيم و نبايد اينگونه باشد که بگوييم هر که اينها را بگويد، با ماست و هر که نگويد، بر ماست. اما مي گوييم ما اين اصول را داريم و معتقديم که عملي تر است و با واقعيت ها سازگاري بيشتري دارد و با معيارها و موازين قابل انطباق و سازگاري است و در مقام عمل مي تواند راهگشا باشد و مي تواند مبناي جمع و انسجام کساني باشد که اين حرف ها را قبول دارند و پايه حرکت جمعي، فشرده و غيرپراکنده مجموعه بزرگي در ايران باشد.وي تاکيد کرد؛ اگر يک حرکت که ريشه هاي تاريخي و اجتماعي دارد، از حيث هدف و مضمون به بخش خودآگاه وجدان جامعه آمد، آن حرکت آسيب ناپذيرتر خواهد بود و مورد حمايت و پاسداري خود مردم قرار مي گيرد و برنامه ها و سياست هايي که از اين حرکت برمي خيزد، داراي پشتوانه محکم تر مي شود. معتقدم اگر چنين کار تاريخي صورت گيرد، جامعه به مرحله يي مي رسد که به جاي آنکه نيازي به قهرمان داشته باشد، خود قهرمان عرصه سرنوشت مي شود. رئيس موسسه بين المللي گفت وگوي فرهنگ ها و تمدن ها با طرح اين پرسش که آيا اصلاحاتي که ما مي گوييم، رسالتي دارد، گفت؛ به نظر من هم در نظر و هم در عمل، اصلاحات داراي رسالت است.وي گفت؛ از نظر رسالت، اصلاحات عبارت است از بازسازي ذهن اجتماعي و تاريخي جامعه به گونه يي که به عنوان «ملت» بتواند خود را بازيابد و قادر باشد که در عرصه حيات سرزميني، منطقه يي و جهاني به طور فعال حضور داشته باشد. وي ابراز عقيده کرد؛ من معتقدم که بزرگ ترين رسالت نظري اصلاحات، بازسازي جامعه به اين صورت است. خاتمي با طرح اين پرسش ها که بالاخره چيزي به نام ملت ايران وجود دارد يا ندارد و چيزي به نام جامعه ايراني وجود دارد يا ندارد، گفت؛ کار اصلاحات بازسازي ذهن و تبيين هويت جمعي اين ملت است تا بتواند به طور فعال در عرصه تعيين سرنوشت خود در سرزميني که زندگي مي کند، در منطقه و جهاني که هست، شرکت کند.سيدمحمد خاتمي با اشاره به بعد عملي اصلاحات گفت؛ از لحاظ عملي، آنچه که من از اصلاحات درک مي کنم، اصلاحات حرکتي در جهت درمان دردهاي مزمن و کهنه جامعه از يکسو و دردهاي جديد و تازه آن از سوي ديگر است. دردهاي مزمن و کهنه ما ريشه تاريخي دارد و آنها را بايد شناخت، سپس درمان کرد. بخشي از دردهاي جديد هم ناشي از شرايط داخلي، خارجي و تحميل هايي است که بر جامعه شده و مي شود. من بارها گفته ام که در ميان دردهاي مختلفي که در جامعه وجود داشته است، به خصوص اگر از لحاظ اجتماعي نگاه کنيم، سه درد شاخص استبداد، استعمار و وابستگي به ويژه از 150، 200 سال گذشته قابل لمس، درک و تشخيص در جامعه است. رئيس بنياد باران با بيان اينکه اين دردها به مرحله احساس و درک جامعه ما رسيده است، اظهار داشت؛ ديگر لازم نيست که فقط خواص و متخصصان اين سه درد را بفهمند و به هر فردي که در جامعه رجوع کنيد، خواهد گفت ما از استبداد رنج برده ايم و حتي شايد نتواند آن را تعريف کند. ولي اگر مصداق آن را به او بگويي، تاييد مي کند اين درد بزرگ ما بوده است. وي تصريح کرد؛ مردم همچنين از اينکه سرنوشت ايران در گرو تصميمات بيگانه و سلطه اجانب بوده است و اينکه منافع اين مرز و بوم نه براي حل مشکلات اين کشور و مردم آن تعريف شود، بلکه بايد با منافع کساني تعريف شود که منافعشان با منافع ما در تضاد است و همه منافع کشور در اختيار ديگران قرار گيرد، ناراضي بوده اند. خاتمي با تاکيد بر اينکه ملت ايران ملت بزرگ، با غرور و با شرفي است، گفت؛ ايران روزگاري- چه قبل از اسلام و چه بعد از آن که از کانون هاي تمدن اسلامي بوده است -در عرصه جهاني بزرگ ترين حرف ها را براي گفتن داشته است و دنيا نيازمند ايران بوده است و از آن وام گرفته و هنوز هم وام مي گيرد. وي با اشاره به اينکه ايران نه تنها براي خودش که براي دنيا سربلند و سرفراز بوده است، گفت؛ ايران در روزگاراني يکي از ابرقدرت هاي دنياي قديم بوده است، ولي اين ملت 300-200 سال است که عقب افتاده شده است و از گردونه زندگي و پيشرفت عقب افتاده است. اين درد را همه احساس مي کنند. رئيس دولت اصلاحات تصريح کرد؛ من بارها گفته ام که ما نه تنها از توليد درست محروم هستيم که از مصرف و به کار بردن توليد ديگران هم گاهي عاجز هستيم. آيا اين درد نيست؟ و آيا لازم است تا کسي دکتراي علوم سياسي و جامعه شناسي داشته باشد يا فلسفه خوانده باشد تا آنها را بفهمد؟ آيا آن روستايي با فطرت پاک خودش آن را نمي داند؟ ما عقب افتاده ايم و ملت ايران اين عقب ماندگي و عقب افتادگي را برنمي تابد. رئيس بنياد باران با بيان اينکه به دنبال اين دردها، سه خواست متناظر و متناسب يعني آزاديخواهي، استقلال طلبي خواهي به وجود مي آيد، گفت؛ معتقدم که اگر آن سه شرط تحقق يابد عدالت هم محقق مي شود. مردم ما عدالت مي خواهند، ولي عدالت برآيند حل آن مشکلات است. ارسطو هم چهار فضيلت را مطرح کرده که عبارت است از عفت، شجاعت، حکمت و عدالت که آن را حاصل تعادل سه فضيلت ديگر مي داند. يعني عدالت يک امر ترکيبي است. عدالت خواست مهمي است که پيامبران و مصلحان هم بر آن تاکيد کرده اند، ولي مي توان آن را به طور جداگانه بيان کرد يا اينکه برآيند حل مشکلات ديگر، خود عدالت را تضمين مي کند. وي تاکيد کرد؛ بي عدالتي بر اثر جهل و ناداني مردم و به خصوص مديران و کارگزاران جامعه و نيز سياست هاي نادرست آنها و استبداد فاسد و سياست هاي بيگانه و براثر وابستگي به نوعي تحميلي است.خاتمي با تاکيد بر اينکه اصلاحات داراي يک تبار تاريخي است، گفت؛ معتقدم اصلاحاتي که ما مي گوييم داراي يک تبار تاريخي است. مردم چيزي به نام اصلاحات را ديدند و افتخار مي کنيم که اين اصلاحات در تداوم حرکت تاريخي ملت ايران وجود دارد، در وجهه تاريخي هم اصلاحات واقعي تلاشي براي بازسازي هويت جمعي، در جهت اعتلا و فعال شدن در عرصه سرنوشت و حيات اجتماعي بوده است و نيز درصدد درمان دردهايي بوده است که وجود دارد.وي تصريح کرد؛ اين درست است که از حکومت هاي جبار و مستبد و متعصب رنج برده اند، مگر ما مسلمان ها رنج نبرده ايم؟ مگر توسط حاکمان و اميران سني هزاران يا صدها هزار نفر زن و مرد سني سر بريده نشدند؟ مگر توسط حاکم شيعي هزاران چشم از حدقه درنيامد؟ رنجي که برده ايم، ربطي به دين ندارد و همه از حکومت هاي جبار و فاسد رنج برده ايم. رئيس بنياد باران تاکيد کرد؛ به هر حال درون مايه فرهنگ ما ديني است و هيچ حرکت اجتماعي و تاريخي به ثمر نمي رسد، مگر اينکه قابل هضم، لمس، درک و فهم براي توده مردم باشد که بستر آن حرکت است. طبعاً اگر اصلاحات با دين سازگار باشد، خيلي راحت در متن وجدان جامعه ما جامي افتد. رئيس موسسه بين المللي گفت وگوي فرهنگ ها و تمدن ها با بيان اينکه معتقدم فرهنگ غرب موارد منحط و امور خوب به طور توام دارد، اظهار داشت؛ اينکه ما مهندسي اجتماعي کنيم تا احساس کنيم معمار جامعه هستيم و جان مردم، فکر مردم، روح مردم، عاطفه مردم و ذهن و عقل مردم در دست ماست، اصولاً از نظر علمي غلط است البته هدايت جامعه از سوي مربيان صالح امر ديگري است.رئيس دولت اصلاحات تاکيد کرد؛ هيچ حرکتي شکل نمي گيرد مگر اينکه از متن خواست، اراده و فهم و تفاهم توده برخيزد و در اين زمينه هم تعابير قرآن خيلي عجيب است؛ «انما انت مذکر و لست عليهم بمسيطر»، يعني اصلاً تو چه کاره يي که به مردم سيطره پيدا کني؟ مردم در متن جان شان فطرت و آگاهي دارند، تو مذکر هستي و وقتي که به خود آمدند، خودشان حرکت مي کنند و تو آمده يي که مردم به قسط برخيزند، نه اينکه آنها را به قسط برخيزاني.

