مهدي علي نقي پور، حسن محمودي
- به رغم حاشيه ها و بحث ها و کنجکاوي هايي که براي شما با «ساعت شني» به وجود آمد تا حد ممکن از انجام مصاحبه پرهيز کرديد.
شخصاً علاقه يي به مصاحبه ندارم و حضورم در اينجا صرفاً به خاطر اداي ديني است که بر گردنم بوده است. هر شخصي مي تواند به چند طريق خودش را مطرح کند. جنجال درست کردن بسيار ساده است. اگر من در مرکز يک جنجال قرار بگيرم، بيشترين نفع را خواهم برد. يک شيوه اين است که با کارم جنجال درست کنم و شيوه هاي متفاوتي براي اين کار وجود دارد. تفکر من اين است که کار کنم و از طريق کارم گوشه هاي نه چندان روشن را بازگو کنم. ضمن اينکه معتقدم اين جنجال ها به هيچ چيزي ختم نخواهد شد. مشکلي که وجود دارد اين است که هيچ گاه حرفي که از طرف يک شخص زده مي شود، حمل بر دلسوزي و انتقاد نمي شود و عمدتاً حمل بر معارض بودن و غرض ورزي مي شود و به دنبال آن هم جنجال آ فريني مي شود. شخصاً علاقه يي به دنبال کردن اينگونه مباحث ندارم و ترجيح مي دهم چندان به آنها نپردازم.
-توضيحي در مورد کارهاي قبلي خود بدهيد.
سال ها تجربه دستياري داشتم. بعد سريالي به اسم مشق عشق را ساختم. سپس فيلمي به اسم شبح و در ادامه هم سريال ساعت شني را ساختم.
-مشق عشق را چه سالي کار کرديد؟
فکر کنم سال 84 بود.
-و بعد از آن در سينما کار کرديد؟
بله، فيلمي بود که محصول مشترک بود و در دوبي کار شد که متوقف شد و به سرانجام نرسيد.
-سابقه دستياري شما بيشتر در تلويزيون بود؟
نه، البته در تلويزيون هم چند کار به عنوان دستيار دارم؛ روزگار جواني، همسايه ها، سفر سبز، کت جادويي.
-بيشتر با آقاي لطيفي کار کرده ايد؟
چهار سريال را با آقاي لطيفي کار کرده ام.
- با نگاهي به ساعت شني مي توان متوجه شد که شما علاوه بر اينکه رسانه تلويزيون را به خوبي مي شناسيد، کارگرداني در تلويزيون را هم جدي تلقي مي کنيد و برايتان کم اهميت نيست.
تلويزيون جايي است که اگر از منظر وظيفه به آن نگاه کنيد و کار خود را در آن با علم به اينکه يک رسانه همگاني است که بودجه خود را از عموم مردم دريافت مي کند، انجام بدهيد قطعاً تاثيرگذار خواهد بود. شايد اين شناخت ناشي از دانش زياد نباشد بلکه ناشي از همين نگاه باشد که من نسبت به پولي که صدا و سيما بابت ساخت سريال ها و از بودجه عمومي هزينه مي کند، احساس تعهد مي کنم. نکته ديگر اينکه در سينما، فيلم يک اثر شخصي است با مخاطبان بسيار کمتر نسبت به تلويزيون. در واقع ساخت يک اثر در تلويزيون مانند موجي است که بسيار تاثيرگذار است و من وقتي که اين تاثير را روي مخاطب مي بينم خيلي احساس لذت مي کنم به همين دليل فکر مي کنم بايد بهترين کارهايم را براي تلويزيون انجام بدهم.
-يعني شما به اين نکته معتقد هستيد که تلويزيون در مقايسه با سينما و تئاتر و... رسانه جريان ساز است؟
به اعتقاد من، در اين چند ساله تلويزيون به عنوان يک رسانه سازنده بسيار بيشتر از وظيفه و سهم خود، در سازندگي و شکل دهي فرهنگي جامعه، انجام وظيفه کرده است. و اين را به عينه مي توان در پوشش، گفتار و... ديد. طبعاً اين تاثير را سريال ها هم به عنوان بخش کوچکي از توليدات تلويزيون دارند.
-آيا شما با اشراف به اين نقش تلويزيون سراغ ساخت ساعت شني رفتيد؟ يا به تعبير ديگر آيا فکر مي کرديد که ساعت شني اينقدر دچار حواشي شود؟
بحثي که من طرح کردم وجه کلان رسانه تلويزيون است و الان نمي توانم اين بحث را با سريال ساعت شني قياس کنم. جديداً به اين نکته رسيده ام که وقتي يک اثري از تلويزيون پخش مي شود مردم تعريف جديدتري از آن ارائه مي کنند. براي ساعت شني هم همين اتفاق افتاد و وقتي پخش شد هر بخشي از جامعه براساس درک و انتظارات خود يک عياري براي آن تعيين کرد.
-يکي از مسائلي که حساسيت ها را روي سريال بالا برد خبرهايي بود که قبل از پخش از طريق روابط عمومي سريال منتشر مي شد و روي جسارت آميز بودن موضوع تاکيد داشت.
يکي از دلايل اين نوع خبررساني حساسيت هايي بود که خودم روي موضوع داشتم. در رده بعدي کارشناسان و پزشکاني بودند که روي اين موضوع نظر داشتند. وقتي قرار است يک موضوع پزشکي که داراي خط قرمز هايي است، در قالب يک قصه مطرح بشود بايد به گونه يي باشد که اولاً قابل طرح باشد درثاني حريم خانواده در آن حفظ شود. در اينکه در ساعت شني، تمام انرژي و وقت سازندگان و مسوولان سازمان صرف حفظ حريم خانواده شد، شکي نيست. اما به طيف جامعه که مي رسيم، ساعت شني دغدغه بخشي از اين طيف است و از ديدن اين قصه هم لذت مي برند ولي براي بخشي ديگر از جامعه در حال حاضر دغدغه ذهني نيست ولي مطمئناً در آينده به آن فکر خواهند کرد.
-يعني شما پيش بيني کرده بوديد که ساخت اين سريال ممکن است باعث ايجاد حساسيت در بخشي از جامعه شود؟
در بخش کوچکي از جامعه. ولي سعي شده بود که حساسيت هاي اين بخش کوچک هم به حداقل برسد.
-طرح بحث ممنوعيت تماشاي زير شانزده سال هم در همين راستا بود؟
هرچند جاي طرح اين موضوع در اين بخش نيست ولي در هر حال جواب شما مثبت است. از نظر پزشکي درک بعضي از مسائل در سنين پايين ممکن نيست يا به سختي ممکن است. هرچند معتقدم اين موضوع در سنين پايين تر هم درک مي شد منتها به خاطر رعايت حريم خانواده ها ترجيح داديم از خانواده ها بخواهيم که از تماشاي افراد زير شانزده سال جلوگيري شود. مشکلي که در تلويزيون ما وجود دارد عدم تقسيم بندي مخاطب براي سريال هاست و اين تصور وجود دارد که يک سريال براي مخاطب عام ساخته مي شود. امروزه در دنيا اين تقسيم بندي ها وجود دارد. اتفاقي که در ساعت شني افتاد حاصل درايت و روشن بيني مسوولان صدا و سيما بود که دست به اين تقسيم بندي زدند. اين مساله حاصل يک کار کارشناسي است که توضيح آن در حوصله اين بحث نمي گنجد. نکته ديگري که در مورد بحث زير شانزده سال طرح شده بود و من نگران آن بودم، اين بود که اين اقدام در جهت بالا بردن تعداد بيننده صورت گرفته است. در صورتي که اصلاً چنين چيزي مورد نظر نبود و فکر مي کنم سازندگان يک اثر بايد خيلي کوچک باشند که بخواهند از اين طريق اقدام به جذب مخاطب کنند.
-آيا انتخاب شبکه يک به عنوان شبکه يي ملي به همراه سه نوبت پخش در هفته با هدف جذب مخاطب بيشتر نبود؟
اين بحثي که شما مي کنيد از يک منظر ديگر است. اگر اين حرکتي که در سريال ساعت شني شروع شد، ادامه پيدا کند قطعاً تاثيرگذار خواهد بود.
-اما چگونه مي توان از فرزند زير شانزده سال خواست که با شروع اين سريال آن را نبيند؟
اگر يک فرزندي از اين خواسته پدر و مادر خود سرپيچي مي کند نمي توان آن را به کل جامعه تعميم داد. ضمن اينکه به هر حال اين فرهنگ بايد از يک جايي شروع شود. تصميمي که در ساعت شني گرفته شد اين بود که جامعه نياز به طرح اينگونه مسائل دارد ضمن اينکه سنين پايين نبايد آن را ببينند، راهکاري که تعيين شد همين توصيه به والدين بود. نگراني من اکنون اين است که اين روند ادامه پيدا نکند و اين حرکت دلسوزانه پيگيري نشود. دليل آن هم استدلال هاي غلطي است که پيرامون اين حرکت مي شود.
-حذف تکرار سريال به نوعي عقب نشيني صدا و سيما از اين رويه نبود؟
نه، اين عقب نشيني نبود. اصلاح مسير بود. در طول اجراي اين طرح به مرور معايب آن مشخص شد. يکي از اين معايب هم تکرار سريال در روز بعد بود که به مرور اصلاح شد. در هر حال صدا و سيما دائماً در پي اصلاح و تغييرات مثبت است و امروزه بار خيلي از مسائل را به دوش مي کشد از جمله حفظ و ارتقاي استفاده صحيح از گفتار و زبان فارسي که در اين بخش خيلي موفق بوده است.
-البته يکي از ايرادات به سريال ساعت شني همين استفاده از زبان نامناسب و کاربرد واژگان کوچه و بازار در آن است.
کاربرد غلط واژگان يک بحث است، استفاده عيني از گفتار و واژگان مردم کوچه و بازار بحثي ديگر. اتفاقي که در مورد ساعت شني افتاد بحث دوم بود. تا اين لحظه که من خدمت شما هستم اعتراضي از جانب کاربرد ناصحيح زبان نديده ام و موارد زيادي هم اظهار لطف و تشکر از بابت شيوه کاربرد زبان در سريال داشته ام. طبعاً ايران داراي زبان ها و گويش هاي متفاوت و فراواني است که برآيند اين گفتارها و گويش ها در تهران تجميع شده است و نوعي از آن هم ممدوح نيست. هوشمندي رفيع زاده به عنوان نويسنده، استفاده از گويشي است که علاوه بر منطبق بودن بر واقعيت جامعه، قابل استفاده بوده و غيرممدوح نيست.
- يکي از دلايل اين حساسيت ها روي زبان، واقع گرايي اثر است چون در نمونه هاي طنز و غيرواقعي هم از اين گونه رفتارها با زبان ديده ايم اما تا اين حد حساسيت زا نبوده اند.
در اينکه اين نوع کار باعث گزنده شدن آن شده است شکي نيست و معتقدم اگر به بنياد زبان لطمه بزند پسنديده نيست اما معتقدم که ساعت شني آينه يي است در مقابل جامعه براي پند گرفتن.
- علاوه بر انتخاب موضوع که حساسيت برانگيز بود، انتخاب ساختار هم در اين اثر همراه با نوعي هوشمندي است. بيننده شاهد يک موضوع بکر و ساختاري بديع و نوآورانه است. ضمن اينکه عموماً در تلويزيون از روبه رو شدن با ساختارهاي اينچنيني پرهيز مي شود و ساختارهاي خطي و ساده به اين گونه ساختارها ترجيح داده مي شود.
موضوع سريال ساعت شني جزء مفاخر ما است. طرح اين موضوع که ما به قدري به روز هستيم و همزمان با تحولات دنيا به حل مشکلات خود مي پردازيم از ويژگي هاي سريال است. حل مشکل نازايي به اين شکل از ويژگي هاي فقه شيعه است و طرح اين موضوع به نوعي مانور روي قابليت هاي فقه شيعه است و کساني که حساسيت هاي کاذب پيرامون سريال را دامن زدند به نوعي از طرح اين قابليت و تبحر فقه شيعه در به روز بودن در حل مشکلات غافل ماندند. در مورد ساختار سريال هم قاعدتاً هر کاري ساختار خودش را به فيلمساز تحميل مي کند. هر موضوعي ساختار خودش را با خودش دارد. در سريال هاي تلويزيوني عوامل مختلفي در شکل گيري ساختار دخيل هستند. از لحظه تصميم گيري توسط مديران تا ارائه فيلمنامه و شروع به ساخت يک سريال ساختار آن شکل مي گيرد. بخشي از اين ساختار هم سليقه فيلمساز است که تصميم مي گيرد اثر خود را چگونه ارائه بدهد. دليل انتخاب اين نوع ساختار تاثيرگذاري آن روي بيننده بود.
- به نظر شما آيا انتخاب اين نوع ساختار ريسک نبود؟
نه، چون قبلاً موفقيت اين ساختار در کارهايي مانند داستان يک شهر ساخته اصغر فرهادي و دوران سرکشي ساخته کمال تبريزي آزمايش شده بود. در ساعت شني سعي کرديم مقلدهاي خوبي باشيم.
- البته به جز اين دو نمونه در سينماي جهان هم نمونه هاي فراواني از اين نوع روايت وجود دارد. آيا اين آثار هم مورد نظر شما بود؟
نه، چون به قدري قواعد سريال سازي در تلويزيون و فيلمسازي در سينما با هم فاصله دارند که هر کسي از قواعد سينما براي تلويزيون استفاده کند ضربه مهلکي به خودش زده است. قواعد ساخت سريال براي تلويزيون با يک قاب نهايتاً هفتاد اينچي در محيط خانه با قواعد ساخت فيلمبرداري پرده هفتادمتري سينما در يک محيط تاريک و داراي تمرکز محض خيلي متفاوت است.
- البته از منظر تمرکز، سريال شما اين قاعده را رعايت نکرده است و به دليل تنوع در سکانس ها و زمان کوتاه آنها نيازمند تمرکز بيشتر بيننده است.
اين مورد را قبول دارم.
- چون ظاهراً شما سکانس بالاي دو دقيقه نداشتيد.
ما سکانس بالاي يک دقيقه و ده ثانيه نداشتيم.
- اتفاقي که افتاد، همين بود. حواشي پيش آمده پيرامون سريال باعث شد که به بعد زيباشناسي سريال کمتر پرداخته شود.
نکته يي که در مورد ريتم سريال مطرح است، ميزان اطلاعاتي است که بايد به بيننده داده شود. طبعاً ما نمي توانيم با قواعد چند سال پيش براي بيننده سريال بسازيم. يکي از اين قواعد هم حجم اطلاعاتي است که بايد به بيننده بدهيم.
- آيا امکان دارد که روزي از بهراميان يک سريال با ريتم کند ببينيم؟
حتماً امکان دارد. بستگي به حجم معنايي موضوع دارد. فرضاً ساختن سريالي در مورد بوعلي سينا نيازمند تامل بيشتري است.
- مثالي که شما در مورد دوران سرکشي زديد، در آن سريال ما شاهد چند راوي هستيم. در صورتي که ساعت شني يک راوي بيشتر ندارد ولي شاخصه آن شيوه روايت قصه هايي است که در اين سريال وجود دارد به گونه يي که بيننده دچار سردرگمي نشود و هر قصه به نحو احسن روايت شود.
اين ساختار يکي از ابداعات رفيع زاده بود که مي توان آن را ساختار چندضلعي ناميد و تا جايي که من مي دانم براي اولين بار توسط رفيع زاده در اين کار مورد استفاده قرار گرفت. ساختار چندضلعي قصه يي است که چند ضلع متفاوت دارد همراه با قصه هايي که آنها هم اضلاع متفاوتي دارند. انتخاب گزينه هاي ضلع هاي همگرا در يک بخش از سريال به همراه گزينه هاي ضلع هاي غيرهمگرا در بخش ديگر از سريال. به عنوان مثال يک شخصيت يا يک قصه داراي ابعاد متفاوتي است که قصه دوم را که داراي ابعاد متفاوتي است در يک جاهايي کامل و در جاهاي ديگر نقض مي کند. وقتي که بحث ساختار چندضلعي مطرح مي شود معمولاً پنج يا شش قصه است که اضلاع همگرا در ابتدا تعريف مي شود و اضلاع متناقض در آخر قصه. اين تلاشي است که از سوي رفيع زاده صورت گرفته است و تلاشي ستودني هم هست.
- در مورد اجراي يک فيلمنامه چندضلعي در کارگرداني هم توضيح مي دهيد؟
آن چيزي که در کارگرداني يک فيلمنامه چندضلعي خيلي اهميت دارد، انسجام کلي اثر است.
- چگونه اين داستان را اجرا مي کنيد که داراي انسجام باشد و بيننده دچار سردرگمي نشود؟
اجازه بدهيد يک بار ديگر هم توضيح بدهم. ما چند قصه داريم که اين قصه ها هر کدام به اندازه کافي بنيه محکمي دارند. ما ممکن است قصه اول را از پايان شروع کنيم و قصه دوم را از آغاز. يعني آغاز داستان و آغاز اتفاق يکي باشد ولي در ديگري عکس اين باشد. آن جاهايي که اين اتفاق ها مکمل هم هستند، همديگر را کامل مي کنند و در يک بخش قرار مي گيرند و آن بخش هايي که متضاد هم اند در يک بخش ديگر که معمولاً بخش انتهايي است، در کنار هم قرار مي گيرند. مثلاً قصه مهتاب گذشته مينا است. اين دو ضلع مشابه کنار هم قرار گرفته اند. وظيفه سازنده اثر اين است که اين تشابه ها را در کنار هم و تعارض ها را هم در کنار هم نشان بدهد. من سعي خودم را در ساعت شني کردم که اين اتفاق بيفتد. نمي دانم تا چه حد موفق بوده ام.
- در مورد تعامل ميان فيلمنامه نويس و کارگردان هم توضيح مي دهيد؟ آيا تعاملي وجود داشت؟
وقتي بحث تعامل مطرح مي شود تفکر و جهان بيني و ايدئولوژي آدم ها اولين پايگاه تعامل آنها مي شود. لازم نيست خيلي همسو و همانند هم فکر کنند. اگر جهان بيني و آبشخور تفکري آنها يک مقطع زماني و مکاني باشد مي توانند با هم تعامل برقرار کنند. من و رفيع زاده در خيلي از جاها به لحاظ تفکري در تعارض با همديگر بوديم منتها به دليل اينکه آبشخور انديشه يي هر دو طرف يک چيز بود مي توانستيم با هم تعامل برقرار کنيم. در خيلي جاها تعارض موجود بين ما باعث پيشرفت و بهبود کار مي شد. مانند بسياري از نويسنده ها و کارگردان ها که کنار هم قرار مي گيرند ذات موضوع موجود ما را متعهد مي کرد. نوع نگاه ما به ساختار و کليت هم باعث مي شد که ما را به يک وحدت برساند. هر چند در بعضي جاها به لحاظ معنايي با هم در تعارض بوديم.
- رسيدن به ساختار موجود در فيلمنامه چگونه بود؟
اين ساختار حاصل انتخاب هوشمندانه آقاي فرجي مدير وقت گروه فيلم و سريال شبکه يک است و تسلط ايشان بر فيلمسازي باعث شد از ميان گزينه هايي که ما ارائه داديم اين گزينه را انتخاب کنند.
- بحث را در مورد بازي ها ادامه بدهيم. اولين چيزي که از اين سريال جلوي روي بيننده قرار گرفت و بيننده متوجه شد با يک اثر متفاوت روبه رو است بحث بازي ها بود. قبلاً هم از بازيگران اين سريال بازي هاي نسبتاً خوبي ديده بوديم ولي در اينجا شاهد يک مجموعه بازيگر هستيم که همگي يکدست و در خدمت کار هستند. اين مساله در ديگر بخش ها هم قابل توجه است و از اين منظر مي توان آن را ديد که تجربه باارزشي است که در تلويزيون انجام گرفته و مي تواند در کارهاي ديگران هم مورد استفاده قرار بگيرد.
بحثي که شما مطرح کرديد کاملاً درست است و اي کاش به جاي حواشي ايجاد شده براي اين سريال به قابليت هاي تکنيکي و هنري آن پرداخته مي شد و از اين بابت واقعاً متاسفم که اين گونه نشد. در مورد بازي ها هم به شکل کلي نمي توانم پاسخ شما را بدهم. چون از لحظه نگارش متن، انتخاب بازيگران و تمرين ها و درگيري بازيگران با نقش همه اين عوامل در شکل گيري بازي ها و کيفيت آنها دخيل است.
- انتخاب بازيگران چند درصد تصورات اوليه شما به عنوان کارگردان بود؟
همه نقش هاي موجود در سريال را (فارغ از سن و نوع) همه بازيگران مي توانستند بازي کنند. اين نکته به واسطه جنس بازي ها بود اما اينکه اين انتخاب ها براي نقش ها صورت گرفت، يکي از مهم ترين کارهايي بود که انجام گرفت. تمام موضوعات مطرح شده در ساعت شني و حتي موضوع رحم اجاره يي قبل از اين سريال هم در کارهاي تلويزيوني مطرح شده بود اما اينکه چه عاملي باعث شد که اين کار اينقدر مرکز توجه واقع شود همين بازي ها و فضاي واقع گرايي بود که به ويژه در بازي ها موجود بود. يکي از گرفتاري هاي من حتي همين الان اين مساله است که ثابت کنم اين يک قصه است. چون به قدري واقعي با ساعت شني برخورد شد که آن را واقعي تلقي کردند. البته فيلمنامه نوع روايت و ديگر بخش ها هم در اين ويژگي دخيل بودند. يکي از تفاوت هاي بازيگران در اين کار با کارهاي ديگر اين بود که بازيگران قدردان نقش هايي بودند که به آنها محول شده بود.
- انتخاب بازيگران شما برعهده آقاي شريفي نيا بود. در مورد پروسه انتخاب بازيگران و اين همکاري با آقاي شريفي نيا هم توضيح بدهيد. چون نوع نگاه ايشان به نقش ها و انتخاب هايشان خيلي با دقت و ظرافت انجام گرفته است.
انتخاب بازيگر به طور کل يک کار تخصصي است که نيازمند دانش تجربي و دانش علمي است و حساسيت هاي زيادي در مورد درک و فهم نقش هاي نوشته شده لازم دارد. وقتي نام کسي مانند شريفي نيا به عنوان انتخاب کننده بازيگر مطرح مي شود که خودش هم بازيگر است يک وزن اضافه تري را با خودش همراه مي کند.
- آيا تعيين آقاي شريفي نيا به عنوان انتخاب کننده بازيگر هم با نظر آقاي فرجي انجام گرفت؟ چون اين بخش کار هم از انتخاب هاي هوشمندانه سريال است.
الان دقيقاً در ذهنم نيست ولي هر انتخابي که در کار صورت گرفت و هر اتفاقي که در ساعت شني رخ داد نه تنها با نظر و راهنمايي شخص آقاي فرجي که با نظر مجموعه سازمان صدا و سيما بود. حضور شريفي نيا به واسطه توانايي ها و پتانسيل هاي ايشان بار زيادي از روي دوش من برمي داشت. اينکه گفته مي شود اعضاي خانواده شريفي نيا در اين کار حضور داشتند، هم فرض کنيد يک فردي مهندس باشد و همه فرزندانش هم همين شغل را داشته باشند، اين فرد فرزندانش را به يک شغل ديگري بفرستد تا اين شائبه پيش نيايد که چون او مهندس است همه اعضاي خانواده اش را هم وارد همين شغل کرده است. يک نکته را نبايد فراموش کرد، خانم آزيتا حاجيان اگر وارد اين سريال شدند جزء افتخاراتي است که نصيب بنده و اين کار شده است. يا مهراوه شريفي نيا قبل از اين کار نقش هاي مهمي را بازي کرده است و حضورش در اين کار به واسطه توانايي هايش بوده است. تا پيش از ساعت شني در شبه و همسايه ها با هم همکاري داشته ايم و تعامل خوبي با هم داريم. در اين کار هم اين تعامل وجود داشت، ضمن اينکه انتخاب ها و پيشنهادهاي شريفي نيا فکر شده و تحليل شده است. به همين دليل امروز شما از کيفيت بازي ها و باورپذير بودن آنها مي گوييد و اينکه نمي توان جايگزيني براي هر کدام از نقش هاي انتخاب شده در نظر گرفت.
- البته من با اين نکته که صددرصد بازي ها موفق و کامل بوده اند موافق نيستم و معتقدم در جاهايي مي توانسته بهتر ارائه شود. مساله ديگر در مورد بازيگري احياي بازيگراني در اين مجموعه است که اتفاقاً در نقش هاي فرعي هم ظاهر شده اند، مثلاً برزو ارجمند، شهره لرستاني، آزيتا حاجيان و ديگر نقش ها. پيش از اين شاهد بازي هاي فراواني از اين بازيگران بوده ايم ولي در اينجا به نوعي احيا شده اند.
در مورد اينکه بازي ها مي توانسته بهتر از اين باشد قبول دارم. ضمن اينکه فراموش نکنيد اين دومين تجربه تلويزيوني من در مقام کارگردان است.
- و اين البته قابل تقدير است.
در مورد کيفيت بازي ها هم برمي گردد به نوع تعامل با بازيگران و بيشتر بايد آن را از بازيگران پرسيد. در مورد خودم، نوع بازي ها بر اساس استدلالي بود که بر پايه ساختار استوار شده بود. به نوعي برگرفته از واقعيت جاري در جامعه بود که در ذهنم مشابه سازي کرده بودم و سعي و تلاش سر صحنه براي اينکه به اين شبيه سازي برسم و اين توانايي هم در تمام بازيگران وجود داشت که به اين سطح از بازي ها برسند.
- يک مولفه در کارهاي تلويزيوني زمان توليد و شتابزدگي در اکثر کارهاست که طبعاً روي بازي ها هم تاثير مي گذارد. در ساعت شني زمان توليد چقدر بود؟ آيا بيشتر از حد معمول بود؟
در مورد ساعت شني شايعاتي بود که با بودجه آنچناني ساخته شده که اصلاً اين گونه نبود. اين کار در زمان توليد با بودجه سريال هاي طبقه «ب»توليد شد و در زمان پخش به «الف» تغيير کرد. در اين زمينه من گلايه يي از دوستان مطبوعاتي دارم. معمولاً وقتي که از يک سريال انتقاد مي کنند اشاره به بودجه هاي آنچناني مي کنند در حالي که اين مبالغ در مقايسه با نمونه هاي مشابه در کشورهاي ديگر خيلي پايين تر است و اين مساله باعث همين شتابزدگي ها و... مي شود. به نظرم اين دوستان که اتفاقاً در چند سال اخير شاهد پيدايش نسلي جوان و تاثيرگذار از آنها در عرصه مطبوعات هستيم، بايد روي سخن خود را به مراکز و کساني بکنند که بودجه رسانه را تعيين مي کنند. اگر بودجه سازمان افزايش داشته باشد طبعاً مبالغ پرداختي براي آثار نمايشي افزايش يافته و درصد عمده يي از شتابزدگي ها و کم کاري ها کاسته مي شود. در مورد کيفيت ساعت شني و مقايسه با ديگر کارها اين را بايد بگويم که اصولاً انتظارات از هر کاري در تلويزيون متفاوت است. خاستگاه و انتظارات از يک سريال 90 شبي با يک سريال سيزده قسمتي متفاوت است.
- قصد مقايسه با 90 شبي ها را ندارم. دقيقاً منظورم بحث بودجه است و کيفيت. سريال هايي هست با طبقه بندي الف که کيفيت پاييني دارند ولي ساعت شني با طبقه بندي ب شروع و ساخته مي شود و در مرحله پخش تغييراتي در سطح طبقه بندي بودجه يي آن صورت مي گيرد. اين تفاوت در کيفيت و مبلغ خيلي محسوس است.
ساعت شني (فارغ از من) يک استثناست و نمي توان آن را با ديگر کارها مقايسه کرد.
- زمان توليد چقدر بود؟
هفت ماه و ده روز فيلمبرداري داشتيم و با توجه به زمان سريال روزي حدود هفت دقيقه مفيد فيلمبرداري کرده ايم که با توجه به تنوع پلان ها، لوکيشن ها و... زمان معقولي است.
- اتفاقاً زمان بالايي هم هست. چون در کارهايي با بودجه هاي چند برابر شما، روزي 2 تا 3 دقيقه مفيد داشته اند. حال اينکه مطبوعات به اين مسائل اشاره نمي کنند، نمي دانم به چه دليل ولي قطعاً اين تفاوت ها را مي دانند.
من از ديد رسانه مي گويم. اينکه اشاره کنيم يک کار در تلويزيون خوب نشده است، کاملاً بي معناست، چون هدف گذاري هايي که براي يک کار مي شود اگر بعد از پخش به اين هدف گذاري ها رسيد، آن کار موفق است وگرنه الزاماً نمي توان ميزان درصد مخاطب را ملاک دانست.
- ولي از نظر کيفي و حجم بودجه يي مي توان مقايسه کرد و نتيجه کار که شامل بازي ها، تصويربرداري و... مي شود را ديد.
هر کاري سختي هاي خودش را دارد. ساعت شني از نظر اجرايي با توجه به فيلمنامه کار بسيار سختي بود. يا کاري که شما اشاره مي کنيد روزي سه دقيقه توليد کرده اند قطعاً سختي هاي خاص خودش را دارد، ضمن اينکه در ساعت شني همه عوامل دست به دست هم دادند که اين کار موفق باشد. اين الزاماً به اين معنا نيست که کار بعدي من هم با همين کيفيت ساخته شود. قطعاً اغلب کساني که در تلويزيون کار انجام مي دهند با هدف مطرح شدن، رشد کردن و بالا رفتن است. حال اگر اين اتفاق در مورد همه نمي افتد يک بخش اش برمي گردد به مباحث بودجه يي.
- شما اشاره کرديد که ساخت ساعت شني يک استثنا بود. آيا تجربه کسب شده در ساخت اين سريال نمي تواند به يک قاعده در تلويزيون تبديل شود و ديگران هم بر اساس همين تجربيات مشابه، به چنين سطحي از کيفيت برسند؟
حتماً مي تواند اين طور شود و آرزوي شخص من اين است که اين اتفاق بيفتد.
- البته اين کار مي تواند از يک طرف به ضرر کساني باشد که بعد از اين کار مي کنند، چون فرض بگيريم يک فيلمنامه با شرايطي مشابه ساعت شني ارائه شود و با بودجه يي مثلاً دو برابر، ولي چون اين نمونه پيش روي همه است ممکن است اين بودجه براي کار (که معقول و منطقي هم هست) تصويب نشود.
اين نکته يي که من در مورد استثنا بودن ساعت شني اشاره کردم تنها منحصر به متن و کارگرداني نمي شود. تمامي بازيگران سريال، به دليل نوع درک خود از فيلمنامه و همدردي هايي که با اين آسيب هاي اجتماعي داشتند مبالغي حتي تا يک سوم دستمزد واقعي خود را دريافت کردند و اين همدلي باعث پايين آمدن بودجه شد. ولي براي تمام کارها اين اتفاق نمي افتد مثلاً شما براي يک گزارش ارزشي ممکن است پولي دريافت نکنيد ولي براي يک گزارش تجاري مبلغ بالايي دريافت کنيد. اهداف، تعاريف و اعتقادات هنرمند خيلي تعيين کننده است.
- در مورد بازي ها من به بازي دو نفر انتقاد دارم. ماهرخ و حامد ظاهراً نقش اصلي هستند ولي در واکنش هاي موجود روي کار به حاشيه رفته اند و با آن سطحي که از آنها انتظار مي رفت فاصله دارند به ويژه ماهرخ در جاهايي باعث اعصاب خردي تماشاگر مي شد.