وي تاکيد کرد؛ عدالت هديه يي از سوي قدرت ها و دولت ها به جامعه نيست، آزادي امري نيست که قدرت ها به خاطر هديه آن به مردم بر آنان منت بگذارند.خاتمي با بيان اينکه آزادي و عدالت متعلق به مردم است، گفت؛ عدالت و آزادي مستمر مي ماند که از متن وجدان جامعه و درک درست آن برآمده باشد. بنابراين هر حرکت اجتماعي که بتواند با اين وجدان اجتماعي تماس بگيرد و با آن بستر يعني جان جامعه تفاهم پيدا کند و مطالب براي آن قابل درک و لمس باشد، آن حرکت پايدار، اصيل و حقيقي است. وي افزود؛ به همين دليل است که مي گويم، هر حرکت اجتماعي از جمله اصلاحات نمي تواند با دين مردم که در عمق وجود آنهاست، بيگانه باشد.خاتمي در اين بخش از سخنانش به علل ناکامي روشنفکران در جامعه اشاره کرد و گفت؛ حرکت اصلاحات به اين معنا يک حرکت ديني است و شايد يکي از رموز ناکامي روشنفکران بريده از دين و منشاء اثر نشدن آنها در تاريخ ما همين مشکل باشد که با مردم نتوانستند تماس برقرار کنند. رئيس جمهور سابق کشورمان با تاکيد بر اينکه اصلاحاتي که ما مي گوييم اين است که اگر مردمسالاري، جامعه مدني، پيشرفت و توسعه مي خواهيم، راه اينها از طريق دين است، گفت؛ در جوامعي مانند ما به خصوص با داشتن دين بزرگي مانند اسلام که البته در آن هم بينش هاي غلطي وجود دارد، اگر حرکت آزادي، استقلال و پيشرفت همسو با حرکت خواست ديني جامعه باشد، موفق مي شود.وي تصريح کرد؛ آزادي، استقلال و پيشرفت بريده از دين در جامعه ما امکان تحقق ندارد. مگر کساني نبودند که شعار استقلال و آزادي مي دادند و الگويي که ارائه مي دادند، ليبرال دموکراسي يا سکولاريسم بود و ناکام ماندند؟ يا در مقابل حرکت هاي ديني بدون مردمسالاري، آزادي و پيشرفت مطرح شدند، اما در جوامعي مانند ما شکست خوردند. ما اين خواسته ها را داريم و معتقديم، دين مان توان سازگاري با آن را دارد و اگر اين سازگاري برقرار شود، مي توانيم به آينده يي بهتر بينديشيم.وي با اشاره به عواملي که جريان اصلاحات را در طول تاريخ تهديد کرده است، گفت؛ عمده ترين عامل فشار بر اين جريان اصلاحات در 150 سال گذشته دو جرياني بودند که در همه چيز، جز يک چيز با هم تضاد و تعارض داشتند. آن يک چيز مورد توافق اين بود که دين و آزادي و مردمسالاري با هم سازگاري ندارند. امروز از سوي نمايندگان اين دو جريان، اين سخن را به صراحت مي شنويم. رئيس بنياد باران در تبيين اين مطلب افزود؛ يک تفکر مي گويد براي به دست آوردن آزادي راهي جز اين نداريم که جامعه سکولار، ليبرال دموکرات يا سوسيال دموکرات باشد. جريان ديگر هم مي گويد، براي اينکه دين مان محفوظ بماند، نيازمند حکومت هاي اقتدارگرا و بي توجه به مردم هستيم يعني مردم مانند رعيت و احشام هستند و حکومت هم لطفي کند و نان و آب و غذايي براي آنها تهيه کند. وي تصريح کرد؛ بي توجهي به مردم اين نيست که نان آنها را ندهند، شايد بخواهند نان هم بدهند، اما دخالت مردم در سرنوشت شان را نمي