همين نکته يي که مي گوييد نشان مي دهد اين بازيگران در نقش خود موفق بوده اند چون هدف از نوشتن و اجراي اين نقش ها دقيقاً ايجاد همين حس در بيننده بوده است.
- ولي اين خيلي تداوم دارد. بازي ها بد نيست ولي تداوم آزاردهنده است.
تداوم را قبول دارم. در فيلمنامه 10 يا 15 سکانس مربوط به اين دو بازيگر بوده است ولي به هر دليلي اين سکانس ها به طور کامل استفاده نشده و همين مساله باعث شده که سکانس هاي مورد نظر همه پشت سر هم قرار بگيرند و اين حس را تشديد بکنند. اين مساله به دليل نوع بازي اين بازيگران نبوده است.
- يعني حذفيات باعث به هم خوردن ريتم کار و لطمه زدن به بازي ها شده است؟
به نوعي همين طور است.
- اين حذف ها به نوعي است که حتي تماشاگر عادي هم متوجه آنها شده است.
هر کاري در هر جاي دنيا به هر دليلي که دچار حذفيات شود باعث آزار بيننده خواهد شد.
- البته در مورد حذفيات، بازيگران شما در مصاحبه هاي خود به تمامي بخش هايي که از نقش آنها حذف شده اشاره کرده اند.
من اگر بخواهم در اين زمينه صحبت کنم بايد به چرايي حذفيات هم اشاره کنم که خودش يک بحث طولاني است و مجالش اينجا نيست. من حاضرم در يک نشست ديگر تمامي اين مسائل را به طور کامل بيان کنم.
- شما به لايه هاي زيرين متن و برداشت هايي که از کار مي شود و تحليل هايي که در مورد کار مي شود و ارجاعاتي که در بيرون براي آن يافته مي شود فکر کرده بوديد؟
صددرصد بله. ساعت شني از بنيان و از مرحله نگارش يک کار ويژه شناخته شد و الان که اينجا هستم فکر مي کنم به بخش عمده يي از اهداف خود رسيد. البته همان طور که گفتم ممکن است اين کار با ذائقه عده قليلي سازگار نباشد.
- نظر خودم اين است که بسياري از ارجاعات بيروني که به ساعت شني داده شد اصلاً تناسبي نداشت و خيلي هم نچسب بودند.
موافقم. اينکه استنباط شخصي و سليقه يي يک فرد از يک کار چيست، ملاک بدي و خوبي يک سريال به طور عام نيست. به عنوان مثال يکي از کساني که همين ديدگاه را داشت وقتي شروع به صحبت کرد گفت که من دو يا سه قسمت کار شما را ديده ام و دوستان اين گونه در مورد کار مي گفته اند. با ديدن دو يا سه قسمت يک کار نمي توان در مورد کليت آن قضاوت کرد. يا يک شخص محترم ديگر که شکي در دلسوزي ايشان ندارم، گفته بودند که من با ديدن دو سه دقيقه از کار به همه چيز آن پي بردم. سريال يک بسته فکر شده است که داراي ابتدا، ميانه و انتهاست و آن چيزي که در شروع ديده مي شود الزاماً در پايان تاييد نخواهد شد. اين شتابزدگي در قضاوت بيشترين ضربات را بر پيکر ساعت شني زد.
- البته بعضي از منتقدان ساعت شني با طرح موضوع مشکلي نداشتند، بلکه با شيوه طرح آن مساله داشتند و عنوان مي کردند که نوعي تلخي را شاهد هستند.
اين واژه ها بايد تعريف شوند. واژه هايي مانند تلخ، سياه نمايي، بدآموزي و... دامنه يي از تعريف دارند. مثلاً اينکه مي گويند اين سريال بدآموزي داشته بايد عيناً و مصداقي نمونه هاي آن را بيان کنند و از کلي گويي بپرهيزند.
- منتقدان مي گويند شما وقتي تا دو قسمت مانده به آخر آسيب ها را مطرح مي کنيد و در دو قسمت يا قسمت آخر نتيجه گيري مي کنيد، آن بخش از کار تاثير خودش را گذاشته است.
من حتي معتقدم که در قسمت آخر همه چيز تغيير نکرده و اين قسمت هم در راستاي ساختار اثر و ديگر قسمت ها بوده است و اتفاق خيلي ويژه يي قرار نبوده در قسمت آخر بيفتد. در مورد سياه نمايي هم بايد بگويم که يک اثر رئاليستي نمي تواند سياه نمايي داشته باشد چون اساساً يک اثر رئاليستي برداشتي است از زندگي واقعي.
- ولي گزينشي مي شود.
مگر اينکه بگوييم گزينشي است از تلخي هاي رئاليسم موجود. بايد ديد چه هدفي از ساخت اين سريال مورد نظر است. اگر هدف طرح مسائل بهزيستي موجود در جامعه است طرح اين گونه مسائل نيازمند بررسي يک زنجيره و چرخه از آسيب هاست. در بررسي سريال ساعت شني، صبر نشد که آموزش همراه سريال کامل شود. همين مساله باعث شد که در قضاوت ها عجله شود.
- البته اين از خاصيت هاي رسانه است که به سرعت و بلافاصله پس از پخش يک فيلم تاثير خودش را مي گذارد.
من يک نکته را در مورد منتقدان ساعت شني بگويم و آن اينکه اکثر اين دوستان در تمام ادارات و ارگان هاي مرتبط، همه دلسوز بودند و من در دلسوزي، دينداري و وطن پرستي آنها شکي ندارم.
- شما به مجلس هم رفتيد؟ در جلسه يي که آقاي ضرغامي در کميسيون فرهنگي حضور داشتند؟
بله.
مهدي تاجيک؛ بي آنکه کسي حتي در حد يک جمله اظهارنظري از حسين موسويان طي 365 روز گذشته شنيده يا ديده باشد، نام او را مي توان با جرات در رده نام هاي مطرح سال 86 قرار داد؛ مردي که از جانب رئيس جمهور و حاميانش متهم به جاسوسي هسته يي براي غرب شده و در سخنراني هاي احمدي نژاد و رسانه هاي اصولگرا هر جا تعبير «جاسوس هسته يي» به کار مي رود، مي توان مراد از اين تعبير را دريافت. داستان زندگي موسويان در سال 86 هم براي خودش و هم براي کساني که عرصه سياست ايران را زير نظر دارند، آموزنده بوده است. اين تاجرزاده کاشاني و دانش آموخته امريکا امسال درست در آغاز پنجاهمين دهه زندگي اش، تجربه هايي تازه را از سر گذراند. او در ارديبهشت ماه در کمال ناباوري همگان توسط وزارت اطلاعات بازداشت شد و بازپرس در کنار عنوان اتهامي او کلمه جاسوسي براي بيگانگان را نوشت. انتشار خبر بازداشت او به اتهام جاسوسي شوکي جدي در فضاي سياسي ايران ايجاد کرد. کسي انتظار نداشت که يکي از سرشناس ترين ديپلمات هاي جمهوري اسلامي با سابقه سفارت در کشورهاي مهمي چون روسيه و آلمان و معاونت شوراي عالي امنيت ملي يکباره سر از اوين دربياورد و از سوي دولتيان متهم به انتقال اطلاعات به بيگانگان شود. با اين حال موسويان راهي اوين شده بود. رسانه هاي نزديک به دولت هر روز تا آنجا که در توان شان بود، موسويان را در نقش يک جاسوس تمام عيار تصوير مي کردند و رسانه هاي منتقد دولت و ساير کساني که باورشان نمي شد موسويان جاسوس باشد، صبر پيشه کردند تا آب ها از آسياب بيفتد. چند روزي نگذشت که موسويان با وثيقه يي دويست ميليوني از اوين آزاد شد اما سريال جاسوس هسته يي ادامه يافت. رئيس جمهور هر وقت قصد مي کرد منتقدان سياست هاي هسته يي اش را مورد شماتت قرار دهد، اشاره يي هم به ماجراي جاسوس هسته يي مي کرد تا نشان دهد منتقدان سياست هسته يي دولت، جاسوسان بيگانه اند. اما تا مدت ها خبري از مراحل بازپرسي موسويان اعلام نشد. مراجع مربوطه تنها به ذکر اين نکته بسنده مي کردند که مراحل بازپرسي از موسويان در حال تکميل است تا اينکه در آخرين ماه پاييز سخنگوي قوه قضائيه در نشست مطبوعاتي هفتگي اش خبر از تبرئه موسويان از اتهام جاسوسي داد و در کيفرخواست او صرفاً اتهام تبليغ عليه نظام را درج کرد؛ اتهامي که در صورت اثبات حداکثر محروميت از خدمات دولتي را به همراه دارد. با آنکه خبر تبرئه موسويان از اتهام جاسوسي در ميان دسته يي از سياسيون ايران زمين با استقبال روبه رو شد اما خاطر دولت و حاميانش را برآشفت. رئيس جمهور با لحني گله مندانه تبرئه موسويان را نمونه اعمال نفوذ برخي افراد در مقابل عدالت دانست. وزير اطلاعات از قصد خود براي اعتراض به اين تصميم قوه قضائيه خبر داد و جمعي از دانشجويان بسيجي هم با تحصن مقابل قوه قضائيه تبرئه موسويان را نتيجه اعمال نفوذ در اين قوه دانستند. با اين حال هنوز 24 ساعت از تصميم قوه قضائيه براي تبرئه موسويان نگذشته بود که سعيد مرتضوي دادستان تهران اين تصميم را نقض کرد و با سپردن پرونده به بازپرسي ديگر، حکم بر ادامه تحقيقات پيرامون اتهام جاسوسي موسويان داد. مرتضوي حدود يک ماه پيش نيز در اظهارنظري درباره پرونده موسويان خبر از طولاني بودن اين دور از بازپرسي ها داد و گفت که کشف بسياري از مسائل در اين زمينه به زمان بيشتري نياز دارد. اکنون نيز که واپسين روزهاي سال 86 را سپري مي کنيم، بازپرسي ها از موسويان ادامه دارد و او راه درازي براي اثبات جاسوس نبودنش در پيش دارد. عده يي از تحليلگران در ايران، موسويان را به سبب نزديکي به آيت الله هاشمي، قرباني اختلاف هاي دولت و رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام مي دانند و عده يي هم هنوز در چرايي ماجرايي که بر موسويان رفته مانده اند. اما از شواهد پيداست که غالب صاحب منصبان جمهوري اسلامي اتهام جاسوسي موسويان را باور نکرده اند. بي باوري به جاسوس بودن موسويان نه تنها در ميان حاميان آيت الله هاشمي بلکه در صف محافظه کاران نيز ديده مي شود. چنان که در آذرماه، زماني که قوه قضائيه موسويان را از اتهام جاسوسي تبرئه کرد، اين اقدام با استقبال کساني چون حدادعادل، ناطق نوري و نبي حبيبي روبه رو شد. در نيمه اسفند نيز علي لاريجاني مردي که تا چندي پيش در کسوت دبيري شوراي عالي امنيت ملي فعاليت مي کرد به دانشجويان بسيجي توصيه کرد دين خود را نفروشند چرا که به اعتقاد وي موسويان جاسوس نيست. ولي فارغ از ديدگاه هايي که سياسيون ايران به پرونده موسويان دارند سرگذشت وي در سال 86 درس بزرگي بود براي کساني که هنوز بي رحمي دنياي سياست را باور نکرده اند.
انتخاب سردار محمدعلي جعفري به عنوان فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامي يک شوک کامل در سال 1386 به حساب مي آمد. در دهم شهريور اين سال بدون هيچ پيش زمينه قبلي خبرگزاري ها از تغيير سردار يحيي صفوي و جايگزيني جعفري به جاي وي خبر دادند.
پس از اينکه براي اولين بار در يک انتخابات خود را نامزد کرد، گمانه برخي از اصحاب سياست را تا حدودي به واقعيت تبديل ساخت. آنجايي که آيت الله مهدوي کني در انتخابات ميان دوره يي مجلس خبرگان در رقابت بي رقيبي از حالا يکي از نمايندگان مجلس عالمان و فقها است. شايد به همين دليل است که بلافاصله پس از کانديداتوري او، جامعه مدرسين حوزه علميه قم، به عنوان نهاد تاثيرگذار بر حوزه هاي علميه از وي حمايت مي کنند.
صبح روز 28 مهرماه 86، حتي شبکه هاي خبري نه چندان معتبر و مشهور بين المللي هم تصويري از علي لاريجاني را نشان مي دادند. خبر فوري آن روز صبح، کناره گيري لاريجاني از دبيري شوراي عالي امنيت ملي بود. مرد نخست پرونده هسته يي ايران نابهنگام و به يکباره از سمتش کناره گيري کرده بود و اين اتفاق براي همه تحليلگران تا بدان حد تامل برانگيز بود که روزها و هفته ها به بررسي اش پرداختند. لاريجاني خود به شيوه يي ديپلماتيک و سربسته در برگه استعفايش نوشته بود که به دلايل شخصي تصميم به استعفا گرفته است اما کساني که کلمه «دلايل شخصي» را رمزگشايي کردند، معتقد بودند که دليل اين استعفا چيزي جز اختلاف لاريجاني با رئيس جمهور بر سر نحوه هدايت پرونده هسته يي نبوده است، خاصه آنکه دو روز پيش از استعفاي لاريجاني، ولاديمير پوتين رئيس جمهور روسيه به تهران آمده بود و لاريجاني خبر از پيام پوتين به رهبر انقلاب داد اما کمتر از 24 ساعت بعد، رئيس جمهور روبه روي خبرنگاران حاضر شد و ارسال پيامي از جانب پوتين به تهران را از اساس تکذيب کرد. ساعاتي بعد نامه استعفاي لاريجاني روي ميز رئيس جمهور قرار داشت، احمدي نژاد زير نامه استعفا را به علامت موافقت امضا کرد و به اين ترتيب يکي از مهم ترين رخدادهاي سال 86 به نام علي لاريجاني، آيت الله زاده 50 ساله آملي، رقم خورد. لاريجاني تا هفته ها پس از استعفا همچنان روحيات خاص يک مرد ديپلمات را حفظ کرده بود و حاضر نبود درباره دلايل کناره گيري اش به صراحت اظهارنظري کند اما تقريباً با گذشت دو ماه از استعفايش مهر سکوت از لب برداشت و اذعان کرد که اختلاف سليقه اش با دولت در زمينه پرونده هسته يي دليل اصلي کناره گيري اش از دبيري شوراي عالي امنيت ملي بوده است.
آيدين مهاجر؛ سعيد جليلي که جانشين علي لاريجاني و دبير شوراي عالي امنيت ملي شد، جزء دانشجويان ورودي اول دانشگاه امام صادق(ع) بوده و از اين دانشگاه دکتراي علوم سياسي گرفته. عنوان پايان نامه دکتراي او «بنيان انديشه سياسي در قرآن» بوده و استاد راهنمايش دکتر حسين بشيريه. جليلي همين پايان نامه را چهارشنبه ها در دانشگاه امام صادق تدريس مي کرده. اما علاقه سعيد جليلي به سياست خارجي وقتي آشکار شد که او موضوع پايان نامه فوق ليسانس اش را «سياست خارجي پيامبر اکرم(ص)» انتخاب کرد. خيلي ها او را تئوريسين ارسال نامه به سران کشورها که از طرف محمود احمدي نژاد اتفاق افتاد، مي دانند و حتي مي گويند نامه يي که رئيس جمهور براي جرج بوش نوشت کاملاً برآمده از ادبيات جليلي بوده است. گفته مي شود ويژگي نوشته هاي جليلي درباره سياست خارجي اين است که جملاتش را از قرآن درمي آورد و دعوت به حق مي کند. سعيد جليلي به همراه برادرش وحيد جليلي که مسوول جبهه فرهنگي انقلاب و سردبير نشريات راه و سوره بوده و هست، جنبش دانشجويان عدالت خواه را رهبري مي کند. جليلي در دولت سيدمحمد خاتمي يکي از کارمندان وزارت خارجه بود، اما نزديکي او به احمدي نژاد زماني روشن شد که در اولين ديدار خارجي رئيس جمهور، جليلي کنارش نشسته بود. آن روزها هنوز کابينه احمدي نژاد معرفي نشده بود و خيلي ها جليلي را وزير خارجه دولت نهم مي دانستند. اما چون علي لاريجاني به عنوان دبير شوراي امنيت ملي مي خواست با منوچهر متکي در وزارت خارجه کار کند، براي هماهنگي بيشتر متکي به عنوان وزير خارجه معرفي شد و جليلي معاونت اروپا و امريکاي او را برعهده گرفت. خيلي ها مي گويند بنياد فکري احمدي نژاد در سياست خارجي بسيار متاثر از جليلي است، مي گويند تاثيري که او در سياست خارجي روي احمدي نژاد مي گذارد، چيزي در اندازه هاي تاثيرگذاري صادق محصولي در سياست داخلي و نزديک به تاثيرگذاري اسفنديار رحيم مشايي و مجتبي هاشمي ثمره است. شنيده مي شود که جليلي مسوول گروه بررسي هاي سياست خارجي معاونت بررسي هاي دفتر رهبري است. او پس از اختلافي که بين محمود احمدي نژاد و علي لاريجاني پديد آمد و منجر به استعفاي لاريجاني شد، يکي از سه گزينه رئيس جمهور براي دبيري شوراي عالي امنيت ملي بود. دو گزينه ديگر اسفنديار رحيم مشايي و مجتبي هاشمي ثمره بودند که در نهايت احمدي نژاد در مشورت با مقامات عالي رتبه نظام، جليلي را به عنوان دبير شوراي عالي امنيت ملي برگزيد. او بلافاصله پس از گرفتن حکم به همراه علي لاريجاني به ديدار خاوير سولانا رفت؛ ديداري که مسوول سياست خارجي اتحاديه اروپا پس از آن حيرت زده در جمع خبرنگاران گفت «آقاي جليلي گفته، هر توافقي را که پيش از اين آقاي لاريجاني با شما کرده، من قبول ندارم.» البته پس از اين، تهران گفته هاي سولانا را تکذيب کرد و گفت که جليلي چنين حرف هايي نزده، اما روشن است که بين او و لاريجاني تفاوت هايي وجود دارد. البته قطعنامه سوم شوراي عالي امنيت عليه ايران، نشان مي دهد ديپلماسي جليلي در راستاي ديپلماسي علي لاريجاني است.
هنوز سي سال تمام نداشت که جمله تاريخي «سينه پدرم مخزن انقلاب است»اش در صحن حرم امام(ره) پيچيد و نشان داد در تدبير و پختگي سياسي ميراث دار راستين پدربزرگ است. داماد آيت الله موسوي بجنوردي و خواهرزاده صادق طباطبايي اقتضائات رفتار سياسي در جهان امروز و پيچيدگي هاي مناسبات دنياي علما را به خوبي مي شناسد.
پر کشيدن بورقاني را هنوز که هنوز است روزنامه نگاران و اهالي قلم باور نکرده اند. درگذشت احمد بورقاني در زمستان سال 1386 آنقدر ناگهاني بود که تمام اصحاب مطبوعات از اصلاح طلب گرفته تا اصولگرا را تحت تاثير قرار داد. همين تاثر از دست دادن احمد بورقاني باعث شد کمتر از چند روز انبوهي ويژه نامه، يادداشت، مقاله و گزارش درباره بورقاني در مطبوعات به چاپ برسد. حجم اين مطالب در وصف و تحسين شخصيت يک فعال سياسي و يک روزنامه نگار کم نظير بود. به گونه يي که بسياري از وزيران پيشين، نمايندگان سابق مجلس و شخصيت هاي نظام در تجليل از بورقاني مطلب نوشتند و به دست چاپ سپردند. بورقاني در حالي جان به جان آفرين تسليم کرد که در ستاد ائتلاف اصلاح طلبان مشغول فعاليت بوده و همزمان به رسانه هاي اصلاح طلب مشاوره مي داد و البته يار و همدم تمام اهالي رسانه بود. بورقاني اما به خاطر آن در دل و جان جامعه مطبوعاتي اصلاح طلب جايگاه ويژه يي داشت که وي در اولين سال دولت اصلاحات با حضور در معاونت مطبوعاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به گسترش کمي و رشد کيفي روزنامه ها کمک ويژه يي کرد و در برابر فشارهاي محافظه کاران ايستادگي کرد و اجازه نداد نهال نوپاي مطبوعات مستقل با خطري روبه رو شود. وي پس از خداحافظي از وزارت ارشاد سال 1378 در انتخابات مجلس ثبت نام کرد و به نمايندگي از مردم تهران به پارلمان راه يافت تا اصحاب رسانه ، نماينده يي از ميان خود در مجلس شوراي اسلامي داشته باشند. در اين سال ها با موسسات انتشاراتي هم همکاري نزديکي داشت و چهره شناخته شده يي از اهالي قلم نبود که دست به نوشتن ببرد اما در هنگام بروز مشکل، بورقاني به ياري اش نشتافته باشد. به همين خاطر بود که در مجلس ختم بورقاني هم چهره هاي ارشد نظام حضور يافته بودند و هم منتقدان نظام، هم روشنفکران و نخبگان حضور داشتند و هم توده هاي مردم. هم همفکران سياسي بورقاني حضور داشتند و منتقدان وي. درگذشت بورقاني خيلي ها را متاثر کرد و باعث تاسف و افسوس بخش اعظمي از جامعه رسانه يي شد. اما آيا کسي مي تواند جاي خالي بورقاني را براي اهالي رسانه، روزنامه نگاران و مطبوعات مستقل پر کند؟
چند هفته مانده به 24 اسفند همه خودشان را براي تماشاي دو رقابت حساس آماده مي کردند؛ رقابت اول که سروصداي زيادي به پا کرده و فعالان سياسي را به خود مشغول کرده بود انتخابات مجلس بود. اما در همان روز برگزاري انتخابات مجلس قرار بود انتخابات ديگري هم برگزار شود که اهميتش براي فعالان سياسي کمتر از انتخابات اول نبود. در انتخابات ميان دوره يي مجلس خبرگان قرار بود آيت الله توسلي و آيت الله مهدوي کني با يکديگر رقابت کنند. گروه هاي تحول خواه از آيت الله توسلي حمايت کرده و اميدوار بودند با راهي کردن وي به مجلس خبرگان نشان دهند که اگر امکان رقابت ميان روحانيون اصلاح طلب با روحانيون محافظه کار فراهم شود، مردم به روحانيون اصلاح طلب راي خواهند داد. مرگ آيت الله توسلي اما همه محاسبات را به هم ريخت و کانديداي اصلاح طلبان را بي آنکه ردصلاحيتي در کار باشد از دور رقابت خارج و موجي از غم و اندوه در ميان دوستداران وي ايجاد کرد. نحوه فوت آيت الله توسلي به گونه يي بود که حرف و حديث بسياري برانگيخت. چرا که وي در مجمع تشخيص مصلحت نظام در حال انتقاد از توهين ها به خانواده امام و دفاع از بيت ايشان ناگهان دچار حمله قلبي شد و درگذشت. به همين خاطر گفته شد آيت الله توسلي پس از آنکه عمري را در دفاع از امام سپري کرد آخرين روز و آخرين ثانيه و دقيقه را هم در دفاع از خانواده امام گذراند و حين دفاع از خانواده امام درگذشت. وي که سال ها رئيس دفتر امام خميني(ره) بود در سال هاي گذشته در اردوگاه روحانيون اصلاح طلب قرار داشته و از معدود چهره هاي اصلاح طلب حاضر در مجمع تشخيص مصلحت نظام به حساب مي رفت. وي علاوه بر سابقه حضور در مجمع تشخيص مصلحت نظام، سابقه حضور در مجلس خبرگان و شوراي بازنگري قانون اساسي را هم داشت.وي همچنين زماني که امام(ره) به قم وارد شد مسوول ملاقات هاي ايشان بوده و در راديو ايران هم به بيان احکام ديني و پاسخگويي به پرسش هاي فقهي مشغول بود. 27 بهمن سال 1386 آخرين روز زندگي آيت الله توسلي بود. به اين ترتيب همه در حالي که منتظر بودند تا روز 24 اسفند شاهد رقابت جدي آيت الله توسلي و آيت الله مهدوي کني باشند مرگ توسلي مانع اين رقابت شد تا سالي که مرگ بسياري از نويسندگان، فرهيختگان و چهره هاي مطرح سياسي و اجتماعي را در خود داشت با درگذشت يک روحاني مشهور اصلاح طلب به روزهاي پاياني خودش نزديک شود.
مردي که در دوم شهريورماه سال 1384 نتوانست در قامت وزير تعاون به همراهي با يار ديرين خود، محمود احمدي نژاد، ادامه دهد، در ماه هاي سرد پايان سال 1386 به يکي از جنجالي ترين چهره هاي حوزه آموزش تبديل شد. علي احمدي که پس از نگرفتن راي اعتماد از مجلس از سوي وزير علوم، فرهنگ و آموزش عالي به عنوان رياست دانشگاه پيام نور برگزيده شده بود، در روزهاي بعد از استعفاي مبهم و ناگهاني وزير آموزش و پرورش، به عنوان سرپرست اين وزارتخانه برگزيده شد. هرچند از هفته قبل از اين استعفا، شايعاتي در محافل سياسي در مورد برکناري فرشيدي و جايگزيني يار غار رئيس جمهوري، مطرح شده بود. چيزي که باعث شد علي احمدي به سوژه داغ خبرنگاران تبديل شود، نه دوستي ديرين او با احمدي نژاد که اظهارات عجيب و غريبش در حوزه آموزش بود. او در روزهايي که سمت سرپرست آموزش و پرورش را بر عهده داشت، هر روز از تغييرات بنيادين جديد در آموزش مي گفت. يک روز کتاب هاي درسي يکسان براي دختران و پسران را يکي از روندهاي استعمار دانست آن هم با استناد به گفته هاي «فردي که يک روزي به من گفت تا سال 1328 برنامه هاي تعليم و تربيتي براي دختران و پسران متفاوت بوده است و از آن به بعد بوده که اين آموزش ها يکسان شده است» و خواستار تفکيک جنسيتي کتاب هاي درسي و تدوين کتاب هايي جداگانه براي دختران و پسران شد. چند روز بعد خواسته هايش را از اين هم فراتر برد و با استناد به تفاوت سن تکليف شرعي دختران و پسران خواستار تفاوت در مقاطع تحصيلي براي دختران و پسران شد و حتي روزنامه نگاران و کارشناسان را براي ترويج اين موضوع به همکاري فراخواند. هرچند قرار بود علي احمدي تا پيش از بررسي بودجه سال آينده به مجلس معرفي شود، اما رئيس جمهور درست در روزهاي بررسي لايحه بودجه، علي احمدي را براي راي اعتماد به مجلس معرفي کرد. برنامه پيشنهادي ارائه شده از سوي علي احمدي براي کسب راي اعتماد از مجلس هم دست کمي از اظهارات او در دوران سرپرستي اين وزارتخانه نداشت. تحول بنيادين مبتني بر فلسفه تعليم و تربيت اسلامي، اصلاح نگرش و رويکردهاي تربيتي، صدور کارت شناسايي «هويت معلم» براي تمام معلمان سراسر کشور، تقويت نقش مراکز ديني و حوزه هاي علميه در احداث، تجهيز و بهره برداري و مشارکت در اداره مدارس بخشي از برنامه هاي پيشنهادي او بود. علي احمدي در روز گرفتن راي اعتماد و در حالي که براي دفاع از اين برنامه نيم ساعت فرصت سخنراني در صحن علني مجلس داشت، فقط 17دقيقه صحبت کرد و 13دقيقه را هم به رئيس جمهور بخشيد تا از او حمايت کند. هرچند عملکرد علي احمدي به عنوان رئيس پيام نور دلايل اصلي نمايندگاني بود که نمي خواستند به او راي اعتماد بدهند، اما موافقان نيز اين عملکرد را عامل راي اعتماد مثبت او ذکر مي کردند؛ علي احمدي در مدت دو سال، تعداد دانشجويان پيام نور را از 300 هزار دانشجو به بيش از يک ميليون دانشجو رسانده، 252 مرکز را به 457 مرکز، 560 عمليات علمي را به 2500، و سه رشته دکترا را به 24 رشته رسانده بود، علي احمدي در روز 30بهمن ماه و در حالي که حدادعادل از نمايندگان مجلس مي خواست مثل دسته گل بنشينند تا گلدان هاي راي را بر سر ميزشان بياورند، توانست با لابي هاي صورت گرفته از سوي دولت با مجلسيان (طبق اظهارنظر برخي از نمايندگان مجلس) با 133 راي موافق، 92 راي مخالف و 29 راي ممتنع، بر صندلي وزارت آموزش و پرورش تکيه زند برخلاف آنکه دو سال قبل با 105راي موافق، 134راي مخالف و 34راي ممتنع از تکيه زدن بر کرسي وزارت تعاون محروم مانده بود. علي احمدي هرچند اين حسن نيت نمايندگان مجلس را هم ناديده نگرفت و در نامه يي به آنان نوشت؛ «اينجانب رجاي واثق دارم، قلب تمامي نمايندگان مجلس شوراي اسلامي با هر نظر و انديشه يي براي تعامل نسل آينده ساز خانواده 15 ميليوني دانش آموزان و پنج ميليوني خانواده فرهنگيان مي تپد و همواره وزارت آموزش و پرورش را مرهون الطاف خود قرار خواهند داد.»