پذيرند. اين دو جريان طبيعي است که مانند دو لبه يک قيچي بزرگ ترين فشارشان را بر جريان اصلاحات مي آوردند. خاتمي در ادامه تاکيد کرد؛ اصلاحات با وجود اينکه بيشترين زمينه را در متن جان جامعه دارد و اگر ما عاقل و زرنگ باشيم، مردم خيلي زود مي توانند با آن رابطه برقرار کنند، همواره مورد فشار نيروهاي عجيب و عظيم بوده است زيرا يک حرکت اصيل اجتماعي وقتي مي خواهد جا بيفتد، موانع و مشکلات بزرگي دارد. رئيس جمهور سابق کشورمان با اشاره به انقلاب ايران گفت؛ انقلاب اسلامي معجزه بزرگي در زمان ما بود و مردمي ترين انقلابي بود که در تاريخ معاصر بشري يا شايد در کل آن رخ داد و ما هيچ انقلابي را نمي بينيم که اين گونه يکپارچه جمعيت راه بيفتد، يک حرف بزند و به دنبال يک رهبر فرهمند و بزرگ حرکت کند و اين شگفتي ها را بيافريند.وي تصريح کرد؛ من اين انقلاب بزرگ را بزرگ ترين فراز اصلاحات 150 سال گذشته در ايران مي دانم؛ با يک امتياز نسبت به همه جنبش هاي 150 سال گذشته و آن اينکه اين توفيق را پيدا کرد که خواست تاريخي مردم (استقلال، آزادي، پيشرفت و عدالت) و نياز واقعي مردم که همين مسائل بود را با هويت تاريخي و فرهنگي آنان همسو کرد. خاتمي افزود؛ مگر از زبان امام(ره) و انقلاب نگفته ايم که اسلام مي آيد و شما را آزاد مي کند، شما را بر سرنوشتتان حاکم مي کند، ميزان راي مردم باشد، آزادي باشد، از دستاوردهاي بزرگ تمدن غرب استفاده کنيم، انواع و اقسام فساد محو شود، رشيد باشيد؟ يعني خواست تاريخي مردم با هويت تاريخي مردم يکسان شد و اين معجزه پديد آمد و به همين دليل بين همه وجوه ممکن حکومت و نظام هاي اجتماعي اين انقلاب و رهبر انقلاب پيشنهاد جمهوري اسلامي را مي کند که بزرگ ترين تعبيري است که هم مي تواند خواست تاريخي ملت ايران و هم هويت آن را نشان دهد.رئيس دولت اصلاحات با بيان اينکه اصلاحات مورد نظر در تداوم آن زنجيره بلندي است که رنج ها فراوان کشيده، کامروايي ها و ناکامي هايي داشته، در انقلاب اسلامي به اوج خود رسيده و البته به تناسب زمان و مکان، متذکر شرايط تاريخي ويژه خود نيز هست، اظهار داشت؛ اين اصلاحات اگر بتواند عمق لازم را در جامعه پيدا کند، يعني همان چيزي که مردم مي خواهند و ما به عنوان نخبگان جامعه و کساني که بايد آن مسائل را تبيين کنيم و به سطح خودآگاه ذهن جامعه بياوريم و به يک گفتمان تبديل کنيم، معتقدم مهم ترين عامل تحول مثبت در جامعه ايجاد شده است و حتي گفتماني اينچنين مي تواند جايگزين کاريزماي قهرمان شود.خاتمي در ادامه سخنان خود گفت؛ واقعيت اين است که در دنياي امروز، دوري اخلاق از سياست فاجعه بار بوده است. البته در همه ادوار تاريخ، نبود اخلاق و متعهد نبودن سياست به اخلاق يک فاجعه ايجاد کرده، اما در دنياي امروز به خاطر غول آسايي قدرت تکنيک و پيوستگي جهان امروز به يکديگر و بروز قدرت هاي سياسي، اقتصادي، نظامي و تبليغاتي فراملي، بداخلاقي ابعاد وحشتناکي پيدا کرده است.