بهراد مهرجو ؛«اسفنديار آمد.» اين بار دعواي بنزين يار رئيس دولت را به ميدان نکشيده بود. اسفنديار رحيم مشايي در ميهماني همسايگان ترک نيز شرکت نکرده بود که خبرساز شود. اسفنديار حوريان بهشتي را نيز به ميدان جدال هاي رسانه يي نکشيده بود. او قدم به ميداني گذاشت که بيش از دو دهه مروجان سرشناس آن به حاشيه کشيده شده بودند. اسفنديار هنگامي که رياست سازمان مطالعات جهاني شدن را برعهده گرفت، نويد آينده يي جديد را داد که اساس آن بر مبناي دکترين مهدويت استوار بود که اتفاقاً رئيس دولت نيز سرسختانه به آن اعتقاد داشت. زمستان به نيمه نرسيده بود ولي سرماي هوا آنقدر بود که ميهماني رئيس سابق مرکز جهاني شدن را به تباهي کشاند و سخنراني رئيس جديد را کم اهميت جلوه دهد هرچند اندکي بعد تحليل هاي مردان خارج از دولت اهميت گفتار اسفنديار را نمايان ساخت. اظهارنظرهايي که نويد از اتفاقاتي جديد مي داد؛ تحولاتي که ريشه در تاريخي 30 ساله داشت. دو روز قبل از آنکه همايش برگزار شود، اسفنديار يار صميمي رئيس دولت رداي رياست سازمان مطالعات جهاني شدن را بر تن کرده بود. او آمده بود تا يکسره از ديدگاهي جديد پيرامون پديده يي جهاني سخن براند. اسفنديار رحيم مشايي جايگزين محمد نهاوندياني شد که عده يي او را مردي مذهبي با گرايشات خاص در پديده جهاني شدن قلمداد مي کردند. گرايشاتي که گاهي به فعاليت هاي انجمن هاي ناکام دهه 60 تنه مي زد. اما اسفنديار نيز چندان متفاوت از نهاونديان نبود. اگر رئيس اتاق بازرگاني ايران حوزه رفته يي لقب گرفت که سازماني مطالعاتي را اداره مي کرد، اسفنديار نيز چهره يي به شمار مي آيد که هدايت جلسات اخلاقي کابينه را برعهده گرفته بود. نهاونديان به ياري خاتمي به رياست سازمان رسيده بود هرچند سال هاي حضورش با تحولي همراه نبود و پژوهشي در کارنامه سازمان مطالعات جهاني شدن به ثبت نرساند. گذر از نهاونديان و غلتيدن در دامان اسفنديار نيز با تحولي همراه نبود. چه مشايي بيش از آنکه در بند مطالعات دانشگاهي پيرامون جهاني شدن باشد، در قيد عقايدي گرفتار آمده که نمونه هايي از آن را در اولين روز همايش جهاني شدن به نمايش گذاشته بود. اسفنديار اما چهره ناشناسي نبود، چه او يک سال قبل با شايعاتي در مورد حضور در مراسم رقص و آواز زنان ترک بحران ساز شده بود و اندکي بعد نيز هنگامي که پاي حوريان بهشتي را به مراسم وليمه حج خود گشود، به صدر اخبار بازگشت. روزنامه جمهوري اسلامي يک روز پس از برگزاري مراسم وليمه مشايي خبري را منتشر ساخت که براساس آن ميهمانداران زن در ميهماني معلم اخلاق کابينه حضور يافته بودند ولي اسفنديار از انتشار چنين خبري برآشفت و جوابيه يي بلندبالا روانه ساختمان روزنامه جمهوري اسلامي کرد که خود سرآغاز داستاني جديد شد. مشايي در اين تکذيبيه نه تنها «حضور ميهمانداران زن» در وليمه حج خود را از اساس تکذيب کرد که تاکيد کرده اين خبر «با هدف تخريب وجهه اينجانب و تعدادي از مسوولان محترم دولت و نظام» منتشر شده است. وي در پايان جوابيه خود اين احتمال را به نقل از «ظريفي» مطرح کرد که «شايد در آن شب فرشتگان يا حوريان بهشتي براي خدمت به مومنين آمده بودند که ميزبان و ميهمان از ديدن آن ناتوان بوده ولي صاحبان ديده بصيرت بهره برده باشند.» او کلام خود را نيز با کنايه گشوده بود؛ «خسن و خسين سه دختر معاويه بودند.» اسفنديار مراسمي در رستوران صحرا برگزار کرده بود تا بازگشت از حجي را به جشن بنشيند که حاصلش حکمي جديد در پرونده رفاقت او با رئيس دولت بود. عبور از نهاونديان در سازمان مطالعات جهاني شدن اتفاقي شگفتي ساز نبود چه رئيس سابق اين مرکز شيخي نام گرفت که کليد ورود به جهاني نو را نه در انديشه هاي جديد که در بازسازي باورهاي گذشته جست وجو مي کرد. اما اسفنديار سرفصلي جديد در دفتر جهاني شدن به شمار مي آيد چه او اکنون نه مانند گذشته قصد پرده پوشي دارد و نه مانند ديگر مردمان جهان سوداي پردازش ايده هاي جامعه شناسانه در مورد جهاني شدن را. او آمده تا از ديدگاه مهدويت به جهاني شدن رنگي جديد بخشد؛ رنگي که شايد پيش از اين بسياري ديگر در تکاپوي تحقق آن بودند. اما اسفنديار و محمد شايد هر دو اشتراکي يکسان داشتند چراکه اين دو مرداني ديني به شمار مي آيند که جهاني شدن را نه براي تحقق روياهاي استيگليتز که براي آرماني مي خواهند که به باور مروجان ديني فلسفه ظهور نام گرفته است. 
سهميه بندي بنزين در سال گذشته قطعاً فراگيرترين و اثرگذارترين اتفاق اقتصادي بوده است؛ اتفاقي که به ظاهر مسوول آن محمدرضا نعمت زاده بوده، هرچند از زمان نخستين اظهارنظرهاي وي روشن شد که او چندان در جريان امور نيست. نعمت زاده که روزگاري وزير صنايع بود و زماني جزء قدرتمند ترين معاونان نفت، اينک در مقام معاون وزير نفت در امور پخش و پالايش در جريان مستقيم تصميم گيري براي پخش مهم ترين فرآورده نفت يعني بنزين نبود. شايد مهم ترين مسووليت نعمت زاده در اين جريان، توليد و توزيع کارت هاي سوخت بود. تهيه و توزيع کارت سوخت البته کاري بود سخت و پردامنه، چه در کشوري که نه آمار گرفتن باب بوده و نه نشر آمار، به ناگاه نعمت زاده ناچار شد براي تمامي خودروهاي کشور کارت صادر کند. در اين ميان هم ضريب ايمني و کيفيت کارت ها مطرح بود و هم اطلاعات لازم براي توزيع آن. در بخش اول تمامي تلاش لازم صرف شد و کار به پله دوم رسيد. متاسفانه به دليل نبود اطلاعات دقيق از خودروهاي موجود براي بسياري از خودروهاي از رده خارج کارت صادر شد و کساني براي خودرو سرقت شده شان کارت دريافت کردند، پس از آن براي کساني کارت دوم و سوم از راه رسيد. برخي براي گرفتن کارت خود کفش آهنين پوشيدند. اما قطعاً مهم ترين جنبه جيره بندي بنزين ميزان سهميه بود؛ سهميه يي که از ستاد تبصره 13 بيرون آمد. در نخستين روزهاي جيره بندي، خاطره تشکيل صف هاي طويل هم در ذهن مردم جان گرفت و چنان در برابر محل هاي عرضه بنزين ازدحام کردند که گويي واپسين قطرات بنزين توزيع مي شود. جيره بندي بنزين با اين هدف انجام شد که اولاً ميزان مصرف و قاچاق مشخص شود و از سويي اميد مي رفت اين تصميم به کاهش مصرف بينجامد. اما به زودي مضار اجرايي جيره بندي مشخص شد و بسياري بر بهتر بودن تصميم اوليه نعمت زاده و گروهش صحه گذاشتند. پيش از طرح سهميه بندي، طرحي ارائه شد که به موجب آن قيمت بنزين به حدود 130 تومان رشد مي کرد و از محل افزايش درآمد دولت قادر به واردات بنزين مورد نياز بود. با انجام اين طرح اولاً دولت در مسير واقعي شدن پلکاني قيمت قرار مي گرفت و از سوي ديگر دولت براي واردات بيشتر نياز به برداشت بيشتر از حساب ذخيره ارزي نداشت. متاسفانه به دليل مخالفت هاي سرسختانه با رشد قيمت بنزين- حتي به ميزان 30 تومان - طرح مذکور مختومه شد و به جاي آن جيره بندي بنزين سربرآورد. از همان نخستين روزهاي سهميه بندي بر همه آشکار شد که با وجود انواع کارت هاي دولتي و سهميه هاي مازاد هيچ کس بدون بنزين نمانده و ميزان مصرف هم مشخص نيست. علاوه بر آن بسياري از رانندگان تاکسي به اين نتيجه رسيدند که به جاي رانندگي يک جا بايستند و بنزين شان را با قيمت آزاد بفروشند. در تمام اين قضايا نامي که به عنوان مسوول برده مي شد، نام نعمت زاده بود و در عمل ستاد تبصره 13 مسوول بود؛ ستادي که چندي بعد رئيس جوان آن ستاد را به قصد وزارت صنايع ترک کرد. علاوه بر تصميمات ستاد براي سهميه ها خرده فرمايشات برخي دولتمردان نيز بر ميزان سهميه ها اثر گذاشت، چنان که در زمان بازگشايي مدارس سهميه مازاد و در آستانه نوروز سهميه بنزين نوروزي به مردم داده شد. سهميه هاي مازاد در کنار وجود بنزين هاي با نرخ آزاد موجب شد مهم ترين هدف جيره بندي هم ناکام بماند؛ هيچ تغيير رفتاري مبني براستفاده کمتر مردم از خودرو شخصي و رويکرد به حمل و نقل عمومي حادث نشده است. علاوه بر اين در شرايطي که نعمت زاده اعلام کرده بود دور دوم سهميه بندي مشابه دور اول آن خواهد بود، سهميه بنزين در دور دوم اضافه شد. اخيراً هم اعلام شده در آينده -که مقارن با انتخابات رياست جمهوري است- سهميه بندي حذف مي شود. اين همه نشان مي دهد سهميه بندي نه با اهداف اعلام شده همراه بوده و نه حتي براساس آن اهداف طراحي شده است.
چند ماه پس از آنکه کاسترو در ژانويه 1959 به قدرت رسيد از سوي اتحاديه روزنامه نگاران امريکا به اين کشور دعوت شد و با يونيفورم چروکيده و ريش کم پشت و زبان تند و تيز و احساسات پرشورش براي چند روز، جنجالي در رسانه هاي امريکا به پا کرد. هر سوالي را با لطيفه و جوکي مي آميخت و اطلاعات وسيع و ادبيات جذابش توجه هر بيننده و شنونده يي را جلب مي کرد. به خصوص وقتي که برخلاف شخصيت هاي مهم سياسي به رستوران هاي گران قيمت نمي رفت و مانند مردم کوچه و بازار همبرگر و هات داگ گاز مي زد.
وقتي ذوالفقارعلي بوتو نخست وزير و رئيس جمهور پاکستان در دهه 1970 با کودتاي نظامي ژنرال ضياءالحق از کار برکنار شد، دختر 24 ساله اش هنوز سعي مي کرد خوشبين و اميدوار باشد که ضياء الحق به زودي انتخاباتي دموکراتيک در پاکستان برگزار خواهد کرد و کشور به شرايط عادي بازخواهد گشت. اما ذوالفقارعلي که دخترش را هنوز به خاطر رنگ پوستش در دوران نوزادي با لفظ محبت آميز و پدرانه «صورتي» خطاب مي کرد به او گفت؛ «احمق نباش صورتي، نظامي ها هيچ وقت قدرت را به دست نمي گيرند که بعداً به کسي واگذارش کنند.» کمتر از دو سال بعد در سحرگاه 4 آوريل 1979 (15 فروردين 1358) جسد ذوالفقارعلي بوتو از طناب داري در زندان دولتي راولپندي آويخته بود، ضياءالحق جايگاه خود را در مقام رهبري پاکستان مستحکم تر مي کرد و «صورتي» که پدر برايش «خدايي» بود، اندک اندک و ناخواسته وارد عرصه يي مي شد که او را بي نظيرترين زن تاريخ پاکستان کرد و در نهايت جانش را گرفت. بي نظير نه فقط وارث حزبي (حزب مردم) بود که پدر بنيان گذاشته بود، بلکه ميراث دار بسياري از خصلت هاي او بود؛ مانند او شجاعت و جسارتي داشت که نفس را در سينه ناظران حبس مي کرد، از فرط آرمان گرايي به بدگماني جنون آميز مي رسيد، شخصيتي کاريزماتيک و پوپوليست داشت در حالي که بسياري از رفتارهاي افراطي نخبه سالارانه اش ممکن بود براي مردم عادي پاکستان اهانت آميز باشد و در نهايت مانند پدر بر سر سياست جان باخت تا ثابت کند از خانواده يي است که در سه نسل معاصر آن هنوز هيچ کس در بستر نمرده است. بي نظير در سه دنياي بسيار متفاوت رشد و زندگي کرد؛ اولين دنيايي که او شناخت دنياي آريستوکراسي پاکستان بود، دنيايي مجلل شبيه قصه هاي شاه پريان. او فرزند يک فئودال بود از همسر ايراني اش. امروز هنوز بعد از سال ها خانواده هاي اصيل پاکستاني به داشتن نسبي ايراني افتخار مي کنند و دشوار نيست تصور دنياي دختري که از پدري نجيب زاده و مادري ايراني تبار در اوايل دهه 1950 در پاکستان به دنيا آمده است. داستان هاي دوران کودکي او به جاي داستان هاي فولکلور پاکستان که ريشه در فرهنگ هندي يا ايراني دارند، داستان حيرت چارلز نپير فاتح بريتانيايي ايالت سند بود از وسعت املاک و ثروت بيکران خاندان بوتو. پس از مرگ ذوالفقارعلي، بي نظير پيش از آنکه وارث حزب او شود وارث مقام او به عنوان ارباب چندين پارچه آبادي در لارکانه، خاستگاه خاندان بوتو شد. بي نظير در مدت کوتاهي ميانجي روستايي هايي شد که بر سر تقسيم آب يا دادن و ستاندن دختر از اين و آن خاندان با يکديگر اختلاف داشتند؛ انگار که اين دختر 26 ساله سال ها ارباب و آنها سال ها رعيت او بوده اند. ازدواج بوتو نيز ازدواجي فئودالي بود. عقدي از پيش برنامه ريزي شده با مردي که خود بي نظير در خاطرات خودنگاشت اش او را «وارث رياست ايل 100 هزار نفري زرداري» توصيف مي کند. آصف علي زرداري از قبيله يي بلوچ ساکن در استان سند پاکستان بود. او و بي نظير در لندن يکديگر را ملاقات کردند. حاصل ازدواج آنها سه فرزند بود؛ بيلاوال، عاصفه و بخت وار. بوتو به رغم فسادهاي مالي و اخلاقي زرداري که حتي دوست ها به آن معترف شدند به طرز حيرت آوري به او وفادار ماند. زرداري هرگز در دادگاهي محکوم نشد هرچند دست کم هشت سال را به خاطر اتهاماتش در زندان گذراند. بعدها پس از آن که ضياءالحق در سانحه هوايي مشکوکي در سال 1988 کشته شد، بوتو دوبار به نخست وزيري پاکستان در سال هاي 1988 تا 1990 و 1993 تا 1996 رسيد اما هر دو بار به خاطر اتهامات متعدد فساد مالي از سوي روساي جمهور وقت پاکستان برکنار شد. بسياري به درستي عقيده دارند زرداري در تمام ناکامي ها و رسوايي هايي که گريبانگير بوتو شد نقش اصلي را داشته است. با اين حال پس از آن که بوتو بعد از يک تجمع تبليغاتي در مقابل پارک لياقت باغ در راولپندي ترور شد، رهبران حزب مردم وصيتنامه اش را که دو روز پيش از عزيمت او به پاکستان نگاشته شده بود، باز کردند و در آن زرداري، مردي نه از خاندان بوتو را وارث حزبي شناختند که ذوالفقارعلي بنيان گذاشته بود. بي نظير به رغم تمام اتهاماتي که متوجه زرداري است در اين وصيتنامه او را «مردي شجاع» توصيف کرده است. اين در حالي است که زرداري حتي در قتل مرتضي بوتو برادر بي نظير نيز از جمله مظنون هاي اصلي به شمار مي رود. دومين دنيايي که بوتو تجربه کرد زندگي دانشجويي او بود، البته در مقام دانشجويي از خانواده يي متمول بود. او تحصيلات ابتدايي را در مدرسه مذهبي مسيحي گذرانده بود (از آن دست مدارسي که ميراث دوران استعمار بريتانيا هستند و هنوز مايه مباهات خانواده هاي متمول پاکستاني است که فرزندان شان در اين مدارس تحصيل کنند). او بعدها براي تحصيلات دانشگاهي ابتدا به هاروارد و سپس به آکسفورد رفت. در اين سال ها او مانند همه جوان هاي آن روزها شلوار جين مي پوشيد با تي شرت و در خوابگاه دانشجويي زندگي مي کرد. پس از آن که بوتو کشته شد، دوستان نزديک او در اين دوران خاطراتي از او فاش کردند که حاکي از علاقه بوتوي جوان به رمان هاي عاشقانه عامه پسند و بستني هاي امريکايي بود که در سال هاي تحصيل او در دانشگاه آکسفورد به تازگي شعبه يي در لندن باز کرده بود و بي نظير جوان براي لذت بردن از طعم خوش آنها تقريباً هر روز با ماشين کروکي زرد رنگ اش مسافتي طولاني را تا لندن مي رفت و باز مي گشت. موفقيت هاي تحصيلي او در اين دوران موجب افتخار پدرش شد که خود پيش از ورود به عرصه سياست استاد کالج اسلامي سند بود. دنياي سوم بي نظير دنياي سياست بود. پس از آن که ذوالفقارعلي بوتو از کار برکنار شد، مرتضي بوتو پسر ارشد او که در نظام مردسالار سياست پاکستان بايد بالطبع جانشين پدر مي شد به افغانستان گريخت که در آن دوران با حمايت مسکو حکومتي کمونيست بر آن حاکم بود. اين در زماني که ضياءالحق به عنوان ديکتاتوري نظامي- مذهبي با حمايت امريکا بر پاکستان حکم مي راند به معناي پايان هرگونه فعاليت سياسي براي مرتضي بود. به همين خاطر بي نظير وارث پدر شد تا وارد يکي از آشوب زده ترين، فاسدترين و غيردموکرات ترين محيط هاي سياسي جهان شود. او اندکي پيش از آنکه ذوالفقارعلي را به دار بياويزند فقط و فقط به خاطر اينکه يک «بوتو» بود به زندان افتاد و شش سال از زندگي اش را پشت ميله هاي زندان هاي ضياءالحق و بيشتر آن را در سلول انفرادي گذراند؛ دوراني که خود او بعدها آن را سخت ترين دوران زندگي اش توصيف کرد.عزم راسخ او زماني مشخص شد که پس از آزادي از زندان در حالي که ديکتاتور بزرگ ضياء الحق هنوز زنده و حاکم بود مبارزات خود عليه او را با سخنراني در گوشه و کنار پاکستان آغاز کرد. در اين مدت برادر کوچکتر او شهنواز بوتو که مقيم فرانسه بود و مي کوشيد مجامع بين المللي را به محکوم کردن قتل پدرش در پي محاکمه يي ناعادلانه ساختگي وادارد، مسموم و کشته شده بود. سال ها بعد از سقوط حکومت ضياءالحق معلوم شد که قتل شهنواز توطئه سازمان امنيتي تحت فرمان او بوده و با همکاري همسر شهنواز صورت گرفته است. بوتو در اين شرايط با جسارت به مبارزات سياسي ادامه داد و به لطف جواني و شادابي و خاطره پدري که پاکستاني ها در خفا «شهيد» مي خواندندش به حدي از محبوبيت رسيد که بعد از سقوط ديکتاتور، او اولين و برترين گزينه براي تصدي نخست وزيري پاکستاني بود که گويي از نو متولد شده است.اما دو سال بعد در سال 1990 اولين ناکامي بوتو با اتهام فساد مالي آغاز شد و تاجري از خاندان ضياءالحق يعني محمد نواز شريف جاي او را گرفت. دهه 1990 از اين پس شاهد «پينگ پنگ» قدرت بين شريف و بوتو بود و زماني که بوتو در سال 1999 پس از کودتاي پرويز مشرف پاکستان را براي تبعيدي خودخواسته ترک مي کرد نام او تقريباً مترادف بود با فساد مالي و بي کفايتي در اداره کشور. انگ برادرکشي پس از ميانجي گري بوتو براي آشتي دادن زرداري و نصرت بيگم اصفهاني مادرش پس از مرگ مرموز مرتضي در سال 1996 که در پي مشاجره يي جدي و طولاني با بي نظير و زرداري رخ داد نيز مزيد بر علت شده بود. اسناد مربوط به پولشويي حساب هاي چند ميليون دلاري زرداري و بوتو در بانک هاي اروپايي همچنان بي پاسخ مانده اند.سال 2007 اما برگ ديگري از اين فصل زندگي بوتو ورق خورد که آخرين برگ زندگي او نيز بود. بوتو که انگار آخرين آموزه پدر را فراموش کرده بود به خيال خام شراکت در قدرت با نظاميان به پاکستان بازگشت. بازگشت او در کراچي با شکوه بود اما به خاک و خون کشيده شد. 150 نفر در شب ورود او در دو انفجار همزمان کشته شدند. بوتو عقب ننشست؛ با مشرف درگير شد، در خانه محبوس شد، اعتراض کرد، آزاد شد و در نهايت عصر 27 دسامبر 2007 درست جايي که 56 سال پيش لياقت علي خان اولين نخست وزير پاکستان ترور شده بود، کشته شد تا به يکي از اسطوره هاي ملتي تبديل شود که افسانه اسطوره هاي ابرانساني جهان سياست را بيش از رهبراني با ضعف ها و کاستي هاي انساني دوست دارند و البته در افسانه سرايي در اين زمينه نيز سابقه يي دراز و تبحري خاص دارند. بوتو اولين زني بود که در يک کشور مسلمان با اتکا به ابزار دموکراتيک به راس قدرت سياسي رسيد. او همراه اينديرا گاندي دختر جواهر لعل نهرو از پيروان مهاتما گاندي و اولين نخست وزير هند، حسينه واجد دختر شيخ مجيب الرحمن رهبر جنبش استقلال بنگلادش و آونگ سان سوچي دختر ژنرال آونگ سان رهبر جنبش استقلال برمه (ميانمار) از جمله زناني بود که با توسل به ماهيت فئودالي و موروثي نهاد سياست در شبه قاره هند (و شايد برمه در همسايگي آن) وارد عرصه يي شدند که پيش از آن در انحصار مردان بود و به اين ترتيب به عنوان «اولين» در تاريخ کشورهاي خود ثبت شدند. در اين بين بوتو هرچند پرونده يي به پاکيزگي آونگ سان سوچي نداشت اما پايان خونين اش او را دست کم در نظر مردم پاکستان تطهير کرد.
در سال 61، ايده دانشگاه آزاد اسلامي توسط بنده به آقاي هاشمي ارائه شد و قرار شد طرحي تهيه شود که تهيه شد و آمديم با آقاي هاشمي در مورد آن بحث کرديم. بعد آقاي هاشمي آن را در شوراي انقلاب مطرح کردند و بعد در شوراي مرکزي حزب جمهوري اسلامي درباره آن صحبت کرديم که قرار شد اساسنامه يي تهيه بشود. اساسنامه را من تهيه کردم. قرار شد مقام معظم رهبري که آن موقع رياست جمهور بودند و آقاي هاشمي و حاج احمدآقا غخمينيف و مهندس موسوي در هيات موسس حضور داشته باشند. من با آقاي مهندس موسوي صحبت کردم و آقاي هاشمي هم با ساير آقايان و هيات موسس تشکيل شد. بعدها آقاي موسوي اردبيلي هم آمدند و هيات موسس شش نفره تشکيل شد. منتها چون گرفتاري هاي آقايان زياد بود، تمام اختيارات هيات موسس به آقاي هاشمي تفويض شد و ايشان عملاً نماينده هيات موسس بودند. در آن اساسنامه اوليه يک شوراي عالي وجود داشت که بعداً که اساسنامه در شوراي عالي انقلاب فرهنگي تصويب شد، شوراي عالي تبديل شد به چند رکن که يک رکن آن همان هيات موسس بود و يک رکن ديگر هيات امنا شد که در آن من و آقاي هاشمي و حاج احمدآقا به نمايندگي از هيات موسس و نماينده وزارت علوم و استاندار تهران و چهار نفر از شخصيت هاي علمي که ما آنها را تعيين کرديم، اعضاي هيات امنا را تشکيل دادند. بعد کار رسماً از سال 61 شروع شد.
علي کفاشيان يکي از خوش اقبال ترين مردان سال 86 بود که در ناباوري بر صندلي رياست فدراسيون فوتبال تکيه زد. در شرايطي که پيش از انتخابات فدراسيون فوتبال خيلي ها رقابت اصلي را بين مصطفي آجورلو و محمد علي آبادي پيش بيني مي کردند، اختلافات رئيس سازمان ورزش و رئيس سازمان ورزش شهرداري تهران، کار را به جايي رساند که نه اين رئيس شد و نه آن و در نهايت اين علي کفاشيان بود که رئيس فدراسيون فوتبال شد. روزي که علي کفاشيان براي انتخابات فدراسيون فوتبال ثبت نام کرد، خيلي ها مي گفتند که او براي اين نامزد انتخابات شده که به عنوان رقيب علي آبادي به انتخابات فدراسيون مشروعيت ببخشد و اينچنين به رئيس سازمان ورزش در راه رسيدن به رياست فدراسيون کمک کند. اما فيفا با نامزدي علي آبادي مخالفت کرد و چون سازمان ورزش پيش از آن با نفوذ خود در باشگاه هاي دولتي از ثبت نام دوباره مصطفي آجورلو جلوگيري به عمل آورده بود، علي کفاشيان و شاهرخ شهنازي در عرصه انتخابات باقي ماندند که کفاشيان در رقابتي آسان به راحتي توانست بر رقيب خود غلبه کند و رئيس فدراسيون فوتبال شود. کفاشيان که پيش از اين در بانک مرکزي مشغول به کار بوده، با رياست فدراسيون دووميداني کارش را در مديريت عالي ورزش ايران آغاز کرد. او سپس در دولت سيدمحمد خاتمي معاونت فني سازمان ورزش را برعهده گرفت و به محسن مهرعليزاده در توسعه ورزش قهرماني کمک کرد. نزديکي او به مهرعليزاده سبب شد در انتخابات کميته ملي المپيک بتواند بر رقيب باسابقه خود بهرام افشارزاده غلبه کند و دبير کميته ملي المپيک شود. او در شرايطي که رياست کاروان اعزامي ايران به المپيک پکن را در اختيار گرفته بود به يکباره در انتخابات فدراسيون فوتبال شرکت کرد و با خوش شانسي به رياست اين فدراسيون رسيد. آنهايي که با کفاشيان کار کرده اند مي گويند او در کار آدم آرامي است و انعطاف بسياري دارد. اين را مي شود در انتخاب سرمربي تيم ملي ايران ديد که کفاشيان در ابتدا تصميم گرفت يک سرمربي خارجي را بر تيم ملي برگزيند، اما با جواب رد خاوير کلمنته به يکباره تغيير موضع داد و تصميم گرفت سرمربيگري تيم ملي را به يک مربي ايراني بسپارد. آدم هايي که اين رفتار را از کفاشيان ديده اند پيش بيني مي کنند او روزهاي سختي را در فدراسيون فوتبال داشته باشد، چرا که فدراسيون فوتبال همواره به مديري مقتدر نياز داشته که بتواند حرف آخر را بزند و آدم هايي که برخورد کفاشيان را با مهدي تاج و ناصر شفق و علي فتح الله زاده ديده اند مي گويند رئيس فدراسيون فوتبال بيش از حد تحت تاثير اعضاي هيات رئيسه است و اين در تصميم گيري هايش اثر مستقيم مي گذارد. اما بايد نشست و تماشا کرد سرنوشت مديريت علي کفاشيان را بر يکي از پرحاشيه ترين نهادهاي ورزش..jpg)
چه کسي فکرش را مي کرد بيست ماه پس از آن روزهايي که مردم ايران با اس ام اس هايشان علي دايي را تخريب مي کردند و او را يکي از عوامل شکست ايران در جام جهاني قلمداد مي کردند کاپيتان تيم ملي ايران در جام جهاني 2006، سرمربي تيم ملي ايران در راه جام جهاني 2010 شود؟ اما علي دايي ناباورانه امير قلعه نويي، افشين قطبي و بيژن ذوالفقارنسب را کنار زد و سرمربي تيم ملي ايران شد.
رويکرد سازمان صدا و سيما در سال 84 در حوزه هاي مختلف با واکنش هاي زيادي همراه بود. اگر چه در دوره هاي قبل چالش هاي پيش روي سازمان صدا و سيما مربوط به حوزه هاي سياسي و اجتماعي بود، در سال گذشته چالش اصلي بر سر برنامه هاي نمايشي بود. بخش مهم و قابل دفاع عملکرد ضرغامي از منظر اين يادداشت بيش از هر چيز ديگر مربوط به معاونت سيما در بخش برنامه هاي نمايشي، برنامه هاي ترکيبي و تا حدودي برنامه هاي مستند است. نقش دکتر کرمي در دفتر طرح و برنامه و مرتضي ميرباقري در معاونت سيما را در اين ميان نبايد ناديده گرفت. برنامه هاي مجري محور در سال جاري يکي ديگر از مولفه هاي حاشيه ساز عليه سازمان صدا و سيما و مديريت آن بود. گرچه فرزاد حسني و رشيدپور به رغم برنامه هاي پرمخاطب شان از گردونه اجرا حذف شدند، اما دو برنامه شاخص «يک قدم مانده تا صبح» و «مردم ايران سلام» با حمايت مديريت سازمان صدا و سيما همچنان در کسب رضايت مخاطبان خود تلاش کردند. حضور حداقلي چهره هاي فرهنگي نخبه در اين دو برنامه از جمله مولفه هايي بود که بخشي از مخاطبان فرهيخته را به رسانه ملي اميدوار کرد. انبوه تله فيلم ها و سياستگذاري در بخش سريال ها دو مولفه قابل تقدير است که به طور جداگانه به دستاوردهاي آن مي پردازيم.
مرگ هميشه خود را مثل لحظه يي قطعي و انکارناشدني ثبت مي کند. مثل پديدار شدن يکباره و بي مقدمه. در شکل نمايشي مرگ، بازيگران با لرزشي در لحظه احتضار به نشانه شهود و آگاهي ديرياب و مرموز تصويرش مي کنند. اما آيا مي توان در پديدار شدن قطعي آن ترديد کرد؟ مي توانيم لکه خون مردگي کوچکي را که نمايشنامه نويس در روزهاي اسفندماه 85 در کف دستش ديد اولين نشانه مرگ بدانيم؟ مگر نه آنکه نمايشنامه نويس به درامي معتقد بود که جزييات کوچکش مثل لغزشي ناديدني به فاجعه اندوهبار پاياني مي انجامد. آيا مرگ مي خواست جلوه فروشي کند ؟ نزديکانش اصرار مي کنند که اين نشانه کوچک و مبهم را به پزشک نشان دهد. پزشک مثل منجمان کهن که به آسمان چشم مي دوختند تا پيوند وضعيت سحابي و ستارگان را با تقدير دريابند، به دستان نمايشنامه نويس ( شايد آسمان ) خيره مي شود و لکه کوچک، روشن و شوم را بازمي شناسد. مرگ آغاز شد و بي مهار پيش مي رود. مرگ دوباره صحنه را آرام مي کند. نمايشنامه نويس بيماري مهلک را پنهان مي کند. اهل محافل و مجامع هم نيست که غيبتش به چشم بيايد. نامه يي مي نويسد و از تعدد جايزه هايي که به نامش به راه انداخته اند، شکوه مي کند. مي نويسد انگار بوي حلواي من به مشام شان رسيده که اينقدر از من تقدير و تجليل مي کنند. صحنه تاريک است و بازيگران شبح وار مرگ در ظلمات مشغول چيدن پرده آخرند. تماشاگران اما صحنه را فراموش کرده اند. بعد شعاع نوري بر صحنه مي تابد. اکبر رادي نمايشنامه نويس براي سالروز بهرام بيضايي نامه يي مي نويسد.«در اين عهد بي خصلت بي هويت بي معني، تو پا سوخته بيرون صحنه مانده، در جست وجوي معني تئاتر، جام خضر زمانه يي و زهي ما که معني تئاتر را در ژرفه هاي درون و آن تشعشع اسطوره هاي شورانگيز تو بازجسته ايم. پس من لوح «مرد فصل ها»ي صحنه ايران را به لفظ و نمادين به تو تقديم مي کنم تا حريم «بقعه» ما را به شعله ايمان و مهر منور کني، و به روح صحنه ما رستگاري جاودانه ببخشي.» به نقطه عطف پاياني رسيده ايم. مرگ ماهرانه خود را از ديدرس ما پنهان کرده.در روز وقوع هولناک اش که همزمان است با تولد ديگري (بيضايي) سيماچه جشن بر چهره دارد اما سخت سرگرم کار خويش است. پشت پرده يي ايستاده تا وقتش برسد. تقدير در کار خويش است. اما هيچ کس به او اشاره نمي کند. صحنه سرشار از سرور است. تماشاگران دوباره هوشيار شده اند و مشعوف به دسته پايکوبان روي صحنه نگاه مي کنند. هيچ کس نمي فهمد که مرگ در هيئتي تازه از کنار رديف تماشاگران مي گذرد و وارد صحنه مي شود جز نمايشنامه نويس که خوب مي داند هر حرکت جزيي در نمايشنامه ناگزير در مسير حادثه فرجامين است. صحنه دوباره تاريک مي شود. اما از جايي نامعلوم و خارج از صحنه صداي گلوله يا شيون شنيده نمي شود. سکوتي است که تا ابديت پيش مي رود، انگار همه مان در آن لکه کوچک غرق مي شويم. 