علي تاجرنياہ

بدون شک ماجراي پيش آمده در مورد مدرک وزير سابق کشور که منجر به راي عدم اعتماد به ايشان در جلسه مورخه 13/8/87 شد و اظهارنظرهاي مسوولان دولتي و نمايندگان مجلس در حاشيه آن جزء عبرت انگيزترين مقاطع تاريخي نظام جمهوري اسلامي ايران است. همان طور که در اظهارات همه عنوان شده است اين حادثه تلخ فقط به صرف نداشتن مدرک تحصيلي مناسب نيست بلکه حکايت از وجود آسيب هاي مهمي در سطوح مديريتي کشور دارد که در اين رابطه به مواردي اشاره مي شود.1- حضور چهره هايي که با کتمان حقيقت، دروغ، فريب و با استفاده از ابزارهاي غيررسمي به عالي ترين مناصب اجرايي در کشور مي رسند، نشان از سقوط اخلاق در بخشي از بدنه مديريتي کشور دارد. فقدان ساز و کار مناسب جهت شايسته سالاري، برخورد حذفي با نخبگان و مخالفان سياسي، از بين بردن يا منفعل کردن نهادهاي نظارتي، و... در چندين سال گذشته شرايطي را به وجود آورده که انسان هاي بااخلاق، مدير و شجاع از گردونه مديريت کشور حذف شده و امکان حضور مديران کارآمد فراهم آيد.2- به رغم تلاشي که قبل و بعد از استيضاح جهت اعتباربخشي به مجلس هشتم صورت مي گرفت، اين مساله نشان از آسيب جدي در عالي ترين رکن نظارتي کشور داشت. عدم توجه به تذکرهاي داده شده در راي اعتماد اوليه و غلبه نگاه سياسي بر منافع ملي، فراهم بودن زمينه تطميع در برخي افراد و ورود سطحي و ناشيانه به امور، رهاورد اعمال نظارت غيرعادلانه در شکل گيري مجلس است.3- اصرار بر حمايت از مدير متخلف نشان از وجود يک آسيب مهم در کشور دارد و آن هم بي اعتبار شدن جايگاه نهادها و قواي اصلي نظام است. اصرار غيرمتعارف روي ادامه کار برخي مديران که صرفاً به دليل علايق شخصي و جناحي است، شأن و اعتبار نهادي که به فرموده حضرت امام(ره) در رأس امور است را زير سوال مي برد. اگر مجلس شوراي اسلامي به عنوان نهاد برآمده از انتخاب مردم را يکي از ارکان مهم نظام بدانيم، آيا برخوردهاي روزهاي اخير در مواجهه با نظرات و تصميمات مجلس که در ادامه بي توجهي ها و سر باز زدن از مصوبات آن در گذشته انجام مي شود، چيزي جز تضعيف ارکان نظام است؟4- اتفاقات چند روز گذشته جدا از اينکه کوس رسوايي را براي برخي جريانات و گروه هاي سياسي به صدا درآورد به لحاظ ايجاد زمينه سوءاستفاده بيگانگان دل هر ايراني را به درد مي آورد. متاسفانه عدم دقت هاي اوليه در بروز چنين اتفاقي و نيز عدم مراقبت از حرف هايي که از تريبون باز مجلس در روز گذشته چه از طرف نمايندگان و چه از طرف وزير سابق زده شد بهانه يي به بدخواهان براي زير سوال بردن صلاحيت ساير مسوولان نظام جمهوري اسلامي در گذشته و حال داد. اين مساله البته پيامد برخي رفتارهاي خبري- تبليغي توسط برخي رسانه ها در مواجهه با مخالفان داخلي و نيز با مسائل مشابه در کشورهاي خارجي است. در همين راستا بهتر است ضمن درس آموزي از آنچه اينگونه سياست هاي خبري- تبليغي به دنبال دارد با مراقبت و منزه سازي رسانه هاي ملي و دولتي و جلوگيري از فضاي تخريب، تلاش کنيم تا بحران هاي به وجود آمده در کشور به دليل برخي رفتارهاي غلط و سماجت هاي بي مورد اينچنيني موجب وهن اعتبار نظام جمهوري اسلامي نشود. ہنماينده مجلس ششم