هيچ گاه مهرجويي را اينچنين خشمگين نديده بوديم. چه در روزهايي که «بانو» 7 ساله در محاق ماند و چه در زماني که «ميکس» خشم منتقدان را برانگيخت. مهرجويي اين موفق ترين فيلمساز جريان موج نو در سال هاي پس از انقلاب، نه آن بدبيني ذاتي و هميشگي بهرام بيضايي را داشت و نه مثل مسعود کيميايي يک مخالف خوان حرفه يي بود. او را استاد تطبيق با شرايط خوانده بودند؛ چه در دهه 50، که مهم ترين پرچمدار سينماي روشنفکرانه ايران بود و چه در سال هاي پس از پيروزي انقلاب که با «اجاره نشين ها»، «هامون» و «ليلا» تولدي دوباره را جشن گرفت. در ميان فيلمسازان موج نو، او از همه موفق تر بود. چون نسبت به هم نسلانش درک درست تري از شرايط داشت و مي دانست که چگونه مي توان از شرايطي که دوستانش را گيج کرده بود، به بهترين شکل استفاده کرد، تاييد همگان را به دست آورد و در نهايت هم فيلم خود را ساخت. نگاه کنيد که او چگونه در هر دوره يي به صدر نشسته و بيشتر از تمام کارگرداناني که با هم سينماي متفاوت ايران را در اواخر دهه 40 شکل دادند، توانسته فيلم خوب بسازد. چهره مهرجويي معترض را کسي به ياد نمي آورد. امسال اما ابتدا سانسور فراوان فيلم «هامون» در پخش از تلويزيون خشمش را برانگيخت و بعد ماجرايي که بر سر «سنتوري» اش آمد او را در مقام يک منتقد تمام عيار قرار داد. «هامون» به عنوان يکي از شاخص ترين فيلم هاي سينماي پس از انقلاب، در برنامه «سينما 4» با چنان کيفيتي روي آنتن رفت که صداي همه را درآورد، همه آن «هامون بازان» شيفته و شيدا و البته در راس همه شان خود استاد، که تکه پاره کردن فيلمش را برنتابيد؛ فيلمي که در جشنواره هشتم فجر، تقريباً تمام سيمرغ هاي اصلي را از آن خود کرد و در تمام اين سال ها، به جايگاهي در ميان علاقه مندان سينما دست يافته که بعيد به نظر مي رسد فيلمي بتواند جايش را بگيرد. فيلمي که به دليل «ترويج فرهنگ علي خواهي» از سوي مديريت وقت سينما مورد ستايش قرار گرفته بود، بعد از 17 سال با جرح و تعديل فراوان روي آنتن رفت تا مهرجويي آن روي سکه را نشان مان بدهد؛ در قامت فيلمسازي معترض که رفتارهاي غيرمنطقي را برنمي تابد. وقتي «سنتوري» پس از حرف و حديث هاي فراوان در جشنواره فجر به نمايش درآمد، در جلسه مطبوعاتي، او را با همان رندي و خونسردي هميشه ديديم که با اطمينان از نمايش عمومي فيلم حرف مي زد. احتمالاً با همين روحيه بود که به اصلاحات اداره نظارت هم تن داد تا فيلمش رنگ پرده را بر خود ببيند. «سنتوري» پروانه نمايش گرفت. بيلبوردهايش در سطح شهر نصب شد ولي درست سه روز مانده به موعد اکران، جلوي نمايش اش گرفته شد. صفارهرندي نمايش فيلم را فعلاً به مصلحت نديد و مديرکل اداره نظارت هم گفت که از دستور مافوق تبعيت کرده است. اين همان روزهايي بود که در کنار پياده روها، دستفروشان سي دي هايي که خام بودند يا در آنها فيلم ديگري ضبط شده بود را به اسم «سنتوري» مي فروختند. تابستان و پاييز گذشت و زمستان آمد و خبري از اکران «سنتوري» نشد. مهرجويي در روزهاي نزديک به برگزاري جشنواره فجر، چندباري به انتقاد صريح از جعفري جلوه پرداخت تا اينکه سرانجام «سنتوري» هم به شبکه قاچاق فيلم راه يافت و در کمتر از 48 ساعت، نسخه باکيفيت فيلم دست همه کساني بود که يک سال عطش ديدن فيلمي را داشتند که دولت نمايش آن را به مصلحت نمي دانست. اينجا بود که مهرجويي با لحني تند به انتقاد از کساني پرداخت که يک سال جلوي نمايش «سنتوري» را گرفتند. مدير اداره نظارت سعي کرد توپ را در ميدان مهرجويي بيندازد و گفت صاحبان فيلم از نسخه خود مراقبت نکرده اند و بدون اجازه فيلم شان را در خارج از کشور به نمايش درآورده اند و ريشه ورود فيلم به شبکه قاچاق را هم بايد در همين جا جست وجو کرد در حالي که «سنتوري» داراي پروانه نمايش براي حضور در جشنواره هاي خارجي بود. از همه عجيب تر اما، صحبت هاي شخص وزير بود که از نقش عوامل «سنتوري» در ورود فيلم به شبکه قاچاق سخن گفت؛ حرفي که نه تنها مهرجويي که حتي مديران زيردست صفارهرندي را نيز به واکنش برانگيخت. جلوه که در ماه هاي اخير مورد انتقاد مهرجويي واقع شده بود، سعي کرد با صحبت هايش از التهاب ماجرا قدري بکاهد و مدير ستاد مبارزه با قاچاق فيلم هم با حضور در تلويزيون رسماً به دليل ورود «سنتوري» به شبکه قاچاق، از مهرجويي عذرخواهي کرد. هرچند در صورت مساله تغييري ايجاد نشد. سال 86 در حالي به پايان مي رسد که «سنتوري» همچنان در محاق است ولي کمتر کسي است که فيلم را نديده باشد. مهرجويي هم چاره يي ندارد جز اينکه شاهد به تاراج رفتن سرمايه مادي و معنوي اش باشد. برخورد با سد مميزي براي او که از زمان «گاو» و «دايره مينا» تا سال هاي پس از انقلاب با آن درگير بوده، تازگي ندارد ولي او که در طول چهار دهه توانسته بود با هوش درخشانش تقريباً از همه بزنگاه ها به سلامت عبور کند، اين بار در کوچه يي بن بست گرفتار شده است.
اگر کارگرداني از ميان آنهايي که به سينماي مستقل تعلق دارند، بخواهد فيلمي بسازد و قصد استفاده از يک چهره شناخته شده و حرفه يي را داشته باشد، يکي از اولين گزينه ها حميد فرخ نژاد است. فرخ نژاد در سال 86 با اينکه چند ماهي در ايران نبود، اما بسيار پرکار ظاهر شد. او در سه فيلم حقيقت گمشده (محمد احمدي)، پوست موز (علي عطشاني) و پوسته (مصطفي آل احمد) بازي کرد و اگر آتشکار (محسن اميريوسفي)، که عمده مراحل آماده سازي اش در سال 86 انجام شد را هم به اين مجموعه اضافه کنيم، تعداد فيلم هاي فرخ نژاد در سالي که گذشت به عدد چهار مي رسد که در نوع خود مي تواند جالب باشد. اين پرکاري از آن جهت اهميت دارد که حميد فرخ نژاد نسبت چنداني با گيشه ندارد و با وجود وسعت دامنه بازيگري اش، هيچ گاه در قامت يک ستاره سينماي تجاري قرار نخواهد گرفت. با اين وجود تعداد پيشنهادهايي که او در طول سال دارد و همچنين دستمزدي که براي بازي در يک فيلم مي گيرد، با خيلي از ستارگان سينماي تجاري برابري مي کند. اگر «آتشکار» محسن اميريوسفي در جشنواره فجر به نمايش درمي آمد آن وقت شايد الان سيمرغ بلورين بهترين بازيگر نقش اول مرد روي طاقچه خانه حميد فرخ نژاد قرار داشت. (البته اگر هيات محترم داوران جايزه را از پيش براي امين حيايي کنار نگذاشته بودند،) با اينکه فرخ نژاد تاکنون دو سيمرغ، يکي به خاطر بازي و ديگري به خاطر فيلمنامه «عروس آتش» از جشنواره فجر دريافت کرده، اما يکي دو سيمرغ هم با وجود شايستگي از او دريغ شده است. کمتر کسي است که سيمرغ بازيگر نقش يک مرد جشنواره بيست و چهارم براي بازي در فيلم «چهارشنبه سوري» را حق حميد فرخ نژاد نداند. يا آنان که «به رنگ ارغوان» ابراهيم حاتمي کيا را ديده اند، متفق القول فرخ نژاد را شايسته سيمرغ مي دانند ولاغير. حميد فرخ نژاد زود شروع کرد، دير ديده شد و به محض ديده شدن، مورد تقدير قرار گرفت. اما بعد از «عروس آتش» که باعث معروفيت فرخ نژاد شد، کارهاي بعدي او اگرچه ديده شدند، اما مورد تقدير قرار نگرفتند. يا فيلم هايش بايگاني شدند يا اينکه جايزه به کس ديگري رسيد. راستي در اين سال ها فرخ نژاد يک فيلم هم ساخت که الان کمتر کسي آن را به خاطر دارد. او در سال هاي 79 - 78 يک فيلم سينمايي (که قرار بود مجموعه يي تلويزيوني هم در کنارش باشد) با نام «سفر سرخ» را کارگرداني کرد که البته هيچ گاه اجازه نمايش نيافت. گويا ديدگاه حميد فرخ نژاد نسبت به جنگ ايران و عراق چندان به مذاق بعضي ها خوش نيامد و همين مساله باعث بايگاني شدن «سفر سرخ» شد. شايد به همين خاطر است که در اين چند سال اخير فرخ نژاد کارگرداني و حتي نويسندگي را کنار گذاشته و تمرکزش را روي بازيگري معطوف کرده است. اگر تا قبل از سال 86، حميد فرخ نژاد براي عامه مردم، چهره چندان شناخته شده يي نبود، اما او در اين سال به خاطر پخش مجموعه «حلقه سبز» ابراهيم حاتمي کيا تبديل به چهره شناخته شده يي براي مردم شد. با اينکه «حلقه سبز» به خاطر ضعف ها و ايرادهاي بنيادي اش چندان مورد توجه قرار نگرفت، اما شخصيت «حسن گلاب» با بازي حميد فرخ نژاد نزد خيلي ها محبوب بود و بسياري از افراد تنها به خاطر «حسن گلاب» به تماشاي «حلقه سبز» نشستند. «حسن گلاب» که يک روح نيمه ديوانه با خصوصياتي کودکانه بود، گوشه يي از انعطاف پذيري بازي حميد فرخ نژاد را به تصوير کشيد. فرخ نژاد با اينکه جايگاه بازيگري خوبي ميان خواص و حتي عوام دارد، اما بايد بيشتر مراقب انتخاب هايش باشد. بازي در فيلم هايي مانند «پوست موز» (که او نقشي کاريکاتورگونه و شبيه به حسن گلاب را در آن بازي مي کند) و حتي «حقيقت گمشده» (که قرار بوده فيلم خوبي باشد اما به دلايلي ميسر نشده) مي تواند به ضرر او تمام شود چرا که گاهي وقت ها کم کاري بيشتر از پرکاري جواب مي دهد. و اما تک خال حميد فرخ نژاد در سال 86؛ فرخ نژاد در «آتشکار» آنقدر خوب و متفاوت است که حالاحالاها از ذهن بيرون نخواهد رفت. بازي در نقش يک آتشکار ميانسال با گريمي کاملاً متفاوت و البته ته لهجه اصفهاني، باعث خلق کاراکتري به يادماندني از فرخ نژاد شده که حتماً در زمان اکران عمومي فيلم، مورد استقبال قرار خواهد گرفت. در «آتشکار» ديگر از آن بازي شلوغ فرخ نژاد با آن حرکت هاي دست و اکت هاي عصبي خبري نيست. تا زمان اکران عمومي صبر کنيد. از ديدن «آتشکار» و فرخ نژادش سر ذوق خواهيد آمد.
بي شک در اذهان موسيقيدانان، هنرجويان و دوستداران موسيقي ايران «حسين عليزاده» به عنوان يک موسيقيدان، نوازنده و آهنگساز از جايگاه ويژه يي برخوردار است و حتي بعضاً اين جايگاه فارغ از سليقه شخصي و اينکه آنها آثار او را بپسندند يا نه تعريف مي شود. اما آيا اين جايگاه تنها به واسطه فعاليت هاي هنري اين هنرمند ايجاد شده است؟ هنرمندان را شايد بتوان به دو گروه تقسيم کرد؛ يکي آنهايي که بيشتر اجراگر هستند و توانايي هاي فني بالايي در زمينه کاري خود دارند، ولي در حوزه خود صاحب انديشه هنري يا اجتماعي خاصي نيستند. گروه دوم هنرمنداني هستند که با ذهن خلاق خود علاوه بر مهارت هاي اجرايي لازم - که گاهي شايد در آن به گروه اول نرسند- با شناخت از هنر و اجتماع خود وظيفه توليد فکر و ايده هاي بکر را برعهده دارند. بديهي است که جريان هاي هنري را گروه دوم ايجاد مي کنند. هرچند اعضاي گروه اول ممکن است در جامعه به واسطه همکاري با هنرمندان دسته دوم به ايجاد و ادامه روند جرياني منتسب شوند يا در آن موثر باشند اما اين خويشاوندي براي گروه اول معمولاً سببي باقي خواهد ماند و اين هنرمندان به واسطه قطع اين همکاري ها به دسته خود باز خواهند گشت. البته اين موضوع ناديده انگاشتن نقش مهم گروه اول در عرصه هنر نيست و اين گروه اگر به توانايي هاي خود واقف باشد و از آن به درستي استفاده کند تاثيرش کم از گروه دوم نيست يا به بياني ديگر در بسياري مواقع گروه دوم به تنهايي قادر به انجام رسالت خود نخواهد بود.اما استمرار حضور در گروه دوم نيز چندان آسان نيست؛ حفظ جايگاهي که اين هنرمندان در طول زمان و با تلاشي بسيار به آن دست پيدا کرده اند و انتظار ايجادشده در جامعه و مخاطبان رفته رفته خطرپذيري يک تجربه نو را در ذهن هنرمند افزايش مي دهد. اين روند اکثراً تا جايي پيش مي رود که بعضي خيلي زود و برخي ديگر ديرتر در يکي از قلل زندگي هنري خود باقي مي مانند و در چارچوبي که قبلاً تجربه کرده اند و در آن به موفقيت رسيده اند درجا مي زنند. در نقطه مقابل برخي از اين هنرمندان پس از رسيدن به موفقيت و اقبالي نسبي در جامعه، خود را محق مي بينند تا هرآنچه دلشان مي خواهد- حتي در حوزه هايي که در آن تخصص چنداني ندارند- را با هر کيفيت يا کميتي به مردم عرضه و نام و جايگاه خود را توجيه هنري و اجتماعي آن قلمداد کنند. اين هر دو از آفاتي است که مي تواند جايگاه هنري يک هنرمند را در ذهن هنردوستان و جامعه تنزل بخشد و در اين ميان نبايد از نقش تاثيرگذار و عموماً مخرب مريدان و نوچه هايي که به ويژه در حوزه موسيقي در اين تغييرات و عملکردها بي تاثير نيستند، نيز غافل بود.در ماندگاري و تداوم فعاليت اين هنرمندان در کنار شناخت حوزه فعاليت و جامعه يي که هنرمند در آن زيست دارد، پويايي و جسارت نيز نقشي اساسي ايفا مي کند و اينها فاکتورهايي است که عليزاده از آنها بهره مند است و به واسطه آنها جايگاه ويژه خود را يافته است. او از يک طرف هرگز خود را در چارچوبي خاص محدود نکرده و از ورود به عرصه هاي نو و انجام تجربه هاي جديد نهراسيده و از سوي ديگر اين تجربه ها را با کسب آگاهي و شناخت هنري و اجتماعي انجام داده است و نه صرفاً به واسطه جايگاه و نام خود. هرچند با انتشار آلبوم «زير تيغ»، برگزاري کنسرت «سرود گل» به همراهي گروه «هم آوايان» در امريکا، اروپا و ايران، اجراي قطعات «سواران دشت اميد» و «حصار» توسط گروه خورشيد، اجراي تنظيم جديد قطعه «ترکمن» براي ساز پيانو توسط «هوشيار خيام» و بالاخره ساخت موسيقي فيلم «آواز گنجشک ها» که دريافت سيمرغ بلورين جشنواره فيلم فجر را براي او به همراه داشت، مي توان او را هنرمند برگزيده سال 86 در عرصه موسيقي دانست اما ويژگي هاي فردي، هنري و اجتماعي وي در کنار حوزه وسيع و متنوع فعاليت اين هنرمند و موسيقيدان ايراني جايگاه او را از عناويني مانند هنرمند سال بالاتر مي برد و از او و فعاليت هايش الگو و هويتي نو براي موسيقي معاصر ايراني مي سازد..jpg)
«سلام به علاقه مندان و دوستداران، من الان در بيمارستان کسري بعد از عمل هستم، حالم خوب است و ان شاءالله چند وقت ديگر کنسرت هايم را برگزار مي کنم. درود بر همه شما.» اين جملاتي است که استاد آواز ايران بعد از عمل جراحي روز 21 بهمن نشسته بر تخت بيمارستان خطاب به علاقه مندان خود بيان کرد تا به صورت صوتي، تصويري و خبر توسط خبرگزاري ها به آنان ابلاغ شود و بدين گونه آخرين خبر مهم مربوط به وي با خبر سلامتي اش ختم به خير شد.
يک؛ يکي از روزهاي ميانه اسفند ماه است. محسن نامجو در کافي شاپ خانه هنرمندان نشسته است. آرام و معذب. مي داند اغلب جواناني که در ميز هاي اطراف مشغول نوشيدن و خوردن هستند او را مي شناسند. اين يعني شهرت. دوستي از روي صندلي کنار او بلند مي شود تا کاري انجام دهد. جوان هجده، نوزده ساله يي يک مرتبه روي صندلي خالي مي نشيند. از شدت هيجان بدنش مي لرزد. خيلي شديد علاقه خود را ابراز مي کند. جوان يک طرفدار حرفه يي است، محبت و ارادت خود را بروز مي دهد و زود مي رود. زمان مي گذرد. دو، سه دقيقه. چند جوان از کنار نامجو مي گذرند. اهل موسيقي هستند و از روزهاي پيش از شهرت، نامجو را مي شناسند. نگاهي خشمگين مي کنند و بدون 
جوآن موراي يا تا چند سال قبل جوآن رولينگ مشهور به جي کي رولينگ (متولد 1965)؛ شخصي که کتاب نخستش را از مجموعه هري پاتر خيلي از ناشرها رد کردند و در آخر هم بلومزبري مشروط به اين پذيرفت که او نام کوچکش را با حروف اختصاري بنويسد. حالا او دوازدهمين زن ثروتمند بريتانيا است و در ميان عامه خلايق به جرات يکي از محبوب ترين ها.اگر دو سال قبل از من مي پرسيدند يکي از چهره هاي سال رولينگ است، احتمالاً مخالفت مي کردم و هري پاتر را پيشنهاد مي دادم. اما با چاپ کتاب هفتم مجموعه هري پاتر (انگار که يهوه از کار خلقت هفت روزه فارغ شده باشد و نوبت استراحت رسيده باشد) دور به خانم رولينگ، خالق هري پاتر، رسيد. خانم رولينگ امسال از جايگاه نويسنده کمي پايين آمد و به دنياي تبليغات بازيگران آن ور آب نزديک تر شد؛ انتشار ديرهنگام هري پاتر هفت و در انتظار نگه داشتن مخاطب، ارائه آراي سياسي اش در مورد انتخابات امريکا (نشريه ال پائيس اسپانيا)، شرکت در فعاليت هاي خيريه متعدد از مبارزه با ام اس گرفته تا حمايت از کودکان در اروپاي شرقي و شايد از همه مهم تر اعلام رسمي غريب الاطوار بودن دامبلدور، جادوگر نيک هاگوارتز که حيرت بسياري را برانگيخت و آدم را ياد اخبار فلان بازيگر يا خواننده در مورد بچه دار شدنش يا ازدواج مجددش يا اين جور خبرسازي هاي مخصوص مجله OK، و امثالهم مي انداخت. با اين همه چيزي از تاثيرگذاري او در سال 2007 - 1386- کم نشد. نشريه تايم او را به عنوان يکي از کانديداهاي «شخصيت سال 2007» معرفي کرد؛ آن هم به سبب درونمايه هاي سياسي و اخلاقي آثارش و ميزان تاثير آن بر خوانندگانش. فوربس و ساندي تايمز و نشريات ديگر هم هر کدام به نوعي او را در فهرست هاي مهم خود جاي دادند. در روز نخست توزيع کتابش يازده ميليون نسخه فروش رفت که لقب «سريع الفروش ترين کتاب تاريخ» را به خود اختصاص داد که البته دومين قلم در اين فهرست فروش سريع هم از آن کتاب قبلي خود او بود، ضمن آنکه در اين آمار فروش آمار دانلودهاي غيرقانوني اينترنتي دخيل نشده.گفته اند ميزان فروش مجموع کتاب هاي رولينگ به تمام فروش کتاب مقدس در تاريخ پهلو مي زند؛ هرچند در اين حرف قدري اغراق هم به چشم مي خورد، ولي صرف جرات به چنين اظهارنظري نمايانگر چيست مگر اينکه قدرت مخلوق انسان به قدرت کتابت خالقش پهلو زده؟ حتي اگر رولينگ در مصاحبه هايش بگويد؛ «به خدا اعتقاد دارم، به جادو نه.» معلوم نيست ديگر مادران بزرگ تاريخ تا چه اندازه از تاثيرگذاري فرزندانشان بر تاريخ بشر آگاه بوده اند، اما هر چه باشد رولينگ (که فرزندش هري پاتر است) بر سر رقابت با آن زنان تاريخ ساز ترديد نکرده است. آثار رولينگ کودکان را صرفاً به دنياي خيال نمي برد يا صرفاً آنها را درگير نبرد خير و شر نمي کند. نوعي جهان بيني را پيش پاي نوجوان (يا حتي بزرگسال) مي گذارد، سياست را برايش به تصوير مي کشد، خيال نوجوان را براي رويارويي با مشکلات عظيم آينده آماده مي کند، دنيا را به طرزي احمقانه زيبا نشان نمي دهد. از اين جهات، مجموعه داستان هاي او واقعيت ملموسي است که از نوک چوبدست جادوگري بيرون مي زند. وجه خيالي آثار او بيشتر از آن که در جادو باشد در اين است که چنين مدرسه دلپسندي که خبري از رياضي و انشا و علوم ديگر در آن باشد، بيشتر شبيه جادوست، گمان کنم بخش عظيمي از تاثير رولينگ در شهامت به تصوير کشيدن چنين دنيايي است. اما اگر لازم باشد تنها يک دليل براي گذاشتن نام رولينگ در ميان شخصيت هاي تاثيرگذار سال 1386 بيان کرد (خصوصاً در ايران)، دليل من نوجواني سيزده - چهارده ساله بود که روز رونمايي ترجمه هري پاتر هفت، پنجاه متر از کتابفروشي دورتر آمده بود و روي پله هاي يک بانک چنان محو خواندن کتاب شده بود که حتي نگاهي به ما نکرد که از او عکس مي گرفتيم. تقريباً به آخر کتاب رسيده بود، به هر حال شايد بد نباشد تا سال 1486 صبر کنيم و ببينيم تاريخ چه اندازه رولينگ را در فهرست شخصيت هاي مهم خود نگه خواهد داشت.
محمد صالح علا با واژگان و ادبيات خاص خود و اجراي پرمهر و صميمي برنامه تلويزيوني دو قدم مانده به صبح (در اين دوران کم مهر و شفقت) و طرح مباحث جدي و بااهميت حوزه ادب و فرهنگ و هنر يکي از مطرح ترين و تاثيرگذارترين شخصيت هاي فرهنگي- هنري سال 86 بود. صالح علا در کارنامه ادبي- هنري گذشته و حال خود، حضور متفاوتي داشته است. در دوران جواني اش در «کارگاه نمايش» و تلويزيون با اجراي نمايشنامه هايي چون «زير چادر اکسيژن» و «اسکي روي آتش» و... نوعي تئاتر آوانگارد و متمايل به فرم را تجربه کرد و در کنارش اهل شعر و ترانه سرايي نيز کم و بيش بود. نمي دانم خودش حالا چقدر آن کارها را قبول دارد و چقدر نفس تجربياتي از نوع نمايشنامه هاي اسماعيل خلج را در کنار نمايشنامه ها و کارهاي خودش و «عباس نعلبنديان» و آشور باني پال بابلا و آربي آوانسيان در محيطي چون «کارگاه نمايش» منطقي و هم سو با شرايط فرهنگي- اجتماعي و دغدغه هاي واقعي روشنفکري آن دوران مي داند. آيا فرضاً «تئاتر پوچي» از نوع «ساموئل بکت» و «اوژن يونسکو» براي فضاي فرهنگي جامعه ايران دهه 50 و طبقه بندي اجتماعي- سياسي اش نسخه مناسبي بود يا نه؟ از زاويه يي ديگر کشش جواني با ريشه هاي سنتي محمد صالح علا و پايگاه مذهبي خانوادگي اش به اين نوع آثار تجربي شيفته فرم مي تواند قابل بحث باشد و ما را متوجه پارادوکس عيني جامعه آن دوران کند. اما بعضي از ترانه هاي صالح علا در گذر زمان براي نسل مياني اين دوران به يک نوستالژي تبديل شده است.
يکي دو سال پيش، شايد باور اين مساله که «رضا رشيدپور» به اين زودي ها به يکي از چهره هاي رسانه يي سال تبديل شود، ممکن و مقدور نبود و تصور اين نکته که اين مجري خنده رو و خوش سيما، در مسيري چنين کوتاه راه شهرت و موفقيت را پيموده و در مقطعي حتي به تک چهره مجري گري سيما تبديل شود، از آن تصورات محال به نظر مي رسيد که حتي در باور خوش بين ترين و اميدوارترين هواداران رشيدپور هم نمي گنجيد. هر چه باشد، بالا رفتن از نردبان ترقي در صدا و سيما و تلويزيون دولتي ايران نياز به ملزوماتي دارد و به نظر نمي رسيد رضا رشيدپور اين نکات لازم را براي پيمودن يک شبه يک مسير صدساله دارا باشد. او نه آن شلوغ بازي ها، منم منم کردن ها و تظاهرات بيروني چهره يي چون فرزاد حسني را داشت- که همين ها هم در نهايت به ضررش تمام شد و به حاشيه اش راند- و نه مي شد او را در قالب جريان رسمي مجري گري سيما، با آن مجريان هميشه مثبت و اتوکشيده يي تجسم کرد که فقط تعارف هاي لوس و تکراري بلدند و بيش از يک چهره تلويزيوني، شبيه به- مثلاً- نمايندگان مجلس هستند. برخلاف مخالفت هايي که در زمان پخش برنامه «شب شيشه يي» به عمل آمد- که اين حکايتي ديگر است و عوامل و دلايلي دارد که جاي آن در اين مطلب نيست- «رشيدپور» نه تنها راه خودش را با اين برنامه باز کرد، بلکه تاثيرگذاري برنامه اش، راه و جرياني جديد را در تلويزيون ايران باز کرد که نتيجه اش را در حضور چهره يي چون مسعود کيميايي در برنامه دو قدم مانده به صبح صالح علاء شاهد بوديم.مخالفت ها با برنامه «شب شيشه يي» (به جز مورد احمدرضا درويش) بيشتر بر اين مضمون استوار بود که مي گفتند رشيدپور نان محبوبيت ميهمانان برنامه اش را مي خورد- که خودش هم هيچ گاه اين مساله را تکذيب نکرد- اما مخالفان اين را نگفتند. همين که يک مجري تلويزيوني دولتي و محافظه کار مي تواند چهره هايي چون محمدرضا گلزار، بهرام رادان، گلشيفته فراهاني، مهران مديري، رضا عطاران، علي دايي، فريبرز عرب نيا، تهمينه ميلاني، ابراهيم حاتمي کيا، رضا کيانيان و ده ها تن ديگر را به برنامه اش دعوت کند کاري کرده است کارستان. رشيدپور به عنوان يک چهره تلويزيوني- که با ژورناليسم پهلو به پهلو است- حتي اگر در برنامه اش يک کلام هم نمي گفت و فقط کارش را محدود به دعوت کردن از چهره هاي مطرح مي کرد، باز هم کارش را کرده و نقش خودش را در تکوين يک جريان تلويزيوني به بهترين وجهي ايفا کرده بود و بي انصافي است اگر در مطالعه پيشرفت هاي تلويزيون در سال هاي اخير، سرفصلي به اين اقدام جالب و جسورانه او اختصاص نيابد.البته نبايد فراموش کنيم جسارت و نوآوري در عرصه فعاليت هاي فرهنگي و هنري در ايران همواره يک امتياز مثبت و با ارزش محسوب نمي شود و در مواردي نيز به قرباني شدن افراد مي انجامد. (مثل مورد مصاحبه جنجالي فرزاد حسني با سردار رادان که به محو شدن اين مجري از صفحه تلويزيون انجاميد.) قدرناشناسي مسوولان صدا و سيماي دولتي در مواجهه با رضا رشيدپور اما به شکلي ديگر و در پخش برنامه مثلث نمايان شد. آنها خيلي زود فراموش کردند که اين مجري در مدت زمان کوتاهي توانسته بود آمار مخاطبان شبکه تهران را به بالاترين حد ممکن برساند و از اين رو همه اعتراض هايشان از برنامه شب شيشه يي را بر سر برنامه مثلث خالي کردند و پخش اين برنامه را بعد از دو قسمت ابتدا به طور موقت و سپس براي هميشه متوقف کردند و جايش را با برنامه خنثي و سفارشي 1404 پر کردند و موفقيت هاي قبلي «رشيدپور» را تا حد زيادي زير سوال بردند.نمي توان انکار کرد که رشيدپور هم ايراداتي داشت. جاهايي کم آورد، جاهايي احترامي بيش از حد براي کساني که لايقش نبودند قائل شد، گاه در جاهايي عليه عده يي ديگر، با پيشداوري گارد گرفت و عامدانه خواست حضورش را به رخ بکشد و جاهايي خودش نبود، اما اينها در اهميت کاري که «رشيدپور» انجام داده بود، کوچک ترين خللي وارد نمي کند. او به عنوان يک آغازگر، نقش خود را ايفا کرد و تاثير خودش را گذاشت.شکست برنامه يي چون 1404، شايد اين فرضيه را که «رشيدپور» موفقيت برنامه اش را بر پايه حضور ميهمانانش بنا مي کند و خودش قادر به جذابيت بخشيدن به برنامه يي نيست، يک بار ديگر مطرح مي کند .بازي در فيلم «سوپراستار» به کارگرداني تهمينه ميلاني و سردبيري دوهفته نامه «رويش» تجربه هاي جديد «رضا رشيدپور» در عرصه هاي سينما و ژورناليسم هستند.
